ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

མ་ཀྐ་ཊཱི ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟཱ ཙ…པེ… ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ མི་གོཏི ཨི་དཾ ཀིཾ? ཨི་མཱ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨུ་དྡཱ་ན་གཱ་ཐཱ ནཱ་མ. ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ‘‘སུ་ཁཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ་ནི. ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ པ་ན དྷ་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཋ་པི་ཏཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི. ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཧི སི་པྤི་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

༦༧. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནི. ཏ་ཏི་ཡེ ཝ་ཏྠུ་མྷི གི་ཧི་ལི་ངྒེ་ནཱཏི གི་ཧི་ཝེ་སེ་ན ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠོ ཧུ་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཏོ པ་རེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀུ་ས་ཙཱི་རནྟི ཀུ་སེ ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་རཾ. ཝཱ་ཀ་ཙཱི་རཾ ནཱ་མ ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ ཝ་ཀྐ་ལཾ. ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་རཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ནི ཕ་ལ་ཀཱ་ནི སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་རཾ. ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོཏི ཀེ་སེ་ཧི ཏ་ནྟེ ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལོ. ཝཱ་ལ་ཀ་མྦ་ལོཏི ཙ་མ་ར་ཝཱ་ལེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལོ. ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑི་ཀནྟི ཨུ་ལཱུ་ཀ་ས་ཀུ་ཎ་སྶ པ་ཀྑེ་ཧི ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པནྟི ས་ལོ་མཾ ས་ཁུ་རཾ ཨ་ཛི་ན་མི་ག་ཙ་མྨཾ. དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་ཏྠུ་མྷི སཱ་ར་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན སཱ་ར་ཏྟོ; ཏཾ རཱ་གཾ ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༦༨. ཏེ་ར་ས་མེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱཏི སཱ ཐེ་རཱི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤེ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ. ཏ་སྶཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཨ་ཏི་ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ ཀཱ་ཡ་ཙྪ་ཝི, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ན ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་ཏི. སཱ ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ; སོ ཀི་ར ཏ་སྶཱ ཉཱ་ཏི་དཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཁོཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ; མ་ཉྩ་ཀེ ནི་སི་ནྣཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དི་ཝཱ བཱ་ཧི་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་སི་ནྣཱ་ན་ཉྷི པ་ཋ་མཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཧོ་ཏི. སོ ཡཱ་ཝ་སྶཱ ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ན ན་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱུ་སེ་སཱིཏི པ་དྷཾ་སེ་སི. ཐེ་རཱི པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཎ་ས་ཉྙཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟཱི ནི་སཱི་དི ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛཱ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ-སི་ལཱ་ཐ་མྦྷ-ཁ་དི་ར་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀཱ ཝི་ཡ. སོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནོ་ར་ཐཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. ཏ་སྶཱ ཐེ་རི་ཡཱ ད་སྶ་ན་པ་ཐཾ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་པི ཏཾ པཱ་པ་པུ་རི་སཾ བྱཱ་མ་མ་ཏྟ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཝི་ཡ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ར་མ་དཱ་སི. སོ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛཱ་ལཱ་ནཾ ཨི་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་མཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ དྷ་མྨ་པ་དེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –

‘‘ཝཱ་རི པོ་ཀྑ་ར་པ་ཏྟེ་ཝ, ཨཱ་ར་གྒེ་རི་ཝ སཱ་ས་པོ;

ཡོ ན ལི་མྤ་ཏི ཀཱ་མེ་སུ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༠༡);

༦༩. ཙུ་དྡ་ས་མེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏནྟི ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་སྶ པུ་རི་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ མ་སྶུ་དཱ་ཋི་ཀཱ་དི ས་བྦཾ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ ཨི་ཏྠི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མེ་ཝ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི. པུ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ; ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི. ན ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ངྒ་མི་ཏུཾ ས་ངྒ་ནྟུཾ ས་མ་ངྒཱི བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ དཱ་ནི་སྶཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་སི་ཏུཾ, བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝ་ས་ཏཱུ་ཏི. ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱཏི ཡཱ དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡོ ཝཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡོ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ. ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཏཱ ས་བྦཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི-ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. པུ་ན པ་ཀ་ཏི་ལི་ངྒེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཏཱ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཨ་ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟོ ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨི་མེ་སུ ཏཱ་ཝ དྭཱི་སུ ལི་ངྒེ་སུ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཧཱི་ནཾ; ཏ་སྨཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ བ་ལ་ཝ་ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ དུ་བྦ་ལ་ཀུ་ས་ལེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཾ དུ་བྦ་ལ་ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ བ་ལ་ཝ་ཀུ་ས་ལེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, ཀུ་ས་ལེ་ན པ་ཊི་ལ་བྦྷ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ས་ཙེ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝཱ དྷ་མྨ་སཱ་ཀ་ཙྪཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་གཱ་རེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི. སོ ཙེ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ དི་སྭཱ དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻ, ཏེ་ན ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏ་བྦོ – ‘‘ཧོ་ཏུ, མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ. ཝ་ཊྚ་སྶེ་ཝེ་སོ དོ་སོ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན དྭཱ་རཾ དི་ནྣཾ, བྷི་ཀྑུ ཝཱ ཧོ་ཏུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ, ཨ་ནཱ་ཝ་ཊོ དྷ་མྨོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ ས་གྒ་མ་གྒོ’’ཏི. ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ – ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཏྠི ཝོ ཀཱ་ཙི ས་ནྡི་ཊྛཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ’’ཏི. ས་ཙ་སྶཱ ཧོ་ནྟི ཏཱ་དི་སཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, ནོ ཙེ ཧོ་ནྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘མ་མ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐ; ཨི་དཱ་ནི མཾ པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ནེ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ ས་ནྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ས་ནྡི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟ་བྦཾ. ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ཙ ན ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ག་ནྟ་བྦཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛོ་ཏི་ཀ་ཉྩ ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཾ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ག་ནྟ་བྦཾ. ས་ཙེ བ་ཧི་གཱ་མེ དཱུ་རེ ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ གཱ་མ་ནྟ་ར-ན་དཱི་པཱ་ར-ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས-ག་ཎ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུཾ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཨ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་སྶ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ས་ངྒ་ཧཾ དཱ་ནི་སྶ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ ཙེ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་ཡྻཱ, ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ་མྤི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་སྶཱ་མ, དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མ, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨཱ་རཱ་དྷི་ཀཱ ཙ ཧོ་ནྟི ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ, ཏཱ ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ག་ནྟ་བྦཾ. ག་ཙྪ་ཏི ཙེ, གཱ་མ་ནྟ་ར-ན་དཱི་པཱ་ར-ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས-ག་ཎ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ན མུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ན ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡོ; ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙེ་པི ཨ་ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ས་ངྒ་ཧཾ པ་ན ཀ་རོ་ནྟི; ཏཱ་པི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙེ ལ་ཛྫི་ནི་ཡོ ཙ ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ཙ, ཉཱ་ཏི་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནྣ་གཱ་མེ པ་ན ཨ་ཉྙཱ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ནྟི པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནི་ཀཱ, ཏཱ་ས་མྤི ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ནྟྭཱ ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་པི ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པ་ནྣོ, པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སྶ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. མཱ་ཏི་ཀཱ ཝཱ ཝི་ན་ཡོ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ སུ་གྒ་ཧི་ཏོ, པུ་ན ཨུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རོ, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ སཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ. ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སྶ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. པུ་བྦེ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟེ་ཧི་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ནཱ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

ཡཾ པ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟོ ཙ, ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྐ་ཙྩི་ཀཱ ཙ ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཡཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, པུ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི་པི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི. ས་ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, པུ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཡཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ, ཏཾ པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ ར་ཀྑ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ, ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ –

‘‘ཏེ་ལཾ མ་དྷུཾ ཕཱ་ཎི་ཏ་ཉྩཱ་པི ས་པྤིཾ;

སཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ;

ཨ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ས་ཏྟཱ་ཧེ;

ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི;

པ་ཉྷཱ མེ་སཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏཱ’’ཏི. (པ་རི. ༤༨༠);

ཨི་ད་ཉྷི ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, ཀཱ་ལཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན, ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ དཱ་ནེ་ན, ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན, ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ་པི ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་ཁ་ཎྜ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྠི, ས་བྦ་མ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན ཡཾ་ཀི་ཉྩི་སྶཱ ས་ནྟ་ཀཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཋ་པི་ཏཾ, ས་བྦ་སྶ སཱ་ཝ ཨི་སྶ་རཱ, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཐཱ་ཝ་རཾ ཏ་སྶཱ ས་ནྟ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་རོ་པ་ཀཱ ཝཱ, ཏེ ཡ་སྶི་ཙྪ་ཏི ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ར་ས་སུ ས་མྨུ་ཏཱི་སུ ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷཱ ས་མྨུ་ཏི, ས་བྦཱ སཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི. ས་ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ནེ ག་ཧི་ཏེ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ལཱ་བྷཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ས་ནྟ་སྶ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་ར་ནྟ་སྶ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, པུ་ན པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པུ་ན་དེ་ཝ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཙི་ཎྞེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.

ཨ་ན་ནྟ་རེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ས་ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀཱ་ལེ ཨཱ་པ་ནྣཱ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་ར་ནྟི་ཡཱ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏེ་ན་ཏྠོ, ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, པུ་ན མཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ད་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི མཱ་ན་ཏྟེ ཨ་དི་ནྣེ པུ་ན ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་ར་ནྟ་སྶ པུ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟ་སྶ པ་ན ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཛཱ་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པུ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ ཙ ལི་ངྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་ཡ་པི ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པུ་བྦེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ, ཏཱ སུ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

༧༠. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི ‘‘མཱ་ཏུ་ཡཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི་ཡེ་ཝ.

༧༡. མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི སོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ན་ཊ་པུ་བྦ་ཀོ. ཏ་སྶ སི་པྤ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ པི་ཊྛི མུ་དུ་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྑི.

ལ་མྦཱི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ དཱི་གྷཾ ཧོ་ཏི ལ་མྦ་ཏི, ཏ་སྨཱ ལ་མྦཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ.

ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི དྭེ ཝ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ་ནེ་ཝ. ལེ་པ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ལེ་པ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པཾ.

དཱ་རུ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི དཱ་རུ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཊྛ་རཱུ་པཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ད་ནྟ་རཱུ་པ-པོ་ཏྠ་ཀ་རཱུ་པ-ལོ་ཧ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་སུ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པེ་སུ ནི་མི་ཏྟེ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་སུ་ཙི མུ་ཙྩ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊཾ. མོ་ཙ་ན་རཱ་གེ་ན པ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་མུ་ཏྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི.

༧༢. སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨ་ཡཾ སུ་ནྡ་རོ ནཱ་མ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀུ་ལ་དཱ་ར་ཀོ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ; ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་ནྡ་རོ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. ཏཾ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ སཱ ཨི་ཏྠཱི ཨི་མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ པ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི. ཏ་སྨཱ སོ ན སཱ་དི་ཡི. ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ཨ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་སོ.

ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཛ་ལཱ༹ དུ་མྨེ་དྷཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡིཾ་སུ.

༧༣. ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. དྭཱི་སུ ཚི་ནྣ་སཱི་ས་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏེ མུ་ཁེ ཝི་ཝ་ཊེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟོ ས་ཙེ ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་སྶེ་ཧི ཝཱ ཚུ་པ་ནྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི པ་སྶེ་ཧི ཨ་ཚུ་པ་ནྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཏཱ་ལུ་ཀཾ ཚུ་པ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཙ་ཏྟཱ་རི པ་སྶཱ་ནི ཏཱ་ལུ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཚུ་པ་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏི ཙ ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཙ, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་དི པ་ན ད་ནྟཱ སུ་ཕུ་སི་ཏཱ, ཨ་ནྟོ་མུ་ཁེ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠི, ད་ནྟཱ ཙ བ་ཧི ཨོ་ཊྛ་མཾ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྥུ་ཊྛཾ ཨ་ལློ་ཀཱ་སཾ ཏི་ལ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏེ པ་ན ཨོ་ཊྛ་མཾ་སེ ད་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཡོ་པི ད་ནྟོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཨོ་ཊྛེ་ཧི པི་ད་ཧི་ཏུཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་པི བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་པི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ་པི བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན བ་ཧི་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨུ་པ་རི་གཱི་ཝཱ་ཡ ཚི་ནྣ་སཱི་ས་སྶ་པི ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལུ་ཀཾ ཚུ་པ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ.

ཨ་ཊྛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི སུ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནི ས་ངྐ་ཌྜྷ་ནྟ་སྶཱ་པི, ནི་མི་ཏྟེ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ་པི, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ་པི, མུ་ཙྩ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. མོ་ཙ་ན་རཱ་གེ་ན པ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ མུ་ཙྩ་ནྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་མུ་ཙྩ་ནྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ.

ནཱ་གཱི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ནཱ་ག་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཀི་ནྣ་རཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ, ས་བྦ་ཏྠ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ཡ་ཀྑཱི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ས་བྦཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཀྑཱི་ཡེ་ཝ.

པེ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀཱ་དི་པེ་ཏི་ཡོ ཨ་ལླཱི་ཡི་ཏུ་མྤི ན ས་ཀྐཱ. ཝི་མཱ་ན་པེ་ཏི་ཡོ པ་ན ཨ་ཏྠི; ཡཱ་སཾ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑེ དེ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ པེ་ཏི་ཡཱ ཝཱ ཡ་ཀྑི་ཡཱ ཝཱ ས་ཙེ ད་སྶ་ན-ག་ཧ་ཎ-ཨཱ་མ་ས་ན-ཕུ་ས་ན-གྷ་ཊྚ་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་ཐཱ་པི ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ད་སྶ་ན་ག་ཧ་ཎཱ་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཨཱ་མ་ས་ན་ཕུ་ས་ན་གྷ་ཊྚ་ནེ་ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ་ཧི ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནོ་ར་ཐཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ ནཱ་མ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཎྜ་ཀ་ཝ་ཏྠུ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.

ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ནྡྲི་ཡོཏི ཨུ་པ་ཧ་ཏ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དོ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཎྚ་ཀ་མི་ཝ སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ན ཝེ་ད་ཡ་ཏི. ཨ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟ་སྶཱ་པི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི.

ཚུ་པི་ཏ་མ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡོ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནེ ཝི་ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧོ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཧི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ ཧ་ཏྠ་གྒཱ་ཧཱ་ད་ཡོ ཡཱ་ཝ སཱི་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊེ ཏི་ཊྛ་ནྟི. སཱི་སེ པ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏི. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཧི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ སཱ་མ་ནྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ ཝི་ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ སཱ་དི་ཡཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི.

༧༤. བྷ་དྡི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ བྷ་དྡི་ཡཾ ནཱ་མ ཏཾ ན་ག་རཾ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏི་པུ་པྥ་གུ་མྦཱ་ནཾ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ; ཏཾ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝ་ནཾ ཧོ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ནི་པ་ནྣོ ཏེ་ན ཝཱ་ཏུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ན མ་ཧཱ་ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི. ཨེ་ཀ་ར་སཾ བྷ་ཝ་ངྒ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀི་ལི་ནྣཾ པ་སྶི་ཏྭཱཏི ཨ་སུ་ཙི་ཀི་ལི་ཊྛཾ པ་སྶི་ཏྭཱ.

༧༥. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི སཱ་དི་ཡ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་ཏྠུ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.

༧༦. དྭཱི་སུ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ས་ཧ་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཨཱ་སཱི་ཝི་སེ་ན ད་ཊྛོ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷོ ཝི་ཡ ཙ ཏུ་རི་ཏཾ ཝུ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ཁི་པྤཾ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ་ཝ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝ་ཊྚེ་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ནྟོ ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟོ པཱ་ཏེ་སི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་ས་ཡོ་དྷོ བྷི་ཀྑུ.

༧༧. དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་མྷི དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི དི་ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན. དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུནྟི དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣ་དོ་སེ་ན པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི དི་ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ནོ ར་ཏྟི’’ནྟི (པ་རི. ༣༢༣) ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏཾ སི་དྡྷཾ.

ཀཱི་དི་སཾ པ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ, ཀཱི་དི་སཾ ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ? རུ་ཀྑ་པ་ད་ར་ཝེ་ལུ༹་པ་ད་ར་ཀི་ལ་ཉྫ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལེ ཨུ་པ་རི ཨུ་ཏྟ་ར་པཱ་ས་ཀེ ཙ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙཾ གོ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་ཛེ་སུ ཝི་ཡ རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་རཾ, གཱ་མ་ཐ་ཀ་ན་ཀཾ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟ་དྭཱ་རཾ, ཕ་ལ་ཀེ་སུ ཝཱ ཀི་ཊི་ཀཱ་སུ ཝཱ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀི་ཊི་ཀ་དྭཱ་རཾ, ཨཱ་པ་ཎེ་སུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཀི་ཊི་ཀ་དྭཱ་རཾ, དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝེ་ཎུ་ས་ལཱ་ཀཱ གོ་པྥེ་ཏྭཱ པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སུ ཀ་ཏཾ ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཀ་དྭཱ་རཾ, དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དྭཱ་རཾ ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཝཱ་ཊ་པྤ་ཎཱ་མ་ནེ པ་ན ཨེ་ཀཾ དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི. དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟ་སྶ པ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, སེ་སཱ་ནི སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ནི་པ་ནྣ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི. སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ན ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ.

པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་རཾ པ་ན ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན སཾ་ཝུ་ཏཾ ཧོ་ཏི? སཱུ་ཙི་གྷ་ཊི་ཀཱ་དཱི་སུ དི་ནྣཱ་སུ སཾ་ཝུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཁོ སཱུ་ཙི་མ་ཏྟེ་པི དི་ནྣེ ཝ་ཊྚ་ཏི. གྷ་ཊི་ཀ་མ་ཏྟེ་པི དི་ནྣེ ཝ་ཊྚ་ཏི. དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ པི་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ཕུ་སི་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ སཱི་སཾ ན་པྤ་ཝི་ས་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཕུ་སི་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཝཱ ‘‘དྭཱ་རཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་ནྟཱ ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ཨེ་ཏེ དྭཱ་རཾ ཛ་གྒི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ་མྤི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝཱ, ‘ཨེ་ས ཛ་གྒི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ དྭཱ་ར་སྶ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ བྷི་ནྣོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཊྛ་པི་ཏོ ཝཱ, སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཝཱ པ་ན ཨི་ཊྛ་ཀ་པུ་ཉྫོ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ རཱ་སི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་རེ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཊྚཾ ཝཱ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཡ་ཐཱ སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི; ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ས་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ཀ་ཝཱ་ཊཾ ན་ཏྠི, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤ་མེ་ཝ. ཨུ་པ་རི ས་ཡ་ནྟེ་ན ནི་སྶེ་ཎིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནི་སྶེ་ཎི་མ་ཏྠ་ཀེ ཐ་ཀ་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཐ་ཀེ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ག་བྦྷེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ག་བྦྷ་དྭཱ་རཾ ཝཱ པ་མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ གེ་ཧེ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ དྭཱ་རཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནྟི, དྭེ་པི དྭཱ་རཱ་ནི ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཏི་བྷཱུ་མ་ཀེ་པི པཱ་སཱ་དེ དྭཱ་རཾ ཛ་གྒི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཱ པ་ཊི་ཀྐ་མྨ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་ས་དི་སཾ པཱ་སཱ་དཾ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ པ་ཝི་ས་ནྟི, ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན དྭཱ་ར་པཱ་ལ་སྶ ‘‘དྭཱ་རཾ ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཡཱ་ཝ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཾ. པུ་རེ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཝཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་དྭཱ་རེ བ་ཧི ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ག་བྦྷེ ཝཱ བ་ཧི ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ དྭཱ་ར་པཱ་ལ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ནཱ་པི དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ.

ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ཨི་དཾ དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ ཋཱ་ནེ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ མ་ཎྜ་པེ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ་ཝ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་ངྒ་ཎ་ས་དི་སཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝུ་ཏ་མྤི སཾ་ཝུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ར་ཏྟིཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་ན སུ་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཙ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡོ པ་ན བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ དི་ཝཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ མ་ཉྩེ ནི་སི་ནྣོ པཱ་དེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ནི་དྡོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པཱ་དེ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ སུ་པ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ་པི ཙ ‘‘ནི་དྡཾ ཝི་ནོ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཏི་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ པ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཡ་ཏི, ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི.

ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཀོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན ནི་པ་ནྣ་ཀོ་ཡེ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་དེ པ་ན བྷཱུ་མི་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ་པི ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏོ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡོ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཝ སུ་པ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ པ་ན ཛ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མུ་ཙྩ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ’’ཏི.

༧༨. བྷཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱཏི ཡ་སྨཱ སུ་པི་ན་ནྟེ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་པུ་བྦ་མྤི ཨི་མཾ ཝ་ཏྠུཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཙ སུ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཀ་ཐི་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པཱ་ལི་ནཱ; ཨ་པ་དེ པ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ, ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་ལི ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ཨུ་པཱ་ལཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༡༩, ༢༢༨). ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི སུ་པ་བྦཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.

༨༠. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སུ ཏེ ལི་ཙྪ་ཝི་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཁི་ཌྜཱ་པ་སུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རེ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཨེ་ཝ ཨུ་ད་པཱ་དི.

༨༢. ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ད་སྶ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སཱིཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘‘ཏཾ ད་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དཱ་ར་ཀཱ་ན་ཉྩ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་སི. ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཉྩ ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཀུ་པི་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཧི ཝི་བྦྷ་མཱ་ཧཱི’’ཏི བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཛ་རཱ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ པ་རི་པ་ཏི. ཏ་ཏོ སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཏ་སྨཱ ན སཱ་དི་ཡཱི་ཏི.

༨༣. མི་ག་པོ་ཏ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ ནི་ཊྛི་ཏཾ.

ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ

པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟ་སྨིཾ –

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ, ནི་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་པྤ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་ཏོ;

པ་ར་ས་མ་ཡ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ, ས་ཀ་ས་མ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ ཙེ་ཝ.

བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སོ་དྷ་ན་ཏོ, པ་ད་ཏྠ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡོ་ཛ་ན་ཀྐ་མ་ཏོ;

སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ, ཝི་བྷ་ངྒ་ན་ཡ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ.

ས་མྤ་སྶ་ཏཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཀི་ཉྩི ཨ་པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཡ་ཏོ ཨེ་ཏྠ;

ཝི་ཉྙཱུ་ན་མ་ཡཾ ཏ་སྨཱ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཏྭེ་ཝ.

སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཝི་ན་ཡ་སྶ ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལེ་ན;

ཝུ་ཏྟ་སྶ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན, ལོ་ཀ་མ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི.

པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.