༢. ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ན་ནྡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. སོ ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པེ་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ས་པ་རི་ཛ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཉྩ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ ན་ནྡ་ཡ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ‘‘ན་ནྡོ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཏཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཏཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཧོ་ད་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་པུ་ཏྟོ’’ཏི, ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏུ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཡཱ ཧི སོ པུ་ཏྟོ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོཏི ན ཨ་བྷི་ར་ཏོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་སེ་ཡྻཾ མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏིཾ. ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུནྟི པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཙེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་དེ་ན མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་དི་ནྣཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སི་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ནཱ་ཡཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨཱ་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱིཏི ནི་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མི.
ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ་མཱ་རོ་ཙེ་སཱི་ཏི? ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ – བྷ་ག་ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘པུ་ཏྟཾ མེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ན པེ་སི་ཏེ་སུ ས་ཧ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རེ་སུ ད་ས་སུ དཱུ་ཏེ་སུ ས་ཧ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རེ་ན ག་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ག་མ་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཝུ་ཏྟོ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ པོ་ཀྑ་ར་ཝ་སྶཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༦༥༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༨) གཱ་ཐཱ་ཡ པི་ཏ་རཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༩) གཱ་ཐཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ, རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི.
བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ན རཱ་ཧུ་ལ་མཱ་ཏུ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ་ནྡ་ཀི་ནྣ་རཱི་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ན་ནྡ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཨ་བྷི་སེ་ཀ་གེ་ཧ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝི་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ན་ནྡ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ན ག་ཎྷི. སོ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘པ་ཏྟཾ ཏེ, བྷ་ནྟེ, ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི, ‘‘སོ་པཱ་ན་སཱི་སེ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ས་ཏྠཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ན ག་ཎྷི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘སོ་པཱ་ན་མཱུ་ལེ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ་པི ན ག་ཎྷི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ་པི ན ག་ཎྷི. ཀུ་མཱ་རོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘པ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ‘‘ཨི་དྷ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི.
ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ, ‘‘ཨ་ཡྻེ བྷ་ག་ཝཱ, ན་ནྡ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏུ་མྷེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ཧི ཨ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧི ཝེ་གེ་ན པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་ར་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཝ་ཊཾ ཁོ, ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཏི་རི་ཡཾ པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཾ. ས་ཏྠཱ་པི་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་སྶ་སི ན་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘ན པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་མ, པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ཧི ན་ནྡཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ་ཏི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་པུ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ མཱ་ཏ་རཱ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ པེ་སི་ཏཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫཾ མེ, ས་མ་ཎ, དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་རཱ་མཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༠.༩༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ, པི་ཏ་རཾ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པུ་ན་དེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙོ ནི་ཊྛི་ཏེ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠ་རི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ…པེ… ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སཱི་ཏི? ‘‘པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་ཧི ནཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ ནཾ པ་ཋ་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི.
སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཱིཏི ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱིཏི ཛ་ན་པ་ད་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎཱི རཱུ་པེ་ན ཨུ་ཏྟ་མཱ ཚ་ས་རཱི་ར་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཱ, པ་ཉྩ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. སཱ ཧི ཡ་སྨཱ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ ནཱ་ཏི་ར་སྶཱ ནཱ་ཏི་ཀི་སཱ ནཱ་ཏི་ཐཱུ་ལཱ ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལི༹་ཀཱ ན་ཙྩོ་དཱ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ མཱ་ནུ་ས་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ དི་བྦ་ཝ་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ ཚ་ས་རཱི་ར་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཱ. ཚ་ཝི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མཾ་ས་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ན་ཁ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝ་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རོ་བྷཱ་སེ་ན ད་ས་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, པི་ཡ་ངྒུ་ས་མཱ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་མཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཚ་ཝི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ན་སྶཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ མུ་ཁ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ ལཱ་ཁཱ་ར་ས་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ ར་ཏྟ་པ་ཝཱ་ལ༹་ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལེ་ན ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ མཾ་ས་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཝཱི་ས་ཏི ན་ཁ་པ་ཏྟཱ་ནི མཾ་ས་ཏོ ཨ་མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ལཱ་ཁཱ་ར་ས་པ་རི་ཀི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་ས་དི་སཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ན་ཁ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. དྭ་ཏྟིཾ་ས་ད་ནྟཱ སུ་ཕུ་སི་ཏཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཝཱ་ལ༹་པ་ནྟི་ས་དི་སཱ ཝ་ཛི་ར་པ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ནི་པྤ་ལི་ཏཱ, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཝ་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. སུ་ནྡ་རཱི ཙ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི’’ཏི.
གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, གྷ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨུ་པ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧཱིཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་པྤ་ཀ་ཏུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨུ་ལླི་ཁ་ན་ནྟི ཙ ཕ་ཎ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀེ་ས་ས་ཎྛཱ་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷཱ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི སི་ནེ་ཧ་ར་ས་ཝི་པྥཱ་ར་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཀྑི་ནཱ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. མཾ, བྷ་ནྟེཏི པུ་བྦེ་པི ‘‘མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ་ཀུ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་ན ‘‘མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏུ་ཝ་ཊནྟི སཱི་གྷཾ. ཏ་མ་ནུ་སྶ་ར་མཱ་ནོཏི ཏཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ.
བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ཡེ་ན་སྶ རཱ་གཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛྷཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཛྷཱ་མ་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏྠ་ཀེ ནི་སི་ནྣཾ ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ་ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཨེ་ཀཾ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་སི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏཾ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་མི་ཉྫ་ནཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ནཾ? ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཏཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཏཱ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་སེ་སཾ པུ་ཙྪི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི བཱ་ཧུ་མྷི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་དཱ ཏཱ་དི་སཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ བྷུ་ཛེ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཙེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཏཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ད་སྶེ་ཡྻ ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎི་དྡྷི་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ, ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཏ་ཏྠ པེ་སེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ དི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡོ ནི་ཧཱི་ན་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏཾ མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སི་རི་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནེ་སི. ཨེ་ཝ་ཉྷི་སྶ ཏ་ད་ཏྠཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནཱིཏི ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་ས་དི་ས་པཱ་དཱ་ནི. ཏཱ ཀི་ར ས་བྦཱ་པི ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ད་མ་ཀྑ་ན་ཏེ་ལ་དཱ་ནེ་ན ཏཱ་དི་སཱ སུ་ཀུ་མཱ་ར་པཱ་དཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. པ་སྶ་སི ནོཏི པ་སྶ་སི ནུ. ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏ་རཱཏི ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏ་རཱ. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏ་རཱཏི དི་ཝ་ས་མྤི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏ་རཱ. པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏ་རཱཏི ས་བྦཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སོ་བྷཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏ་རཱ.
ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་སི? སུ་ཁེ་ནེ་ཝ་སྶ ཀི་ལེ་སེ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ཛྫོ ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སཾ པུ་གྒ་ལཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟོ སི་ནེ་ཧ་པཱ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ དོ་སེ ཨུ་ཀྐི་ལེ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝ་མ་ན་ཝི་རེ་ཙ་ནེ་ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་རཱ་གཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐི་ལེ་དེ་སི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷེ་ས་ཛྫེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊཱིཏི ཛྷཱ་མ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་མ་ཀྐ་ཊཱི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཡ་ཐཱ སཱ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶི་ཏཱ ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊཱི ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཡོ་གེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱཏི ཙ ས་མཱི་པེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑྱནྟི ཨི་ཏྠཱི་ཏི ག་ཎ་ནཾ. ཀ་ལ་བྷཱ་གནྟི ཀ་ལཱ་ཡ་པི བྷཱ་གཾ, ཨེ་ཀཾ སོ་ལ༹་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ག་ཎི་ཏེ ཏ་ཏྠ ཡོ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ, སོ ཀ་ལ་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་གཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨུ་པ་ནི་དྷིནྟི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་དི་སཱི’’ཏི ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མཱི་པེ ཋ་པ་ན་མྤི.
ཡ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ད་ར་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ར་མ, ན་ནྡ, ཨ་བྷི་ར་མ, ན་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཧཾ ཏེ པཱ་ཊི་བྷོ་གོཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨུ་པ་ག་ཉྪི? ཡ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱ་གོ ད་ལ༹ྷཾ ནི་པ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏུ་ནྟི པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨུ་པ་ག་ཉྪི. ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ.
ཨ་སྶོ་སུནྟི ཀ་ཐ་མ་སྶོ་སུཾ? བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་དཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ན་ནྡེ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལོ པུ་རི་སོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཨཱ་ཎིཾ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྩཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝི་ས་ཡེ ཏ་སྶ རཱ་གཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝི་ས་ཡེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ད་པི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨེ་ཐ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡཾ བྷི་ཀྑུཾ བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་སྶོ་སུཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི བྷ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝཱ་དེ་ན. ཡོ ཧི བྷ་ཏི་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ བྷ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷ་ཏ་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཡོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀི་ཉྩི ཀི་ཎཱ་ཏི, སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཀི་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཏི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཏཱ་ཡ བྷ་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཀྐ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཏེ་ན ཝི་ཀྐ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ’’ཏི.
ཨ་ཊྚཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ དུ་ཀྑཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ. ཧ་རཱ་ཡ་མཱ་ནོཏི ལ་ཛྫ་མཱ་ནོ. ཛི་གུ་ཙྪ་མཱ་ནོཏི པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་ཏོ ད་ཧ་ནྟོ. ཨེ་ཀོཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ཏཱ་པེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ཝཱ, ཨཱ་ཏཱ་པེ་ཏི ཀི་ལེ་སེ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོ, ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཏྟོ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ནི་བྦཱ་ནེ ཝཱ པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ན ཙི་ར་སྶེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ. ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི ཧེ་ཏུ་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གྷ་ར་ཏོ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡནྟི པ་བྦ་ཛྫཾ. ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨ་ཉྷི ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་གཱ་རི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་བྦ་ཛ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨི་དྷ པ་བྦ་ཛ་ནྟི. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སཱིཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ་ཝ ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི…པེ… ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སཱིཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་མི ད་སྶི་ཏཱ.
ཏ་ཏྠ ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. མ་གྒ་སྶ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཡཱ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱ ཛཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, སཱ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ. ཏཾ སོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཝུ་སི་ཏནྟི ཝུ་ཏྠཾ པ་རི་ཝུ་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ, ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་ཏྠ་ཝཱ་སོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི པུ་ན ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ མེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་པ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠི, ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཝི་ཡ རུ་ཀྑཱ, ཏེ ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོཏི ཨེ་ཀོ. ཨ་ར་ཧ་ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒཱ ཨེ་ཀཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་ཏཱ. སཱ ཧི ས་ཡཾ ཨ་སེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་སེ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. སེ་ཀྑཱ ཧི ཏཾ ཏཾ སེ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨ་ཏི་ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ཎྞཱ. ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ. ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ‘‘ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་གོ་ཏྲ་བྷུཾ ཨཱ་བྷ་ཝ་གྒཾ ཝཱ ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛེ་ན མ་དི་རཱ་དི་ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ. ‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༡) ནེ་སཾ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ཝ་ནྟི པ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི་པི, ཨཱ་ས་ཝཱ. པུ་རི་མོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཡུ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪི་མོ ཀ་མྨེ་པི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ༣.༡༨༢) ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ.
‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;
ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;
ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦) –
ཨེ་ཏྠ ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་དྷ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ.
ཏེ པ་ནེ་ཏེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ན་ཡེ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) དྭི་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནེ ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ས་ཝཱ – ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ, བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) ཏི་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཏེ་ཡེ་ཝ དི་ཊྛཱ་ས་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༦.༦༣) པ་ཉྩ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཚ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཚ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ (མ. ནི. ༡.༢༢) ཏེ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཁ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ བྷེ་དོ པ་རི་བྷེ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ར་ས་བྷེ་དོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥) ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
‘‘སེ་ཀྑ་སྶ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ;
ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༢) –
ཨཱ་དཱི་སུ མ་གྒོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ;
ཨཱ་ས་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་རཱ སོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༥༣) ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝཱ མ་གྒོ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནཱ་ས་ཝཾ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷིཾ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྒེ ཝི་ཡ ཕ་ལེ་པི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཡུ་ག་ན་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ན་ནྡེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་ཧཱ་ཡ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཎྜི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཡོ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ མོ་ཙེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ…པེ… ཨེ་ཏ་སྨཱ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་སྶ་ཝཱཏི པཱ་ཊི་བྷོ་ག་པྤ་ཊི་སྶ་ཝཱ, ‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཧཾ པ་ཊི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ.
ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་མེ་ཏཾ མ་ཡཱ, དེ་ཝ་ཏཱ་པི མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཧཾ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ ཨི་དཱ་ནི མོ་ཙེ་ཏ་བྦོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ མོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དེ་ཝ ཁོ ཏེ ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་དེ་ཝཱཏི ཡ་དཱ ཨེ་ཝ. ཏེཏི ཏ་ཝ. མུ་ཏྟོཏི པ་མུ་ཏྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཏ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཊི་བྷོ་ག་ཏོ མུ་ཏྟོ་ཏི.
སོ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཡ་དེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཊི་པ་ད་མྤི ཨ་ག་མཱ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡ་སྶ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན་ནྡོ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ མེ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུ’ནྟི, ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི.
‘‘ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡ་སྶ པ་ཙྪི་མཱ…པེ… ཨུ་ཏྟ་རཱ… ད་ཀྑི་ཎཱ… ཨུ་དྡྷཾ… ཨ་དྷོ… ཨ་ནུ་དི་སཱ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན་ནྡོ ཨ་ནུ་དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ མེ…པེ… ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏཱི’’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༩).
ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༠) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ས་བྦཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཁཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ནི་ཏྟི་ཎྞོ པ་ངྐོཏི ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སེ་ཏུ་ནཱ ས་བྦོ དི་ཊྛི་པ་ངྐོ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐོ ཨེ་ཝ ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་ར་ག་མ་ནེ་ན ཏི་ཎྞོ. མ་དྡི་ཏོ ཀཱ་མ་ཀ་ཎྜ་ཀོཏི ཡེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ‘‘ཀཱ་མ་ཀ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ས་བྦོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ས་བྦོ ཀཱ་མ་ཝི་སཱུ་ཀོ ཨ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་ཎྜེ་ན མ་དྡི་ཏོ བྷ་གྒོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ མ་ཐི་ཏོ. མོ་ཧ་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་སྶ ས་བྦ་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཁེ་པ་ནེ་ན མོ་ཧ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ ན ཝེ་དྷ་ཏཱི ས བྷི་ཀྑཱུཏི སོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ སུ་ཁེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ དུ་ཀྑེ་སུ ཙ ན ཝེ་དྷ་ཏི ན ཀ་མྤ་ཏི, ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་རཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི ཙ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, ས་བྦེ་སུ་པི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ན ཝེ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.