༥. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༣. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ངྒེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝཱ. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙ ཨ་ངྒ་ས་དྡེ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧཱི’’ཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི ས་མ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཙ. ཝཱ་ཙཱཏི ས་མུ་ལླ་པ་ན་ཝཱ་ཙཱ, ཡཱ ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ བྱ་པྤ་ཐོ’’ཏི (དྷ. ས. ༦༣༦) ཙ, ‘‘ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩) ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘ཡཱ པ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ ‘‘ཡཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ཨཱ་ར་ཏི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༦) ཨེ་ཝཾ ཝི་ར་ཏི ཙ, ‘‘ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༤༠) ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ན སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱཏི ན དུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏེ་ན་སྶཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ན་པ་ཧཱ་ན་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ་སྶཱ ཀཱ་ར་ཎ་སུ་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱཏི ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་མུ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ་སྶཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱུ་ནནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ན ནི་ནྡཱ་པ་སཾ་སཱ་སུ བཱ་ལཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏཱིཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་ཙ་ངྒེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ནི་དྡོ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ངྒ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་པྤ་ཧཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. སུ་བྷཱ་སི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱི་ན་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་ངྒ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ པུ་བྦེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མེ་ན པི་སུ་ཎ་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ས་མ་གྒ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ལི་ཀ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི པི་ཡ་ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨི་མེ་ཧི ཁོཏི ཨཱ་དི་ནཱ ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ག་མེ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཨ་ཉྙེ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི, ནཱ་མཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི, ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཝཱ་ཙ་མྤི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི མ་ཉྙ་ནྟི, ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་པི ཧི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱི ཝཱ་ཙཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་གྒ་པ་སྶེ ས་སྶཾ ར་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་ཀེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ གཱི་ཏི་ཀཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་ཊྛི་མ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏ་ཐཱ ཏི་སྶོ ནཱ་མ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་དུ་མ་ས་ར་ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ པ་དུ་མ་ས་རེ པ་དུ་མཱ་ནི བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ –
‘‘པཱ་ཏོ་ཝ ཕུ་ལླི་ཏ་ཀོ་ཀ་ན་དཾ, སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ་ན བྷི་ཛྫི་ཡ་ཏེ;
ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ག་ཏཱ ས་ཏྟཱ, ཛ་རཱ་བྷི་ཝེ་གེ་ན མ་དྡི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. –
ཨི་མཾ གཱི་ཏི་ཀཾ གཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཙེ་ཊི་ཀཱ་ཡ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ.
བུ་དྡྷ་ནྟ་རེ་པི ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པུ་རི་སོ ས་ཏྟ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊ་ཝི་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ མུ་ས་ལེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལེ ཀོ་ཊྚེ་ནྟི་ཡཱ –
‘‘ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་མ་དྡི་ཏཾ ཨེ་ཏཾ, མི་ལཱ་ཏ་ཚ་ཝི་ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ;
མ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཾ, མ་ཙྩུ་སྶ གྷཱ་ས་མཱ་མི་སཾ.
‘‘ཀི་མཱི་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨེ་ཏཾ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པེ་ན པཱུ་རི་ཏཾ;
ཨ་སུ་ཙི་སྶ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏཾ, ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་མཾ ཨི་ད’’ནྟི. –
ཨི་མཾ གཱི་ཏི་ཀཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ས་ཧ པུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ པ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ས་ཙེ་པི མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ གྷ་ཊ་ཙེ་ཊི་ཀཱ་གཱི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ནཾ, ནོ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ་ན་ནྟི.
སཱ་རུ་པྤཱ་ཧཱིཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ཧི. ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱིཏི པ་སཾ་སི. ན ཏཱ་པ་ཡེཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ན ཏཱ་པེ་ཡྻ ན ཝི་བཱ་དྷེ་ཡྻ. པ་རེཏི པ་རེ་ཧི བྷི་ནྡ་ནྟོ ནཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ཡྻ ན བཱ་དྷེ་ཡྻ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏི. པ་ཊི་ན་ནྡི་ཏཱཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏཱ. ཡཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡཱཏི ཡཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ནྟོ པ་རེ་སཾ པཱ་པཱ་ནི ཨ་པྤི་ཡཱ་ནི ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་རཾ པི་ཡ་མེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི, ཏཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི པི་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི.
ཨ་མ་ཏཱཏི སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་མ་ཏ་ས་དི་སཱ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧེ་ཏཾ – ‘‘ས་ཙྩཾ ཧ་ཝེ སཱ་དུ་ཏ་རཾ ར་སཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦) ནི་བྦཱ་ནཱ་མ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་མ་ཏཱ. ཨེ་ས དྷ་མྨོ ས་ན་ནྟ་ནོཏི ཡཱ ཨ་ཡཾ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ, ཨེ་ས པོ་རཱ་ཎོ དྷ་མྨོ ཙ་རི་ཡཱ པ་ཝེ་ཎཱི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ, ན ཏེ ཨ་ལི་ཀཾ བྷཱ་སིཾ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ས་ཙྩེ ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཨཱ་ཧུ ས་ནྟོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཀཱི་དི་སེ? ཨ་ཏྠེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ, ཡཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷ་ཀ་རཾ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི.
ཁེ་མནྟི ཨ་བྷ་ཡཾ ནི་རུ་པ་དྡ་ཝཾ. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཙེ. ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཡ་སྨཱ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ བུ་དྡྷོ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཁེ་མ་མ་གྒ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཁེ་མཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི, སཱ ཝེ ཝཱ་ཙཱ་ན་མུ་ཏྟ་མཱཏི སཱ ཝཱ་ཙཱ ས་བྦ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སེ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སཱི་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.