༡. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་གྒོ
༡. དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མེ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱིཏི དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་གོ་ཏྟཱ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གོ་ཏྟཱ ཀི་རེ་སཱ. སེ་ས་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀི་ར བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ, དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་གོ་ཏྟཱ མ་ཏྠ་ཀཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཏི ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི. ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ཀ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ནེ་སི? སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ‘‘བུ་དྡྷོ དྷ་མྨོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཎྞེ པི་ད་ཧ་ཏི, ཐ་དྡྷོ ཁ་དི་ར་ཁཱ་ཎུ་ས་དི་སོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་པྤོ་ད་ཀཾ པཱ་ཡཱ་སཾ དེ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ནཱ་ནཱ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དཱ་ན་དི་ཝ་སེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཧ་ཏྠཱ པ་རི་ཝི་ས་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ན དཱ་ན་དི་ཝ་སེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པཱ་ཏོ་ཝ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ས་མྨ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སྭེ བྷོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ གྷ་རེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. མ་ཡཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི? ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ས་བྦཾ པ་ཙ་ན་པ་རི་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙེ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཏྭཾ ཋི་ཏཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ་པི ཁི་པི་ཏྭཱ་པི ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏྭཱ་པི ‘‘ན་མོ བུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཏ་སྶ མུ་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མ་ཎ་ཀ་སྶ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་སི, ཏཾ སྭེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ ཧི སུ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ ཧོ་ནྟི, མཱ མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི བྷི་ནྡ་སཱི་ཏི. ཏྭཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝཱ བྷི་ཛྫ དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ན ས་ཀྐོ་མི ཨ་ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ ས་ཎྛཱ་ཏུ་ནྟི. བྷོ་ཏི ཀུ་ལ་ས་ཏི་ཀེ གཱ་མེ གཱ་མ་དྭཱ་ར་མྤི ཏཱ་ཝ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི, ཏྭཾ དྭཱི་ཧ་ངྒུ་ལེ་ཧི པི་ད་ཧི་ཏ་བྦཾ མུ་ཁཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལ་མ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་པི སོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀེ ཋ་པི་ཏཾ མ་ཎྜ་ལ་གྒ་ཁ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ – ‘‘བྷོ་ཏི ས་ཙེ སྭེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ཏཾ མུ་ཎྜ་ས་མ་ཎ་ཀཾ ན་མ་སྶ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཏཾ ཁ་གྒེ་ན པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་མ་ཏྠ་ཀཱ ཀ་ལཱི༹་རཾ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་ཎྜ་ལ་གྒེ་ན, པཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཏྠ་ཀཱ;
ཀ་ལཱི༹་ར་མི་ཝ ཚེ་ཛྫཱ་མི, ཡ་དི མི་ཙྪཾ ན ཀཱ་ཧ་སི.
‘‘ས་ཙེ བུ་དྡྷོ་ཏི བྷ་ཎ་སི, ས་ཙེ དྷ་མྨོ་ཏི བྷཱ་ས་སི;
ས་ཙེ ས་ངྒྷོ་ཏི ཀི་ཏྟེ་སི, ཛཱི་ཝ་ནྟཱི མེ ནི་ཝེ་ས་ནེ’’ཏི.
ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ དུ་པྤ་ཀ་མྤཱ, སི་ནེ་རུ ཝི་ཡ དུ་པྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. སཱ ཏེ་ན ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘ས་ཙེ མེ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི, ཀཱ་མཾ ཚེ་ཛྫ་སི བྲཱ་ཧྨ་ཎ;
ནེ་ཝཱ་ཧཾ ཝི་ར་མི་སྶཱ་མི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ སཱ་ས་ནཱ.
‘‘ནཱ་ཧཾ ཨོ་ཀྐཱ ཝ་ར་དྷ་རཱ, ས་ཀྐཱ རོ་དྷ་ཡི་ཏུཾ ཛི་ནཱ;
དྷཱི་ཏཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ, ཚི་ནྡ ཝཱ མཾ ཝ་དྷ་སྶུ ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་ག་ཛྫི་ཏཾ ནཱ་མ ག་ཛྫ་ནྟཱི པ་ཉྩ གཱ་ཐཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་བྷཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏུཾ ཝཱ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘བྷོ་ཏི ཡཾ ཏེ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཁ་གྒཾ ས་ཡ་ནེ ཁི་པི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ གེ་ཧཾ ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་ཛཱ་པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཾ ན་ཝ་ས་པྤི་ས་ཀྑ་ར་མ་དྷུ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པྤོ་ད་ཀ་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་པི པཱ་ཏོ་ཝ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན ས་ཡཾ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨ་ཧ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་གྒེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པ་རི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་ནྟི་ཡཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱི དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟེ དཱ་རུ་བྷ་ཎྜེ པ་ཀྑ་ལི. པ་ཀྑ་ལ་ན་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ད་ས་བ་ལཾ ས་རི. ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ན པཱ་ཡཱ་ས་པཱ་ཏིཾ ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ས་ཎི་ཀཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སི་ར་སི ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ, ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཏེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཀེ་ཙི བྷུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཀེ་ཙི བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ, ཀེ་ཙི ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཏཱ་རི་ཏ་མ་ཏྟཱ, ཀེ་ས་ཉྩི བྷོ་ཛ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྟེ་ན མུ་གྒ་རེ་ན སཱི་སེ པ་ཧ་ཊཱ ཝི་ཡ ཀ་ཎྞེ་སུ སཱུ་ལེ་ན ཝི་དྡྷཱ ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ལ་དྡྷི་ཀེ་ན མ་ཡཾ གྷ་རཾ པ་ཝེ་སི་ཏཱ’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མུ་ཁེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ དྷ་ནུཾ དི་སྭཱ ཀཱ་ཀཱ ཝི་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་ཀྐོ་ས་མཱ་ནཱ དི་སཱ་ཝི་དི་སཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝཾ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ དི་སྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ སཱི་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ བྷ་ཡཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཧི་ཡྻོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷོ་ཏིཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱ ན ལ་བྷི་མྷཱ’’ཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ར་ཊྛ་པཱུ་ཛི་ཏོ, ན ས་ཀྐཱ ག་ནྟྭཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝ་ཏྭཱ ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏུཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ནཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ‘‘ཀིཾ་སུ ཚེ་ཏྭཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ – ‘‘ས་ཙེ ‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ཝ་དྷཾ རོ་ཙེ་མཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ‘ཡེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན རུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་སི, ལོ་ཀ་ཝ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི? ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མི. ས་ཙེ ‘ན ཀ་སྶ་ཙི ཝ་དྷཾ རོ་ཙེ་མཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ‘ཏྭཾ རཱ་གཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་དྷཾ ན ཨི་ཙྪ་སི. ཀ་སྨཱ ས་མ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་སཱི’ཏི? ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཀོ་ཊི་ཀཾ པ་ཉྷཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ནེ་ཝ གི་ལི་ཏུཾ ན ཨུ་གྒི་ལི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ས་མྨོ་དཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྜི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་ར་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་མྨོ་དི. པ་ཉྷོ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏོ. སེ་ས་མྤི ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཀྐོ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༨. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ སོ, པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི པ་ན གཱ་ཐཱ ས་ཏེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོཏི ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནི ཀ་ཏཱ, པ་ཀྑོ བྷི་ནྣོ’’ཏི ཀོ་དྷེ་ན ཀུ་པི་ཏོ དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱིཏི ‘‘ཙོ་རོ་སི, བཱ་ལོ་སི, མཱུ་ལ༹ྷོ་སི, ཐེ་ནོ་སི, ཨོ་ཊྛོ་སི, མེ་ཎྜོ་སི, གོ་ཎོ་སི, ག་དྲ་བྷོ་སི, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ་སི, ནེ་ར་ཡི་ཀོ་སཱི’’ཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི. པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ‘‘ཧོ་ཏུ མུ་ཎྜ་ཀ་ས་མ་ཎ་ཀ, ‘ཨ་ད་ཎྜོ ཨ་ཧ’ནྟི ཀ་རོ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ད་ཎྜཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི ནཱ་མ.
ས་མྦྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཁོ, གོ་ཏ་མནྟི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ‘‘ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཀི་ར་སྶ སུ་ཏྭཱ. ‘‘ཨི་ས་ཡོ ནཱ་མ ཀུ་པི་ཏཱ ས་པ་ནཾ དེ་ནྟི ཀི་ས་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་པ་ཏི མཾ མ་ཉྙེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ད་ནྟ་སྶཱཏི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏྟ་སྶ. ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོཏི ཏ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏེ་ན ཀོ་དྷེ་ན པཱ་པཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏཱིཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཱ་ནནྟི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ཙ་ར་ཏི ཏི་ཀི་ཙྪ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཛ་ནཱ བཱ་ལོ་ཏི མ་ཉྙ་ནྟི. ཀཱི་དི་སཱ ཛ་ནཱ? ཡེ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ. དྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ. ཨ་ཀོ་ཝི་དཱཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛོ. ཀུ་པི་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་དྡྷོ. ཛ་ཡ་ཉྩེ་ཝ་སྶ ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཛ་ཡཾ ཧོ་ཏི, སོ ཛ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི? ཡཱ ཏི་ཏི་ཀྑཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ གུ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཏི་ཏི་ཀྑཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ་ཝ ཛ་ཡོ. བཱ་ལོ པ་ན ཕ་རུ་སཾ བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཛ་ཡོ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་ཡཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. བི་ལ་ངྒཱི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ བི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ སོ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ན སུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མྦྷཱ་ར་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ཀ་ཉྫི་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་པེ་ནྟོ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ ས་ངྑ་རཱི་ཏི ‘‘བི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོཏི ‘‘ཏ་ཡོ མེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏ་རོ ཨི་མི་ནཱ པ་བྦཱ་ཛི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀུ་དྡྷོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སི. གཱ་ཐཱ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཝ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༡. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝེ་ས, ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་པ་ཉྷཾ པ་ན པུ་ཙྪི, ཏེ་ན་སྶེ་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ནཱ་མེ་ན ཝཱ ཨེ་ས ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ, གོ་ཏྟེ་ན བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ. ཨ་ཧིཾ་ས་ཀཱ་ཧནྟི ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ ཨ་ཧཾ, ཨི་ཏི མེ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཙ་སྶཱཏི ཏ་ཐཱ ཙེ ཨ་སྶ, བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ན ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི ན དུ་ཀྑཱ་པེ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཛ་ཊཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. ཚ་ཊྛེ ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝེ་ས, ཛ་ཊཱ་པ་ཉྷ་སྶ པ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. སེ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ. ཚ་ཊྛཾ.
༧. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ས་ཏྟ་མེ སུ་དྡྷི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ, སུ་དྡྷི་ཀ་པ་ཉྷ་སྶ པ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཏ་པོ་ཀ་རནྟི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་པི ཏ་པོ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱཏི ཏ་ཡོ ཝེ་དཱ. ཙ་ར་ཎནྟི གོ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎཾ. སོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱཏི སོ ཏེ་ཝི་ཛྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙཱ ནཱ་མི་ཀཱ པ་ཛཱ ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤནྟི བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤ་ནྟོ, ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ས་ཧ་སྶ་མྤི བྷ་ཎ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ས་མྦཱུཏི ཨ་ནྟོ ཀི་ལེ་ས་པཱུ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པཱུ་ཏི་ཀོ. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོཏི ཀི་ལི་ཊྛེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཨ་གྒི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ, ཨ་གྒི པ་རི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ས་ནྣི་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི སཾ་ཡོ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་པཱ་ཡཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ བྷོ་ཛེ་མཱི’ཏི ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨི་མཾ ལ་དྡྷིཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་པཱ་ཡ་པཱུ་ར་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཙྪཱ་མི་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ ཙེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དེ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧཱིཏི ཏཱི་ཧི ཝེ་དེ་ཧི. ཛཱ་ཏི་མཱཏི ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སུ་ཏ་ཝཱ བ་ཧཱུཏི བ་ཧུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ག་ནྠེ སུ་ཏ་ཝཱ. སོ་མཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི སོ ཏེ་ཝི་ཛྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨི་མཾ པཱ་ཡཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཡཱ་སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཝེ་དཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི. ས་གྒཱ་པཱ་ཡནྟི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་གྒ་མྤི ཨ་པཱ་ཡ་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་སི་ཏོཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝོ་སི་ཏ་ཝོ་སཱ་ནོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝནྟི ཨ་ཝཱི་ཙི་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ བྷོ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན ས་དི་སོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན་ཏྠི, བྷ་ཝཾ་ཡེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ པཱ་ཡཱ་སཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏནྟི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་གཱི་ཏཾ. ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻནྟི ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན ཋི་ཏ་སྶ ཀ་ཊ་ཙྪུ་མ་ཏྟ་མྤི དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན མ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ལ་ཉྫ་མྷི ཏི་ལེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཨི་ཏི གཱ་ཡ་ནེ་ན གཱ་ཡི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨི་དཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻ་ནྟི. ས་མྤ་སྶ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ནེ་ས དྷ་མྨོཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ས དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏི. སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ན་མྤི གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ པ་ནུ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ, གཱ་ཐཱ་ཧི གཱ་ཡི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ བུ་དྡྷཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨེ ས་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཝུ་ཏྟི་རེ་སཱཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དྷ་མྨེ ས་ཏི དྷ་མྨཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་སཱ ཝུ་ཏྟི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ – ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ལ་དྡྷ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཨ་ཐ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙི་ནྟེ་སི – ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ གུ་ཎེ ཝཱ ཨ་གུ་ཎེ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ཨི་དཱ་ནི པ་ན་སྶཱ་ཧཾ གུ་ཎེ ཉ་ཏྭཱ མ་མ གེ་ཧེ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་མ་ཏྟཾ དྷ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཡ྄ཧོ ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྦེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡེ ‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི. ཡཾ ཧི བྷོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སེ་སཱ ནི་དྡོ་སཱ’’ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ དཱ་ན་དྭཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཉྙེ་ན ཙཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟནྟི ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ. ཨ་ནྣེ་ན པཱ་ནེ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ – ཨ་ཉྙེ་ཧི ཏ་ཡཱ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶུ. ཁེ་ཏྟཾ ཧི ཏཾ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀ་སྶ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་པྤེ་པི བཱི་ཛེ བ་ཧུ་ས་སྶ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀཾ སུ་ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. སུ་ནྡ་རི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. ན་ཝ་མེ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ. ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧུ་ཏིཾ པ་ཀྑི་པ་ནེ་ན ཛཱ་ལེ་ཏི. ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨ་གྱཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནུ་པ་ལེ་པ་ན་བ་ལི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི. ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་གྒི་མྷི ཧུ་ཏཱ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་ཡཱ་སཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་གྒི་མྷི ཏཱ་ཝ པ་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ཡཱ་སོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ བྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཡ་དི བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ད་དེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཝཾ མེ པི་ཏ་རཱ ས་ཧ པུ་ཏྟོ་པི ས་ནྟ་པྤི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏོ ཙ་སྶ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་གཱ་མི་མ་གྒོ’’ཏི. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་སི, ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི?
རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ. ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་ཏཾ ནི་སི་ནྣནྟི ས་ཧ སཱི་སེ་ན པཱ་རུ་ཏ་ཀཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་པཱ་ཡཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ བྷོ་ཛེ་མཱི’’ཏི ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི…པེ… ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ ཙེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དེ་མཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་པཱི་ཏི? ཧི་མ་པཱ་ཏ་སྶ ཙ སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཊི་བ་ལོ་ཝ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དེ་ཡྻ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་ཐཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ག་ཏེ སཱི་སཾ ཝི་ཝ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ མཾ སོ དི་སྭཱ ཀ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ཨི་མ་སྶ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. མུ་ཎྜོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝཾ, མུ་ཎྜ་ཀོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝནྟི སཱི་སེ ཝི་ཝ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ ནཱི་ཙ་ཀེ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མུ་ཎྜོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མྤི སི་ཁཾ ཨ་དི་སྭཱ ཧཱི་ལེ༹་ནྟོ ‘‘མུ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ ཨ་དྡ་ས, ཏ་མྷཱ་ཝ པ་དེ་སཱ. མུ་ཎྜཱ་པི ཧཱིཏི ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན མུ་ཎྜི་ཏ་སཱི་སཱ་པི ཧོ་ནྟི.
མཱ ཛཱ་ཏིཾ པུ་ཙྪཱཏི ཡ་དི དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་སི, ཛཱ་ཏིཾ མཱ པུ་ཙྪ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི. ཙ་ར་ཎ་ཉྩ པུ་ཙྪཱཏི ཨ་པི་ཙ ཁོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་བྷེ་དཾ ཙ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ. ཨེ་ཏཾ ཧི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཀ་ཊྛཱ ཧ་ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ ཀ་ཊྛཱ ཨ་གྒི ཛཱ་ཡ་ཏི, ན ཙ སོ སཱ་ལཱ་དི་ཀ་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ་ཝ ཨ་གྒི་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ་པཱ་ན-དོ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀ་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ཙྩི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཏོ ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ཛཱ་ཏོ ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏོ་ཝ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི, ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལི་ནོ་པི ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལི་ནོ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ-མུ་ནི དྷི་ཏི་མཱ ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ དྷི་ཏི་ཧི་རི་པ་མོ་ཀྑཱ་ཡ གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏི་མཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. སོ ཧི དྷི་ཏི་ཡཱ གུ་ཎེ དྷཱ་རེ་ཏི, ཧི་རི་ཡཱ དོ་སེ ནི་སེ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ མུ་ནཱིཏི མོ་ན་དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. དྷི་ཏི་མཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ. ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ན་ན་ཀོ. ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོཏི ཧི་རི་ཡཱ པཱ་པཱ་ནི ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.
ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོ. ད་མ་སཱ ཨུ་པེ་ཏོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ. ཝེ་ད་ནྟ་གཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒ་ཝེ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ མ་གྒ་ཝེ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ ག་ཏོ. ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝུ་ཏྠོ. ཡ་ཉྙོ་པ་ནཱི་ཏོཏི ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་ཡ་ཉྙོ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་ཡ་ཉྙོ ཙ. ཏ་མུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཐཱཏི ཡེ་ན ཡ་ཉྙོ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏོ, སོ ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཡྻ. ‘‘ཨི་ནྡ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, སོ་མ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཝ་རུ་ཎ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཨཱི་སཱ་ན་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཡཱ་མ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ཨ་ཝ྄ཧ་ཡ་ནྟོ ཙ ‘‘ཀཱ་ལོ, བྷ་ནྟེ, ནི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ནྟོ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཨུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཡྻ. སོ ཛུ་ཧ་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི, སོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ ཛུ་ཧ་ཏི ནཱ་མ, ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་པ་ནྟོ.
ཨི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་དྡྷཱ སུ་ཡི་ཊྛནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་དྡྷཱ མ་མ ཡི་དཾ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཡི་ཊྛ་ཉྩ སུ་ཧུ་ཏ་ཉྩ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པུ་བྦེ པ་ན ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པི་ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཨ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཧ་བྱ་སེ་སནྟི ཧུ་ཏ་སེ་སཾ. བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝནྟི་ཨཱ་དི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ན ཁྭཱ་ཧནྟི ན ཁོ ཨ་ཧཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ཏ་སྨིཾ ཀི་ར བྷོ་ཛ་ནེ ཨུ་པ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ་ཝ ‘‘ས་ཏྠཱ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་དཱི་པེ་སུ དྭཱི་སུ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ས་ཧ་སྶེ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཝ ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི ཙ ཨཱ་དཱ་ཡ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ མ་དྷུཾ ག་ཎྷ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཛ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ཏེ་ན ཏཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཾ ག་ཏཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. གོ་ཡཱུ་སེ པ་ན ཏི་ལ་བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མི་སྶ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ན་ཉྩ སུ་ཁུ་མཾ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཏེ་སཾ སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ་པི ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ལེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཡྻ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཡྻ.
ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེཏི ཨ་ཧ་རི་ཏེ. ས་ཙེ ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ ཏི་ཎེ་སུ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སི་ནི་དྡྷ་པཱ་ཡཱ་སེ་ན ཏི་ཎཱ་ནི པཱུ་ཏཱི་ནི བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. བུ་དྡྷཱ ཙ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་ཏྠ པ་ན ག་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི མ་ཧཱ་ཏི་ཎཱ་ནི, ཏཱ་དི་སེ ཋཱ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀེཏི ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སྨིཾ ཧི པ་རི་ཏྟ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟེ པཱ་ཎ་ཀཱ མ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡཾ པ་ན ག་མྦྷཱི་རཾ མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་ས་ཏེ་པི པཱ་ཏི་ས་ཧ་སྶེ་པི པ་ཀྑི་ཏྟེ ན ཨཱ་ལུ་ལ༹་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨུ་ད་ཀེ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་པི་ལཱ་པེ་སཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫཱ་པེ་སི. ཙི་ཙྩི་ཊཱ་ཡ་ཏི ཙི་ཊི་ཙི་ཊཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི? ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཾ པཱ་ཡཱ་སཾ ཨོ་པི་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་མྨ་གྒཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ་ཝ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པཱ་ཡེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བ་ལེ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
དཱ་རུ ས་མཱ་ད་ཧཱ་ནོཏི དཱ་རུཾ ཛྷཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཧི ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ དཱ་རུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ. ཡ་དི ཨེ་ཏེ་ན སུ་དྡྷི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡེ ད་ཝ་ཌཱ་ཧ་ཀཱ་ད་ཡོ བ་ཧཱུ་ནི དཱ་རཱུ་ནི ཛྷཱ་པེ་ནྟི, ཏེ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ སུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ. ཀུ་ས་ལཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝུ་ཛྫ་ལ་ཡཱ་མི ཛོ་ཏིནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ཛོ་ཏིཾ ཛཱ་ལེ་མི. ནི་ཙྩ་གྒི་ནཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏ་གྒི. ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་ཙྩཾ ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མཱིཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཙ་རི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི.
མཱ་ནོ ཧི ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁཱ་རི་བྷཱ་རོཏི ཡ་ཐཱ ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ་ན ཝ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏོ་པི ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཕུ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི མཱ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏོ མཱ་ནོ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨི་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ སཾ་སཱི་དཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ནོ ཧི ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ’’ཏི. ཀོ་དྷོ དྷཱུ་མོཏི ཏ་ཝ ཉཱ་ཎ་གྒི་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཊྛེ་ན ཀོ་དྷོ དྷུ་མོ. ཏེ་ན ཧི ཏེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ཉཱ་ཎ་གྒི ན ཝི་རོ་ཙ་ཏི. བྷ་སྨ་ནི མོ་ས་ཝ་ཛྫནྟི ནི་རོ་ཛ་ཊྛེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཚཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་གྒི ན ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏེ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཛཱཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་ལོ་ཧ་ཀ་ཊྛ་མ་ཏྟི་ཀཱ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མ་ཡཱ ཡཱ་ག་ཡ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཛཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨ་ཡཱ་གཾ ཡ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཛཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཧ་ད་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨ་ཡཱ་ག་སྶ ཡ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྠེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ.
དྷ་མྨོ ར་ཧ་དོཏི ཡ་ཐཱ ཏྭཾ ཨ་གྒིཾ པ་རི་ཙ་རི་ཏྭཱ དྷཱུ་མ་ཚཱ་རི་ཀ་སེ་ད་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་རཱི་རོ སུ་ནྡ་རི་ཀཾ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་སི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ས་དི་སེ་ན བཱ་ཧི་རེ་ན ར་ཧ་དེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་དྷ་མྨོ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཧ་དོ, ཏ་ཏྲཱ་ཧཾ པཱ་ཎ་ས་ཏ་མྤི པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་པི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ནྷཱ་པེ་མི. སཱི་ལ་ཏི་ཏྠོཏི ཏ་སྶ པ་ན མེ དྷ་མྨ་ར་ཧ་ད་སྶ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཏི་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ནྡ་རི་ཀཱ ན་དཱི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ནྷཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝཱ་ལི་ཀཱ ཨཱ་ལུ་ལཱ༹ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཧ་དོ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ་པི པཱ་ཎེ་སུ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་ནྟེ་སུ སོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་བྦྷི ས་ཏཾ པ་ས་ཏྠོཏི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ས་ཊྛོ. ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེ་ན ཝཱ སོ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ས་ཏྠ་ཏྟཱ ས་ཏཾ པ་ས་ཏྠོ. ཏ་ར་ནྟི པཱ་རནྟི ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ར་ཧ་ད་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ. དྷ་མྨོཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཡ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ. ས་ཙྩནྟི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ. སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༣༩). ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ག་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ. སཾ་ཡ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྩནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ. དྷ་མྨོཏི་པ་དེ་ན དི་ཊྛི ས་ངྐ་པྤོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་ཏི ས་མཱ་དྷཱི་ཏི པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. སཾ་ཡ་མོཏི ཝཱ་ཙཱ ཀ་མྨ་ནྟོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཏཱི་ཎི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. མ་ཛ྄ཛྷེ སི་ཏཱཏི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶི་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་པ་ཏྟཱིཏི སེ་ཊྛ་པ་ཏྟི. ས ཏུ་ཛྫུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ན་མོ ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ས ཏྭཾ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་སུ ན་མོ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མ་ཧཾ ན་རཾ དྷ་མྨ་སཱ་རཱི་ཏི བྲཱུ་མཱིཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མ་ཧཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘དྷ་མྨ་སཱ་རཱི ཨེ་སོ དྷ་མྨ་སཱ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ སཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི ཝཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. བ་ཧུ་དྷཱི་ཏ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. ད་ས་མེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེཏི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ་མི་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ན་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཀ་སི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁཱ ཙ་ར་མཱ་ནཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ག་ཏེ པ་ལཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་ལླ་ངྐནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཋ་པ་ཡི་ཏྭཱ, མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟེ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༣༧). ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་རཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ. མུ་ཁནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ. ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པོ – ‘‘པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཙ པ་ན ཚ་བྦ་ཎྞཱ གྷ་ན་བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི དོ་མ་ན་སྶཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ, ‘‘སུ་ཁེ་ན ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཨ་ཛྫ་ས་ཊྛིཾ ན དི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཛྫ ཚ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ན དི་སྶ་ནྟི. པཱ་པ་ཀཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ ཏི་ལ་ཁཱ་ཎུ་ཀཱ. ཏེ་ན ཀི་ར ཏི་ལ་ཁེ་ཏྟེ ཝ་པི་ཏེ ཏ་ད་ཧེ་ཝ དེ་ཝོ ཝ་སྶི་ཏྭཱ ཏི་ལེ པཾ་སུ་མྷི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་སི, པུ་པྥཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཡེ་པི ཝ་ཌྜྷིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི པཱ་ཎ་ཀཱ པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཎྞཱ་ནི ཁཱ་དིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་པ་ཎྞ་དུ་པ་ཎྞཱ ཁཱ་ཎུ་ཀཱ ཨ་ཝ་སི་སྶིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཁེ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ག་ཏོ ཏེ དི་སྭཱ – ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ མེ ཏི་ལཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་པི ན་ཊྛཱ’’ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཀ་ཎྞ་ན་ངྒུ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟི. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བྷོ་གེ་སུ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་སྶ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཏྟ་ཧི གྷ་རེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ མཱུ་སི་ཀཱ ཏེ ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཝི་ཡ ན་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོཏི ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀ་པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ. ཏ་སྶ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ཡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རཾ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟོ ན་ཏྠི. སོ དི་ཝ་སཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀ་པཱ་ཎ་ཀཱ ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཁཱ་ད་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཝི་དྷ་ཝཱཏི མ་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ. ཡཱ་ཝ ཀི་ར ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་ཝ ཏཱ ཝི་དྷ་ཝཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཀུ་ལེ་སུ ཝ་སི་ཏུཾ ལ་བྷིཾ་སུ. ཡ་དཱ པ་ན སོ ནི་དྡྷ་ནོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་དཱ ཏཱ ‘‘པི་ཏུ་གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ས་སྶུ་ས་སུ་རཱ་དཱི་ཧི ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏཱ ཏ་ཏོ ཏ་སྶེ་ཝ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ནྟི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཨ་ཡྻ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཏྟེ པེ་སེ་ནྟི, ཏེ་ཧི པཱ་ཏི་ཡཾ ཧ་ཏྠེ་སུ ཨོ་ཏཱ་རི་ཏེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
པི་ངྒ་ལཱཏི ཀ་ལཱ༹་ར་པི་ངྒ་ལཱ. ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏཱཏི ཀཱ་ལ༹་སེ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཏི་ལ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟཱ. སོ་ཏྟཾ པཱ་དེ་ན བོ་དྷེ་ཏཱིཏི ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཾ པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་བོ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མཱུ་སི་ཀ་ས་དྡེ་ན ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷོ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ཙ ཁ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་ཀྑཱི་སུ ནི་མྨི་ལི་ཏ་མ་ཏྟེ་སྭེ་ཝ – ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་ཙྪཱ ཙ པུ་བྦེ ཙ ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨི་ཎ་སྶ? ཝ་ཌྜྷི མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ དྷཱི་ཏ་རོ པོ་སེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ གེ་ཧཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི, ག་ཙྪ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་བོ་དྷེ་ཏི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱཏི ཡེ་སཾ ཨ་ནེ་ན ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ. སོ ཀི་ར ཀ་སྶ་ཙི ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི དྭེ ཀ་སྶ་ཙི ད་ས…པེ… ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཏེ དི་ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘གེ་ཧ་ཏོ ཏཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩཱུ་སེ ག་ནྟྭཱ ཙོ་དེ་ནྟི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཨི་མཱ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི དུ་ཀྑེ ཀ་ཐི་ཏེ ‘‘ཡཾ ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཡཱ དུ་ཀྑཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ པ་ཊི་གཱ་ཐཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཱ གཱ་ཐཱ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ས་ནྣོ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ལ་ཏྠཱཏི ལ་བྷི.
ཏ་ཉྩ པ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏེ་ན ཐེ་རེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ན ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝ་རཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏ་པཱ་ཀ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཛ་ཏ་ད་ཎྜཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ པ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་དེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ, ‘‘ས་ཙེ མེ, བྷ་ནྟེ, དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཁ་མ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡཱ་གུཾ ན ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི? པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཡཱ་གུཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟེ་ཧེ་ཝ ལ་བྷི་ཏ་བྦོ ཨེ་ས པ་ལི་བོ་དྷོ, པ་ཊི་བ་ལོ ཨ་ཧཾ པ་ལི་བོ་དྷཾ དཱ་ཏུཾ, ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རོ་པི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཚཱ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི. རཱ་ཛཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ཏཾ པ་ཏྟོ, ཀོ ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི? མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཏ་སྶ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷ་ས་དི་སོ་ཝཱ་ཏི.
རཱ་ཛཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ – ‘‘ཀོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི? ཨི་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀོ, བྷ་ནྟེ་ཏི? ག་ཎེ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ར་ཉྙོ ‘‘ཨེ་ཀཾ དྭེ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ག་ཎེ་ནྟ་སྶ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ ན་པྤ་ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ཎེ, ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཧི ‘ས་བྦེ བ་ཧུ་དྷཱི་ཏི་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱུ’’ཏི. མ་ནུ་སྶཱ བྷེ་རིཾ སུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎྞཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ དྷ་ན་མ་དཱ་སི. ཏ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི. པུ་ན རཱ་ཛཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི. ཨི་ཎཾ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཏྭཱ མུ་ཙྩི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཏཱ པ་ན ས་ཏྟ དཱ་རི་ཀཱ མ་ཧཱ་པ་ལི་བོ་དྷཱ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ཡཱ་ནཱ་ནི པེ་སེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ དྷཱི་ཏ་རོ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏ་རོ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ པེ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠི པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི? བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཡཱ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡྻི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠི པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི? ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ་པི ཙཱི་ཝ་ར་དུ་སྶཱ་ནི དཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏུ་མྷེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཐེ་རོ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ་ཏི. ད་ས་མཾ.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.