༧. ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
ཀ་ཐི་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ
༣༠༦. ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ – པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱཏི པཱ་ཝེ་ཡྻ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ. པཱ་ཝེ་ཡྻཾ ནཱ་མ ཀོ་ས་ལེ་སུ པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ ར་ཊྛཾ; ཏ་ཏྠ ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ ཨེ་ཀ་པི་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཏཱུ་ནཾ བྷ་དྡ་ཝ་གྒི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་སུ ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ར་ཧཱ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝཱ ན་ཏྠི. ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ; ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་མ་ཏྟེ་ན. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་པི ཏེ་སཾ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ས་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ པ་ན ཏེ་ར་སཱ་པི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ས་ངྒ་ཧེཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏེ གྷ་ཊི་ཏེ སཾ་ས་ཊྛེ; ཐ་ལེ ཙ ནི་ནྣེ ཙ ཨེ་ཀོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་ད་ཀ་ཙི་ཀྑ་ལླེཏི ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་ཙི་ཀྑ་ལློ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ནི་ས་དཱ པ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱི་དི་སེ ཙི་ཀྑ་ལླེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧི. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི གྷ་ནཱ་ནི, ཏེ་སུ པ་ཏི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ན པ་གྒྷ་ར་ཏི གྷ་ན་ཏྟཱ པུ་ཊ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨོ་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཨོ་གྷ་པུ་ཎྞེ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ.
ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་མྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ན་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཕཱ་སུཾ ན ཝ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་མྷཱ’’ཏི ནཱ་ཝོ་ཙུཾ. དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ ས་བྦེ་པི ཀ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཨེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ན ཨེ་ཝཾ ཀི་ལ་ནྟཱ ཨ་སྶུ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ཙ ནཱ་མེ་ས ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ ཝོ་ཀཱ་རོ; ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི པ་ར་ཏོ ‘‘སོ ནེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝོཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝེ་ཏཾ. སོ ནེ་སནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན སོ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ ཡེ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ, ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོཏི ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ནཾ ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཎཾ ཀ་པྤི་སྶ་ཏི, ཙཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ས་མཱ་དཱ་ཡ ཙ་ར་ཎཾ; ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཀ་པྤི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནནྟི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་མྤི ཀ་པྤི་སྶ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཀ་པྤི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོཏི ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡཾ མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཾ ཝཱ ས་ངྒྷི་ཀེ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཝཱ, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ཀེ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི? ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤི, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧེ་ཊྛཱ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ཝཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་པི ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ན ས་བྦེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨི་ཏ་རེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཏ་ཡོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ, ཨི་ཏ་རེ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶོ སཱ་མ་ཎེ་རོ, སོ ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ དྭེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཡོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀ་ཐེ་རཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ན་ཉྩ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་མི་སྶ་ནྟི. ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཀ་ཐི་ནཾ ཀེ་ན དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི? ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི དེ་ཝེ་ན ཝཱ མ་ནུ་སྶེ་ན ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝཱ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་ཐི་ན་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, ས་ཙེ སོ ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘བྷ་ནྟེ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ས་མ་ཡེ ཝ་ཏྠཾ ‘ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་མཱ’ཏི དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ནཱ་མ སཱུ་ཙི་ཡོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ར་ཛ་ནཾ, པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ནཱ་པི དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ནྟེ་ན ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་གེ་ཧ་ཏོ ཧི ཨཱ་བྷ་ཏ་ས་ནྟཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཁ་ལི་མ་ཀྑི་ཏ་སཱ་ཊ་ཀོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ལཱི་ན་སཱ་ཊ་ཀོ་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་སཱ་ཊ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ སཱུ་ཙི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་ཛྫེ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ད་ཧེ་ཝ སི་བྦི་ཏྭཱ ནི་ཊྛི་ཏ་སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ར་ཛི་ཏྭཱ ཀ་པྤ་བི་ནྡུཾ ད་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཏྠཱ་ནི དེ་ཏི, ཡོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ བ་ཧུཾ དེ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ.
ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ? ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཏི. ས་ངྒྷེ་ན པ་ན ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ? ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ བ་ཧཱུ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཌྜྷེ་སུ་པི ཡོ མ་ཧཱ་པ་རི་སོ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷོ ན ས་ཀྐོ་ཏི ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ས་ངྒྷེ་ན མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏུ་མྷེ བྷ་ནྟེ ག་ཎྷ་ཐ, མ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཡཾ ཛི་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ དུ་པ་ཊྚ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ གྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀོ ཙ པེ་ལ་ཝོ, སཱ་རུ་པྤ་ཏྠཱ་ཡ དུ་པ་ཊྚ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚཾ པཱ་རུ་པཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་པ་ཊྚཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡོ པ་ན ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་པི ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སི་བྦི་ཏྭཱ དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ པ་ན དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ སུ་ཎཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝཾ དི་ནྣེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ས་ཙེ ཏཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་ཧཾ ཐེ་རོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ནཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་ད་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པྤ་ས་ཏྠཾ. ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐི་ན་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ནཾ ག་ཎྷི, ཏཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་སི.
ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཾ པ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ས་ཙེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ན་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ‘‘ཏེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ – ‘ཨ་ཏྠ་ཏཾ བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ནཾ, དྷ་མྨི་ཀོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ, ཨ་ནུ་མོ་ད་ཐཱ’ཏི ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ – ‘ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ནཾ, དྷ་མྨི་ཀོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ, ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ – ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༠༣). པུ་ན་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ན ག་ཎོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ ག་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ག་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ’’ཏི (པ་རི. ༤༡༤).
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དཱ་ཡ་ཀཱ ‘‘ཡེ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་ཐི་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶེ་ཝ དེ་མཱ’’ཏི དེ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ནི་སྶ་རོ. ཨ་ཐ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨི་སྶ་རོ. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ སེ་ས་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི་པི དུ་བྦ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་ངྒྷེ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ཏྠཱ་ནི དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སེ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ བ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ བ་ཧཱུ ཝི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ས་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ, ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
༣༠༨. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཙ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཉྩེ་ཝ མ་ཧཱ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ན ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་སི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཧ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟ་ར་ས ཨཱ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་སི. པ་རི་ཝཱ་རེ་པི ཧི ‘‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ, ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི ཨི་ད་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་ཏོ ཙ པུ་ཐུ་ལ་ཏོ ཙ པ་མཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན. པ་མཱ་ཎ་ཉྷི ག་ཎྷ་ནྟོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཏྠཾ ན་ཁཱ་དཱི་ཧི ཝཱ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨུ་ལླི་ཁ་ཏི, ན་ལཱ་ཊཱ་དཱི་སུ ཝཱ གྷཾ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་མཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷོ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་དྷོ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཀཾ ཝཱ ས་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ ན་ཝ་ཀཾ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན. ཚེ་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ ཚེ་ད་ན་མ་ཏྟེ་ན. བ་ནྡྷ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱཏི མོ་གྷ་སུ་ཏྟ་ཀཱ་རོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི མོ་གྷ་སུ་ཏྟ་ཀཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན དཱི་གྷ་སི་བྦི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན. ཀ་ཎྜུ་ས་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི མུ་དྡྷི་ཡ་པ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི དྭེ ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མ་ཙི་མི་ལི་ཀཱ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀཾ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཙི་མི་ལི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་དཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཀ་ཏི་པ་ཏྟ་བ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་རཾ དུ་པ་ཊྚཾ ཀཱ་ཏུཾ ཀུ་ཙྪི་ཙི་མི་ལི་ཀཾ ཨ་ལླི་ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི པི་ཊྛི་ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཱ་རོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན. པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཀུ་ཙྪི་ཨ་ན་ཨུ་ཝཱ་ཏཱ་རོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཨོ་ཝ་དྡྷེ་ཡྻ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟཱ་རོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཏྟཱ་རོ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན.
ཀ་མྦ་ལ་མ་དྡ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ་ཡེ་ཝ ར་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟེ་ན ད་ནྟ་ཝ་ཎྞེ་ན པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་ཝ་ཎྞེ་ན ཝཱ. ས་ཙེ པ་ན ས་ཀིཾ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ར་ཏྟ་མྤི སཱ་རུ་པྤཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ དུ་སྶེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏེ་ན. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་ཊ་ཀོ སུ་ནྡ་རོ, ས་ཀྐཱ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་དཱ་ཡ་ཀོ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏེ་ན. ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, མཱ་ཏ་ར་མྤི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན. ས་ནྣི་དྷི་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷོ ས་ནྣི་དྷི ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷི ཙ ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷི ཙ. ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་དྷི. ས་ངྒྷོ ཨ་ཛྫ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ དེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷི.
ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ནཱཏི ར་ཏྟི་ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན. པ་རི་ཝཱ་རེ་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ནཱ་མ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀ་པྤ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་དི་ནྣ་ཀ་པྤ་བི་ནྡུ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱཏི པ་ཉྩ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཝཱ ཁ་ཎྜཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལ་ཨ་ཌྜྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་མ་ཎྜ་ལི་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀེ་ན ཝཱ དྭ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཁ་ཎྜེ་ན ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཱཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ན ཨ་ཉྙེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ནི་སྶཱི་མ་ཊྛོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏཱིཏི བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏི.
༣༠༩. ཨ་ཧ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་བྷུ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤེ་ནཱཏི ཨ་ཧ་ཏ་ས་དི་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ དྷོ་ཏེ་ན. པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཡཱཏི ཧ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀེ་ན. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ་ནཱཏི ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཁེ་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ་ན. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཙོ་ལ༹་ཀ་བྷི་ཀྑཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ཙོ་ལ༹་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ་ཏི་པི ཀུ་རུ་ནྡི་མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་པ་ཎི་ཀེ་ནཱཏི ཨཱ་པ་ཎ་དྭཱ་རེ པ་ཏི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ཡ དེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ‘‘ས་ཧ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏི དྷ་མྨཱ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི བ་ཧུ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྦཾ པ་རི་ཝཱ་རེ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཏེ་ན ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཀི་ཉྩི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.
༣༡༠. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་བྦྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀ་ཐ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱཏི མཱ་ཏ་རོ; ཛ་ནེ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཉྷི ཨེ་ཏཱ ཨ་ཊྛ ཛ་ནེ་ཏྟི་ཡོ. ཏཱ་སུ པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨཱ་དཱ་ཡ་ས་ཏྟ་ཀ་ཀ་ཐཱ
༣༡༡. ན པ་ཙྩེ་སྶནྟི ན པུ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶཾ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ པ་ཋ་མཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཀྐ་མ་ཏོ ཧི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ –
‘‘པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ, ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ;
ཨེ་ཏ་ཉྩ ཏཱ་ཧཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་སྶཾ, ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི;
པ་ཙྪཱ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. (པ་རི. ༤༡༥);
ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ. བ་ཧི་སཱི་མ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙཾ སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ སེ་ནཱ་ས་ན་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཝཱ ས་ཧཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝཱ དི་སྭཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི, སོ ཧི ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཚི་ཛྫ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ, ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ;
ཨེ་ཏ་ཉྩ ཏཱ་ཧཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་སྶཾ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི;
ཙཱི་ཝ་རེ ནི་ཊྛི་ཏེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན སེ་ས་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀེ དྭེ་པི པ་ལི་བོ་དྷཱ ནེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཾ, ན པ་ཙྩེ་སྶ་ནྟི ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ ཚི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ, ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཙྩ་བ་ནྡྷུ་ནཱ;
ཨེ་ཏ་ཉྩ ཏཱ་ཧཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་སྶཾ, དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཚི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ་སུ པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རེ ན་ཊྛེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རེ ན་ཊྛེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་ཧ ས་ཝ་ནེ་ན ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི.
ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི. ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནཱ་སཱ་ཡ ལ་བྷ་ཏི; ཨཱ་སཱ་ཡ ན ལ་བྷ་ཏི; ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཾ, ན པ་ཙྩེ་སྶ’’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་དེ་ས་ནོ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ར་ཏོ ཝི་སུཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཋ་མཾ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་སཱི་མེ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི. ས་ཧུ་བྦྷཱ་རེ དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཚི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི.
༣༡༦-༣༢༥. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རེ ས་ཏྟ་ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རེ་པི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱ་དཱ་ཡ་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཏེ་ཡེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཙྩེ་སྶཾ ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཨི་མཾ ཝི་དྷིཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི ཨི་མ་མེ་ཝ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ ཡེ ཡེ ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ ཏེ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན དི་སཾ་ག་མི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀེ་སུ ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ་ན པ་ལི་བོ་དྷཱ ཚི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ ད་སྶེ་ནྟོ དྭེ་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་ཐི་ན་སྶ པ་ལི་བོ་དྷཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན སོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཙ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཙ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཙ་ཏྟེ་ན. ཝ་ནྟ་མུ་ཏྟེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.