༢. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༩. དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ – པ་རི་ཧཱི་ན་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོཏི སོ ཀི་ར ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ཨ་བྷི་མཱ་རེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་པི རུ་ཧི་རུ་པྤཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ་པི གུ་ལ༹ྷ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་དཱ པ་ན དི་ཝཱ་ཡེ་ཝ དྷ་ན་པཱ་ལ་ཀཾ པ་ཡོ་ཛེ་སི, ཏ་དཱ པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ. ‘‘ཀ་ཐཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཧ་ཏྠིཾ པ་ཡོ་ཛེ་སཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཧ་ཏྠིཾ པ་ཡོ་ཛེ་སི, རཱ་ཛཱ་ན་མྤི མཱ་རཱ་པེ་སི, ཨ་བྷི་མཱ་རེ་པི པེ་སེ་སི, སི་ལ་མྤི པ་ཝི་ཛ྄ཛྷི, པཱ་པོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’’ཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ར་ཉྙཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏོ ནཱ་ག་རཱ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཙོ་རཾ སཱ་ས་ན་ཀ་ཎྚ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ན་ག་ར་ས་ངྑོ་བྷཾ ཉ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ནཱི་ཧ་རི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་སྶ པ་ཉྩ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མྤི་སྶ ན ཨ་ག་མཱ་སི, ཨ་ཉྙེ་པི་སྶ མ་ནུ་སྶཱ ན ཀི་ཉྩི དཱ་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཝཱ མ་ཉྙིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་རི་ཧཱི་ན་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ’’ཏི. ཀུ་ལེ་སུ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ‘‘མཱ མེ ག་ཎོ བྷི་ཛྫཱི’’ཏི པ་རི་སཾ པོ་སེ་ནྟོ ‘‘ཏྭཾ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧི, ཏྭཾ དྭི་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ས་པ་རི་སོ ཀུ་ལེ་སུ བྷུ་ཉྫ་ཏི.
༢༡༡. ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི བྷ་ཏྟཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ན དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.
༢༡༢. ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ནྟཱིཏི གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཙི་རེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པུ་ཉྙ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ནི་མ་ནྟེ་ནྟི.
༢༡༥. ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫ་ཀེཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ར་ཛྫེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏེ. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝི་ར་ཛྫ་ཀེ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ.
༢༡༧-༨. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེཏི ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནེ. ཨི་དྷ ཙ ག་ཎོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རིཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ནྟི་མཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ…པེ… ཨེ་ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ས་ཝ་ཏི ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ. ཀ་ཐཾ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ པ་ས་ཝ་ཏི? ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མི, ཨོ་ད་ནཾ མེ ག་ཎྷ་ཐ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཐ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐ པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ནཱ་ན་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ནཱ་ན་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཙ་ཏྟཱ་རི པ་རི་ཝེ་ཎཱ་ནི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ནཱ་ན་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀོ པི་ཏ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ནཱ་ན་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟུ, ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟུ, ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ པ་ས་ཝ་ཏི.
ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ? ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་ཏོ ཋི་ཏཱ ཝཱ ནི་སི་ནྣཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻུཾ, པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧི, མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟུ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ, བྷ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟུ ནཱ་ན་ཏོ ཝཱ, ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ས་ཝ་ཏི.
པཱ་དཱ་པི ཕ་ལི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཙ་མྨ་སྶ པ་ར་ཏོ མཾ་སཾ དི་སྶ་ཏི; ཨེ་ཝཾ ཕཱ་ལི་ཏཱ, ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ས་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ པ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ. ཨཱི་དི་སེ གེ་ལ་ཉྙེ གི་ལཱ་ན་ས་མ་ཡོ་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན ལེ་ས་ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེཏི ཡ་དཱ སཱ་ཊ་ཀ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ཉྩ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི ཏ་དཱ; ཝི་སུ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡ་ཉྷི ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱུ་ཙི་ཝེ་དྷ་ན་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡོ་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི, ཚི་ནྡ་ཏི, མོ་གྷ་སུ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚཾ ཋ་པེ་ཏི, པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ སི་བྦ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚཾ བ་ནྡྷ་ཏི, ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཾ ཚི་ནྡ་ཏི གྷ་ཊྚེ་ཏི ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ སི་བྦ་ཏི, སུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི ཝ་ལེ་ཏི, པི་པྥ་ལི་ཀཾ ནི་སེ་ཏི, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ས་བྦོ་པི ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ པ་ན ས་མཱི་པེ ནི་སི་ནྣོ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ. ཨེ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི.
ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མེ་ན. ཡོ པ་ན དཱུ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ག་ཙྪ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན, ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་ཝུ་ཏེ་པི བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ག་ཏེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦནྟི ག་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་བྷི་རུ་ལ༹ྷེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ་པི ཡཱ་ཝ ན ཨོ་རོ་ཧ་ཏི ཏཱ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏེཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནྟི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་པི ཨཱ་ག་ཏེ ཡ་ཏྠ ན ཡཱ་པེ་ནྟི; སོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཀོ་ཙི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣོཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡེ་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏེ བྷ་ཏྟེ ‘‘ས་མ་ཎ་བྷ་ཏྟ་ས་མ་ཡོ’’ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ.
༢༢༠. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ས་མ་ཡེཏི ས་ཏྟ་སུ ས་མ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭེ ཏ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོཏི ཡེ་པི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, པ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, གི་ལཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཏེ་སུ ཏ་ཡོ ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ ན ག་ཏོ. ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ‘‘ཨེ་ཀོ བྷ་ནྟེ ཐེ་རོ ཀུ་ཧི’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ནཱ་ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ཏི. སོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཾ ཀ་ཉྩི ‘‘ཨེ་ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི བྷ་ཏྟཾ དེ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ? ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀ་སྶ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ག་ཎྷིཾ་སུ, ཏེ་ཧི ག་ཎོ ན པཱུ་ར་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏོ, ཏེ་ན ག་ཎོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ – ནི་མ་ནྟ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ག་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་ན ‘‘ཨེ་ཧི བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་མྤི ‘‘ཨེ་ཐ བྷི་ཀྑཾ ལ་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, སོ ཏཾ ག་ཎཾ བྷི་ནྡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ – སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སོ་པི ག་ཎཾ བྷི་ནྡ་ཏི.
པ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ – ཨེ་ཀོ ས་ཡཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟཾ པེ་སེ་ཏི; ཨེ་ཝ་མྤི ག་ཎོ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
གི་ལཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠེ – གི་ལཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ གི་ལཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི. ན ཧི གི་ལཱ་ནེ་ན ག་ཎོ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མ་ཡ་ལ་དྡྷ་ཀོ ས་ཡ་མེ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏི, སེ་སཱ་ནཾ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ཡ་ལ་དྡྷ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཙེ པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ཛ་ནེ་སུ ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ག་ཎཾ བྷི་ནྡི་སྶཱ་མི, ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་ཝ་སཱ་ནེ བྷ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་སི་ནྣོ. ཏེ་སུ བྷུ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ‘‘དེ་ཐ བྷ་ནྟེ པ་ཏྟ’’ནྟི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟེ དི་ནྣེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྷི བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ ན་ཏྠི. ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཀུ་མྨཱ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཙ ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ནི ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ པ་ཎྜི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཀོ་ཙི ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མེ་ན ནི་མ་ནྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་མྨ ‘‘བྷ་ནྟེ, སྭེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གྷ་རེ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷོ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ནེ་མ་ནྟ་ནི་ཀཱ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཙ དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་ད་ཏོ མོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ – ‘‘སྭེ ན ས་ཀྐཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི. ‘‘པུ་ན་དི་ཝ་སེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ན ས་ཀྐཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་མྤི ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ཏྭཾ ཀིཾ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི? ས་ཙེ པུ་ན་པི ‘‘ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཨི་མཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པཱ་ས་ཀ པུ་པྥཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧི, ཨི་མཾ ཏི་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀིཾ ཀ་ཐ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པུ་ན་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏྭཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀེ ཝཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ ཝཱ ན ལ་ཙྪ་སི, སཱ་མ་ཎེ་རེ ལ་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ན་ནུ, བྷ་ནྟེ ཨ་སུ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཨ་སུ་ཀ་སྨི་ཉྩ གཱ་མེ བྷ་ད་ནྟེ བྷོ་ཛེ་སུཾ, ཨ་ཧཾ ཀ་སྨཱ ན ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ ནི་མ་ནྟེ་ཏུཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི. ཏེ ཀ་ཐཾ ནི་མ་ནྟེ་སུཾ བྷ་ནྟེ་ཏི? ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི. ས་ཙེ སོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ པུ་ན་པི ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ‘‘ན དཱ་ནི ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ ལ་ཙྪ་སི, ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ལ་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ན་ནུ, བྷ་ནྟེ, ཨ་སུ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཨ་སུ་ཀ་སྨི་ཉྩ གཱ་མེ ས་ཀ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ བྷོ་ཛེ་སུཾ, ཨ་ཧཾ ཀ་སྨཱ ན ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘ཏྭཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏུཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ ཀ་ཐཾ ནི་མ་ནྟེ་སུ’’ནྟི? ཏེ ‘‘བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སཱུ་ཏི. ས་ཙེ སོ་པི ‘‘བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ པུ་ན་པི ‘‘བྷ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ‘‘ག་ཙྪ ཏྭཾ, ན་ཏྠ་མྷཱ་ཀཾ ཏ་ཝ བྷ་ཏྟེ་ན་ཏྠོ, ནི་བ་དྡྷ་གོ་ཙ་རོ ཨེ་ས ཨ་མྷཱ་ཀཾ, མ་ཡ་མེ་ཏྠ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏཾ ‘‘ཙ་ར་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟི – ‘‘ཀིཾ བྷོ ལ་དྡྷཱ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏེ་ན བ་ཧུ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘ཐེ་རཱ སྭེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. མཱ དཱ་ནི ཏུ་མྷེ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, དྷུ་ར་གཱ་མེ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶོ པ་ན ཨ་ག་མཱ་སི, ག་ཙྪཱ་མ དྷུ་ར་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན དུ་བྦ་ཙེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ་ཝ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སུ པ་ཏྟཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ནྟེ་སུ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ བྷ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཐི་ཀཱ་སུ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི – ‘‘ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨ་ཐ པ་ན བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་བྷི་ཀྑཱ ནཱ་མ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན བྷ་ཏྟ་སཱ་ལཱ་ཡ དཱ་ནཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ པ་རི་ཝེ་ཎཾ པ་ཧི་ཎ་ནྟི ‘‘བྷ་ཏྟ་སཱ་ལཱ་ཡ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡེ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ནྟི, ན ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ. ཡེ པ་ན གཱ་མེ བྷི་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ གཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ, ན ཝཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་དེ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ བྷ་ནྟེ, གྷ་རེ བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ, གཱ་མེ བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, གེ་ཧེ ཙ གཱ་མེ ཙ བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ, བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི, ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལ་ཏོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ནི་སཱི་ད་ཐ བྷ་ནྟེ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟ་ནྟི དྷུ་ཝ་བྷ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ – ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ན་ནྟི.
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ.