༣. ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༩༢. ཏ་ཏི་ཡེ – པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་ཀ་གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ན གཱ་མ་ནྟ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པ་ད་ཝཱ་རེ པ་ད་ཝཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པེ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཀ་གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཙེ པ་ན ཁ་ཎྜ་པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཏི་ཚི་དྡེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཡེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི པ་ཝི་སི་ཏུཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཝི་ས་མཱ་ནཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ནཱ་མ པ་ཝི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ་པི ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ པ་ཝི་ས་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ད་སཱ ག་མ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དྭེ གཱ་མཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ས་མྦ་དྡྷ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་ཧཱ་རོ, ཏ་ཏྠ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ མ་གྒོ ཨ་ཏྠི, ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ན གཱ་མ་ཏོ ཏེ་ནེ་ཝ མ་གྒེ་ན པ་ཙྩཱ་ག་ནྟ་བྦཾ. ས་ཙེ གཱ་མ་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཀ་གཱ་མ་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཡ པུ་ན པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཧ་ཏྠི ཝཱ མུ་ཙྩ་ཏི, ཨུ་སྶཱ་ར་ཎཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ས་ཧ་སཱ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟི, ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ བ་ཧི་གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཀྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
པུ་བྦེ མ་ཧཱ་གཱ་མོ ཧོ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་ཧཱ་རོ. པ་ཙྪཱ ཏཾ གཱ་མཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝ་ཏི་པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨེ་ཀཾ གཱ་མཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་པ་རཾ གཱ་མཾ དྭཱ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཏི་ཚི་དྡེ་ན ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་ན ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་གཱ་མ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ.
ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ ཏེ་མི་ཡ་ཏཱིཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ ཏེ་མི་ཡ་ཏི. སེ་སཾ ན་དཱི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན་དཱི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན་དིཾ ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏཱི་རེ ཋ་པེ་ནྟི་ཡཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. སེ་ཏུ་ནཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ད་སཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ སེ་ཏུཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི་ཡཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སེ་ཏུ་ནཱ པ་ན ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ད་སཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཡཱ་ན་ནཱ་ཝཱ་ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨོ་རི་མ་ཏཱི་ར་ཏོ པ་ན པ་ར་ཏཱི་ར་མེ་ཝ ཨ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ར་ཛ་ན་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ག་ནྟྭཱ དཱ་རུ་ས་ངྐ་ཌྜྷ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩེ་ན དྭེ ཏི་སྶོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏཱི་རེ་སུ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ཙི ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ཏཱི་རཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི. དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི, ཨེ་ཀཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ན་དི་ཡཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་རི་མ་ཏཱི་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨི་ཏ་རི་སྶཱ པ་ན ཨ་ཡཾ པ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ར་ཏཱི་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ནྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཝཱ པཱ་ཏུཾ ཝཱ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ ཏ་མེ་ཝ ཏཱི་རཾ པ་ཙྩུ་ཏྟ་ར་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ས་ཧ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝཱ པ་དྷཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ པུ་རེ་ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ནཱ་བྷོ་གེ་ན ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ཙྪ་ཏི, དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ་ཡེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པ་མཱ་ཎཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨེ་ཀ་ག་བྦྷོ་པི ན ར་ཀྑ་ཏི.
ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ. ཏཱ་དི་སེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ས་ཙེ་པི ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་ཏྠི, ཨཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཨ་ངྒ་ཎཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་སུ ཨེ་ཀཱ བ་ཧི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི. ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་སུ་པི པ་རི་ཝེ་ཎཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མ་ཧཱ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡ་མཱ་ནཱ་སུ ཨེ་ཀཱ ཨུ་ཏྟ་ར་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི. ཐཱུ་པཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི་སུ ཨེ་ཀཱ བ་ཧི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཾ དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ པ་སྶ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་ར་ནྟ་རི་ཀཱ་པི ཧོ་ཏི, ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཱ མ་གྒ་མཱུ་ལ༹ྷ་ས་དྡེ་ན ཝི་ཡ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཱ་རོ་ཙ་ན་ས་དྡེ་ན ཝི་ཡ ཙ ‘‘ཨ་ཡྻེ’’ཏི ས་དྡཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ དཱུ་རེ་པི ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ན ར་ཀྑ་ཏི, ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ.
ཨེ་ཀཱ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ ཙེ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པུ་རི་མཱ་ཡོ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི, པ་ཀྐ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. དྭི་ནྣཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ནཾ ཨེ་ཀཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ‘‘ག་ཙྪ་ཏུ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ་པི ‘‘ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏུ ཨ་ཡ’’ནྟི, ག་ཙྪ་ཏི, དྭི་ནྣ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་སུ པུ་རི་མཱ་པི ཨ་ཉྙཾ མ་གྒཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་ཙྪི་མཱ་པི ཨ་ཉྙཾ, ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཀི་སྶཱ པ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
༦༩༣. པ་ཀྑ་ས་ངྐ་ནྟཱ ཝཱཏི ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྐ་ནྟཱ, སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀི་རི་ཡཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ཏ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.