༡. ས་ཧ་སྶ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠༧. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ རཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མེཏི ར་ཉྙཱ ཀཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨཱ་རཱ་མེ, ཏཾ ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལེ་ན ཀ་ཏཾ. པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཀི་ར ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པ་ཏྟཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པ་ཏྟོ, ན ཁོ པ་ནེ་ས ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི སཱི་ལཾ ཝཱ ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པ་ཏྟོ. བྷཱུ་མི་སཱི་སཾ པ་ན ཏེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ས་ཙེ མ་ཡ་མྤི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ ཨཱ་རཱ་མཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་མ, ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏེ ཨཱ་དཱ་ཡ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི? པུ་ཙྪི. མ་ཡཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མཾ ཀ་རོ་མ, ས་ཙེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཝཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི, ཝཱ་རེ་ཏུཾ མཱ ཨ་ད་ཏྠཱ་ཏི ལ་ཉྫཾ ཨ་དཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཀཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཏེ ག་ནྟྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ཧི ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ, ཐ་མྦྷུ་སྶཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ པ་མུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀེ པ་ན ཏེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ མ་ཉྙེ མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེ’’ཏི?, པུ་ཙྪི. ཏི་ཏྠི་ཡཱ, བྷ་ནྟེ, ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མེ སཱ་ས་ནེ་ན པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝཱ་རཱ་པེ་ཧཱི་ཏི.
ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ར་ཉྙོ ‘‘ཐེ་རཱ, དེ་ཝ, ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ནི་ཝེ་ད་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ལ་ཉྫ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན ནི་ཀྑ་མི. ཐེ་རཱ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ པེ་སེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏེ་ས་མྤི ད་སྶ་ནཾ ན ཨ་དཱ་སི. ཏེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ ‘‘ན, བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་ཀཱ་སི – ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛྫེ ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཙ སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ, ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ, སཱ་ར་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ, ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཡཱ་གུ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡོ ‘‘ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ནི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ‘‘ཏ་ཡཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཧ་རི – མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་བྦ་ཛི་ཏེ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཨི་ས་ཡོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཧ ར་ཊྛེ་ན རཱ་ཛཱ ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི. ཀ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི?
ཨ་ཏཱི་ཏེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷ་རུ་ར་ཊྛེ བྷ་རུ་རཱ་ཛཱ ནཱ་མ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏི. པ་ཉྩ་ས་ཏཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ དྭེ ཨི་སི་ག་ཎཱ པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་ཏོ ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སེ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ བྷ་རུ་ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ དྭེ རུ་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི, པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨི་སི་ག་ཎོ ཨེ་ཀ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི, པ་ཙྪཱ་ག་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཏི. ཏེ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཾ ཨེ་ཝ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ པུ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ཨ་དྡྷཱ་ནེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཨེ་ཀོ རུ་ཀྑོ སུ་ཀྑི, ཏ་སྨིཾ སུ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཏཱ་པ་སཱ ‘‘ཨ་ཡཾ རུ་ཀྑོ མ་ཧཱ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཏེ་ས་མྤི པ་ཧོ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སྶ ཨེ་ཀ་པ་དེ་སེ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ཝ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏུ་མྷེ ཨེ་ཏྠ ནི་སཱི་ད་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཀྑོ སུ་ཀྑོ, ཨ་ཡཾ རུ་ཀྑོ མ་ཧཱ, ཏུ་མྷེ་པི པ་ཝི་ས་ཐ, ཏུ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི པ་ཧོ་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏེ ‘‘ན མ་ཡཾ པ་ཝི་སཱ་མ, ནི་ཀྑ་མ་ཐ ཏུ་མྷེ’’ཏི ཀ་ཐཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏུ་མྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ མ་ནེ་ན ནི་ཀྑ་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཧ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷིཾ་སུ. ཏེ ‘‘ཧོ་ཏུ སི་ཀྑཱ་པེ་སྶཱ་མ ནེ’’ཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཱ་ནི དྭེ ཙ་ཀྐཱ་ནི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀྑཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟཱ རཱ་ཛ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མིཾ་སུ. ར་ཉྙོ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, དེ་ཝ, ཏཱ་པ་སཱ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི ནི་ཝེ་ད་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏུ་ཊྛོ ‘‘པ་ཀྐོ་ས་ཐཱ’’ཏི ཏེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་མྨཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཨ་ཏྠི ཝོ ཀི་ཉྩི མ་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨི་སཱི་ཧི ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ ནོ དཱ་པེ་ཧཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ པུ་རི་སེ པེ་སེ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་སེ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་སི.
ཏེ བ་ཧི ཋི་ཏཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ད་ཏྭཱ ལ་བྷིཾ་སཱུ’’ཏི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མཱ’’ཏི དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡ་མྤི ལ་ཉྫཾ ད་ཏྭཱ པུ་ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ སོ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ར་ཐ་པ་ཉྫ་རཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ དི་སྭཱ ཏུ་ཊྛོ – ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི?, ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཨ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཨ་ཉྙོ ཨི་སི་ག་ཎོ ནི་སི་ནྣོ, ཏཾ ནོ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ དཱ་པེ་ཧཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ པུ་རི་སེ པེ་སེ་ཏྭཱ ཏེ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་སི. ཏཱ་པ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་མེ་ཝ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏ་ཏོ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ དྭི་ནྣཾ ཨི་སི་ག་ཎཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཝི་ཛི་ཏཾ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མུ་དྡ་མེ་ཝ ཨ་ཀཾ་སཱུ་ཏི.
‘‘ཨི་སཱི་ན་མ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, བྷ་རུ་རཱ་ཛཱ་ཏི མེ སུ་ཏཾ;
ཨུ་ཙྪི་ནྣོ ས་ཧ ར་ཊྛེ་ཧི, ས རཱ་ཛཱ ཝི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༢༥) –
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ ད་སྶི་ཏེ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ‘‘ཏ་སྨཱ རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཡཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷ་ཎེ, ཏི་ཏྠི་ཡེ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ ཀཱ་རི་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་སཾ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ་པི ཨ་ད་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.