༧. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་གྒོ
༡. དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མེ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནཱིཏི དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་གོ་ཏྟཱ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གོ་ཏྟཱ ཀི་རེ་སཱ. སེ་ས་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཀི་ར བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ, དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་གོ་ཏྟཱ མ་ཏྠ་ཀཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཏི ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི. ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ཀ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ནེ་སི? སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ‘‘བུ་དྡྷོ དྷ་མྨོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཎྞེ པི་ད་ཧ་ཏི, ཐ་དྡྷོ ཁ་དི་ར་ཁཱ་ཎུ་ས་དི་སོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་པྤོ་ད་ཀཾ པཱ་ཡཱ་སཾ དེ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ནཱ་ནཱ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དཱ་ན་དི་ཝ་སེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཧ་ཏྠཱ པ་རི་ཝི་ས་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ན དཱ་ན་དི་ཝ་སེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པཱ་ཏོ་ཝ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་ས་མྨ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སྭེ བྷོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ གྷ་རེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. མ་ཡཱ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི? ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ས་བྦཾ པ་ཙ་ན་པ་རི་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙེ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཏྭཾ ཋི་ཏཱ་པི ནི་སི་ནྣཱ་པི ཁི་པི་ཏྭཱ་པི ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏྭཱ་པི ‘‘ན་མོ བུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཏ་སྶ མུ་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མ་ཎ་ཀ་སྶ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་སི, ཏཾ སྭེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ ཧི སུ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ ཧོ་ནྟི, མཱ མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི བྷི་ནྡ་སཱི་ཏི. ཏྭཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝཱ བྷི་ཛྫ དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ན ས་ཀྐོ་མི ཨ་ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ ས་ཎྛཱ་ཏུ་ནྟི. བྷོ་ཏི ཀུ་ལ་ས་ཏི་ཀེ གཱ་མེ གཱ་མ་དྭཱ་ར་མྤི ཏཱ་ཝ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི, ཏྭཾ དྭཱི་ཧ་ངྒུ་ལེ་ཧི པི་ད་ཧི་ཏ་བྦཾ མུ་ཁཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལ་མ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་པི སོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་སྶཱི་ས་ཀེ ཋ་པི་ཏཾ མ་ཎྜ་ལ་གྒ་ཁ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ – ‘‘བྷོ་ཏི ས་ཙེ སྭེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ཏཾ མུ་ཎྜ་ས་མ་ཎ་ཀཾ ན་མ་སྶ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཏཾ ཁ་གྒེ་ན པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་མ་ཏྠ་ཀཱ ཀ་ལཱི༹་རཾ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་ཎྜ་ལ་གྒེ་ན, པཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཏྠ་ཀཱ;
ཀ་ལཱི༹་ར་མི་ཝ ཚེ་ཛྫཱ་མི, ཡ་དི མི་ཙྪཾ ན ཀཱ་ཧ་སི.
‘‘ས་ཙེ བུ་དྡྷོ་ཏི བྷ་ཎ་སི, ས་ཙེ དྷ་མྨོ་ཏི བྷཱ་ས་སི;
ས་ཙེ ས་ངྒྷོ་ཏི ཀི་ཏྟེ་སི, ཛཱི་ཝ་ནྟཱི མེ ནི་ཝེ་ས་ནེ’’ཏི.
ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ དུ་པྤ་ཀ་མྤཱ, སི་ནེ་རུ ཝི་ཡ དུ་པྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. སཱ ཏེ་ན ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ –
‘‘ས་ཙེ མེ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི, ཀཱ་མཾ ཚེ་ཛྫ་སི བྲཱ་ཧྨ་ཎ;
ནེ་ཝཱ་ཧཾ ཝི་ར་མི་སྶཱ་མི, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ སཱ་ས་ནཱ.
‘‘ནཱ་ཧཾ ཨོ་ཀྐཱ ཝ་ར་དྷ་རཱ, ས་ཀྐཱ རོ་དྷ་ཡི་ཏུཾ ཛི་ནཱ;
དྷཱི་ཏཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ, ཚི་ནྡ ཝཱ མཾ ཝ་དྷ་སྶུ ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་ག་ཛྫི་ཏཾ ནཱ་མ ག་ཛྫ་ནྟཱི པ་ཉྩ གཱ་ཐཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་བྷཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏུཾ ཝཱ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘བྷོ་ཏི ཡཾ ཏེ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཁ་གྒཾ ས་ཡ་ནེ ཁི་པི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ གེ་ཧཾ ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་ཛཱ་པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཾ ན་ཝ་ས་པྤི་ས་ཀྑ་ར་མ་དྷུ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པྤོ་ད་ཀ་པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་པི པཱ་ཏོ་ཝ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན ས་ཡཾ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨ་ཧ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་གྒེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པ་རི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་པ་ནྟི་ཡཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟཱི དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟེ དཱ་རུ་བྷ་ཎྜེ པ་ཀྑ་ལི. པ་ཀྑ་ལ་ན་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ད་ས་བ་ལཾ ས་རི. ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ན པཱ་ཡཱ་ས་པཱ་ཏིཾ ཨ་ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ས་ཎི་ཀཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སི་ར་སི ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ, ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཏེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཀེ་ཙི བྷུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཀེ་ཙི བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ, ཀེ་ཙི ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཏཱ་རི་ཏ་མ་ཏྟཱ, ཀེ་ས་ཉྩི བྷོ་ཛ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྟེ་ན མུ་གྒ་རེ་ན སཱི་སེ པ་ཧ་ཊཱ ཝི་ཡ ཀ་ཎྞེ་སུ སཱུ་ལེ་ན ཝི་དྡྷཱ ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ལ་དྡྷི་ཀེ་ན མ་ཡཾ གྷ་རཾ པ་ཝེ་སི་ཏཱ’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ མུ་ཁེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ དྷ་ནུཾ དི་སྭཱ ཀཱ་ཀཱ ཝི་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་ཀྐོ་ས་མཱ་ནཱ དི་སཱ་ཝི་དི་སཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝཾ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ དི་སྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ སཱི་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ བྷ་ཡཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཧི་ཡྻོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷོ་ཏིཾ ཡཱ་ཙ་ནྟཱ ན ལ་བྷི་མྷཱ’’ཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ར་ཊྛ་པཱུ་ཛི་ཏོ, ན ས་ཀྐཱ ག་ནྟྭཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝ་ཏྭཱ ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏུཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ནཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ‘‘ཀིཾ་སུ ཚེ་ཏྭཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ – ‘‘ས་ཙེ ‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ཝ་དྷཾ རོ་ཙེ་མཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ‘ཡེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན རུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་སི, ལོ་ཀ་ཝ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི? ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མི. ས་ཙེ ‘ན ཀ་སྶ་ཙི ཝ་དྷཾ རོ་ཙེ་མཱི’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཐ ནཾ ‘ཏྭཾ རཱ་གཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་དྷཾ ན ཨི་ཙྪ་སི. ཀ་སྨཱ ས་མ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་སཱི’ཏི? ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཀོ་ཊི་ཀཾ པ་ཉྷཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ནེ་ཝ གི་ལི་ཏུཾ ན ཨུ་གྒི་ལི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ས་མྨོ་དཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྜི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་ར་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་མྨོ་དི. པ་ཉྷོ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏོ. སེ་ས་མྤི ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ཀྐོ་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༨. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ སོ, པ་ཉྩ་མ་ཏྟེ་ཧི པ་ན གཱ་ཐཱ ས་ཏེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོཏི ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནི ཀ་ཏཱ, པ་ཀྑོ བྷི་ནྣོ’’ཏི ཀོ་དྷེ་ན ཀུ་པི་ཏོ དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱིཏི ‘‘ཙོ་རོ་སི, བཱ་ལོ་སི, མཱུ་ལ༹ྷོ་སི, ཐེ་ནོ་སི, ཨོ་ཊྛོ་སི, མེ་ཎྜོ་སི, གོ་ཎོ་སི, ག་དྲ་བྷོ་སི, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ་སི, ནེ་ར་ཡི་ཀོ་སཱི’’ཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི. པ་རི་བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ‘‘ཧོ་ཏུ མུ་ཎྜ་ཀ་ས་མ་ཎ་ཀ, ‘ཨ་ད་ཎྜོ ཨ་ཧ’ནྟི ཀ་རོ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ད་ཎྜཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི ནཱ་མ.
ས་མྦྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཁོ, གོ་ཏ་མནྟི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? ‘‘ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཝེ་ཝེ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཀི་ར་སྶ སུ་ཏྭཱ. ‘‘ཨི་ས་ཡོ ནཱ་མ ཀུ་པི་ཏཱ ས་པ་ནཾ དེ་ནྟི ཀི་ས་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་པ་ཏི མཾ མ་ཉྙེ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ད་ནྟ་སྶཱཏི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཏྟ་སྶ. ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོཏི ཏ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏེ་ན ཀོ་དྷེ་ན པཱ་པཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏཱིཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཱ་ནནྟི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ཙ་ར་ཏི ཏི་ཀི་ཙྪ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཛ་ནཱ བཱ་ལོ་ཏི མ་ཉྙ་ནྟི. ཀཱི་དི་སཱ ཛ་ནཱ? ཡེ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ. དྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ. ཨ་ཀོ་ཝི་དཱཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ཏ་ཏི་ཡེ ཨ་སུ་རི་ནྡ་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛོ. ཀུ་པི་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་དྡྷོ. ཛ་ཡ་ཉྩེ་ཝ་སྶ ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཛ་ཡཾ ཧོ་ཏི, སོ ཛ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི? ཡཱ ཏི་ཏི་ཀྑཱ ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ གུ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཏི་ཏི་ཀྑཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ཏོ་ཝ ཛ་ཡོ. བཱ་ལོ པ་ན ཕ་རུ་སཾ བྷ་ཎ་ནྟོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཛ་ཡོ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་ཡཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. བི་ལ་ངྒཱི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ བི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ སོ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ན སུ་དྡྷ་ཉྩ ས་མྦྷཱ་ར་ཡུ་ཏྟ་ཉྩ ཀ་ཉྫི་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་པེ་ནྟོ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ ས་ངྑ་རཱི་ཏི ‘‘བི་ལ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ’’ཏི ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོཏི ‘‘ཏ་ཡོ མེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏ་རོ ཨི་མི་ནཱ པ་བྦཱ་ཛི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀུ་དྡྷོ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སི. གཱ་ཐཱ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཝ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༡. པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝེ་ས, ཨ་ཧིཾ་ས་ཀ་པ་ཉྷཾ པ་ན པུ་ཙྪི, ཏེ་ན་སྶེ་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ནཱ་མེ་ན ཝཱ ཨེ་ས ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ, གོ་ཏྟེ་ན བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ. ཨ་ཧིཾ་ས་ཀཱ་ཧནྟི ཨ་ཧིཾ་ས་ཀོ ཨ་ཧཾ, ཨི་ཏི མེ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཙ་སྶཱཏི ཏ་ཐཱ ཙེ ཨ་སྶ, བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ན ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི ན དུ་ཀྑཱ་པེ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཛ་ཊཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. ཚ་ཊྛེ ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝེ་ས, ཛ་ཊཱ་པ་ཉྷ་སྶ པ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. སེ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ. ཚ་ཊྛཾ.
༧. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ས་ཏྟ་མེ སུ་དྡྷི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ, སུ་དྡྷི་ཀ་པ་ཉྷ་སྶ པ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཏ་པོ་ཀ་རནྟི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་པི ཏ་པོ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱཏི ཏ་ཡོ ཝེ་དཱ. ཙ་ར་ཎནྟི གོ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎཾ. སོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱཏི སོ ཏེ་ཝི་ཛྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙཱ ནཱ་མི་ཀཱ པ་ཛཱ ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤནྟི བ་ཧུ་མྤི པ་ལ་པཾ ཛ་པྤ་ནྟོ, ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ས་ཧ་སྶ་མྤི བྷ་ཎ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ས་མྦཱུཏི ཨ་ནྟོ ཀི་ལེ་ས་པཱུ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པཱུ་ཏི་ཀོ. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོཏི ཀི་ལི་ཊྛེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཨ་གྒི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཝ, ཨ་གྒི པ་རི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ས་ནྣི་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི སཾ་ཡོ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་པཱ་ཡཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ བྷོ་ཛེ་མཱི’ཏི ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨི་མཾ ལ་དྡྷིཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་པཱ་ཡ་པཱུ་ར་ཀོ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཙྪཱ་མི་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ ཙེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དེ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧཱིཏི ཏཱི་ཧི ཝེ་དེ་ཧི. ཛཱ་ཏི་མཱཏི ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སུ་ཏ་ཝཱ བ་ཧཱུཏི བ་ཧུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ག་ནྠེ སུ་ཏ་ཝཱ. སོ་མཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི སོ ཏེ་ཝི་ཛྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨི་མཾ པཱ་ཡཱ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཡཱ་སོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཝེ་དཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི. ས་གྒཱ་པཱ་ཡནྟི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་གྒ་མྤི ཨ་པཱ་ཡ་མྤི པ་སྶ་ཏི. ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་སི་ཏོཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝོ་སི་ཏ་ཝོ་སཱ་ནོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝནྟི ཨ་ཝཱི་ཙི་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ བྷོ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན ས་དི་སོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན་ཏྠི, བྷ་ཝཾ་ཡེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ པཱ་ཡཱ་སཾ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏནྟི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་གཱི་ཏཾ. ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻནྟི ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན ཋི་ཏ་སྶ ཀ་ཊ་ཙྪུ་མ་ཏྟ་མྤི དཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན མ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ལ་ཉྫ་མྷི ཏི་ལེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཨི་ཏི གཱ་ཡ་ནེ་ན གཱ་ཡི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨི་དཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ མེ ཨ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཡྻ་ནྟི. ས་མྤ་སྶ་ཏཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ནེ་ས དྷ་མྨོཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ས དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏི. སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ན་མྤི གཱ་ཐཱ་བྷི་གཱི་ཏཾ པ་ནུ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ, གཱ་ཐཱ་ཧི གཱ་ཡི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ བུ་དྡྷཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨེ ས་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཝུ་ཏྟི་རེ་སཱཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, དྷ་མྨེ ས་ཏི དྷ་མྨཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་སཱ ཝུ་ཏྟི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ – ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ལ་དྡྷ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཨ་ཐ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙི་ནྟེ་སི – ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ གུ་ཎེ ཝཱ ཨ་གུ་ཎེ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ཨི་དཱ་ནི པ་ན་སྶཱ་ཧཾ གུ་ཎེ ཉ་ཏྭཱ མ་མ གེ་ཧེ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་མ་ཏྟཾ དྷ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཡ྄ཧོ ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ, ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྦེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡེ ‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི. ཡཾ ཧི བྷོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སེ་སཱ ནི་དྡོ་སཱ’’ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ དཱ་ན་དྭཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཉྙེ་ན ཙཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟནྟི ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ. ཨ་ནྣེ་ན པཱ་ནེ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ – ཨ་ཉྙེ་ཧི ཏ་ཡཱ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་སྶུ. ཁེ་ཏྟཾ ཧི ཏཾ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་སྶ པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀ་སྶ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་པྤེ་པི བཱི་ཛེ བ་ཧུ་ས་སྶ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀཾ སུ་ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. སུ་ནྡ་རི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. ན་ཝ་མེ སུ་ནྡ་རི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ. ཨ་གྒིཾ ཛུ་ཧ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧུ་ཏིཾ པ་ཀྑི་པ་ནེ་ན ཛཱ་ལེ་ཏི. ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ པ་རི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨ་གྱཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནུ་པ་ལེ་པ་ན་བ་ལི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི. ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་གྒི་མྷི ཧུ་ཏཱ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་ཡཱ་སཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་གྒི་མྷི ཏཱ་ཝ པ་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ཡཱ་སོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ བྷུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཡ་དི བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ད་དེ་ཡྻཾ, ཨེ་ཝཾ མེ པི་ཏ་རཱ ས་ཧ པུ་ཏྟོ་པི ས་ནྟ་པྤི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏོ ཙ་སྶ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་གཱ་མི་མ་གྒོ’’ཏི. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་སི, ‘‘ཀོ ནུ ཁོ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི?
རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ. ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་ཏཾ ནི་སི་ནྣནྟི ས་ཧ སཱི་སེ་ན པཱ་རུ་ཏ་ཀཱ་ཡཾ ནི་སི་ནྣཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་མཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་པཱ་ཡཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ བྷོ་ཛེ་མཱི’’ཏི ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི…པེ… ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ ཙེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དེ་མཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་པཱི་ཏི? ཧི་མ་པཱ་ཏ་སྶ ཙ སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཊི་བ་ལོ་ཝ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དེ་ཡྻ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་ཐཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ག་ཏེ སཱི་སཾ ཝི་ཝ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ མཾ སོ དི་སྭཱ ཀ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ཨི་མ་སྶ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཧ་བྱ་སེ་སཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. མུ་ཎྜོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝཾ, མུ་ཎྜ་ཀོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝནྟི སཱི་སེ ཝི་ཝ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ ནཱི་ཙ་ཀེ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མུ་ཎྜོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མྤི སི་ཁཾ ཨ་དི་སྭཱ ཧཱི་ལེ༹་ནྟོ ‘‘མུ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ ཨ་དྡ་ས, ཏ་མྷཱ་ཝ པ་དེ་སཱ. མུ་ཎྜཱ་པི ཧཱིཏི ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན མུ་ཎྜི་ཏ་སཱི་སཱ་པི ཧོ་ནྟི.
མཱ ཛཱ་ཏིཾ པུ་ཙྪཱཏི ཡ་དི དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་སི, ཛཱ་ཏིཾ མཱ པུ་ཙྪ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི. ཙ་ར་ཎ་ཉྩ པུ་ཙྪཱཏི ཨ་པི་ཙ ཁོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་བྷེ་དཾ ཙ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ. ཨེ་ཏཾ ཧི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཀ་ཊྛཱ ཧ་ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏི ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ ཀ་ཊྛཱ ཨ་གྒི ཛཱ་ཡ་ཏི, ན ཙ སོ སཱ་ལཱ་དི་ཀ་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ་ཝ ཨ་གྒི་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ་པཱ་ན-དོ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀ་ཊྛཱ ཛཱ་ཏོ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ཙྩི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཏོ ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ཛཱ་ཏོ ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏོ་ཝ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི, ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ནཱི་ཙ་ཀུ་ལི་ནོ་པི ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལི་ནོ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ-མུ་ནི དྷི་ཏི་མཱ ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ དྷི་ཏི་ཧི་རི་པ་མོ་ཀྑཱ་ཡ གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏི་མཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. སོ ཧི དྷི་ཏི་ཡཱ གུ་ཎེ དྷཱ་རེ་ཏི, ཧི་རི་ཡཱ དོ་སེ ནི་སེ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ མུ་ནཱིཏི མོ་ན་དྷ་མྨེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. དྷི་ཏི་མཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ. ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཛཱ་ན་ན་ཀོ. ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོཏི ཧི་རི་ཡཱ པཱ་པཱ་ནི ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.
ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩེ་ན ད་ནྟོ. ད་མ་སཱ ཨུ་པེ་ཏོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ. ཝེ་ད་ནྟ་གཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒ་ཝེ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ མ་གྒ་ཝེ་དེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ ག་ཏོ. ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝུ་ཏྠོ. ཡ་ཉྙོ་པ་ནཱི་ཏོཏི ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་ཡ་ཉྙོ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་ཡ་ཉྙོ ཙ. ཏ་མུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཐཱཏི ཡེ་ན ཡ་ཉྙོ པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏོ, སོ ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཡྻ. ‘‘ཨི་ནྡ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, སོ་མ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཝ་རུ་ཎ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཨཱི་སཱ་ན་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མ, ཡཱ་མ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ཨ་ཝ྄ཧ་ཡ་ནྟོ ཙ ‘‘ཀཱ་ལོ, བྷ་ནྟེ, ནི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ནྟོ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཨུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡེ་ཡྻ. སོ ཛུ་ཧ་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི, སོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ ཛུ་ཧ་ཏི ནཱ་མ, ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་པ་ནྟོ.
ཨི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་དྡྷཱ སུ་ཡི་ཊྛནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་དྡྷཱ མ་མ ཡི་དཾ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཡི་ཊྛ་ཉྩ སུ་ཧུ་ཏ་ཉྩ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པུ་བྦེ པ་ན ཨ་གྒི་མྷི ཛྷཱ་པི་ཏཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཨ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཧ་བྱ་སེ་སནྟི ཧུ་ཏ་སེ་སཾ. བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝནྟི་ཨཱ་དི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ན ཁྭཱ་ཧནྟི ན ཁོ ཨ་ཧཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི? ཏ་སྨིཾ ཀི་ར བྷོ་ཛ་ནེ ཨུ་པ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ་ཝ ‘‘ས་ཏྠཱ བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་དཱི་པེ་སུ དྭཱི་སུ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ས་ཧ་སྶེ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཝ ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི ཙ ཨཱ་དཱ་ཡ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ མ་དྷུཾ ག་ཎྷ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཛ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ཏེ་ན ཏཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཾ ག་ཏཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. གོ་ཡཱུ་སེ པ་ན ཏི་ལ་བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མི་སྶ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ན་ཉྩ སུ་ཁུ་མཾ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཏེ་སཾ སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་རི་ཎཱ་མཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ་པི ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ལེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཡྻ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཡྻ.
ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེཏི ཨ་ཧ་རི་ཏེ. ས་ཙེ ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ ཏི་ཎེ་སུ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ, སི་ནི་དྡྷ་པཱ་ཡཱ་སེ་ན ཏི་ཎཱ་ནི པཱུ་ཏཱི་ནི བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. བུ་དྡྷཱ ཙ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་ཏྠ པ་ན ག་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི མ་ཧཱ་ཏི་ཎཱ་ནི, ཏཱ་དི་སེ ཋཱ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀེཏི ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སྨིཾ ཧི པ་རི་ཏྟ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟེ པཱ་ཎ་ཀཱ མ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡཾ པ་ན ག་མྦྷཱི་རཾ མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་ས་ཏེ་པི པཱ་ཏི་ས་ཧ་སྶེ་པི པ་ཀྑི་ཏྟེ ན ཨཱ་ལུ་ལ༹་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨུ་ད་ཀེ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་པི་ལཱ་པེ་སཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ནི་མུ་ཛྫཱ་པེ་སི. ཙི་ཙྩི་ཊཱ་ཡ་ཏི ཙི་ཊི་ཙི་ཊཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི? ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཾ པཱ་ཡཱ་སཾ ཨོ་པི་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་མྨ་གྒཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ་ཝ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ཎཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པཱ་ཡེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བ་ལེ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི.
དཱ་རུ ས་མཱ་ད་ཧཱ་ནོཏི དཱ་རུཾ ཛྷཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཧི ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ དཱ་རུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ. ཡ་དི ཨེ་ཏེ་ན སུ་དྡྷི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡེ ད་ཝ་ཌཱ་ཧ་ཀཱ་ད་ཡོ བ་ཧཱུ་ནི དཱ་རཱུ་ནི ཛྷཱ་པེ་ནྟི, ཏེ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ སུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ. ཀུ་ས་ལཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝུ་ཛྫ་ལ་ཡཱ་མི ཛོ་ཏིནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ཛོ་ཏིཾ ཛཱ་ལེ་མི. ནི་ཙྩ་གྒི་ནཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏ་གྒི. ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་ཙྩཾ ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མཱིཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཙ་རི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི.
མཱ་ནོ ཧི ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁཱ་རི་བྷཱ་རོཏི ཡ་ཐཱ ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ་ན ཝ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏོ་པི ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཕུ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི མཱ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏོ མཱ་ནོ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨི་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ སཾ་སཱི་དཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ནོ ཧི ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཁཱ་རི་བྷཱ་རོ’’ཏི. ཀོ་དྷོ དྷཱུ་མོཏི ཏ་ཝ ཉཱ་ཎ་གྒི་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཊྛེ་ན ཀོ་དྷོ དྷུ་མོ. ཏེ་ན ཧི ཏེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ཉཱ་ཎ་གྒི ན ཝི་རོ་ཙ་ཏི. བྷ་སྨ་ནི མོ་ས་ཝ་ཛྫནྟི ནི་རོ་ཛ་ཊྛེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཚཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཧི ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་གྒི ན ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏེ མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཛཱཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་ལོ་ཧ་ཀ་ཊྛ་མ་ཏྟི་ཀཱ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མ་ཡཱ ཡཱ་ག་ཡ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཛཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨ་ཡཱ་གཾ ཡ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ སུ་ཛཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཧ་ད་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨ་ཡཱ་ག་སྶ ཡ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྠེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ.
དྷ་མྨོ ར་ཧ་དོཏི ཡ་ཐཱ ཏྭཾ ཨ་གྒིཾ པ་རི་ཙ་རི་ཏྭཱ དྷཱུ་མ་ཚཱ་རི་ཀ་སེ་ད་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་རཱི་རོ སུ་ནྡ་རི་ཀཾ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་སི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ནྡ་རི་ཀཱ་ས་དི་སེ་ན བཱ་ཧི་རེ་ན ར་ཧ་དེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་དྷ་མྨོ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཧ་དོ, ཏ་ཏྲཱ་ཧཾ པཱ་ཎ་ས་ཏ་མྤི པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་པི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ནྷཱ་པེ་མི. སཱི་ལ་ཏི་ཏྠོཏི ཏ་སྶ པ་ན མེ དྷ་མྨ་ར་ཧ་ད་སྶ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཏི་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ནྡ་རི་ཀཱ ན་དཱི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ནྷཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝཱ་ལི་ཀཱ ཨཱ་ལུ་ལཱ༹ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ མ་ཡ྄ཧཾ ར་ཧ་དོ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ་པི པཱ་ཎེ་སུ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་ནྟེ་སུ སོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་བྦྷི ས་ཏཾ པ་ས་ཏྠོཏི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ པ་ས་ཊྛོ. ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེ་ན ཝཱ སོ ས་བྦྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ས་ཏྠ་ཏྟཱ ས་ཏཾ པ་ས་ཏྠོ. ཏ་ར་ནྟི པཱ་རནྟི ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ར་ཧ་ད་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ. དྷ་མྨོཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཡ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ. ས་ཙྩནྟི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ. སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༣༩). ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ག་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ. སཾ་ཡ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྩནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ. དྷ་མྨོཏི་པ་དེ་ན དི་ཊྛི ས་ངྐ་པྤོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་ཏི ས་མཱ་དྷཱི་ཏི པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. སཾ་ཡ་མོཏི ཝཱ་ཙཱ ཀ་མྨ་ནྟོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཏཱི་ཎི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. མ་ཛ྄ཛྷེ སི་ཏཱཏི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶི་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་པ་ཏྟཱིཏི སེ་ཊྛ་པ་ཏྟི. ས ཏུ་ཛྫུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ན་མོ ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ས ཏྭཾ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་སུ ན་མོ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མ་ཧཾ ན་རཾ དྷ་མྨ་སཱ་རཱི་ཏི བྲཱུ་མཱིཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མ་ཧཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘དྷ་མྨ་སཱ་རཱི ཨེ་སོ དྷ་མྨ་སཱ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ’’ཏི ཙ ‘‘ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ སཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི ཝཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. བ་ཧུ་དྷཱི་ཏ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. ད་ས་མེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེཏི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ག་ཙྪཱ་མི་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ན་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཀ་སི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཊྛཱ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁཱ ཙ་ར་མཱ་ནཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ག་ཏེ པ་ལཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་ལླ་ངྐནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏྭཱ. པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཋ་པ་ཡི་ཏྭཱ, མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟེ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༣༧). ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་རཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ. མུ་ཁནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ. ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པོ – ‘‘པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཙ པ་ན ཚ་བྦ་ཎྞཱ གྷ་ན་བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི དོ་མ་ན་སྶཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ, ‘‘སུ་ཁེ་ན ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཨ་ཛྫ་ས་ཊྛིཾ ན དི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཛྫ ཚ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཊྛཱ་ཡ ན དི་སྶ་ནྟི. པཱ་པ་ཀཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ ཏི་ལ་ཁཱ་ཎུ་ཀཱ. ཏེ་ན ཀི་ར ཏི་ལ་ཁེ་ཏྟེ ཝ་པི་ཏེ ཏ་ད་ཧེ་ཝ དེ་ཝོ ཝ་སྶི་ཏྭཱ ཏི་ལེ པཾ་སུ་མྷི ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་སི, པུ་པྥཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཡེ་པི ཝ་ཌྜྷིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི པཱ་ཎ་ཀཱ པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཎྞཱ་ནི ཁཱ་དིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་པ་ཎྞ་དུ་པ་ཎྞཱ ཁཱ་ཎུ་ཀཱ ཨ་ཝ་སི་སྶིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཁེ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ག་ཏོ ཏེ དི་སྭཱ – ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ མེ ཏི་ལཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་པི ན་ཊྛཱ’’ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཀ་ཎྞ་ན་ངྒུ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟི. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བྷོ་གེ་སུ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་སྶ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཏྟ་ཧི གྷ་རེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ མཱུ་སི་ཀཱ ཏེ ཏུ་ཙྪ་ཀོ་ཊྛེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཝི་ཡ ན་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོཏི ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀ་པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ. ཏ་སྶ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ཡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རཾ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟོ ན་ཏྠི. སོ དི་ཝ་སཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀ་པཱ་ཎ་ཀཱ ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཁཱ་ད་ནྟི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཝི་དྷ་ཝཱཏི མ་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ. ཡཱ་ཝ ཀི་ར ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་ཝ ཏཱ ཝི་དྷ་ཝཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཀུ་ལེ་སུ ཝ་སི་ཏུཾ ལ་བྷིཾ་སུ. ཡ་དཱ པ་ན སོ ནི་དྡྷ་ནོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་དཱ ཏཱ ‘‘པི་ཏུ་གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ས་སྶུ་ས་སུ་རཱ་དཱི་ཧི ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏཱ ཏ་ཏོ ཏ་སྶེ་ཝ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ནྟི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ ཨ་ཡྻ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཏྟེ པེ་སེ་ནྟི, ཏེ་ཧི པཱ་ཏི་ཡཾ ཧ་ཏྠེ་སུ ཨོ་ཏཱ་རི་ཏེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
པི་ངྒ་ལཱཏི ཀ་ལཱ༹་ར་པི་ངྒ་ལཱ. ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏཱཏི ཀཱ་ལ༹་སེ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞེ་ཧི ཏི་ལ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟཱ. སོ་ཏྟཾ པཱ་དེ་ན བོ་དྷེ་ཏཱིཏི ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཾ པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་བོ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ མཱུ་སི་ཀ་ས་དྡེ་ན ཨུ་བྦཱ་ལ༹ྷོ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ཙ ཁ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་དྡཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་ཀྑཱི་སུ ནི་མྨི་ལི་ཏ་མ་ཏྟེ་སྭེ་ཝ – ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་སི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་ཙྪཱ ཙ པུ་བྦེ ཙ ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨི་ཎ་སྶ? ཝ་ཌྜྷི མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ དྷཱི་ཏ་རོ པོ་སེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ གེ་ཧཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སྶ་ནྟི, ག་ཙྪ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི པཱ་དེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་བོ་དྷེ་ཏི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱཏི ཡེ་སཾ ཨ་ནེ་ན ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ. སོ ཀི་ར ཀ་སྶ་ཙི ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི དྭེ ཀ་སྶ་ཙི ད་ས…པེ… ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཏེ དི་ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘གེ་ཧ་ཏོ ཏཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩཱུ་སེ ག་ནྟྭཱ ཙོ་དེ་ནྟི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཨི་མཱ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི དུ་ཀྑེ ཀ་ཐི་ཏེ ‘‘ཡཾ ཡཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཡཱ དུ་ཀྑཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ པ་ཊི་གཱ་ཐཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཱ གཱ་ཐཱ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ས་ནྣོ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ལ་ཏྠཱཏི ལ་བྷི.
ཏ་ཉྩ པ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏེ་ན ཐེ་རེ་ན པ་ཙྪཱ་ས་མ་ཎེ་ན ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝ་རཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏ་པཱ་ཀ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཛ་ཏ་ད་ཎྜཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི. ས་ཏྠཱ པ་ཏྟཾ པི་ད་ཧི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པཱ་དེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ, ‘‘ས་ཙེ མེ, བྷ་ནྟེ, དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཁ་མ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡཱ་གུཾ ན ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི? པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཡཱ་གུཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟེ་ཧེ་ཝ ལ་བྷི་ཏ་བྦོ ཨེ་ས པ་ལི་བོ་དྷོ, པ་ཊི་བ་ལོ ཨ་ཧཾ པ་ལི་བོ་དྷཾ དཱ་ཏུཾ, ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རོ་པི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཚཱ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཡཱ་གུཾ པི་ཝི. རཱ་ཛཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཝཾ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ཏཾ པ་ཏྟོ, ཀོ ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི? མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨེ་ཏ་སྶ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷ་ས་དི་སོ་ཝཱ་ཏི.
རཱ་ཛཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ – ‘‘ཀོ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི? ཨི་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀོ, བྷ་ནྟེ་ཏི? ག་ཎེ་ཧི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ར་ཉྙོ ‘‘ཨེ་ཀཾ དྭེ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ག་ཎེ་ནྟ་སྶ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ ན་པྤ་ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ, ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ཎེ, ན་ག་རེ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཧི ‘ས་བྦེ བ་ཧུ་དྷཱི་ཏི་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱུ’’ཏི. མ་ནུ་སྶཱ བྷེ་རིཾ སུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎྞཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ དྷ་ན་མ་དཱ་སི. ཏ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི. པུ་ན རཱ་ཛཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི. ཨི་ཎཾ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ད་ཏྭཱ མུ་ཙྩི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཏཱ པ་ན ས་ཏྟ དཱ་རི་ཀཱ མ་ཧཱ་པ་ལི་བོ་དྷཱ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ཡཱ་ནཱ་ནི པེ་སེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ དྷཱི་ཏ་རོ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏ་རོ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ པེ་སེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠི པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི? བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཡཱ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡྻི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན པུ་ཙྪི – ‘‘ཨ་ཉྙོ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠི པ་ལི་བོ་དྷོ’’ཏི? ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ རཱ་ཛཱ་པི ཙཱི་ཝ་ར་དུ་སྶཱ་ནི དཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. ཏུ་མྷེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཐེ་རོ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ་ཏི. ད་ས་མཾ.
པ་ཋ་མོ ཝ་གྒོ.
༢. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༧. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ མ་ག་དྷེ་སཱུཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཛ་ན་པ་དེ. ད་ཀྑི་ཎཱ་གི་རི་སྨིནྟི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ གི་རི་ནོ ད་ཀྑི་ཎ་བྷཱ་གེ ཛ་ན་པ་དོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་དེ, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་པི ཏ་དེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ༹་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མེཏི ཨེ་ཀ་ནཱ་ལཱ༹་ཏི ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ ནཱ་མཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ པ་ཊི་ཝ་ས་ནྟི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷོ་གོ ཨེ་ཝ ཝཱ སོ. ཏ་སྨཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཡཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ཨེ་ཀ་ནཱ་ལ༹ཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་གི་རི་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན. ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སྶཱཏི སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀ་སིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི, བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཏི ཙ་སྶ གོ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ པ་མཱ་ཎཱ་ནི, ཨ་ནཱུ་ནཱ་ནི ཨ་ན་དྷི་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ་ན་ངྒ་ལ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཡོ་ཛི་ཏཱ་ནི, བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡུ་གེ ཡོ་ཏྟེ་ཧི ཡོ་ཛི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་པྤ་ཀཱ་ལེཏི ཝ་པྤ་ན་ཀཱ་ལེ བཱི་ཛ་ནི་ཀྑེ་པ་ས་མ་ཡེ. ཏ་ཏྠ དྭེ ཝ་པྤཱ་ནི ཀ་ལ་ལ་ཝ་པྤ་ཉྩ པཾ་སུ་ཝ་པྤ་ཉྩ. པཾ་སུ་ཝ་པྤཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ མ་ངྒ་ལ་ཝ་པྤཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ – ཏཱི་ཎི བ་ལི་བ་དྡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་བྦེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཱ་ནི སི་ངྒཱ་ནི པ་ཊི་མུ་ཀྐཱ་ནི, ར་ཛ་ཏ་མ་ཡཱ ཁུ་རཱ, ས་བྦེ སེ་ཏ་མཱ་ལཱ་ཧི ཙེ་ཝ ག་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ངྒུ་ལཱི་ཧི ཙ ཨ་ལ་ངྐ་ཏཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྩ་ངྒཱ ས་བྦ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀཱ་ལཱ༹ ཨ་ཉྫ་ན་ཝ་ཎྞཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ སེ་ཏཱ ཕ་ལི་ཀ་ཝ་ཎྞཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ར་ཏྟཱ པ་ཝཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀ་མྨཱ་སཱ མ་སཱ་ར་ག་ལླ་ཝ་ཎྞཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀ་སྶ་ཀཱ ས་བྦེ ཨ་ཧ་ཏ་སེ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པུ་པྥ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀཱ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་མ་ནོ་སི་ལཱ་ལ་ཉྫ་ནུ་ཛྫ་ལ་ག་ཏྟཱ ད་ས ད་ས ན་ངྒ་ལཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་གུ་མྦཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ན་ངྒ་ལཱ་ནཾ སཱི་ས་ཉྩ ཡུ་ག་ཉྩ པ་ཏོ་དཱ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཁ་ཙི་ཏཱ. པ་ཋ་མ་ན་ངྒ་ལེ ཨ་ཊྛ བ་ལཱི་བ་དྡཱ ཡུ་ཏྟཱ, སེ་སེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀི་ལ་ནྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་གུ་མྦེ ཨེ་ཀེ་ཀ་བཱི་ཛ་ས་ཀ་ཊཾ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཀ་ས་ཏི, ཨེ་ཀེ་ཀོ ཝ་པྤ་ཏི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ན པ་གེ་ཝ མ་སྶུ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ སུ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷེ་ཧི ཝི་ལི་ཏྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀི་སྶཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ དྭེ དྭེ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ངྒུ་ལི་མུ་དྡི་ཀཱ་ཡོ ཀ་ཎྞེ་སུ སཱི་ཧ་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ནི སཱི་སེ བྲ་ཧྨ་ཝེ་ཋ་ནཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ལཾ ཀ་ཎྛེ ཀ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཝོ་སཱ་ས་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཀ་ཊེ་སུ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏཱ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི. གེ་ཧ་མྤི་སྶ ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ལཱ་ཛཾ པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་ཀ་ད་ལི་དྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀཱ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི སུ་ཀ་ཏ་བ་ལི་ཀ་མྨཾ, ཁེ་ཏྟ་ཉྩ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་མུ་སྶི་ཏ་དྡྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི. པ་རི་ཛ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨོ་ས་ཊ་པ་རི་སཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ས་ཧ་སྶཱ ཨ་ཧོ་སི, ས་བྦེ ཨ་ཧ་ཏ་ཝ་ཏྠཱ, ས་བྦེ་སཾ པཱ་ཡཱ་ས་བྷོ་ཛ་ན་མེ་ཝ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ.
ཨ་ཐ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་ས་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ན་ངྒ་ལ་བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཀ་སྶ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ཛ་ཏ་ཀཾ་ས་ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་མ་ཡཱ་ནི བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི དཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ཡཱ་སེ་ན པ་རི་ཝི་ས་ནྟཱི ག་ཙྪ་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ན བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཏྟ་བ་ནྡྷི་ཀཱ་ཡོ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཡོ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ད་ཎྜ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་དྷ པཱ་ཡཱ་སཾ དེ་ཐ, ཨི་དྷ ས་པྤིཾ དེ་ཐ, ཨི་དྷ ས་ཀྑ་རཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝོ་སཱ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟི.
ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ པ་ཉྩ ཀི་ཙྩཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩ་ནྟི.
ཏ་ཏྲི་དཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ – བྷ་ག་ཝཱ ཧི པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ས་རཱི་ར་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠ་ཉྩ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ, ཏཱ་ཝ ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ས་ནེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཀ་ཀོ ཀ་དཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི ཀ་དཱ་ཙི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ, ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ མུ་དུ་ག་ཏི་ཡོ ཝཱ་ཏཱ པ་ཐ་ཝིཾ སོ་དྷེ་ནྟི, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏཱ་ནི མུ་ཉྩ་ནྟཱ མ་གྒེ རེ་ཎུཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཝི་ཏཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་པ་རེ ཝཱ་ཏཱ པུ་པྥཱ་ནི ཨུ་པ་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་གྒེ ཨོ་ཀི་ར་ནྟི. ཨུ་ནྣ་ཏཱ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སཱ ཨོ་ན་མ་ནྟི, ཨོ་ན་ཏཱ ཨུ་ནྣ་མ་ནྟི. པཱ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་ས་མ་ཡེ ས་མཱ་ཝ བྷཱུ་མི ཧོ་ཏི, སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ་ནི པ་དུ་མ་པུ་པྥཱ་ནི ཝཱ པཱ་དེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟི. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་དེ ས་རཱི་རཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་སི་ཉྩ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ ཙི་ཏྲ་པ་ཊ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཡ ཙ པཱ་སཱ་ད་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི་ཡོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་དྷཱ་ཝ་ནྟི. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ཝི་ཧ་ངྒཱ་ད་ཡོ ས་ཀ་ས་ཀ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཋི་ཏཱ་ཡེ་ཝ མ་དྷུ་རེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ བྷེ་རི་ཝཱི་ཎཱ་དཱི་ནི ཏཱུ་རི་ཡཱ་ནི མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གཱ་ནི ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི. ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན མ་ནུ་སྶཱ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྷ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི. ཏེ སུ་ནི་ཝ་ཏྠཱ སུ་པཱ་རུ་ཏཱ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, ད་ས བྷི་ཀྑཱུ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱི་ས་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་མཱ་ནེ་ནྟི.
བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ཏེ་སཾ ས་ནྟཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཀེ་ཙི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཀེ་ཙི པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ, ཀེ་ཙི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ, ཀེ་ཙི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷ་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ. ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་ས་ཏི. ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ པཱ་ད་པཱི་ཋེ ཋ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐ, དུ་ལླ་བྷོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ ལོ་ཀ་སྨིཾ, དུ་ལླ་བྷོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, དུ་ལླ་བྷཱ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི, དུ་ལླ་བྷཱ པ་བྦ་ཛྫཱ, དུ་ལླ་བྷཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ཏི. ཏ་ཏོ ས་བྦེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ག་ཙྪ་ནྟི, ཀེ་ཙི ཨ་ར་ཉྙཾ, ཀེ་ཙི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཀེ་ཙི པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཀེ་ཙི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཝ་ནཾ…པེ… ཀེ་ཙི ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ན་ནྟི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ མུ་ཧུ་ཏྟཾ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཨ་ཐ ས་མ་སྶཱ་སི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ ཡཾ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ སུ་ནི་ཝ་ཏྠོ སུ་པཱ་རུ་ཏོ ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ཏི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་ས་ཛྫ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟཾ ས་མ་ཡ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཀཱ་ལཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་རི་སཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏི, མ་ནུ་སྶཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི. ཨི་དཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ.
སོ ཨེ་ཝཾ ནི་ཊྛི་ཏ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ས་ཙེ ག་ཏྟཱ་ནི ཨོ་སི་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ན པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་ཨུ་ད་ཀེ་ན ག་ཏྟཱ་ནི ཨུ་ཏུཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ་པི བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎེ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ སུ་ར་ཏྟ་དུ་པ་ཊྚཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ མུ་ཧུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ པུ་རི་མ་ཡཱ་མཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི. ཨི་དཾ པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ.
པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་སུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་སུ ས་ཀ་ལ་ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ཀྑ་ར་མྤི. བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་སཾ ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི. ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ.
པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མཾ པ་ན ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་པཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་པུ་གྒ་ལ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ.
ཏ་དཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ཡི ག་ཏེ ཀ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཀ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་པུ་ཏྟ་དཱ་རོ ཏཱི་སུ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་དྷ་ནཾ མ་མ སཱ་ས་ནེ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ནི་ཀྑ་མྨ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡཱཏི པ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི, ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ བྷ་མ་རོ ཝི་ཡ ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མ་དྭ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷཾ, ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི་ཝ་ཎྞ་སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟོ ཧ་ཏྠ་དྭ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ པཱ་རུ་ཏཾ ཀཱ་ཡེ་ན དྷཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཀ་མྨ་ནྟོ ག་ནྟ་བྦོ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཀ་སྨཱ པ་ན ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སཱུ་ཏི? ཡ་དཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སཱི་ད་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨ་དྡྷཱ ཀ་ཉྩི ཨེ་ཝ ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལཾ ཨ་དྡ་སཱ’’ཏི. ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་དཱ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་རི་ཝེ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ས་ནཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཕཱ་སུ་ཀེ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཋ་ཏྭཱ ཙ ར་ཛ་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་པི་ཉྫ་རཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་བྷཾ ཨ་ཏི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཾ མུ་ཉྩི, ཡཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་མྨ་ནྟ་སཱ་ལཱ་བྷི་ཏྟི་རུ་ཀྑ་ཀ་སི་ཏ་མ་ཏྟི་ཀ་པི་ཎྜཱ་ད་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ མ་ནུ་སྶཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཙ ཀ་ས་ནྟཱ ཙ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་ཝཱ་རཾ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ས་རཱི་རཾ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ བཱ་ཧུ་ཡུ་ག་ལཾ ཛ་ངྒ་མཾ ཝི་ཡ པ་དུ་མ་ས་རཾ, ར་སྨི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་ཏཱ་རཱ་ག་ཎ་མི་ཝ ག་ག་ན་ཏ་ལཾ, ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ་ཝི་ན་དྡྷ་མི་ཝ ཙ ཀ་ན་ཀ་སི་ཁ་རཾ སི་རི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཀ་སི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཋི་ཏཾ, དི་སྭཱ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ཨ་ཧཾ ཁོ, ས་མ་ཎ, ཀ་སཱ་མི ཙ ཝ་པཱ་མི ཙཱཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ཀིཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀེ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེ ཨུ་ཏྟ་མ་ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ཨ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཌྜྷ་ཏི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ པཱ་ཡཱ་སཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ཏྭཱ་པི ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཱ་ཡ མ་ཙྪེ་རེ་ནཱ་ཏི? ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ནོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ནྟཾ ཛ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་མྨ་བྷ་ངྒཾ མེ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ – ‘‘ས་ཙཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨ་པྤ་ཡོ་ཛ་ཡི་སྶ, ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སཱི་སེ ཙཱུ་ལཱ༹་མ་ཎི ཝི་ཡ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཀོ ནཱ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན ས་མྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ལ་ས་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨ་པྤ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་པྤ་མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་སུ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་པི་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ, ས་མ་ཎ, ཀ་སཱ་མི ཙ ཝ་པཱ་མི ཙ, ཀ་སི་ཏྭཱ ཙ ཝ་པི་ཏྭཱ ཙ བྷུ་ཉྫཱ་མཱི’’ཏི.
ཨ་ཡཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟཱ ན བྱཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ་མྷི ཡ་ཐཱ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏྭ་མྤི ཀ་སི་ཏྭཱ ཙ ཝ་པི་ཏྭཱ ཙ བྷུ་ཉྫ་སྶུ, ཀོ ཏེ ཨ་ཏྠོ ན ས་མྤ་ཛྫེ་ཡྻ ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱ་ཏི. ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ ཨ་སྶོ་སི – ‘‘ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཀི་ར ཀུ་མཱ་རོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, སོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀི་ལ་ནྟོ་སཱི’’ཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་པི་ཙ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཨེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོ བྷ་ཎ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ཡ་མཱ་ནོ ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མྤི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ཀ་སྶ་ཀ་ཝ་པྤ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཧ་མྤི ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་ཐ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ ‘ཨ་ཧ་མྤི ཀ་སཱ་མི ཙ ཝ་པཱ་མི ཙཱ’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. ན ཙ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནི ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནི ཀ་སི་བྷ་ཎྜཱ་ནི པ་སྶཱ་མི, ཀིཾ ནུ ཁོ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི? བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀེ་ས་གྒཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ, ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་མ་སྶ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ མུ་སཱ བྷ་ཎེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ཧུ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་མ་ཎ་ཝཱ་དཾ པ་ཧཱ་ཡ གོ་ཏྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་མཱ་ནོ ན ཁོ པ་ན མ་ཡཾ པ་སྶཱ་མ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་སྨཱ པུ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ས་དྡྷཱ བཱི་ཛནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ པུ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ? ན་ནུ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ན་ངྒ་ལཱ་དི་ཀ་སི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མཱ་ཡོ་གཾ པུ་ཊྛོ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ བཱི་ཛ་སྶ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛ’’ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཧོ་ཏི? ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ན་པི པུ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཱ་དི་ཀ་སི་ས་མྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་སིཾ པུ་ཙྪི་ཏོ. སོ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ’’ནྟི ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མཱུ་ལཾ ས་ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ས་ས་མྦྷཱ་རཾ ས་ཕ་ལཾ ཀ་སིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛཾ ཀ་སི་ཡཱ མཱུ་ལཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཙ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ. བཱི་ཛེ ཧི ས་ཏི ཀ་སིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཨ་ས་ཏི. བཱི་ཛ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལཱ ཀ་སྶ་ཀཱ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ས་ནྟི, ན ཨཱུ་ནཾ ‘‘མཱ ནོ ས་སྶཾ པ་རི་ཧཱ་ཡཱི’’ཏི, ན ཨ་དྷི་ཀཾ ‘‘མཱ ནོ མོ་གྷོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ བཱི་ཛ་མེ་ཝ མཱུ་ལཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་སི་ས་མྦྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་སི་ཡཱ པུ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ བཱི་ཛ་སྶ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་སི་ཡཱ པུ་བྦ་དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པུ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པུ་ཙྪི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏཾ པ་ཙྪཱ ཀིཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨ་ཡཾ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ཉྙ་ཝཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀུ་ལེ པ་ན ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏོ, ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏོ ཙ པ་ཉྙ་ཝཱ པ་རེ་སཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཨ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་པི ཙ་སྶ དུ་བྦ་ལཱ ས་དྡྷཱ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧ་སཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་དྷུ་རེ ཡུ་ཏྟོ གོ་ཎོ ཝི་ཡ. ཨི་ཏི་སྶ ས་དྡྷཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཏི ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན པ་ཙྪཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ. བཱི་ཛ་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ ཝུ་ཊྛི, སཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་མ་ཏྠཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྪཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙོ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨཱི་སཱ་ཡོ་ཏྟཱ་དི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ས་མྤ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་དྡྷཱ, ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝཱ. བཱི་ཛནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ཕ་ལུ་བཱི་ཛཾ ཨ་གྒ་བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་བཱི་ཛ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་མ་ནྟི. ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་རུ་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན བཱི་ཛ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀ་སི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ བཱི་ཛཾ དྭེ ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ མཱུ་ལེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨུ་པ་རི ཨ་ངྐུ་རཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་སི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ས་དྡྷཱ ཧེ་ཊྛཱ སཱི་ལ་མཱུ་ལེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨུ་པ་རི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ན་ངྐུ་རཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏཾ མཱུ་ལེ་ན པ་ཐ་ཝི་ར་སཾ ཨཱ་པོ་ར་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱ་ལེ༹་ན དྷ་ཉྙ་པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ སཱི་ལ་མཱུ་ལེ་ན ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ནཱ་ལེ༹་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་དྷ་ཉྙ་པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏཾ སུ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ངྐུ་ར་པ་ཎྞ་ནཱ་ལ༹་ཀ་ཎྜ་པ་ས་ཝེ་ཧི ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ པ་ཏྭཱ ཁཱི་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ལི་ཕ་ལ་བྷ་རི་ཏཾ སཱ་ལི་སཱི་སཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་སཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཚ་ཧི ཝི་སུ་དྡྷཱི་ཧི ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ པ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཁཱི་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་བྷི་ཉྙཱ་བྷ་རི་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛ’’ནྟི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ པ་རོ་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ས་དྡྷཱ་ཝ ‘‘བཱི་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? བཱི་ཛ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏེ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ བཱི་ཛ་ཀི་ཙྩཾ. སཱ ཙ ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི…པེ… པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨༣).
ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཏ་པ་ཏཱི་ཏི ཏ་པོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཝཱི་རི་ཡ་དྷུ་ཏ་ངྒ་དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝུ་ཊྛཱིཏི ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཊྛཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ, ཨི་དྷ ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི་ས་མ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཾ བཱི་ཛཾ བཱི་ཛ་མཱུ་ལ་ཀ་ཉྩ ས་སྶཾ ཝི་རུ་ཧ་ཏི ན མི་ལཱ་ཡ་ཏི ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་མ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ས་དྡྷཱ, ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལཱ ཙ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝི་རུ་ཧ་ནྟི, ན མི་ལཱ་ཡ་ནྟི ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི.
པ་ཉྙཱ མེཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ མེ-ས་དྡོ པུ་རི་མ་པ་དེ་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ས་དྡྷཱ མེ བཱི་ཛཾ, ཏ་པོ མེ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི ཏེ་ན ཀིཾ དཱི་པེ་ཏི? ཡ་ཐཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏ་ཡཱ ཝ་པི་ཏེ ཁེ་ཏྟེ ས་ཙེ ཝུ་ཊྛི ཨ་ཏྠི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ཨ་ཏྠི, ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཏཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཡཱ ཧི་རི་ཨཱི་སེ པ་ཉྙཱ་ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལེ མ་ནོ་ཡོ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷེ ཀ་ཏེ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱི་བ་དྡེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པཱ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཁེ་ཏྟ་མྷི ས་དྡྷཱ་བཱི་ཛེ ཝ་པི་ཏེ ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཡཾ པ་ན མེ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི་ཏི.
པ་ཉྙཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལནྟི ཡུ་ག་ཉྩ ན་ངྒ་ལ་ཉྩ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ. ཡ་ཐཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ཉྙཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཡུ་གཾ ཨཱི་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཧོ་ཏི, པུ་ར་ཏོ ཙ ཨཱི་སཱ་བ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཡོ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཾ ཧོ་ཏི, བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་མ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ ཧི་རི་པྤ་མུ་ཁཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༨༣; ༡༠.༥༨) ཙ, ‘‘པ་ཉྙཱ ཧི སེ་ཊྛཱ ཀུ་ས་ལཱ ཝ་ད་ནྟི, ན་ཀྑ་ཏྟ་རཱ་ཛཱ་རི་ཝ ཏཱ་ར་ཀཱ་ན’’ནྟི (ཛཱ. ༢.༡༧.༨༡) ཙ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན པུ་ར་ཏོ ཙ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ལཾ སི་རཱི ཙཱ་པི ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨོ, ཨ་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཧི་རི་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ན ཨཱི་སཱ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. མ་ནོ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཡོ་ཏྟ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཡོ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་མ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ན་ངྒ་ལཾ ཕཱ་ལ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ས་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་ཝི་གྷ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, མཱུ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ལེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་མཱུ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ལེ་ཏི. སཱ ཙ ཁོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ, ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ལོ་ཀི་ཀཱ་པི སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ མེ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལ’’ནྟི.
ཧི་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི་ཏི ཧི་རཱི. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨཱི་སཱཏི ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལ་ས་ནྡྷཱ་རི་ཀཱ རུ་ཀྑ་ལ་ཊྛི. ཡ་ཐཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨཱི་སཱ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཧི་རཱི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏི ཧི་རི་ཨ་བྷཱ་ཝེ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱི་སཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་རཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཙ་ལཾ ཨ་སི་ཐི་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཧི་རི་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙ པ་ཉྙཱ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི ཨ་ཙ་ལཱ ཨ་སི་ཐི་ལཱ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ཧི་རི་ཀེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧི་རཱི ཨཱི་སཱ’’ཏི. མུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ, ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ནོ་སཱི་སེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡོ་ཏྟནྟི ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཏཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཨཱི་སཱ་ཡ ས་ཧ ཡུ་ག་སྶ བ་ནྡྷ་ནཾ, ཡུ་གེ་ན ས་ཧ བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ནཾ, སཱ་ར་ཐི་ནཱ ས་ཧ བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་བ་ནྡྷ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ཏྟཾ ཨཱི་སཱ་ཡུ་ག་བ་ལཱི་བ་དྡེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷེ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱ་དྷི ས་བྦེ་ཝ ཏེ ཧི་རི་པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ ཡོ་ཏྟ’’ནྟི.
ཙི་ར་ཀ་ཏཱ་དི་མ་ཏྠཾ ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏི. ཕཱ་ལེ་ཏཱི་ཏི ཕཱ་ལོ. པཱ་ཛེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཛ་ནཾ. ཏཾ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏོ་ད་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཕཱ་ལོ ཙ པཱ་ཙ་ན་ཉྩ ཕཱ་ལ་པཱ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཕཱ་ལ་པཱ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཕཱ་ལོ ན་ངྒ་ལཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི, པུ་ར་ཏོ ཙ་སྶ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྭེ་ས་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ན་ངྒ་ལཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝེ་སཱ ‘‘ས་ཏཱ་ར་ཀྑེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༢༠) ཝི་ཡ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པྤ་མུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་སྶཱ པུ་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་པ་རི་ཙི་ཏེ ཧི དྷ་མྨེ པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ནོ པ་མུ་ཊྛེ. ཡ་ཐཱ ཙ པཱ་ཙ་ནཾ བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟཾ སཾ་སཱི་དི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཨུ་པྤ་ཐ་ག་མ་ནཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱི་བ་དྡཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཀོ་ས་ཛྫ་སཾ་སཱི་ད་ནཾ ན དེ་ཏི, ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་གོ་ཙ་རེ ཙཱ་རཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི ཨུ་པྤ་ཐ་ག་མ་ནཾ ཝཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི མེ ཕཱ་ལ་པཱ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཀཱ་ཡ་གུ་ཏྟོཏི ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན གུ་ཏྟོ. ཝ་ཙཱི་གུ་ཏྟོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན གུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨུ་ད་རེ ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ ཡ་ཏོ སཾ་ཡ་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་རེ ཡ་ཏོཏི ཨུ་ད་རེ ཡ་ཏོ སཾ་ཡ་ཏོ མི་ཏ་བྷོ་ཛཱི, ཨཱ་ཧཱ་རེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཀིཾ དཱི་པེ་ཏི? ཡ་ཐཱ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བཱི་ཛཾ ཝ་པི་ཏྭཱ ས་སྶ་པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝ་ཏིཾ ཝཱ རུ་ཀྑ་ཝ་ཏིཾ ཝཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཝཱ ཀ་རོ་སི, ཏེ་ན ཏེ གོ་མ་ཧིཾ་ས་མི་ག་ག་ཎཱ པ་ཝེ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ས་སྶཾ ན ཝི་ལུ་མྤ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མ་ཧ་མྤི ཏཾ ས་དྡྷཱ་བཱི་ཛཾ ཝ་པི་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་ས་སྶ་པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཨཱ་ཧཱ་ར་གུ་ཏྟི་མ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷཾ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་མི, ཏེ་ན མེ རཱ་གཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་གོ་མ་ཧིཾ་ས་མི་ག་ག་ཎཱ པ་ཝེ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ས་སྶཾ ན ཝི་ལུ་མྤ་ནྟཱི་ཏི.
ས་ཙྩཾ ཀ་རོ་མི ནི་དྡཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ས་ཙྩཾ. ནི་དྡཱ་ནནྟི ཚེ་ད་ནཾ ལུ་ན་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ནཾ. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ཙྩེ་ན ཀ་རོ་མི ནི་དྡཱ་ན’’ནྟི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཡ་ཐཱ ཏྭཾ བཱ་ཧི་རཾ ཀ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་སྶ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཎཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་སི་ཏེ་ན ཝཱ ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་རོ་སི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཀ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལ་ས་སྶ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏི་ཎཱ་ནཾ ས་ཙྩེ་ན ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་ཙྩནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎཱ་ནཾ ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་དྡཱ་ནནྟི ཚེ་ད་ཀཾ ལཱ་ཝ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཏྭཾ དཱ་སཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་རཾ ཝཱ ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་རོ་སི, ‘‘ནི་དྡེ་ཧི ཏི་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཏི་ཎཱ་ནཾ ཚེ་ད་ཀཾ ལཱ་ཝ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་སི, ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ས་ཙྩཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྩནྟི དི་ཊྛི་ས་ཙྩཾ. ཏ་མ་ཧཾ ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་རོ་མི, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ ལུ་ནི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏ་བྦཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
སོ་ར་ཙྩཾ མེ པ་མོ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཏཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ’’ཏི སཱི་ལ་མེ་ཝ ‘‘སོ་ར་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ‘‘ཀཱ་ཡ་གུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ ཧི སུ་ནྡ་རེ ནི་བྦཱ་ནེ ར་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སོ་ར་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་མོ་ཙ་ནནྟི ཡོ་ག་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ པ་མོ་ཙ་ནཾ པུ་ན་པི སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་པྤ་མོ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན མ་མ ཨེ་ཝཾ. ན ཧི མ་མ ཨ་ནྟ་རཱ མོ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཧཾ ཧི དཱི་པ་ངྐ་ར་ད་ས་བ་ལ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ན་ངྒ་ལེ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱི་བ་དྡེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི མ་ཧཱ་ཀ་སིཾ ཀ་ས་ནྟོ ཏཱ་ཝ ན མུ་ཉྩིཾ, ཡཱ་ཝ ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷིཾ. ཡ་དཱ ཙ མེ ས་བྦཾ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ས་བྦ་གུ་ཎ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་དཱ མ་ཡཱ ཏཾ ས་བྦུ་སྶུ་ཀྐ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པ་མུ་ཏྟཾ, ན དཱ་ནི པུ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སོ་ར་ཙྩཾ མེ པ་མོ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཝཱི་རི་ཡནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ. དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧནྟི དྷུ་རཱ་ཡཾ དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ, དྷུ་རཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷུ་རཱ་ཡཾ དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཾ ན་ངྒ་ལཾ བྷཱུ་མི་གྷ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, མཱུ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཀཱ་ནི ཙ པ་དཱ་ལེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ན་ངྒ་ལཾ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ གྷ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ཀཱ་ནི ཙ པ་དཱ་ལེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མ་དྷུ་རཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ དྷུ་རཱ, མཱུ་ལ་དྷུ་རཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ, དྷུ་རཱ ཙ དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ ཙ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ན་ངྒ་ལེ ཙ་ཏུ་བ་ལཱི་བ་དྡ་པ་བྷེ་དཾ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཾ ཏི་ཎ་མཱུ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཉྩེ་ཝ ས་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་བྷེ་དཾ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྷཱ་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧ’’ནྟི.
ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ན་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ མ་མ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཾ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ ན་ངྒ་ལཾ ཝ་ཧ་ནྟཾ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ཁེ་ཏྟ་ཀོ་ཊིཾ པ་ཏྭཱ པུ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ དཱི་པ་ངྐ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏེ་ན ཏེ་ན མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ ན་ངྒ་ལེ་ན ཚི་ནྣཱ་ནི ཏི་ཎཱ་ནི པུ་ན ཨ་པ་ར་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ་པི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛེ ཀི་ལེ་སེ, དུ་ཏི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ, ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟནྟི ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ར་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཏཾ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟ་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀ་སྶ་ཀོ ཨ་སོ་ཀོ ཝི་ར་ཛོ ཧུ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི. ཨེ་ཏཾ པ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི. ཡ་ཏྠ ས་ཏི་པཱ་ཙ་ནེ་ན ཨེ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ཙོ་དེ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ མཱ་དི་སོ ཀ་སྶ་ཀོ ཨ་སོ་ཀོ ཝི་ར་ཛོ ཧུ་ཏྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ནི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མེ་སཱ ཀ་སཱིཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྶ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་སཱ ས་དྡྷཱ་བཱི་ཛཱ ཏ་པོ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཀ་སཱི པ་ཉྙཱ་མ་ཡཾ ཡུ་ག་ན་ངྒ་ལཾ ཧི་རི་མ་ཡ་ཉྩ ཨཱི་སཾ མ་ནོ་མ་ཡེ་ན ཡོ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ན་ངྒ་ལེ་ན ས་ཏི་ཕཱ་ལཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པཱ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཨཱ་ཧཱ་ར་གུ་ཏྟི་ཡཱ གོ་པེ་ཏྭཱ ས་ཙྩཾ ནི་དྡཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ སོ་ར་ཙྩ་པ་མོ་ཙ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ ཝཱ་ཧ་ནྟེ་ན ཀ་ཊྛཱ ཀ་སཱི ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པཱ་པི་ཏཱ, སཱ ཧོ་ཏི ཨ་མ་ཏ་པྥ་ལཱ, སཱ ཨེ་སཱ ཀ་སཱི ཨ་མ་ཏ་པྥ་ལཱ ཧོ་ཏི. ཨ་མ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ ཁོ པ་ནེ་སཱ ཀ་སཱི ན མ་མེ་ཝེ་ཀ་སྶ ཨ་མ་ཏ་པྥ་ལཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཡོ ཀོ་ཙི ཁ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཝེ་སྶོ ཝཱ སུ་དྡོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཀ་སིཾ ཀ་ས་ཏི, སོ ས་བྦོ་པི ཨེ་ཏཾ ཀ་སི་ཏྭཱ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཏ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ – ‘‘མ་མ ཀ་སི་ཕ་ལཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པུ་ན་པི དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཚཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ པ་ན ཀ་སཱི ཨ་མ་ཏ་པྥ་ལཱ, ཏ་སྶ ཕ་ལཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣོ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ས་བྦཾ ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨུ་ད་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. དུ་ཏི་ཡེ ཨོ་ད་ནེ་ན པཱུ་རེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤཱ་དི་ཏེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཨོ་ད་ནེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་ཝ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ, པཱ་ཏོ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ, ནི་སི་ནྣོ ཏ་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ, ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ པ་ཏྟཾ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ, ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ, ན་ག་ར་དྭཱ་རེ པ་ཏྟཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ, ཨ་ནྟོ་ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཛྫི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་མྤཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤཱིཏི ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ་པི. ཏཱ་ནི ཀི་ར ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི, མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ནྟོ་པི ན ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་དཱ་སི, ‘‘གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ད་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་དཱ་སི. ད་ད་ནྟོ ཙ དྭེ དི་ཝ་སཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟོ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཀྐ་ནྟོ. ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཏཾ ‘‘པ་ཀ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རཱ་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཡཱ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་མ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ པ་ཀ་ཊྛ་ཀོཏི ར་ས་གི་དྡྷོ.
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙེ་ཝ ཝ་པ་ནྟི བཱི་ཛནྟི ས་ཏྠཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏྭཾ ཏཱི་ཎི དི་ཝ་སཱ་ནི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ཏྭཱ ཨོ་ས་ཀྐ་སི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྨིཾ སོ་ལ༹་ས དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙེ་ཝ ཝ་པ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་སྶ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་སུ་པི ས་སྶ་ཝཱ་རེ་སུ ཙ ཝ་པ་ནྟི་ཡེ་ཝ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་སྶ་ཏཱིཏི ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝ་སྶི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ན་དི་ཝ་སེ་སུ་པི པུ་ན་པྤུ་ན་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་སུ་པི ཝ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཛ་ན་པ་དཱ ཨི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡཱ་ཙ་ཀཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ ས་ཏྠཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཁཱི་ར་ནི་ཀཱཏི ཁཱི་ར་ཀཱ་ར་ཀཱ གོ་དོ་ཧ་ཀཱ. ན ཧི ཏེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཐ་ནཾ ཨ་ཉྪ་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཉྪ་ནྟཱ དྷེ་ནུཾ དུ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལ་མ་ཏི ཕ་ནྡ་ཏི ཙཱཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཀི་ལ་མ་ཏི ཙེ་ཝ ཕ་ནྡ་ཏི ཙ. ག་བྦྷནྟི སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ཙྪིཾ. སི་ཝ་ཐི་ཀནྟི སུ་སཱ་ནཾ, མ་ཏཾ མ་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ཉྩ ལ་དྡྷཱ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ མ་གྒོ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ་ཝ སོ་ལ༹་ས པུ་ན་པྤུ་ན་དྷ་མྨེ དེ་སེ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟེ. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ས་ནྣོ ས་དྡྷིཾ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་མི་ཏྟ་ཉཱ་ཏི་ཝ་གྒེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. དེ་ཝ་ཧི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩. ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨུ་ད་ར་ཝཱ་ཏེ་ཧི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པ་ས་ཏ་མུ་གྒ་ཡཱུ་སཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཡ་ཏོ དུ་བྦྷོ་ཛ་ནེ་ན ཙེ་ཝ དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ཙ ཨུ་ད་ར་ཝཱ་ཏོ ཀུ་པྤི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མྦོ་དྷིཾ པ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ སོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨ་ནི་བ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཀཱ་ལེ ས་ཏྠུ་ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ནཱ་ག་ས་མཱ་ལོ ཨུ་པ་ཝཱ་ནོ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཙུ་ནྡོ ས་མ་ཎུ་དྡེ་སོ སཱ་ག་ཏོ བོ་དྷི མེ་གྷི་ཡོ་ཏི ཨི་མེ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་ཝཱ་ན་ཏྠེ་རོ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནཾ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ནཾ ནྷཱ་ནོ་ད་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ད་ནཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ནྟི ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་སི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཀི་ར ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ནི་དྡྷཱུ་མཾ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་ཏཱ་པ་ན་མྤི ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. སོ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་དྡྷ་ན་པཱ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཙཱ་ཊི་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ན་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ, ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏཾ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ནྷཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ མཱུ་ལཾ ད་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ག་ནྡྷེ ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ མཱ་ལཾ པི་ལ༹་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཀིཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོཏི ཀིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ. ཀིཾ ཨེ་སནྟི ཀིཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ. པཱུ་ཛི་ཏོ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཐེ་རོ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་མཱ་ར་བྷི. གི་ལཱ་ན་བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཾ ག་ཏེ་ན ཀི་ར གི་ལཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཝ་ཎྞཾ ཧི སུ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ དཱ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ས་པྤཱ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫཾ ལ་དྡྷཱ གི་ལཱ་ནོ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི. ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཙ ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ལ་ཛྫཱི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་དྷ་རོ ཝཾ་སཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནནྟི ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ. ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་ཀྐ་རེ་ཡྻཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པ་ཙི་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་པ་ཙེ་ཡྻཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ པཱུ་ཛི་ཏོ ས་ཀྐ་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ ཙ, ཨི་ཙྩ་སྶ ཏཾ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཧཱ་ཏ་ཝེཏི ཧ་རི་ཏུཾ.
ཕཱ་ཎི་ཏ་སྶ ཙ པུ་ཊནྟི མ་ཧ་ནྟཾ ནི་ཙྪཱ་རི་ཀཾ གུ་ལ༹་པི་ཎྜཾ. སོ ཀི་ར ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི? པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘ཨུ་ད་ར་ཝཱ་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཏེ་ན ཧི མ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱ་མ, ཨི་ཏོ ཐོ་ཀེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨི་དཾ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ཏྭཱ ནྷཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པཱ་ཏུཾ དེ་ཐ, ཨི་ཏི ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན བ་ཧི པ་རི་སེ་དོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཨཱ་བཱ་དྷེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷེ ‘‘དེ་ཝ་ཧི་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ དི་ནྣཾ, ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ, ཨ་ཧོ དཱ་ནཾ པ་ར་མ་དཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱ’’ཏི ཀ་ཐཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟི་ཀཱ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཏཱ་ཝ མེ ཨ་ཡཾ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ ད་ས་བ་ལེ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ད་ཛྫཱ་ཏི ད་དེ་ཡྻ. ཀ་ཐཾ ཧི ཡ་ཛ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་ཛ་ནྟ་སྶ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི. ཡོ་ཝེ་དཱིཏི ཡོ ཨ་ཝེ་དི ཨ་ཉྙཱ་སི, ཝི་དི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཀཱ་སི ‘‘ཡོ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཡོ ཨ་ཝེ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶ་ཏཱིཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏི. ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་སི་ཏོཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝོ་སི་ཏོ ཝོ་སཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཡ་ཛ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ ཡ་ཛ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་ཛ་ནྟ་སྶ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. མ་ཧཱ་སཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ལཱུ་ཁོ ལཱུ་ཁ་པཱ་ཝུ་ར་ཎོཏི ཛི་ཎྞོ ཛི་ཎྞ་པཱ་ཝུ་ར་ཎོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཀ་སྨཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི? ཏ་སྶ ཀི་ར གྷ་རེ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དྷ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཉྙཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ནེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལཾ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏི. ཧ་ནྡ ནཾ མ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དི་ཝཱ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་མཱ་ནཱ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡཾ ཏུ་མྷེ ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མ, སེ་ས་དྷ་ན་མྤི ནོ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི. ཏཾ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི.
ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ནྷ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ སུ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དི་ནྣ་མ་ཏྠི? ན་ནུ ས་བྦེ་སཾ དྭེ དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཀིཾ སེ་ས་པུ་ཏྟཱ་ནཾ གྷ་ར་སྶ མ་གྒཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? སོ ‘‘ན་སྶ ཝ་ས་ལཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་ཏོ་པི ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ལཱ་པི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་གྷ་རེ་པི པ་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ པ་ཎྜ་ར་ངྒ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཀཱ་ལཱ་ན་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོ དུ་བྦྷོ་ཛ་ན་དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་ཧི མི་ལཱ་ཏ་ས་རཱི་རོ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ, པཱི་ཋ་ཀཱ་ཡ ནི་པ་ནྣོ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་མ་ཎོ ཀི་ར གོ་ཏ་མོ ཨ་བྦྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མུ་ཁོ སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ, ས་ཀྐཱ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏུ’’ནྟི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་ཝུ་ར་ཎཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་བྷཱ་ཛ་ན་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི.
དཱ་རེ་ཧི སཾ་པུ་ཙྪ གྷ་རཱ ནི་ཀྑཱ་མེ་ནྟཱིཏི ས་བྦཾ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ནི་དྡྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ མཾ གྷ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟི.
ན་ནྡི་སྶནྟི ན་ནྡི་ཛཱ་ཏོ ཏུ་ཊྛོ པ་མུ་དི་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ. བྷ་ཝ་མི་ཙྪི་སནྟི ཝུ་ཌྜྷིཾ པ་ཏྠ་ཡིཾ. སཱ་ཝ ཝཱ་རེ་ནྟི སཱུ་ཀ་རནྟི ཡ་ཐཱ སུ་ན་ཁཱ ཝ་གྒ་ཝ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷུ་སྶ་ནྟཱ བྷུ་སྶ་ནྟཱ སཱུ་ཀ་རཾ ཝཱ་རེ་ནྟི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ མ་ཧཱ་ར་ཝཾ ར་ཝཱ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མཾ བ་ཧུཾ ཝ་ཏྭཱ ཝི་ར་ཝ་ནྟཾ པ་ལཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ས་ནྟཱཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ. ཛ་མྨཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ. བྷཱ་ས་རེཏི བྷཱ་ས་ནྟི. པུ་ཏྟ་རཱུ་པེ་ནཱཏི པུ་ཏྟ་ཝེ་སེ་ན. ཝ་ཡོ་ག་ཏནྟི ཏ་ཡོ ཝ་ཡེ ག་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཾ མཾ. ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི.
ནི་བྦྷོ་གོཏི ནི་པྤ་རི་བྷོ་གོ. ཁཱ་ད་ནཱ ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་སྶོ ཧི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་རུ་ཎོ ཧོ་ཏི ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏཱ་ཝ་སྶ ནཱ་ནཱ་ར་སཾ ཁཱ་ད་ནཾ ད་ད་ནྟི, ཛི་ཎྞཾ ནི་བྦྷོ་གཾ ཏ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ནྟི, ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡེ ཏཾ ཝ་ཏྟཾ ན ལ་བྷ་ཏི, གཱ་ཝཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ སུ་ཀྑ་ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་ད་ནྟོ ཙ་ར་ཏི. ཡ་ཐཱ སོ ཨ་སྶོ, ཨེ་ཝཾ ཛི་ཎྞ་ཀཱ་ལེ ཝི་ལུ་ཏྟ་ས་བྦ་དྷ་ན་ཏྟཱ ནི་བྦྷོ་གོ མཱ་དི་སོ་པི བཱ་ལ་ཀཱ་ནཾ པི་ཏཱ ཐེ་རོ པ་ར་གྷ་རེ་སུ བྷི་ཀྑ་ཏི.
ཡ་ཉྩེཏི ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ མ་མ པུ་ཏྟཱ ཨ་ན་སྶ་ཝཱ ཨ་པྤ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ, ཏེ་ཧི ད་ཎྜོ་ཝ ཀི་ར སེ་ཡྻོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ སེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཙ་ཎྜ་མྤི གོ་ཎནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་རེ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་གྒ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ སུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. གཱ་དྷ་མེ་དྷ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ག་མྦྷཱི་རེ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏི.
པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཀ་ཏྭཱ. ས་ནྣི་སི་ནྣེ་སཱུཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མ་དི་ཝ་སེ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཏཾ ས་བྷཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཧཱ་ར་ཧེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣེ་སུ. ཨ་བྷཱ་སཱིཏི ‘ཨ་ཡཾ མེ ཀཱ་ལོ’ཏི ས་བྷཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ‘‘བྷོ ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གཱ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ, བྷཱ་སི་ཏེ སུ་ཎི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ – ‘‘བྷཱ་ས, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སུ་ཎོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨ་བྷཱ་སི. ‘‘ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཁཱ་ད་ནྟོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ན པོ་སེ་ཏི, སོ མཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟཱ པི་ཏུ་པཱ་དེ་སུ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནོ ཏཱ་ཏ, དེ་ཧཱི’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. སོ པི་ཏུ་ཧ་ད་ཡ་སྶ པུ་ཏྟཱ་ནཾ མུ་དུ་ཏྟཱ ‘‘མཱ མེ, བྷོ, བཱ་ལ་ཀེ ཝི་ནཱ་ས་ཡི་ཏྠ, པོ་སི་སྶ་ནྟི མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཐ་སྶ པུ་ཏྟེ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ, བྷོ, ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ པི་ཏ་རཾ ན ས་མྨཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི་སྶ་ཐ, གྷཱ་ཏེ་སྶཱ་མ ཝོ’’ཏི. ཏེ བྷཱི་ཏཱ གྷ་རཾ ནེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒིཾ་སུ. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཐ ཁོ ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནེ་ཏྭཱཏི པཱི་ཋེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན་ཡིཾ་སུ. ནྷཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་རཱི་རཾ ཏེ་ལེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ནྷཱ་པེ་སུཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡོ་པི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཏ་རཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ཐ. ས་ཙེ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཐ, གྷ་ར་ཏོ ཝོ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛེ་སུཾ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ སུ་ཁ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ཨཱ་ག་མྨ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ལོ པཱི་ཎི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་མྤ་ཏྟི ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཐ ཁོ སོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི དུ་སྶ་ཡུ་གཾ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨ་ཧཾ དྭེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨི, དྭེ ས་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ པ་ན མཱ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཧི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཙྩ་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷོ’’ཏི ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ཏྟེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡོ, ཏ་སྶ དྭེ དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཏུ་མྷེ ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཏྟེ མཱ པ་མ་ཛྫ་ཐཱ’’ཏི. སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ་ཏི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ ག་ཏོ. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ་ཝ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ར་ཧེ པ་ལླ་ངྐེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་མ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨི་ཏ་ར་སྶ, པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦེ་སཾ གྷ་རཱ་ནི ཨ་ག་མཱ་སི. ས་བྦེ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་སྶ གྷ་རེ མ་ངྒ་ལཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ. སོ པི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀ་སྶ མ་ངྒ་ལཾ དེ་མཱ’’ཏི. ཨ་མྷེ ཨ་ཉྙཾ ན ཛཱ་ནཱ་མ? ན་ནུ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡོ་ཏི? ཏེ་ན ཧི ཏུ་མྷེ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ནི་མ་ནྟེ་ཐཱ་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཏ་སྶ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ གེ་ཧཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པྤོ་ད་ཀ་པཱ་ཡཱ་ས་ཉྩེ་ཝ ཁ་ཛྫ་ཀ་ཝི་ཀ་ཏི་ཉྩ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ནྟ་ར་བྷ་ཏྟ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པུ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, མ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཏ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་མ ན་པྤ་མ་ཛྫཱ་མ, པ་སྶ་ཐ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་པོ་ས་ཀཾ ནཱ་མ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༡.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; ཙ་རི་ཡཱ. ༢.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི དཱི་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ སུ་ཎྷཱ་ཧི དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྠཱ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏེ་སཾ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. མཱ་ན་ཏྠ་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. པ་ཉྩ་མེ མཱ་ན་ཏྠ་དྡྷོཏི ཝཱ་ཏ་བྷ་རི་ཏ་བྷ་སྟཱ ཝི་ཡ མཱ་ནེ་ན ཐ་དྡྷོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡནྟི སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ན་བྷི་ཝཱ་དེ་ནྟ་སྶ སི་པྤཾ ན དེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན ཀཱ་ལེ ཏཾ ན ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི་སྶ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཎོཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ མཱ་དི་སེ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ས་མྤ་ཏྟེ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་བྦྷུ་ཏ་ཝི་ཏྟ་ཛཱ་ཏཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ཡ ཏུ་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཀེ་སུ ཙ་སྶཱཏི ཀེ་སུ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀྱ་སྶཱཏི ཀེ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨ་པ་ཙི་ཏཱ ཨ་སྶཱུཏི ཨ་པ་ཙི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཨ་ར་ཧ་ནྟེཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༢. ཚ་ཊྛེ ‘‘ས་བྦཾ སེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་བྦཾ ཀ་ཎྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ་སྶ སཱ་ཏཾ སུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་སཱ་ཏོ. ཡོ ཙ ཝི་ནེ་ཡྻ སཱ་ར་མྦྷནྟི ཡོ ཀ་ར་ཎུ་ཏྟ་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་ར་མྦྷཾ ཝི་ནེ་ཏྭཱ སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༣. ས་ཏྟ་མེ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོཏི སོ ཀི་ར ཨ་ར་ཉྙེ རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་སཱ་ད་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དཱི་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎཱ་ཏི, ཨི་ཏི ན་ཝ་ཀ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ, གོ་ཏྟེ་ན བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་ཏི ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ. དི་སྭཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ་ན ཨ་སྶ ཨེ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ཝ་ན་སྨིནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཾ མེ ཝ་ནནྟི མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཾ. ནི་བྦ་ན་ཐོཏི ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཝ་ནོ. ཨེ་ཀོ ར་མེཏི ཨེ་ཀ་ཀོ ཨ་བྷི་ར་མཱ་མི. ཨ་ར་ཏིཾ ཝི་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཙེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ཀ་ཊྛ་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༤. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ སི་པྤུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀཱ དྷ་མྨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ. ནི་སི་ནྣནྟི ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ. ག་མྦྷཱི་ར་རཱུ་པེཏི ག་མྦྷཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝེ.
བ་ཧུ་བྷེ་ར་ཝེཏི ཏ་ཏྲ་ཊྛ་ཀ་ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་བྷེ་ར་ཝེ་ཧི བ་ཧུ་བྷེ་ར་ཝེ. ཝི་གཱ་ཧི་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨ་ནི་ཉྫ་མཱ་ནེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཀཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཙཱ་རུ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏཱཏི ཨ་ཏི་སུ་ནྡ་རཾ ཝ་ཏ ཛྷཱ་ནཾ ཛྷཱ་ཡ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཝ་ན་ཝ་སྶི་ཏོ མུ་ནཱིཏི ཝ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶི་ཏོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་ནེ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཙྪེ་ར་རཱུ་པཾ པ་ཊི་བྷཱ་ཏི. པཱི་ཏི་མ་ནོཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཝ་ནེ ཝ་སེཏི ཝ་ན་མྷི ཝ་སི.
མ་ཉྙཱ་མ་ཧནྟི མ་ཉྙཱ་མི ཨ་ཧཾ. ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་ཧ་བྱ་ཏནྟི ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོཏི ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ. ཏི་དི་ཝཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨི་དཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ བྷ་ཝཾ ཝི་ཛ་ན་མ་ར་ཉྙ་མ་སྶི་ཏོཏི ཨ་ཧཾ ཏཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ་ཏི མ་ཉྙཱ་མི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ མེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ, ཀ་སྨཱ བྷ་ཝ་ནྟི? པུ་ཙྪ་ཏི. བྲ་ཧྨ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི སེ་ཊྛ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་དྷ ཨི་དཾ ཏ་པོ ཀ་སྨཱ ཀ་རོ་སཱི་ཏི ཨ་པ་རེ་ན་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི.
ཀ་ངྑཱཏི ཏ་ཎྷཱ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སཱུཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. པུ་ཐཱུཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཏ་ཎྷཱ སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ. ས་དཱ་སི་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཝ་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མཱུ་ལ་པྤ་བྷ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏཱ. པ་ཛ་པྤི་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ ‘‘ཨི་ད་མྤི མ་ཡ྄ཧཾ, ཨི་ད་མྤི མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི པ་ཛ་པྤཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་པྤི་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ མ་ཡཱ བྱ་ནྟི་ཀ་ཏཱཏི ས་བྦཱ ཏ་ཎྷཱ མ་ཡཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཝི་ག་ཏ་ནྟཱ ནི་ར་ནྟཱ ཀ་ཏཱ. ས་མཱུ་ལི་ཀཱཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མཱུ་ལེ་ན.
ཨ་ནཱུ་པ་ཡོཏི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནོ. ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སུ་དྡྷ་ད་སྶ་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་མྦོ་དྷི་མ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སི་ཝནྟི སེ་ཊྛཾ. ཛྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི དྭཱི་ཧི ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཛྷཱ་ཡཱ་མི. ཝི་སཱ་ར་དོཏི ཝི་ག་ཏ་སཱ་ར་ཛྫོ. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༥. ན་ཝ་མེ པེ་ཙྩཱཏི ཨི་ཏོ པ་ཊི་ག་ནྟྭཱ. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. བྷི་ཀྑ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༦. ད་ས་མེ ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ. ཝི་སྶཾ དྷ་མྨནྟི དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ. བཱ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ས་ངྑཱ་ཡཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན. ས ཝེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི སོ ཝེ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ད་ས་མཾ.
༡༡. ས་ངྒཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༧. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི ཨི་ཙྪ་ཏི པ་ཏྠེ་ཏི. སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ. ཐེ་ར་སྶ ཀི་རེ་ས གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་རཱ་ཀོ མཾ ས་ཧཱ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱ ཨ་པཱ་ཡ་པཱུ་ར་ཀོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ས མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ, ཏ་སྨིཾ པ་ས་ནྣེ པ་ཉྩ་ཀུ་ལ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ནྟཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཝ་སནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནི་སཾ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་ར་ཎཾ. པཱ་པནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལཾ. པ་ཝཱ་ཧེ་མཱིཏི ག་ལ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་ཧེ་མི པ་ལཱ་པེ་མི. དྷ་མྨོཏི གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཝ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.
༡༢. ཁོ་མ་དུ་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༨. དྭཱ་ད་ས་མེ ཁོ་མ་དུ་སྶཾ ནཱ་མཱཏི ཁོ་མ་དུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ. ས་བྷཱ་ཡནྟི སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཕུ་སཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཕུ་སི་ཏཱ་ནི མུ་ཉྩ་ཏི ཝ་སྶ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཏཾ ས་བྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ – ‘‘མ་ཡི ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཊྛིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ས་བྷཱ་དྷ་མྨནྟི སུ་ཁ་ནི་སི་ནྣེ ཀི་ར ཨ་ས་ཉྩཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན པ་ཝི་ས་ནཾ ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ, ན མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ནཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ ཀུ་པི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཧཱི་ལེ༹་ནྟཱ ‘‘ཀེ ཙ མུ་ཎྜ་ཀཱ ས་མ་ཎ་ཀཱ, ཀེ ཙ ས་བྷཱ་དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ནྟོཏི པ་ཎྜི་ཏཱ ས་པྤུ་རི་སཱ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཛ་ཧི་ཏྭཱ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ན་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ས་ནྟོ ནཱ་མཱ་ཏི. དྭཱ་ད་ས་མཾ.
ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.
ཨི་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.