༡༠. ཀི་མི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨༦. ད་ས་མེ ཀི་མི་ལཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཀ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ག་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཀཱ་ཡ་ཉྙ་ཏ་རནྟི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝ་དཱ་མི ཝཱ་ཡོ་ཀཱ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ…པེ… ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི རཱུ་པ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ, ཏེ་སུ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱཏི ཡ་སྨཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ་ཡོ་ཀཱ་ཡཾ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝེ་ད་ནཱ་ཉྙ་ཏ་རནྟི ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རནྟི པཱི་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ སུ་ནྡ་རཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ཀིཾ པ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི, དེ་ས་ནཱ་སཱི་སཾ པ་ནེ་ཏཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༤༧) ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་ནཱ་མེ་ན པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ནཱ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐེ པ་ཋ་མ་པ་དེ པཱི་ཏི་སཱི་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ སུ་ཁ་ནྟི ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་དྭ་ཡེ ‘‘ས་ཉྙཱ ཙ ཝེ་ད་ནཱ ཙ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ནཱ་མེ་ན ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཾ ས་བྦཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ནཱ་མེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཡ་སྨཱ ཨེ་སཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཧི ཏཾ ཏཾ སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་ད་ཡ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝེ་ད་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘པཱི་ཏི་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ –
‘‘དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི – ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཙ. ཀ་ཐཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི? ས་པྤཱི་ཏི་ཀེ དྭེ ཛྷཱ་ནེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི? ས་པྤཱི་ཏི་ཀེ དྭེ ཛྷཱ་ནེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པཱི་ཏིཾ ཁ་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧༢) ‘‘‘དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན སཱ པཱི་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི.
ཨི་ཏི ཡ་ཐེ་ཝ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ་པི ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་སྨཱ ‘‘ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨ་སྶཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏི་ཉྩ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཉྩ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝ ནཱ་མེ་ས ཧོ་ཏི. ན ཧི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
སོ ཡཾ ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་མེ་ཝ, དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་བྦཾ ཨཱ་དི, ཏ་སྶཱ་པི ཨི་དཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ ཨཱ་དི. ཨི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནནྟི ཨཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ནནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱཏི ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཧཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཨ་པ་རཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཏ་མྤི ཨ་པ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ར་མྤ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཉྩ་སྶ པ་ཐ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི དྭི་དྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི་ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ་པི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ. ཨི་དྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱ་ན་ནྡཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨ་སྶཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨེ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་སཱི་སེ་ན པ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཉཱ་ཎ་མྤི པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཚ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཏ་སྨིཾ པཾ་སུ་པུ་ཉྫོ ཝི་ཡ ཚ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཀི་ལེ་སཱ. ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་ཀ་ཊ་ར་ཐཱ ཝི་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ན ས་ཀ་ཊེ་ན ཝཱ ར་ཐེ་ན ཝཱ པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་སྶ ཨུ་པ་ཧ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.