༡. བུ་དྡྷ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི – ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒེ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི, ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྲཱཏི དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཡཾ ས་མ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ས་མ་ཡེ, ཡ་སྨི་ཉྩ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟེ དེ་སེ ཀཱ་ལེ ཙ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ བཱ་ཧི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༡༠) ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ནཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༥; ཝི་བྷ. ༥༡༠) ན་ཡེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨཱ་ལ་པི, ཨ་བྷཱ་སི, ས་མྦོ་དྷེ་སི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཉཱ་པ་ནེ་པི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་མ་ནྟ་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ཡཱ་མི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི. པ་ཀྐོ་ས་ནེ་པི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡༡). བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི ཧི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པི བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏེ་ན ཙ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་སི་དྡྷེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར་སོ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ན་ཡ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་རོ་ནྟོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ་ན ནེ་སཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན སོ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཏྠེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པི ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི.
ཨ་པ་རེ་སུ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཀ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི་ཏི ཙེ? ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ་ས་ནྣ་ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, པ་རི་སཱ་ཡ ཛེ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ, ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣེ་སུ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, ས་དཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི.
ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ན དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་པི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་པི དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དེ་སི་ཏཱ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ན ཝཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ན ནེ་སཾ ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
བྷ་ད་ནྟེཏི གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ནཾ ཝཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩཱ་ལ་པ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་བྷཱ་ས་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི པ་ཙྩཱ་བྷཱ་ས་ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་པེ་ཏི, ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཏེ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཏི་ཨ་སྶོ་སུཾ, ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཎིཾ་སུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀ་སྶ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁཱ་ཝ་གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་ས་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཝོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. སཱ པ་ནེ་སཱ སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཏཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་སྶཱ་མ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ – ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ད་ས་བ་ལ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ་ནྡོ་པ་མ-ཝཱི་ཎོ་པ་མ-ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན-ཨི་དྡྷི་པཱ་ད-ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ-བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ-སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༡༢༡; མ. ནི. ༣.༤༡༦) ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཁ་ནྟིཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མཾ མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟཾ, ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ་པ་མ་སུ་ཏྟཾ, དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ.
བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱ ནཱ་གཱ སུ་པ་ཎྞཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ ཨ་སུ་རཱ ཡ་ཀྑཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ནྟི – (སཾ. ནི. ༥.༢༠༢) ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ནྟི – ཨི་མེ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཀིཾ་སཱུ་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༣) ན་ཡེ་ན པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་ནི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟ, བྲ་ཧྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ས་ཀྐ་པ་ཉྷ, ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ, མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ, སཱུ་ཙི་ལོ་མ, ཁ་ར་ལོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཡཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཾ. ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ པུ་ཏྟ་མཾ་སཱུ་པ་མཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མཾ ཕེ་ཎ་པི་ཎྜཱུ་པ་མཾ པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཱུ་པ་མ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་ཀྑེ་པེ་སུ ཨི་མ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཀྑེ་པོ. པ་ར་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་མེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི? ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ ནེ་ཡྻོ པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ཏོ, བྷ་ཛ་ཏོ, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ, ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཡྻོ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧུ་མྤི སུ་ཎ་ཏོ, བ་ཧུ་མྤི དྷཱ་ར་ཡ་ཏོ, བ་ཧུ་མྤི ཝཱ་ཙ་ཡ་ཏོ ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ པ་ད་པ་ར་མོ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ.
ཏ་དཱ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙ་རཱ དྭི་ཙ་རཱ ཏི་ཙ་རཱ ཙ་ཏུ་ཙ་རཱ པ་ཉྩ་ཙ་རཱ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ནོ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཱ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ནཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཡ་ཐཱ ཧི ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ ཨ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་བྷི་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ན ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི, མ་ཧཱ་མ་ཏྟི་ཀ་ལེ་པཱ་དཱི་ཧི པ་ན བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏྭཱ, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡ བྷི་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ན བྷི་ཏྟིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨ་བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ཝ་ཊྚི་ཀཾ ཝཱ ཏཱུ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་དཱ་ཡ རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ན ཡོ་ཛེ་ནྟོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ. ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཝི་དྷེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་སི. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཀཱ་ཡེ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཀཱ་ཡེ…པེ… དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་རཱ་ཧི ཨཱ་ཏཱ་པཱི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཾ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷེ་ན བྷཱ་ཝེ་སྶ་སི, ཏ་ཏོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑུ, ཡཱ ར་ཏྟི ཝཱ དི་ཝ་སོ ཝཱ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༦༩).
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི.
པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ པ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཾ ཝི་པ་སྶ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ནཱ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཨི་མེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་སཱ སུ་པ་རི་མ་ཛྫི་ཏ་མ་ཎི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྣི་བྷཱ, ཨེ་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ. ཨི་ཏི ཏ་སྶཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཧི་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཝོཏི ཨ་ཡཾ ཝོ-ས་དྡོ པ་ཙྩ་ཏྟ-ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ-ས་མྤ་དཱ་ན-སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན-པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༦) ཧི པ་ཙྩ་ཏྟེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎཱ་མེ་མི ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཨུ་པ་ཡོ་གེ. ‘‘ན ཝོ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༥༧) ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩༠) ས་མྤ་དཱ་ནེ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༥) སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ. ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ས་མྤ་དཱ་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི པ་ཏི་སྶ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པུ་ན ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. དེ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ. ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱཏི ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཏཾ དེ་ས་ནཾ མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ སུ་ཎཱ་ཐ.
སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ སཱ་དྷུ་ས་དྡོ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན-ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན-ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན-སུ་ནྡ་ར-ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༥༧; སཾ. ནི. ༤.༦༥; ༥.༣༨༡) ཧི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༦) ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ. ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༩) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ.
‘‘སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙཱི རཱ་ཛཱ, སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ;
སཱ་དྷུ མི་ཏྟཱ་ན་མ་དྡུ་བྦྷོ, པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༡༨.༡༠༡) སུ་ནྡ་རེ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སཱ་དྷུ་ཀཾ སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༡༩༢) སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཧི ‘‘ད་ལ༹ྷཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཐ, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ’’, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘མ་མ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཎཱ་ཐ’’ སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་ན ‘‘སུ་ནྡ་ར་མི་མཾ བྷ་དྡ་ཀཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཐ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱ་མེ་ཐ, ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནེ་ཏྠ ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱཏི སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་སུ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ‘‘ས་བྱ་ཉྫ་ནོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྨཱ ས་ཝ་ནཱི་ཡོ’’ཏི དཱི་པེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ‘‘སཱ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ཀ་པ་དཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱིཏི དེ་སེ་སྶཱ་མི. ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ དེ་ས་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཏོ་ཝ ན དེ་སེ་སྶཱ་མི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི ནཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ –
‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན་པི དེ་སེ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་ས་ཏི;
སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོ, པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་དཱི་ར་ཡཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༤; ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༤༡);
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཐ ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི, ཏཱ་སཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ –
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ པུ་ཙྪཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པུ་ཎྞ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༢)? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ཡ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཏུ་ལ་ནཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི དི་ཊྛཾ ཏུ་ལི་ཏཾ ཏཱི་རི་ཏཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ. སོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ? པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཧོ་ཏི ཝི་མ་ཏི་པ་ཀྑ་ནྡོ དྭེ་ལ༹ྷ་ཀ་ཛཱ་ཏོ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི, སོ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི, ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི, དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ – ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ནོ ཧེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ་ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༩). ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ.
ཀ་ཏ་མཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ? བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི? ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་རི་མཱ ཏི་སྶོ པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཏཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀི་ཉྩི ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཛོ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏུ་ལི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་རི་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཏེ་ན་སྶ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཧ་ཏ་སཾ་ས་ཡོ. ཏེ་ན་སྶ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ན་ཏྠི. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན དྭེ པུ་ཙྪཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཡ པུ་ཊྛཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ‘‘པི་ཏ་རཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷོ ‘‘ཏི་སྶ་སྶ པི་ཏཱ སོ་ཎ་སྶ པི་ཏཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པུ་ཏྟ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་ནྟོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཀ་ཐེ་སི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་གྒ་སྶ པ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ ཙ དྷ་མྨེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཀ་ཐེ་སི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
པ་ཊི་ལོ་མ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏུ ཨེ་ཝ. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱཏི ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ. ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནི་རོ་དྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ནི་རུ་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལ་སྶཱཏི ས་ཀ་ལ་སྶ, སུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ, ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་རཱ་སི་སྶ. ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚཾ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་པུ་གྒ་ལཱ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥུ་ཊྛཱ་ནི པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏཱ་ནི པ་དུ་མཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡུནྟི ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་ཛ་ན་ཧ་ད་ཡཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏཱ་བྷི་སེ་ཀ་ས་དི་སེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན བྷཱ་ས་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡིཾ་སུ, ཨ་ནུ་མོ་དིཾ་སུ ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ལ་པི་ཏཾ, སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཏཱ་དི་ནོ;
ཨ་ནུ་མོ་ད་མཱ་ནཱ སི་ར་སཱ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི.
པ་ཋ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. དུ་ཏི་ཡེ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – པ་ཋ་མཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ, ཨི་དཾ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན སུ་ཏྟེ ཙ་ཏ་སྶོ ཝ་ལླི་ཧཱ་ར་ཀ་པུ་རི་སཱུ་པ་མཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ཝ་ལླི་ཧཱ་ར་ཀོ པུ་རི་སོ ཝ་ལླི་ཡཱ ཨ་གྒཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན མཱུ་ལཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཏཾ དི་སྭཱ ཝ་ལླིཾ མཱུ་ལེ ཚེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཀ་མྨེ ཨུ་པ་ནེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ནྟོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་དཾ, ཏཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ དེ་སེ་ནྟོ ནི་ཊྛ་པེ་སི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སེ ཏཱ་ཝ ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ. ཡཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཛ་རཱ, ཡཱ སོ་མ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ཉྷི དི་ཝ་ས་མྤི ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨི་མེ་ཧི པ་ན དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ན ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ཨ་པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཏ་མྷི ཏ་མྷཱིཏི ཨ་ཡཾ ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ས་རཱུ་པ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཛ་རཱ ཛཱི་ར་ཎ་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཛ་རཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཛཱི་ར་ཎ་ཏཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. ཁ་ཎྜི་ཙྩནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སཱ, པ་ཙྪི་མཱ དྭེ པ་ཀ་ཏི་ནི་དྡེ་སཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཛ་རཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དཱི་པི་ཏཱ, ཏེ་ན་སྶཱ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཛཱི་ར་ཎ་ཏཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཏེ་ན་སྶཱ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ. ཁ་ཎྜི་ཙྩནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ད་ནྟ་ན་ཁཱ་ནཾ ཁ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. པཱ་ལི་ཙྩནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་ནཾ པ་ལི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཝ་ལི་ཏྟ་ཙ་ཏཱཏི ཨི་མི་ནཱ མཾ་སཾ མི་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཙ་ཝ་ལི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ དཱི་པི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཨི་མེ ཁ་ཎྜི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སཱ. ཏེ་ཧི ཨི་མེ་སཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཝཱ ཝཱ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་གྒི་ནོ ཝཱ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ སཾ་བྷ་གྒ་པ་ལི་བྷ་གྒ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཛྷཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ག་ཏ་མ་གྒོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ན ཙ སོ ག་ཏ་མ་གྒོ ཏཱ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཱ་དཱི་ནི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛ་རཱ་ཡ ད་ནྟཱ་དཱི་སུ ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཏ་མ་གྒོ པཱ་ཀ་ཊོ, ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ་པི ག་ཡ྄ཧ་ཏི ན ཙ ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དཱི་ནེ་ཝ ཛ་རཱ. ན ཧི ཛ་རཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏི.
ཨཱ་ཡུ་ནོ སཾ་ཧཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀོཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ན པ་དེ་ཧི ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ-ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡ-པ་རི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དཱི་པི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶི་མེ པ་ཙྪི་མཱ དྭེ པ་ཀ་ཏི་ནི་དྡེ་སཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡུ ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ ‘‘ཨཱ་ཡུ་ནོ སཾ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ སུ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི སུ་ཁུ་མ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ཎྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ནི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶ པ་རི་པ་ཀྐཱ་ནི ཨཱ་ལུ་ལི༹་ཏཱ་ནི ཨ་ཝི་ས་དཱ་ནི, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ.
སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ནི་དྡི་ཊྛཱ ས་བྦཱ་པི ཛ་རཱ པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ད་ནྟཱ་དཱི་སུ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཛ་རཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ ནཱ་མ, ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཛ་རཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཛ་རཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡཾ ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ད་ནྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝ་ཎྞོ་ཡེ་ཝ, ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་སྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ད་ནྟཱ ཛ་རཱ་ཡ པ་ཧ་ཊཱ’’ཏི ཛ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནེ བ་དྡྷཱ་ནི གོ་སཱི་སཱ་དཱི་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ. པུ་ན ཨ་ཝཱི་ཙི ས་ཝཱི་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཎི-ཀ་ན་ཀ-ར་ཛ་ཏ-པ་ཝཱ་ལ༹་ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ མ་ནྡ་ད་ས་ཀཱ་དཱི་སུ པཱ་ཎཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཙ པུ་པྥ་ཕ་ལ་པ་ལླ་ཝཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་པཱ་ཎཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཛ་རཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ ནཱ་མ, ནི་ར་ནྟ་ར་ཛ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཛ་རཱ ས་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་ཏོ པ་རཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙུ་ཏི ཙ་ཝ་ན་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཙུ་ཏཱིཏི ཙ་ཝ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཙ་ཝ་ན་ཏཱཏི བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. བྷེ་དོཏི ཙུ་ཏི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནནྟི གྷ་ཊ་སྶེ་ཝ བྷི་ནྣ་སྶ བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཋཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. མ་ཙྩུ མ་ར་ཎནྟི མ་ཙྩུ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ར་ཎཾ, ཏེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ནི་སེ་དྷེ་ཏི. ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཨ་ནྟ་ཀོ, ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ མ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པ་ར་མ་ཏྠེ་ན དཱི་པེ་ཏུཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ར་མ་ཏྠེ་ན ཧི ཁ་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ན ས་ཏྟོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏི. ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་ན བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ས་ཏྟོ མ་ར་ཏི, བྷི་ནྣེ་སུ མ་ཏོ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ, ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ. ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ, སེ་ས་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? བྷ་ཝ་དྭ་ཡེ་པི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷཱ བྷི་ཛྫ་ནྟེ་ཝ, ན ཀི་ཉྩི ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ, མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ མ་ར་ཎཾ ‘‘ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྩ ཛ་རཱ ཨི་ད་ཉྩ མ་ར་ཎཾ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི.
ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ཛཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཛཱ་ཏི, སཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟཱ. ས་ཉྫཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏི, སཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟཱ. ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཨོ་ཀྐ་ནྟི, སཱ ཨ་ཎྜ་ཛ་ཛ་ལཱ་བུ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཉྩ ཝ་ཏྠི་ཀོ་ས་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟཱ པ་ཝི་ས་ནྟཱ ཝི་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, སཱ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཝོ་ཧཱ་ར་དེ་ས་ནཱ.
ཨི་དཱ་ནི པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི. ཁ་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ན ས་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་སྶ, ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ. པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ་ནེ་ཝ ཧི ཏཱ་ནི པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཙ དེ་སི་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི.
བྷ་ཝ་ནི་དྡེ་སེ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོཏི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ནཱ་མ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་ག་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ (དྷ. པ. ༡༩༤) དུ་ཀྑོ པཱ་པ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (དྷ. པ. ༡༡༧) ཝི་ཡ ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ནཱ་མ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏ་མི་དྷ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི.
ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཀཱ་མོ ཙ སོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ལ༹ྷ་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་དྡོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏཾ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ? ཡོ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༢༢༠; ཝི་བྷ. ༩༣༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི ཙ སཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ དི་ཊྛིཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན དི་ཊྛི་ནྟི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི ཧི པུ་རི་མ་དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་ཊྛི, ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཙ ཏཱ་ཡ དི་ཊྛིཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༢༧). སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཛྫ་སྶ ས་བྦ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏཾ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ? ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༢༢༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་མུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, སཱི་ལ་བྦ་ཏ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝཱ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ནཾ. གོ་སཱི་ལ་གོ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནི ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་དྡྷཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༢༢༢; ཝི་བྷ. ༩༣༨) ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏཾ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ནཾ? ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཀིཾ ཝ་ད་ནྟི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཝཱ? ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏཾ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནཾ? ཨི་དྷ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཎྷཱ་ནི་དྡེ་སེ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ…པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཱཏི ཨེ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པི་ཏི་ཏོ ནཱ་མཾ ཝི་ཡ པི་ཏི་ས་དི་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཏ་ཎྷཱ, རཱུ་པེ ཏ་ཎྷཱ་ཏི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ. སཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ དྷུ་ཝཾ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི པེ་ཙྩ ན བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱཏི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ, ཏ་ཐཱ ས་དྡ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཏི ཚ་ཏྟིཾ་ས. ཨི་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏི, ཨི་ཏྠ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༧༣) ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, ‘‘བཱ་ཧི་ར་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏྠ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༧༥) ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི བཱ་ཧི་ར་རཱུ་པཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཏི ཚ་ཏྟིཾ་ས, ཨི་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པུ་ན ས་ངྒ་ཧེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཚ་ལེ༹་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ ཏི་སྶོ་ཡེ་ཝ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ –
‘‘ནི་དྡེ་ས་ཏྠེ་ན ནི་དྡེ་ས, ཝི་ཏྠཱ་རཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་སྶ ཙ;
པུ་ན ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱ’’ཏི.
ཝེ་ད་ནཱ་ནི་དྡེ་སེ ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ཡཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་མཱུ་ཧཱ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ཝེ་ད་ནཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠི ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ཏྠི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༣༤) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ མ་ནྟཱ་ཎི་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ མཱ་ཏི་ཏོ ནཱ་མཾ ཝི་ཡ མཱ་ཏི་ས་དི་ས་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ནཱ་མཾ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ནེ་ཏྠ – ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཧེ་ཏུ ཛཱ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ ཀ་ཐཱ. ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ དྭེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི, དྭེ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཏི་སྶོ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ. མ་ནོ་དྭཱ་རེ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ.
ཕ་སྶ་ནི་དྡེ་སེ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶོཏི ཙ་ཀྑུ་མྷི ས་མྥ་སྶོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶོ…པེ… ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶོཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ པ་ཉྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ད་ས ཕ་སྶཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོཏི ཨི་མི་ནཱ སེ་ས་བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཕ་སྶཱ.
ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཙ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནི་དྡེ་སེ ན་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མཾ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ རཱུ་པཾ. ཝི་བྷ་ཛ་ནེ པ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ས་ཉྙཱཏི ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཙེ་ཏ་ནཱ ཕ་སྶོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ དྷ་མྨཱ ས་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན ཏ་ཡོ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལེ་སུ་པི ཙི་ཏྟེ་སུ ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་པ་ཏེ་ཛ་ཝཱ་ཡཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡེ་ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཱ་ནི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོ, སོ ས་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྩ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ, ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ པཱ་ཋ་སེ་སོ. ས་མཱུ་ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ རཱུ་པ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཡཱ་ནི ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ཡ་ཉྩ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི རཱུ་པ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཙ་ཀྑུ་མྷི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཙ་ཀྑུ་ཏོ ཝཱ ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན མ་ནོ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. དྭི་པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ས་ངྑཱ་ར་ནི་དྡེ་སེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་ངྑཱ་རོ. ཝི་བྷ་ཛ་ནེ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཙོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ནྣ་ནྟི ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ, ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཙཱི་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོཏི ཙི་ཏྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཙོ་པ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ར་ཧོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་དྡེ་སེ དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, མོ་ཧ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྑེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ན.
དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཙ. ནི་རོ་དྷེ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ. ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་པ་དཱ་ན་ཉྷི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཏེ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཏེ་སུ ཙ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ན. ན པ་ན ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཏ་སྨིཾ ས་ཙྩ་དྭ་ཡེ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ན ཏ་སྶ ཏཾ ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྠུ ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་དཱ་ར་བྦྷ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. པ་ཙྪི་མ་ཉྷི ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ དུ་དྡ་སཾ, ན ཏ་ཏྠ ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པུ་རི་མཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རཾ, ཏ་ཏྠ ཝི་པ་ལླཱ་ས་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཨ་པི་ཙ ‘‘དུ་ཀྑེ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ དཱི་པི་ཏཱ. ‘‘དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ. ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷེ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཱ.
ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ. ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཏེ་ཧི ནི་རོ་དྷ་པ་དེ་ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ དེ་སི་ཏཾ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ག་མྨ ཏེ ཏེ དྷ་མྨཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཏ་ཏི་ཡེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ་པི ཨ་ཏྠི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ་པི, སོ ཀ་ཐཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝ་ཊྚ་སཱི་ས་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ ཨ་ཊྛ ཝཱ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ས་བྦཾ ཏཾ ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑི་ཡཾ ཝ་ཊྚ་སཱི་ས་ནྟི ཝ་ཊྚ་སཱི་ས་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཀི་ཉྩི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་ལུ༹་ངྐ་ཡཱ་གུ་མ་ཏྟ་དཱ་ན་མྤི པ་ཎྞ་མུ་ཊྛི་དཱ་ན་མ་ཏྟ་མྤི, ས་བྦཾ ཏཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑི་ཡཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཧི པ་ཎྞ་མུ་ཊྛི་མ་ཏྟ་དཱ་ན་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ མ་ཧ་ནྟཾ ཝེ་ལཱ་མ་དཱ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ, ས་ཙེ ཝ་ཊྚ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ནོ ཝི་ཝ་ཊྚཾ. ‘‘ཨི་དཾ མེ དཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྠེ་ནྟེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་པ་དཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ, ནི་བྦཱ་ནཾ བྷཱ་ཛི་ཏཾ, ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནེ་པི པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ. ན ཙ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ནཱ་མཾ, ས་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ན་མེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ པུ་ཙྪཱ་ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནེ་ཧི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི. ནོ ན ས་མེ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ཕ་ལེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏྠ པ་ཊི་པ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཕ་ལཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་གཱ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཏཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སུ་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཝི་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཝི་པ་སྶི་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཛ་པ་སཱ་ད་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཝི་པྥ་ནྡ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཝི་པྥ་ནྡིཾ་སུ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་ཛ་པ་སཱ་ད་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པྥ་ནྡ་ནྟེ་ཧི ཨ་ནི་མི་སེ་ཧི ཨེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ཧི པ་སྶི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི དེ་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ནི་མི་ས་ནྟོ ཀུ་མཱ་རོ པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་པ་སྶི་སྶ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ‘ཝི་པ་སྶཱི ཝི་པ་སྶཱི’ཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠). ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ནི་མི་ས་ཛ་ནི་ཏ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ན ཝི་སུ་དྡྷཾ པ་སྶ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཀྑཱི་ཧི པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶཱི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཛ་པ་སཱ་ད་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ན ཝི་པྥ་ནྡ་ནྟི, སོ པ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ནཱ་མཾ ལ་བྷི.
ཨ་པི་ཙ ཝི་ཙེ་ཡྻ ཝི་ཙེ་ཡྻ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶཱི, ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ར ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ངྐེ ཋ་པ་ཡིཾ་སུ. ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ངྐེ ཀ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ལ༹་ཡ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་མ་ཙྩཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ས་དྡཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀི་མེ་ཏཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཊྚ་སྶ དུ་བྦི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པུ་ན སཱ་མི་ཀ་མེ་ཝ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཉ་ཏྭཱ ནུ ཁོ ཀུ་མཱ་རོ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི? ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱ པུ་ན སཱ་མི་ཀཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་མ་ཀཾ་སུ. པུ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་ཐེ་ཝ ས་དྡཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཙེ་ཡྻ ཝི་ཙེ་ཡྻ ཀུ་མཱ་རོ ཨ་ཏྠེ པ་ནཱ་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་པ་སྶི་སྶ ཀུ་མཱ་ར་སྶ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ ‘ཝི་པ་སྶཱི ཝི་པ་སྶཱི’ཏྭེ་ཝ ས་མ་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༡).
བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི བྷཱ་གྱ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ཨ་ར་ཧ་ཏོཏི རཱ་གཱ་དི་ཨ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཝཱ ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་སྶ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་མྨཱ ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ སཱ་མཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷ་སྶ. པུ་བྦེ་ཝ ས་མྦོ་དྷཱཏི ས་མྦོ་དྷོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ བོ་དྷཱིཏི ཉཱ་ཎཾ, བོ་དྷི་མཱ ས་ཏྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ, ཉཱ་ཎ་ཝཱ པ་ཉྙ་ཝཱ པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏོ་ཝ སོ ས་ཏྟོ, ན ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ་ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏཾ པ་དུ་མཾ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥ་སྶེ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་པ་དུ་མ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ་ཏི་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ. ཡཱ ཙ ཨེ་སཱ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བོ་དྷི, ཏཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི་ཡཾ ས་ཏྟོ ཨཱ་ས་ཏྟོ་ཏི་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ. ཀི་ཙྪནྟི དུ་ཀྑཾ. ཨཱ་པ་ནྣོཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཧོ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ་ཏི. ཙ་ཝ་ཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱཏི ཨི་དཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱཏི ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ནུ ཁོ ཀཱ་ལེ.
ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱཏི ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ཧུ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ས་མཱ་ཡོ་གོ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་དཾ ཏེ་ན དི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཧུ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧུ. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁོ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ.
ཨི་ཏི ཧི་དནྟི ཨེ་ཝ་མི་དཾ. ས་མུ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ཏི. པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ. ཙ་ཀྑུནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཉཱ་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ, ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎཾ, པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ, ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀོཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥-༡༠. སི་ཁཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥-༡༠. པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་སུ སི་ཁི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ‘‘སི་ཁི་སྶ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ན ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་ནཱ་ཋཱ་ནེ་སུ ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི དེ་སི་ཏཱ་ནི, ཨ་ཏྠོ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ས་དི་སོ་ཡེ་ཝ. ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ན ཨ་ཉྙོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ མཱ་རོ ཝཱ བྲ་ཧྨཱ ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀ་ཀཱ་ལེ དེ་ཝེ ཝུ་ཊྛེ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝུ་ཊྛི་ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་ཧི ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཙྪི་མཱ པ་ཙྪི་མཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཧི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ བུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི.
བུ་དྡྷ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.