༢. ན་ནྡ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ན་ནྡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ན་ནྡ་ན་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་རཱ་མེ. ཁོཏི བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི པ་རི་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ནཱ་པེ་སི. བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ནཾ. བྷ་ད་ནྟེཏི པ་ཏི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ནཾ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏི་ཨ་སྶོ་སུཾ, ཨ་བྷི་མུ་ཁཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཎིཾ་སུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡི་ཀཱཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ དུ་ཏི་ཡ་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་གྷེ་ན མཱ་ཎ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཙ་ལ་གཱ་མེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏེ་ཏྟིཾ་ས དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་ར ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཡཾ པ་ཎྞ་ཏྟི ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན སེ་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ་པི ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ས་ཧ་སྶཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༩), ཏ་སྨཱ ནཱ་མ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡེ་ཝེ་སཱ ཏ་སྶ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་དྡོ་སཾ པ་དཾ ཧོ་ཏི.
ན་ནྡ་ནེ ཝ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ ཝ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛེ པ་ཝི་ཊྛེ ན་ནྡ་ཡ་ཏི ཏོ་སེ་ཏཱི་ཏི ན་ནྡ་ནཾ. པ་ཉྩ་སུ ཧི མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ‘‘ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཧཱ་ཡ ཙ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ ‘‘མཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྠ, ཨ་བྷི་ཛྫ་ན་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་ངྑཱ་རཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་སཱ་པེ་ཏི. ཏཱ་སཾ ཨ་ཉྙཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི བཱ་ཧཱ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སི་ཏཱ་ན་མྤི ཏ་སྶ ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ་ཝ མ་ར་ཎ་སོ་ཀོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ཏ་སྨིཾ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཎྷ་ས་ནྟ་ཏྟོ ཧི་མ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟི, ཝཱ་ཏཱ་པ་ཧ་ཏ་དཱི་པ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཾ ན་ནྡ་ཡ་ཏི ཏོ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན་ནྡ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ན་ནྡ་ནེ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཱཏི ཨ་ཙྪ་རཱཏི དེ་ཝ་དྷཱི་ཏཱ་ནཾ ནཱ་མཾ, ཏཱ་སཾ ས་མཱུ་ཧེ་ན པ་རི་ཝུ་ཏཱ.
དི་བྦེ་ཧཱིཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཧི. པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ཝཱ. ས་མ་པྤི་ཏཱཏི ཨུ་པེ་ཏཱ. ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱཏི ར་མ་མཱ་ནཱ, ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཝཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཉྩཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ. ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡནྟི ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཙཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ. སོ པ་ན་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷུ་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶ ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ དི་བྦ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠོ དི་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ དི་བྦ་མཱ་ལཱ་ཝི་ལེ་པ་ན་དྷ་རོ དི་བྦེ་ཧི ཙ་ནྡ་ན་ཙུ་ཎྞེ་ཧི ས་མཾ ཝི་ཀི་རི་ཡ་མཱ་ནོ དི་བྦེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཨོ་ཝུ་ཏོ ནི་ཝུ་ཏོ པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོ ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ལོ་བྷ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨཱ་ས་བྷིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ནྟོ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་དྡེ་ན ‘‘ན ཏེ སུ་ཁཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ གཱ་ཡ་མཱ་ནོ ན་ནྡ་ན་ཝ་ནེ ཝི་ཙ་རི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སཱི’’ཏི.
ཡེ ན པ་སྶ་ནྟི ན་ནྡ་ནནྟི ཡེ ཏ་ཏྲ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡ་ན་ཝ་ནཾ ན པ་སྶ་ནྟི. ན་ར་དེ་ཝཱ་ནནྟི དེ་ཝ་ན་རཱ་ནཾ, དེ་ཝ་པུ་རི་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ད་སཱ་ནནྟི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ད་ས་ནྣཾ. ཡ་ས་སྶི་ནནྟི པ་རི་ཝཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཡ་སེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཀཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ. པ་ཙྩ་བྷཱ་སཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ བཱ་ལ་དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་ཙྩཾ ཨ་ཙ་ལཾ མ་ཉྙ་ཏི, ནཱ་སྶཱ ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ན་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་དྷ་མྨ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི ‘‘ན ཏྭཾ བཱ་ལེ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཏི་ཨ་བྷཱ་སི. ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཝ་ཙོཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨ་ནི་ཙྩཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱཏི ས་བྦེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷ་མྨི་ནོཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་དྷ་མྨི་ནོ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ སུ་ཁོཏི ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ སུ་ཁཾ. ཨི་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཝ་ཙོ་ཏི.
ན་ནྡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ན་ནྡ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏུ་སྶ་ཏི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི. པུ་ཏྟི་མཱཏི བ་ཧུ་པུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ པུ་ཏྟཱ ཀ་སི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་ཉྙ་སྶ ཀོ་ཊྛེ པཱུ་རེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ཎི་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་ན་ཝཱ་ཧ་ན་གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དཱི་ནི ལ་བྷ་ནྟི. ཨ་ཐ ཏེ་སཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་རིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ མཱ་ཏཱ ཝཱ པི་ཏཱ ཝཱ ན་ནྡ་ཏི. ཚ་ཎ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ཝཱ མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དྷི་ཏེ པུ་ཏྟེ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནེ དི་སྭཱ ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི, ‘‘ན་ནྡ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. གོ་ཧི ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་ཏྟི་མཱ པུ་ཏྟེ་ཧི, ཏ་ཐཱ གོ་སཱ་མི་ཀོ་པི ས་མྤ་ནྣཾ གོ་མ་ཎྜ་ལཾ དི་སྭཱ གཱ་ཝོ ནི་སྶཱ་ཡ གོ་ར་ས་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ གོ་ཧི ན་ནྡ་ཏི. ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱཏི, ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པ་དྷཱི – ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི, ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷཱི་ཏི. ཀཱ་མཱ་པི ཧི ‘‘ཡཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཁ་ནྡྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་པི ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་པི བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མཱུ་པ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་ཉྩ ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀཱ་དི་པཱ་སཱ་ད-ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ཡ་ན-ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར-ནཱ་ཊ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་མཱ་ནཱ ན་རཾ ན་ནྡ་ཡ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ པུ་ཏྟཱ ཙ གཱ་ཝོ ཙ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་པི ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ ན་ནྡ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི སོ ན་ནྡ་ཏི ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷཱིཏི ཡོ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏོ ད་ལི་དྡོ དུ་ལླ་བྷ་གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནོ, ན ཧི སོ ན་ནྡ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ མ་ནུ་སྶ་པེ་ཏོ ཙ མ་ནུ་སྶ་ནེ་ར་ཡི་ཀོ ཙ ཀིཾ ན་ནྡི་སྶ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨི་དཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ སོ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ ན་ནྡ་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་མ་སྶཱ དཱི་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཕ་ལེ་ན ཕ་ལཾ པཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཏ་སྶཱ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སོ་ཙ་ཏི པུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཝི་དེ་ས་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཏྟེ་སུ ན་ཊྛེ་སུ་པི ན་སྶ་ནྟེ་སུ་པི ཨི་དཱ་ནི ན་སྶི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་ས་ས་ངྐཱི་པི སོ་ཙ་ཏི, ཏ་ཐཱ མ་ཏེ་སུ་པི མ་ར་ནྟེ་སུ་པི ཙོ་རེ་ཧི རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་ཧི ག་ཧི་ཏེ་སུ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་སུ ཝཱ མ་ར་ཎ་ས་ངྐཱི་པི ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཙ་ཏི. རུ་ཀྑ་པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཏི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣེ་སུ་པི བྷི་ཛྫ་ནྟེ་སུ་པི བྷེ་ད་ས་ངྐཱི་པི ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཙ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ པུ་ཏྟེ་ཧི པུ་ཏྟི་མཱ, གོ་སཱ་མི་ཀོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི གོ་ཧི སོ་ཙ་ཏི. ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཙ པུ་ཏྟ་གཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎོ་པ་དྷཱི་པི –
‘‘ཏ་སྶ ཙེ ཀཱ་མ་ཡཱ་ན་སྶ, ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ;
ཏེ ཀཱ་མཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ས་ལླ་ཝི་དྡྷོ་ཝ རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༧༧༣) –
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ན་རཾ སོ་ཙ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ སོ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི སོ སོ་ཙ་ཏི, ཡོ ནི་རཱུ་པ་དྷཱིཏི ཡ་སྶ པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པེ་ཏེ ཨུ་པ་དྷི་ཡོ ན་ཏྠི, སོ ནི་རུ་པ་དྷི མ་ཧཱ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཀིཾ སོ་ཙི་སྶ་ཏི, ན སོ་ཙ་ཏི དེ་ཝ་ཏེ་ཏི.
ན་ནྡ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ན་ཏྠི་པུ་ཏྟ་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ན་ཏྠི པུ་ཏྟ་ས་མཾ པེ་མནྟི ཝི་རཱུ་པེ་པི ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་ཀེ སུ་ཝ་ཎྞ་བི་མྦ་ཀཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ནྟི, མཱ་ལཱ་གུ་ལེ༹ ཝི་ཡ སཱི་སཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་མཱ་ནཱ ཏེ་ཧི ཨོ་ཧ་དི་ཏཱ་པི ཨོ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་པི ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་པ་ཏི་ཏཱ ཝི་ཡ སོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན་ཏྠི པུ་ཏྟ་ས་མཾ པེ་མ’’ནྟི. པུ་ཏྟ་པེ་མ་ས་མཾ པེ་མཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. གོ་ས་མི་ཏཾ དྷ་ནནྟི གོ་ཧི ས་མཾ གོ་དྷ་ན་ས་མཾ གོ་དྷ་ན་ས་དི་སཾ ཨ་ཉྙཾ དྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ. སཱུ་རི་ཡ་ས་མཱ ཨཱ་བྷཱཏི སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཡ ས་མཱ ཨ་ཉྙཱ ཨཱ་བྷཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མུ་དྡ་པ་ར་མཱཏི ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་ཉྙེ ས་རཱ ནཱ་མ, ས་བྦེ ཏེ ས་མུ་དྡ་པ་ར་མཱ, ས་མུ་དྡོ ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མོ, ས་མུ་དྡ་ས་དི་སཾ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་ད་ཀ་ནི་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, བྷ་ག་ཝཱ་ཏི.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་པེ་མེ་ན ས་མཾ པེ་མཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་ད་ཡོ ཧི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ་པི པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་པོ་སེ་ཏྭཱ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ པོ་སེ་ནྟི. དྷ་ཉྙེ་ན ཙ ས་མཾ དྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. (ཡ་དཱ ཧི ས་ཏྟཱ དུ་བྦྷི་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི), ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཧི ཀཱ་ལེ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནི་པི དྷ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ དྷ་ཉྙ་སཱ་མི་ཀཱ་ན་མེ་ཝ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་མཱ ཨཱ་བྷཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. སཱུ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཧི ཨེ་ཀ་དེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཙ ཏ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི. པ་ཉྙཱ པ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶི་མྤི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་པྤ་ཛྫོ་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སཱ་དི་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཉྩ ཏ་མཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི. མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ས་མོ ས་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ན་དཱི་ཝཱ་པི ཧོ་ཏུ ཏ་ལཱ་ཀཱ་དཱི་ནི ཝཱ, ཝུ་ཊྛི་ས་མོ ས་རོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛི་ཡཱ ཧི པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཨ་ངྒུ་ལི་པ་བྦ་ཏེ་མ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ད་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཝུ་ཊྛི་ཡཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྷ་ཝ་ནཱ་པི ཨེ་ཀོ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་གཱ་ཐཾ ཝ་ད་ནྟོ ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ས་མཾ པེ་མནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི.
ན་ཏྠི་པུ་ཏྟ་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཁ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཁ་ཏྟི་ཡོ དྭི་པ་དནྟི དྭི་པ་དཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ སེ་ཊྛོ. ཀོ་མཱ་རཱིཏི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ལེ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ སེ་ས་བྷ་རི་ཡཱ་ནཾ སེ་ཊྛཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. པུ་བྦ་ཛོཏི པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་ཎོ ཝཱ་པི ཧོ་ཏུ ཀུ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, ཡོ པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ པུ་ཏྟོ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་དེ སེ་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན དྭི་པ་དཱ་དཱི་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ སེ་ཊྛཱ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པ་དཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ནེ་ས ས་བྦ་ས་ཏྟ་སེ་ཊྛོ དྭི་པ་དེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྦུ་དྡྷོ དྭི་པ་དཾ སེ་ཊྛོཏི ཨཱ་ཧ. དྭི་པ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཙ་སྶ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོཏི ཧ་ཏྠཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ, ཡོ ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཎྞ་ར་ཉྙོ གུ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཨ་སྶོ ཝི་ཡ. རཱ་ཛཱ ཀི་ར པཱ་ཙཱི་ན་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཀ་ལ་མྦ་ན་དཱི་ཏཱི་རཾ ས་མྤ་ཏྟོ, ཨ་སྶོ ཏཱི་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, རཱ་ཛཱ ཨ་སྶཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཏ་ཡཱ ཨ་སྶོ སི་ཀྑཱ་པི་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘སུ་སི་ཀྑཱ་པི་ཏོ དེ་ཝ ཨ་སྶོ, ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ཙི་ཏྟཾ – ‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་སྶཱ་མི, ཝཱ་ལཾ ཏེ་མི་སྶ་ཏི, ཝཱ་ལེ ཏི་ནྟེ ར་ཉྙོ ཨ་ངྒེ ཨུ་ད་ཀཾ པཱ་ཏེ་ཡྻཱ’ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་རཱི་རེ ཨུ་ད་ཀ་པཱ་ཏ་ན་བྷ་ཡེ་ན ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཝཱ་ལཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་རེ་སི. ཨ་སྶོ ཝེ་གེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པཱ་རཾ ག་ཏོ. སུ་སྶཱུ་སཱཏི སུ་སྶཱུ་ས་མཱ་ནཱ. ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ལེ ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏུ པ་ཙྪཱ ཝཱ, སུ་རཱུ་པཱ ཝཱ ཝི་རཱུ་པཱ ཝཱ, ཡཱ སཱ་མི་ཀཾ སུ་སྶཱུ་ས་ཏི པ་རི་ཙ་ར་ཏི ཏོ་སེ་ཏི, སཱ བྷ་རི་ཡཱ་ནཾ སེ་ཊྛཱ. ཨ་སྶ་ཝོཏི ཨཱ་སུ་ཎ་མཱ་ནོ. ཛེ་ཊྛོ ཝཱ ཧི ཧོ་ཏུ ཀ་ནི་ཊྛོ ཝཱ, ཡོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི, ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཀ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་ནྡྷི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་དི་ཙོ་རེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི ཀོ ཨ་ཏྠོ དེ་ཝ་ཏེ་ཏི.
ཁ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཎ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཋི་ཏེ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེཏི ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ. ས་ནྣི་སཱི་ཝེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་སུ ཝི་སྶ་མ་མཱ་ནེ་སུ. ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མེ་ས ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དུ་བྦ་ལྱ་ཀཱ་ལོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀྑཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ས་ཎ་ཏེ་ཝཱཏི ས་ཎ་ཏི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ཡ མུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཎ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘ས་ཎ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ནཱ་མེ་ཏཾ. ནི་དཱ་གྷ་ས་མ་ཡ་སྨི་ཉྷི ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཙ་ཏུ་པྤ་ད་ག་ཎེ་སུ ཙེ་ཝ པ་ཀྑཱི་ག་ཎེ་སུ ཙ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་སུ ཝཱ་ཏ་པཱུ་རི་ཏཱ་ནཾ སུ་སི་ར་རུ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཚི་དྡ་ཝེ་ཎུ་པ་བྦཱ་ན་ཉྩ ཁ་ནྡྷེ་ན ཁ་ནྡྷཾ སཱ་ཁཱ་ཡ སཱ་ཁཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་ད་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཉྙ་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མནྟི ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་ཨ་ར་ཉྙ་སྶ ས་ཎ་མཱ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ད་ནྡྷ་པ་ཉྙཱ ཀི་རེ་སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ས་ཛྫ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཀ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟ་སྶ ཝི་ཝི་ཏྟེ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ, ས་ནྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ;
ཨ་མཱ་ནུ་སཱི ར་ཏཱི ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ ཝི་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༧༣) ཙ,
‘‘པུ་ར་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ་པི, ཨ་པ་རོ ཙེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཨ་ཏཱི་ཝ ཕཱ་སུ བྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ས་ཏོ ཝ་ནེ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༥༣༧) ཙ;
ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ ར་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མནྟི ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ ནཱ་མ, སཱ ར་ཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.
ས་ཎ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ནི་དྡཱ་ཏ་ནྡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦. ཚ་ཊྛེ ནི་དྡཱཏི, ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནི་དྡཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་པ་ར་བྷཱ་གེ་སུ སེ་ཁ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ. ཏ་ནྡཱིཏི ཨ་ཏི་ཙྪཱ་ཏཱ་ཏི་སཱི་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཏ་ནྡཱི? ཡཱ ཏ་ནྡཱི ཏ་ནྡི་ཡ་ནཱ ཏ་ནྡི་མ་ན་ཏཱ ཨཱ་ལ་སྱཾ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡ་ནཱ ཨཱ་ལ་སྱཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ནྡཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༥༧). ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ. ཨ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་ཏཱ. བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དོཏི བྷ་ཏྟ་མུ་ཙྪཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཏེ་སཾ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱ? ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཛ་མྦྷ་ནཱ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་དྡཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཏཱིཏི ན ཛོ་ཏ་ཏི, ན པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. པཱ་ཎི་ནནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི མ་གྒ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. ནཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ. ཨི་ཏི མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་གྒ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
ནི་དྡཱ་ཏ་ནྡཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དུ་ཀྐ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ས་ཏྟ་མེ དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་མཾ དུ་ཨ་དྷི་ཝཱ་སི་ཡཾ. ཨ་བྱ་ཏྟེ་ནཱཏི བཱ་ལེ་ན. སཱ་མ་ཉྙནྟི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ. ཨི་མི་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – ཡཾ པ་ཎྜི་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ད་ས་པི ཝ་སྶཱ་ནི ཝཱི་ས་ཏི་པི ས་ཊྛི་པི ཝ་སྶཱ་ནི ད་ནྟེ ཨ་བྷི་ད་ནྟ་མཱ་དྷཱ་ཡ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པི ཙེ་ཏ་སཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་ལོ ཨ་བྱ་ཏྟོ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི. བ་ཧཱུ ཧི ཏ་ཏྠ ས་མྦཱ་དྷཱཏི ཏ་སྨིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ བ་ཧཱུ ས་མྦཱ་དྷཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བ་ཧཱུ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཙི་ཏྟ་ཉྩེ ན ནི་ཝཱ་ར་ཡེཏི ཡ་དི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ ན ནི་ཝཱ་རེ་ཡྻ, ཀ་ཏི ཨ་ཧཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙཾ ཙ་རེ་ཡྻ? ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ཙ་རེ་ཡྻ. ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀོ ཧི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. པ་དེ པ་དེཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི ཨི་དྷ པ་ད་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀི་ལེ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བཱ་ལོ ཝི་སཱི་ད་ཏི ནཱ་མ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ད་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཧི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀི་ལེ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སཱི་ད་ཏི ནཱ་མ. ས་ངྐ་པྤཱ་ནནྟི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ.
ཀུ་མྨོ ཝཱཏི ཀ་ཙྪ་པོ ཝི་ཡ. ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི གཱི་ཝ་པ་ཉྩ་མཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི. ས་མོ་ད་ཧནྟི ས་མོ་ད་ཧ་ནྟོ, ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ. མ་ནོ་ཝི་ཏ་ཀྐེཏི མ་ན་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐེ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཀུ་མྨོ སོ་ཎྜི་པ་ཉྩ་མཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ས་ཀེ ཀ་པཱ་ལེ ས་མོ་ད་ཧ་ནྟོ སི་ངྒཱ་ལ་སྶ ཨོ་ཏཱ་རཾ ན དེ་ཏི, ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ས་ཡ྄ཧ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ མ་ན་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ས་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་པཱ་ལེ ས་མོ་ད་ཧཾ མཱ་ར་སྶ ཨོ་ཏཱ་རཾ ན དེ་ཏི, ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཙ་སྶ ཨ་པྤ་ས་ཡ྄ཧ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནི་སྶི་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡེ་ཧི ཨ་ནི་སྶི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་ཧེ་ཋ་ཡཱ་ནོཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་མཱ་ནོ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ. ནཱུ་པ་ཝ་དེ་ཡྻ ཀ་ཉྩཱིཏི ཡཾ་ཀི་ཉྩི པུ་གྒ་ལཾ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི མ་ངྐུཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཝ་དེ་ཡྻ, ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི ནོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན པ་ཉྩ དྷ་མྨེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ལླུ་མྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི.
དུ་ཀྐ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཧི་རཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོཏི ཧི་རི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ནི་སེ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཧི་རཱི་ནི་སེ་དྷོ. ཀོ་ཙི ལོ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀོ་ཙི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡོ ནི་ནྡཾ ཨ་པ་བོ་དྷ་ཏཱིཏི ཡོ ག་ར་ཧཾ ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་སྶོ བྷ་དྲོ ཀ་སཱ་མི་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཀ་སཾ ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་ཏོ་ད་ཙྪཱ་ཡཾ དི་སྭཱ སཾ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀ་སཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནི ནི་པཱ་ཏཾ ན དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ བྷི་ཀྑུ བྷཱུ་ཏ་སྶ ད་ས་ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནི ནི་པཱ་ཏཾ ཨ་ད་ད་ནྟོ ནི་ནྡཾ ཨ་པ་བོ་དྷ་ཏི ཨ་པ་ཧ་ར་ནྟོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཀོ་ཙི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཀྐོ་སེ་ན པ་ན པ་རི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ནུ་ཡཱཏི ཏ་ནུ་ཀཱ, ཧི་རི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དཱ ས་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ནྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ པ་པྤུ་ཡྻཱཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཀོ་ཊིཾ ཨ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཧི་རཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀུ་ཊི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. ན་ཝ་མེ ཀ་ཙྩི ཏེ ཀུ་ཊི་ཀཱཏི ཨ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ ད་ས མཱ་སེ ཨ་ནྟོ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན མཱ་ཏ་རཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ས་ཀུ་ཎཱ དི་ཝ་སཾ གོ་ཙ་ར་པ་སུ་ཏཱ ར་ཏྟིཾ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ་པི མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨཱ་ལ་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷ་རི་ཡཾ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀུ་ལ་པ་ཝེ་ཎིཾ ས་ནྟཱ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན པུ་ཏྟེ ས་ནྟཱ་ན་ཀེ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཎྷཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨི་མེ པ་ཉྷེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི, བྷ་ག་ཝཱ་པི་སྶཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ཏ་གྒྷཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་གྒྷཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ན་ཏྠཱིཏི པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ ཝཱ པུ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཝཱ་ས་སྶ དཱ་ར་བྷ་ར་ཎ་སྶ པུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི.
དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘མ་ཡཱ ས་ནྣཱ་ཧཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ གུ་ལ༹ྷཱ པ་ཉྷཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མ་ཎོ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཛཱ་ནཾ ནུ ཁོ མེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཐེ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཛཱ་ནཾ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ མུ་ཁཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པུ་ན ཀི་ནྟཱ་ཧནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀི་ནྟཱ་ཧནྟི ཀིཾ ཏེ ཨ་ཧཾ. ཨ་ཐ་སྶཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ མཱ་ཏ་རནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་ཧུ ཏེཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཏཱ་ཏི.
ཀུ་ཊི་ཀཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ཏ་པོ་དཱ་རཱ་མེཏི ཏ་པོ་ད་སྶ ཏ་ཏྟོ་ད་ཀ་སྶ ར་ཧ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨཱ་རཱ་མེ. ཝེ་བྷཱ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཀི་ར ཧེ་ཊྛཱ བྷུ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་གཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ས་དི་སཾ མ་ཎི་མ་ཡེ་ན ཏ་ལེ་ན ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ནེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ནཱ་གཱ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ, ཏ་ཏོ ཏ་པོ་དཱ ནཱ་མ ན་དཱི ས་ནྡ་ཏི ཀུ་ཐི་ཏཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་སཱ ཨེ་དི་སཱ? རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཀི་ར པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པེ་ཏ་ལོ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷི་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀུ་ཐི་ཏཱ ས་ནྡ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་ཏཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་པོ་དཱ ས་ནྡ་ཏི, སོ ད་ཧོ ཨ་ཙྪོ་ད་ཀོ སཱི་ཏོ་ད་ཀོ སཱ་ཏོ་ད་ཀོ སེ་ཏོ་ད་ཀོ སུ་པྤ་ཏི་ཏྠོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏ་མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པོ, ཙ་ཀྐ་མ་ཏྟཱ་ནི ཙ པ་དུ་མཱ་ནི པུ་པྥ་ནྟི. ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་པོ་དཱ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ཏ་པོ་དཱ ཀུ་ཐི་ཏཱ ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༡).
ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨཱ་རཱ་མ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ར་ཧ་དོ ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ ‘‘ཏ་པོ་དཱ་རཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་མི་དྡྷཱིཏི ཏ་སྶ ཀི་ར ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ས་མི་དྡྷོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མི་དྡྷཱི’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཏོ. ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏུནྟི པ་དྷཱ་ནི་ཀ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ས, བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩཱུ་སེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཏུཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ བ་ཧི ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ མ་ཧཱ་ཙ་ངྐ་མེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘སེ་ད་ག་ཧི་ཏེ་ཧི ག་ཏྟེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀི་ལི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩ་ན་ཏྠཾ ས་རཱི་ར་དྷོ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ག་ཏྟཱ་ནི པུ་བྦཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོཏི ག་ཏྟཱ་ནི པུ་བྦ་ས་དི་སཱ་ནི ཝོ་ད་ཀཱ་ནི ཀུ་རུ་མཱ་ནོ. ཨ་ལླ་ས་རཱི་རེ པཱ་རུ་ཏཾ ཧི ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ལི་སྶ་ཏི དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཧོ་ཏི, ན ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ. ཐེ་རོ པ་ན ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟེ ཋི་ཏོ་ཝ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ ནྷཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ – ཨུ་ད་ཀ་ཏི་ཏྠཾ ག་ནྟྭཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ཋི་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ ན ཨོ་ཏ་རི་ཏ་བྦཾ, ས་བྦ་དི་སཱ པ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཁཱ་ཎུ་གུ་མྦ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ ཋི་ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཊྛེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ན་ཏྠི, ཨུ་ད་ཀ་ནྟེ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ས་ནཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ས་ཙེ སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, པ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ཨ་ཏྠི, སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟེ་ན ས་ཎི་ཀཾ ནཱ་བྷི་པྤ་མཱ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཝཱི་ཙིཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟེ་ན ས་དྡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ནི་མུ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟེ་ན་པི ས་དྡཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ་ན ས་ཎི་ཀཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ནྷཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་ནྟེ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ སུ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཐེ་རོ་པི ཏ་ཐཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཙྪ་མཱ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི པཱ་སཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ས་མྨཱ པ་རི་ཎ་ཏཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན ནྷཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མུ་ཁ་ཝ་ཎྞོ ཝི་རོ་ཙི, བ་ནྡྷ་ནཱ པ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་ལ་ཕ་ལཾ ཝི་ཡ པ་བྷཱ་ས་མྤ་ནྣོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ཏ་ངྑ་ཎ་ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ མུ་ཁཾ ས་སྶི་རི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི, ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ་པི ཝི་པྤ་སཱི་དི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ, ‘‘ཐེ་རཾ པ་ལོ་བྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལཱ༹་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶ་ཝ་ཊྚི་པ་དཱི་པཾ པ་ཛྫ་ལ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཙ་ནྡཾ ཨུ་ཊྛཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལཱ་རཱ་མཾ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ ཝེ་ཧཱ་སེ ཋི་ཏཱ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སཱི’’ཏི.
ཨ་བྷུ་ཏྭཱཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑ་སཱིཏི པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་སི. མཱ ཏཾ ཀཱ་ལོ ཨུ་པ་ཙྩ་གཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཀྑ་མོ ད་ཧ་ར་ཡོ་བྦ་ན་ཀཱ་ལོ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞེ་ན ཧི ཨོ་བྷ་གྒེ་ན ད་ཎྜ་པ་རཱ་ཡ་ཎེ་ན པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ས་སཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘མཱ ཏཾ ཀཱ་ལོ ཨུ་པ་ཙྩ་གཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མཱ ཨུ་པ་ཙྩ་གཱཏི མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི.
ཀཱ་ལཾ ཝོ་ཧཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི –
‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ བྱཱ་དྷི ཀཱ་ལོ ཙ, དེ་ཧ་ནི་ཀྑེ་པ་ནཾ ག་ཏི;
པ་ཉྩེ་ཏེ ཛཱི་ཝ་ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ན ནཱ་ཡ་རེ’’.
ཏ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ན ཨི་ཏོ པ་ར’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀ་ལ་ལ་ཀཱ་ལེ་པི ཧི ས་ཏྟཱ མ་ར་ནྟི, ཨ་བྦུ་ད-པེ་སི-གྷ་ན-ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས-ཨེ་ཀ་མཱ་ས-དྭེ་མཱ་ས-ཏེ་མཱ་ས-ཙ་ཏུ་མཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ས…པེ… ད་ས་མཱ་ས་ཀཱ་ལེ་པི, ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ས་མ་ཡེ་པི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝ་སྶ་ས་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ་པི བ་ཧི་པི མ་ར་ནྟི་ཡེ་ཝ. བྱཱ་དྷིཔི ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཝ བྱཱ་དྷི་ནཱ ས་ཏྟཱ མ་ར་ནྟི, ན ཨ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ. ཙ་ཀྑུ་རོ་གེ་ན་པི ཧི ས་ཏྟཱ མ་ར་ནྟི སོ་ཏ་རོ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན་པི. ཀཱ་ལོཔི, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ མ་རི་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ. པུ་བྦ་ཎྷེ་པི ཧི ས་ཏྟཱ མ་ར་ནྟི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨི་མྤི. དེ་ཧ་ནི་ཀྑེ་པ་ནམྤི, ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ མཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ དེ་ཧེ་ན པ་ཏི་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཛཱ་ཏཱ་ན་ཉྷི བ་ཧི་གཱ་མེ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཏ་ཏི, བ་ཧི་གཱ་མེ་པི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ་པི. ཏ་ཐཱ ཐ་ལ་ཛཱ་ནཾ ཛ་ལེ, ཛ་ལ་ཛཱ་ནཾ ཐ་ལེ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ག་ཏིཔི, ‘‘ཨི་ཏོ ཙུ་ཏེ་ན ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཧི ཙུ་ཏཱ མ་ནུ་སྶེ་སུ་པི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙུ་ཏཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ནྟེ ཡུ་ཏྟ་གོ་ཎོ ཝི་ཡ ག་ཏི་པ་ཉྩ་ཀེ ལོ་ཀོ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཾ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏོ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལེ མ་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མཾ མ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ལཾ ཝོ་ཧཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི.
ཚ་ནྣོ ཀཱ་ལོ ན དི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལོ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་བྷུ་ཏྭཱ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་མི. མཱ མཾ ཀཱ་ལོ ཨུ་པ་ཙྩ་གཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་ལོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ཙྪི་མེ ཀཱ་ལེ ཏི་སྶོ ཝ་ཡོ་སཱི་མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨོ་བྷ་གྒེ་ན ད་ཎྜ་པ་རཱ་ཡ་ཎེ་ན པ་ཝེ་དྷ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ས་སཱ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ. ཏ་དཱ ཧི ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ, དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ, ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཾ ཝཱ ཝ་སི་ཏུཾ, ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ, པ་ད་བྷཱ་ཎ-ས་ར་བྷ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ-ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་རུ་ཎ་ཡོ་བྦ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ནེ་ཏཾ ས་བྦཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ལོ མཱ མཾ ཨུ་པ་ཙྩ་གཱ, ཡཱ་ཝ མཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཀཱ་མེ ཨ་བྷུ་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ.
པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི སཱ ཀི་ར དེ་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ལཾ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཀཱ་ལཾ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏི, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཀ་ཐེ་ཏི སཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ ཐེ་རེ ལ་ཛྫཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཝི་ཡ ཙ ནཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ གཱ་ར་ཝ་ཛཱ་ཏཱ ཨཱ་ཀཱ་སཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཋི་ཏཱ, ཡེ་ན པ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ, པུ་ན་པི ཏ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཧ་རོ ཏྭནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་སཱུཏི ཏ་རུ་ཎོ. ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོཏི སུ་ཊྛུ ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ. བྷ་དྲེ་ནཱཏི བྷ་དྡ་ཀེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ད་ཧ་རོ་པི ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཀུ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, སོ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣོ, ཡཾ ཡ་དེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཐེ་རོ ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏེ་ན ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཨ་ནི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏཱ་ཝཱི ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཀཱི་ལི༹་ཏ་ཀཱི་ལོ༹ ཨ་བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི, ཨ་ཀ་ཏ་ཀཱ་མ་ཀཱི་ལོ༹་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཧི་ཏྭཱཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཏཱ ཨ་དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཨ་པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དཱུ་ནི་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ད་ས་པི ཝ་སྶཱ་ནི ཝཱི་ས་ཏི་མྤི…པེ… ས་ཊྛི་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་ཁ་ཎྜཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་མཱ་ནེ དི་སྭཱ – ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ མཱ་ནུ་ས་ཀེ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཧཱ་ཡ དི་བྦེ ཀཱ་མེ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཨ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏ་སྨཱ མཱ་ནུ་ས་ཀེ ཀཱ་མེ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀེ, དི་བྦེ ཙ ཀཱ་ལི་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ན ཁོ ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཧཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀེ ཀཱ་མེ ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀེ ཀཱ་མེ ན ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མི ན པ་ཏྠེ་མི ན པི་ཧེ་མི. ཀ་ལི་ཀ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོཏི ཨ་ཧཾ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀཱ་ལི་ཀཾ ཀཱ་མཾ ཧི་ཏྭཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝཱ་མི. ཨི་ཏི ཐེ་རོ ཙི་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ལ་དྡྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ དི་བྦེ་པི མཱ་ནུ་ས་ཀེ་པི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཀཱ་ལི་ཀཱཏི ཨ་ཀཱ་སི, ཙི་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ལ་དྡྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀནྟི. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ས་མོ་ཧི་ཏེ་སུ་པི ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་སྶཱ་པི ཀཱ་མི་ནོ ཙི་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཧི ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ར་པོ་ཏྠ་ཀཱ་ར་རཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ས་ཛྫེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. སེ་ས་དྭཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱ་རོ ན་ཏྠི. སེ་ས་ཕ་ལེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི.
སོ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལི་ཀཱ ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལི་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མོ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ནཱ་པི ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པ་ཏྟ་བྦཱ. བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཏྟ་བྦ་དུ་ཀྑ་སྶ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ. ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦ་སུ་ཁ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ བྷི་ཡྻོ, དུ་ཀྑ་མེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོཏི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ར་ས་དྡྷཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦ་ཏཾ ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནཱ་སྶ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལོ, ཨ་ཀཱ་ལོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀཱ་ལི་ཀོ. ཡོ ཨེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨོ, སོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཕ་ལཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨེ་ཧི པ་སྶ ཨི་མཾ དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཧི་པ་སྶ་ཝི་དྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀོ. ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཙེ་ལཾ ཝཱ སཱི་སཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པ་ན་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀོ. ས་བྦེ་ཧི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏོ མེ མ་གྒོ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཕ་ལཾ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྟ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱིཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ.
ཨི་དཱ་ནི སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ནྡྷོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཝི་སེ་སཾ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱི ཀ་ཐ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐ་ཉྩཱཏི་པ་ད་སྶ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལི་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ, ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི? ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ན་ཝོཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྩ་ཝ་སྶོ ཧི བྷི་ཀྑུ ན་ཝོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, ད་ས་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཐེ་རོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ད་ས་ཝ་སྶོ ན་ཝོ, ད་ས་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཐེ་རོ. ཏེ་སཾ ཨ་ཧཾ ན་ཝོ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ན་ཝོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཏྟ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ དྭཱ་ད་ས་ཏེ་ར་ས་ཝ་སྶཱ་ནི སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཧཾ པ་ན ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. དྷ་མྨེ་ན ཧེ་ཏྠ དྭེ པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་ན་ཡེ་ན ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ, ཨི་ཏི ཏཱི་ཧི པི་ཊ་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་དྷུ་ནཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཧི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཧི དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ཀོ་ཊི་ས་ཏ་མྤི ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ་མྤི པ་རི་ཝཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཏེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་སྶ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀུ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མ་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱཏི ཨི་དཾ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ས་ཙེ་པི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་སཱ ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ཏི, མ་ཧ་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ. པུ་ཙྪ བྷི་ཀྑུ, པུ་ཙྪ བྷི་ཀྑཱུཏི ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ ཀ་ཏཾ.
ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དེ་ཝོ, མ་ནུ་སྶོ, ག་ཧ་ཊྛོ, པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ས་ཏྟོ, པུ་གྒ་ལོ, ཏི་སྶོ, ཕུ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ཏོ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀྑཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྦཱ་སཾ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ‘‘ཨ་ཀྑེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘ས་ཏྟོ ན་རོ པོ་སོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙི་ནོ, ཨ་ཀྑེ་ཡྻེ་སྭེ་ཝ ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་ས་ཉྙི་ནོ, པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ས་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྑེ་ཡྻ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ཊྛ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, དུ་ཊྛོ དོ་ས་ཝ་སེ་ན, མཱུ་ལ༹ྷོ མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན, པ་རཱ་མ་ཊྛོ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན, ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ནི་བ་དྡྷོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑེ་ཡྻཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཡོ་ག་མཱ་ཡ་ནྟི མ་ཙྩུ་ནོཏི མ་ཙྩུ་ནོ ཡོ་གཾ པ་ཡོ་གཾ པ་ཀྑེ་པཾ ཨུ་པ་ཀྑེ་པཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, མ་ར་ཎ་ཝ་སཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཀཱ་ལི་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཀ་ཐི་ཏཱ.
པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ, ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ, པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མཱ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ? པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨི་མཱ་ནི ཏེ་སཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི, ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཏཱི་རེ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ རོ་ག་ཏོ་ཏི དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨ་ཡཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ. ཀ་ཏ་མཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ? ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ.
ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རཾ པུ་གྒ་ལཾ ན མ་ཉྙ་ཏི. ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རནྟི ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ པུ་གྒ་ལཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ནྟི ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ‘‘ཏི་སྶོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཕུ་སྶོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ནཱ་མེ་ན ཝཱ གོ་ཏྟེ་ན ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ན ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ནཾ ཝ་ཛྫཱཏི ཡེ་ན ནཾ ‘‘རཱ་གེ་ན ར་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དོ་སེ་ན དུ་ཊྛོ’’ཏི ཝཱ ‘‘མོ་ཧེ་ན མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི ཝཱ་ཏི ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ན་ཏྠི.
ས་ཙེ ཝི་ཛཱ་ནཱ་སི ཝ་དེ་ཧཱིཏི ས་ཙེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝ་དེ་ཧི. ནོ ཙེ ཛཱ་ནཱ་སི, ཨ་ཐ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝ་དེ་ཧི. ཡ་ཀྑཱཏི དེ་ཝ་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཀ་ཐི་ཏོ. སཱ་དྷཱུཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ.
ཡོ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཡོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཝི་སེ་སཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ནི་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཝཱ མ་ཉྙ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ མཱ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ. ཏེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ ན་ཝ མཱ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. སོ ཝི་ཝ་དེ་ཐ ཏེ་ནཱཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ནེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ – ‘‘ཀེ་ན མཾ ཏྭཾ པཱ་པུ་ཎཱ་སི, ཀིཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པཱ་པུ་ཎཱ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ གོ་ཏྟེ་ན, ཀུ་ལ་པ་དེ་སེ་ན, ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡ, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན, དྷུ་ཏ་གུ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝ་དེ་ཡྻ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཀཱ་ལི་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཀ་ཐི་ཏཱ.
ཏཱི་སུ ཝི་དྷཱ་སཱུཏི ཏཱི་སུ མཱ་ནེ་སུ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༥༨༤) ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སོ ‘‘ཝི་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟི, ཀ་ཐཾ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༥) ཨཱ་ཀཱ་རོ. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་དྷཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ, ས་དི་སོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ, ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཝི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༡༦༢) མཱ་ནོ ‘‘ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷཱ་པི མཱ་ནོ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་སུ ཝི་དྷཱ་སཱུ་ཏི ཏཱི་སུ མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཝི་ཀ་མྤ་མཱ་ནོཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏཱི་སུ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ན་ཝ་སུ མཱ་ནེ་སུ ན ཀ་མྤ་ཏི, ན ཙ་ལ་ཏི. ས་མོ ཝི་སེ་སཱི་ཏི ན ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ན་མཱ་ན་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ‘‘ཨ་ཧཾ ས་དི་སོ’’ཏི ཝཱ ‘‘སེ་ཡྻོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཧཱི་ནོ’’ཏི ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐཱ་ཡ ན་ཝ་ཝི་དྷོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ཀ་ཐི་ཏོ.
པ་ཧཱ་སི ས་ངྑནྟི, ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༡༢༠, ༢༣༩) པ་ཉྙཱ ‘‘ས་ངྑཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ ཀོ་ཙི ག་ཎ་ཀོ ཝཱ མུ་དྡི་ཀོ ཝཱ ས་ངྑཱ་ཡ་ཀོ ཝཱ, ཡོ པ་ཧོ་ཏི ག་ངྒཱ་ཡ ཝཱ་ལུ་ཀཾ ག་ཎེ་ཏུ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༤༡༠) ཨེ་ཏྠ ག་ཎ་ནཱ. ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༨༨༠) ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ‘‘ཡཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༣༡༣-༡༣༡༥) ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟི ‘‘ས་ངྑཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་ཧཱ་སི ས་ངྑནྟི པ་ད་སྶ ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ – ར་ཏྟོ དུ་ཊྛོ མཱུ་ལ༹ྷོ ཨི་ཏི ཨི་མཾ པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ཧཱ་སི ཛ་ཧི པ་ཛ་ཧཱི་ཏི.
ན ཝི་མཱ་ན་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ན་ཝ་བྷེ་དཾ ཏི་ཝི་དྷ་མཱ་ནཾ ན ཨུ་པ་ག་ཏོ. ནི་ཝཱ་ས་ཊྛེ་ན ཝཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི ‘‘ཝི་མཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ག་ཙྪཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཙྪེ་ཙྪཱིཏི ཚི་ནྡི. ཚི་ནྣ་ག་ནྠནྟི ཙ་ཏྟཱ་རོ ག་ནྠེ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཨ་ནཱི་གྷནྟི ནི་དྡུ་ཀྑཾ. ནི་རཱ་སནྟི ནི་ཏྟ་ཎྷཾ. པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནཱཏི ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ. ནཱ་ཛ྄ཛྷ་ག་མུནྟི ན ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི ན ཝི་ནྡ་ནྟི ན པ་སྶ་ནྟི. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྠེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དྷ ཝཱ ཧུ་རཾ ཝཱཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཝཱ པ་ར་ལོ་ཀེ ཝཱ. ས་བྦ་ནི་ཝེ་ས་ནེ་སཱུཏི ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཡོ་ནི་ཡོ, པ་ཉྩ ག་ཏི་ཡོ, ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ, ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ, ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ་པི ས་བྦེ་སུ ས་ཏྟ་ནི་ཝེ་ས་ནེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ན པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི.
ཨི་མ་ཉྩ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མ་སྶ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་པཾ ན ཀ་ཡི་རཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན་པི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན་པི. ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཝ་ཙ་སཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ. མ་ན་སཱཏི ཏི་ཝི་དྷཾ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀི་ཉྩ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀེཏི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨི་མེ ཏཱ་ཝ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི. ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ས་ཏི་མཱ ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ག་ཧི་ཏཾ. དུ་ཀྑཾ ན སེ་ཝེ་ཐ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ པ་ཊི་སི་དྡྷོ. ཨི་ཏི དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨེ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏེ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཡཾ ན་ཡོ – ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཋཱ་ནེ མ་ཧ་ཏཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དེ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་སཱཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ག་ཧི་ཏཱ, མ་ནོ པ་ན ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ན་སཱཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀི་ཉྩ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀེཏི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ ག་ཧི་ཏོ, ཨཱ་ཛཱི་ཝོ པ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ག་ཧི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི་པ་དེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ. ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ, དུ་ཀྑཾ ན སེ་ཝེ་ཐཱཏི་པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཨི་ཏི ཨི་མེ དྭེ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མཱི་ཏི.
ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ནྡ་ན་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.