༡. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི – ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒེ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི, ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྲཱཏི དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ས་མ་ཡེ, ཡ་སྨི་ཉྩ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟེ དེ་སེ ཀཱ་ལེ ཙ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ བཱ་ཧི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༡༠) ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༥; ཝི་བྷ. ༥༡༠) ན་ཡེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨཱ་ལ་པི, ཨ་བྷཱ་སི, ས་མྦོ་དྷེ་སི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཉཱ་པ་ནེ་པི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. པ་ཀྐོ་ས་ནེ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡༡). བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི ཧི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏེ་ན ཙ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར་སོ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ན་ཡ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་རོ་ནྟོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ནེ་སཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པི ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི.
ཨ་པ་རེ་སུ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི ཙེ? ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ་ས་ནྣ་ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, པ་རི་སཱ་ཡ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ, ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི.
ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ན དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་པི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དེ་སི་ཏཱ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ན ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ན ནེ་སཾ ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
བྷ་ད་ནྟེཏི གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ནཾ ཝཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩཱ་ལ་པ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་བྷཱ་ས་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི པ་ཙྩཱ་བྷཱ་ས་ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་པེ་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཏེ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཏི་ཨ་སྶོ་སུཾ, ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཎིཾ་སུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀ་སྶ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་ས་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཝོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. སཱ པ་ནེ་སཱ སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཏཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་སྶཱ་མ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ – ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ད་ས་བ་ལ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ་ནྡོ་པ་མ-ཝཱི་ཎོ་པ་མ-ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན-ཨི་དྡྷི་པཱ་ད-ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ-བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ-སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༡༢༡; མ. ནི. ༣.༤༡༦) ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཁ་ནྟིཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མཾ མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟཾ, ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ་པ་མ་སུ་ཏྟཾ, དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱ ནཱ་གཱ སུ་པ་ཎྞཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ ཨ་སུ་རཱ ཡ་ཀྑཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ནྟི – (སཾ. ནི. ༥.༢༠༢) ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ནྟི – ཨི་མེ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཀིཾ་སཱུ་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༣) ན་ཡེ་ན པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་ནི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟ, བྲ་ཧྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ས་ཀྐ་པ་ཉྷ, ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ, མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ, སཱུ་ཙི་ལོ་མ, ཁ་ར་ལོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཾ. ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ པུ་ཏྟ་མཾ་སཱུ་པ་མཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མཾ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜཱུ་པ་མཾ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཱུ་པ་མ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་ཀྑེ་པེ་སུ ཨི་མ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. པ་ར་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་མེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི? ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ ནེ་ཡྻོ པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ཏོ, བྷ་ཛ་ཏོ, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཡྻོ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧུ་མྤི སུ་ཎ་ཏོ, བ་ཧུ་མྤི དྷཱ་ར་ཡ་ཏོ, བ་ཧུ་མྤི ཝཱ་ཙ་ཡ་ཏོ ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ པ་ད་པ་ར་མོ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ.
ཏ་དཱ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙ་རཱ དྭི་ཙ་རཱ ཏི་ཙ་རཱ ཙ་ཏུ་ཙ་རཱ པ་ཉྩ་ཙ་རཱ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ནོ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཱ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ནཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཡ་ཐཱ ཧི ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ ཨ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་བྷི་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ན ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི, མ་ཧཱ་མ་ཏྟི་ཀ་ལེ་པཱ་དཱི་ཧི པ་ན བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏྭཱ, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡ བྷི་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ན བྷི་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨ་བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ཝ་ཊྚི་ཀཾ ཝཱ ཏཱུ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་དཱ་ཡ རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ན ཡོ་ཛེ་ནྟོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཝི་དྷེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཀཱ་ཡེ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཀཱ་ཡེ…པེ… དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷེ་ན བྷཱ་ཝེ་སྶ་སི, ཏ་ཏོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑུ, ཡཱ ར་ཏྟི ཝཱ དི་ཝ་སོ ཝཱ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༦༩).
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི.
པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ པ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཾ ཝི་པ་སྶ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ནཱ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཨི་མེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་སཱ སུ་པ་རི་མ་ཛྫི་ཏ་མ་ཎི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྣི་བྷཱ, ཨེ་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ. ཨི་ཏི ཏ་སྶཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཧི་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཝོཏི ཨ་ཡཾ ཝོ-ས་དྡོ པ་ཙྩ་ཏྟ-ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ-ས་མྤ་དཱ་ན-སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན-པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༦) ཧི པ་ཙྩ་ཏྟེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎཱ་མེ་མི ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཨུ་པ་ཡོ་གེ. ‘‘ན ཝོ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩༠) ས་མྤ་དཱ་ནེ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༥) སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ས་མྤ་དཱ་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི པ་ཏི་སྶ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པུ་ན ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. དེ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ. ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱཏི ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཏཾ དེ་ས་ནཾ མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ སུ་ཎཱ་ཐ.
སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ སཱ་དྷུ་ས་དྡོ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན-ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན-ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན-སུ་ནྡ་ར-ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༥༧; སཾ. ནི. ༤.༦༥; ༥.༣༨༡) ཧི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༦) ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ. ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༩) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ.
‘‘སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙཱི རཱ་ཛཱ, སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ;
སཱ་དྷུ མི་ཏྟཱ་ན་མ་དྡུ་བྦྷོ, པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༡༨.༡༠༡) སུ་ནྡ་རེ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སཱ་དྷུ་ཀཾ སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༡༩༢) སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཧི ‘‘ད་ལ༹ྷཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཐ, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ’’, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘མ་མ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཎཱ་ཐ’’ སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་ན ‘‘སུ་ནྡ་ར་མི་མཾ བྷ་དྡ་ཀཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཐ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱ་མེ་ཐ, ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནེ་ཏྠ ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱཏི སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་སུ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ‘‘ས་བྱ་ཉྫ་ནོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྨཱ ས་ཝ་ནཱི་ཡོ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ‘‘སཱ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ཀ་པ་དཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱིཏི དེ་སེ་སྶཱ་མི. ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ དེ་ས་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཏོ་ཝ ན དེ་སེ་སྶཱ་མི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི ནཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ –
‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན་པི དེ་སེ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་ས་ཏི;
སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོ, པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་དཱི་ར་ཡཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༤; ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༤༡);
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི, ཏཱ་སཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ –
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ པུ་ཙྪཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢)? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཏུ་ལ་ནཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི དི་ཊྛཾ ཏུ་ལི་ཏཾ ཏཱི་རི་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. སོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཧོ་ཏི ཝི་མ་ཏི་པ་ཀྑ་ནྡོ དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཛཱ་ཏོ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི, སོ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི, ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི, དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ནོ ཧེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ་ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩). ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི? ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་རི་མཱ ཏི་སྶོ པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཏཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀི་ཉྩི ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཛོ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཏེ་ན་སྶ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཧ་ཏ་སཾ་ས་ཡོ. ཏེ་ན་སྶ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན དྭེ པུ་ཙྪཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཊྛཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ‘‘པི་ཏ་རཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷོ ‘‘ཏི་སྶ་སྶ པི་ཏཱ སོ་ཎ་སྶ པི་ཏཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པུ་ཏྟ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་ནྟོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཀ་ཐེ་སི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་གྒ་སྶ པ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ ཙ དྷ་མྨེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཀ་ཐེ་སི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
པ་ཊི་ལོ་མ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝ. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱཏི ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ. ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནི་རོ་དྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ནི་རུ་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལ་སྶཱཏི ས་ཀ་ལ་སྶ, སུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ, ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་རཱ་སི་སྶ. ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚཾ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་པུ་གྒ་ལཱ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥུ་ཊྛཱ་ནི པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏཱ་ནི པ་དུ་མཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡུནྟི ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་ཛ་ན་ཧ་ད་ཡཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀ་ས་དི་སེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན བྷཱ་ས་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡིཾ་སུ, ཨ་ནུ་མོ་དིཾ་སུ ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ལ་པི་ཏཾ, སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཏཱ་དི་ནོ;
ཨ་ནུ་མོ་ད་མཱ་ནཱ སི་ར་སཱ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི.
པ་ཋ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.