༣. ན་ནྡ་ཝ་གྒོ

༡. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡. ན་ནྡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑཱུཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑུ. སོ ཀི་ར རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན སཾ་ཝེ་ཛི་ཏོ སཾ་སཱ་ར་དོ་སཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཁ་རོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྷི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཾ པ་ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ པ་ལླ་ངྐནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་སི་ནྣ་སྶ ཙ་མྨ་མཾ་ས་ནྷཱ་རཱུ་ནི ན ན་མ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ ཏ་ཐཱ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛནྟི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཾ, པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ ཝཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཀཱ་རེ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཾ. ཀིཾ ཏཾ? དུ་ཀྑཾ. པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨཱ་བཱ་དྷ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་ཨུ་ཏུ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཛཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. དུ་ཀྑནྟི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི ཁ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. ཏི་བྦནྟི ཏི་ཁི་ཎཾ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བ་ཧ་ལཾ ཝཱ. ཁ་རནྟི ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ. ཀ་ཊུ་ཀནྟི ཨ་སཱ་ཏཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོཏི ཨུ་པ་རི ཝཱ་སེ་ནྟོ ས་ཧ་ནྟོ ཁ་མ་ནྟོ.

ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏི་མཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ན ཕུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ སོ་ཙ་ཏི ཀི་ལ་མ་ཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཏི ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝི་ཡ ན ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཾ ས་རཱི་ར་དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡ་སཱཏི ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ནི་སི་ནྣཾ ཨ་དྡ་ཀྑི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ་པི རོ་ག་སྶ ཝེ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ལེ་པི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཛ་ཧ་སྶཱཏི པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནོཏི བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནོ. དྷུ་ན་མཱ་ན་སྶ པུ་རེ ཀ་ཏཾ ར་ཛནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ རཱ་ག་ར་ཛཱ་དི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ར་ཛ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནེ་ན ཏཾ དྷུ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟ་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་ཏོ པ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏི.

ཨ་མ་མ་སྶཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་མ་ནྟི ག་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་མ་སྶ མ་མ་ངྐཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ཡ་སྶ ཧི མ་མ་ངྐཱ་རོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཝེ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ས་རཱི་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་པེ་ཏི. ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཨ་མ་མོ, ཏ་སྨཱ སོ ས་རཱི་ར་ཛ་གྒ་ནེ་པི ཨུ་དཱ་སཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ཝ. ཋི་ཏ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ ཋི་ཏ་སྶ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་སྶ. སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་རེ དྷཱ་ཝ་ནྟི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ད་ས་ཝི་དྷེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ‘‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༡༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནི་ཡཱ་ཡ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཏཱ་དཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་དི་ནོ. ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི ཛ་ནཾ ལ་པེ་ཏ་ཝེཏི ‘‘མ་མ བྷེ་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཛ་ནཾ ལ་པི་ཏུཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི ས་རཱི་རེ ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ ཝི་ཡ ཧི བ་ནྡྷ་ནཱ པ་ཝུ་ཏྟོ ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ཏཱུ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི མ་ར་ཎཾ, ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི ཛཱི་ཝི་ཏཾ;

ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཊི་ཀ་ངྑཱ་མི, ནི་བྦི་སཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༦༠༦);

ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཛ་ནཾ ལ་པེ་ཏ་ཝེ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་པཱ་པེ་ཏུཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི ཏཱ་དི་ས་སྶ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀི་སྶཱ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ རོ་གཾ ཝེ་ཛྫེ་ཧི ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་སི.

པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢. དུ་ཏི་ཡེ ན་ནྡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. སོ ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པེ་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ས་པ་རི་ཛ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཉྩ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ ན་ནྡ་ཡ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ‘‘ན་ནྡོ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཏཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཏཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཧོ་ད་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་པུ་ཏྟོ’’ཏི, ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏུ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཡཱ ཧི སོ པུ་ཏྟོ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོཏི ན ཨ་བྷི་ར་ཏོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་སེ་ཡྻཾ མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏིཾ. ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུནྟི པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཡཱ་ཝ་ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཙེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་དེ་ན མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་དི་ནྣཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སི་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ནཱ་ཡཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨཱ་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱིཏི ནི་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མི.

ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ་མཱ་རོ་ཙེ་སཱི་ཏི? ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ – བྷ་ག་ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘པུ་ཏྟཾ མེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ན པེ་སི་ཏེ་སུ ས་ཧ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རེ་སུ ད་ས་སུ དཱུ་ཏེ་སུ ས་ཧ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རེ་ན ག་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ག་མ་ནཱ་ཡ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཝུ་ཏྟོ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ པོ་ཀྑ་ར་ཝ་སྶཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༦༥༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༨) གཱ་ཐཱ་ཡ པི་ཏ་རཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༩) གཱ་ཐཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ, རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི.

བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ན རཱ་ཧུ་ལ་མཱ་ཏུ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ་ནྡ་ཀི་ནྣ་རཱི་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ན་ནྡ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཨ་བྷི་སེ་ཀ་གེ་ཧ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝི་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ན་ནྡ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ན ག་ཎྷི. སོ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘པ་ཏྟཾ ཏེ, བྷ་ནྟེ, ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་སི, ‘‘སོ་པཱ་ན་སཱི་སེ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ས་ཏྠཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ན ག་ཎྷི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘སོ་པཱ་ན་མཱུ་ལེ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ་པི ན ག་ཎྷི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ་པི ན ག་ཎྷི. ཀུ་མཱ་རོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘པ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ‘‘ཨི་དྷ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི.

ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ, ‘‘ཨ་ཡྻེ བྷ་ག་ཝཱ, ན་ནྡ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏུ་མྷེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སཱ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ཧི ཨ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧི ཝེ་གེ་ན པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་ར་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཝ་ཊཾ ཁོ, ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཏི་རི་ཡཾ པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཾ. ས་ཏྠཱ་པི་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘པ་བྦ་ཛི་སྶ་སི ན་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘ན པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་མ, པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ཏེ་ན ཧི ན་ནྡཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཐཱ་ཏི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་པུ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ མཱ་ཏ་རཱ ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ པེ་སི་ཏཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫཾ མེ, ས་མ་ཎ, དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་རཱ་མཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༠.༩༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི.

ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ, པི་ཏ་རཾ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ པུ་ན་དེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ཉྙོ ནི་ཊྛི་ཏེ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠ་རི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ…པེ… ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.

ཀ་སྨཱ པ་ན ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སཱི་ཏི? ‘‘པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་ཧི ནཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ ནཾ པ་ཋ་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི.

སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཱིཏི ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ. ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱིཏི ཛ་ན་པ་ད་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎཱི རཱུ་པེ་ན ཨུ་ཏྟ་མཱ ཚ་ས་རཱི་ར་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཱ, པ་ཉྩ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. སཱ ཧི ཡ་སྨཱ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ ནཱ་ཏི་ར་སྶཱ ནཱ་ཏི་ཀི་སཱ ནཱ་ཏི་ཐཱུ་ལཱ ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལི༹་ཀཱ ན་ཙྩོ་དཱ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ མཱ་ནུ་ས་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ དི་བྦ་ཝ་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ ཚ་ས་རཱི་ར་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཱ. ཚ་ཝི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མཾ་ས་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ན་ཁ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝ་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རོ་བྷཱ་སེ་ན ད་ས་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཋཱ་ནེ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, པི་ཡ་ངྒུ་ས་མཱ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་མཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཚ་ཝི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ན་སྶཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ མུ་ཁ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཉྩ ལཱ་ཁཱ་ར་ས་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ ར་ཏྟ་པ་ཝཱ་ལ༹་ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལེ་ན ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ མཾ་ས་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཝཱི་ས་ཏི ན་ཁ་པ་ཏྟཱ་ནི མཾ་ས་ཏོ ཨ་མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ལཱ་ཁཱ་ར་ས་པ་རི་ཀི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་ས་དི་སཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ན་ཁ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. དྭ་ཏྟིཾ་ས་ད་ནྟཱ སུ་ཕུ་སི་ཏཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཝཱ་ལ༹་པ་ནྟི་ས་དི་སཱ ཝ་ཛི་ར་པ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཨ་ཊྛི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ནི་པྤ་ལི་ཏཱ, ཨ་ཡ་མ་སྶཱ ཝ་ཡ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ. སུ་ནྡ་རཱི ཙ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི’’ཏི.

གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, གྷ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨུ་པ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧཱིཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་པྤ་ཀ་ཏུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཌྜྷུ་ལླི་ཁི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཨུ་ལླི་ཁ་ན་ནྟི ཙ ཕ་ཎ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀེ་ས་ས་ཎྛཱ་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷཱ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི སི་ནེ་ཧ་ར་ས་ཝི་པྥཱ་ར་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཀྑི་ནཱ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. མཾ, བྷ་ནྟེཏི པུ་བྦེ་པི ‘‘མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ་ཀུ་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་ན ‘‘མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏུ་ཝ་ཊནྟི སཱི་གྷཾ. ཏ་མ་ནུ་སྶ་ར་མཱ་ནོཏི ཏཾ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ.

བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ཡེ་ན་སྶ རཱ་གཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛྷཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཛྷཱ་མ་ཁཱ་ཎུ་མ་ཏྠ་ཀེ ནི་སི་ནྣཾ ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ་ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཨེ་ཀཾ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་སི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏཾ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་མི་ཉྫ་ནཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ནཾ? ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཏཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎི་ཡཱ ཏཱ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་སེ་སཾ པུ་ཙྪི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི བཱ་ཧུ་མྷི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་དཱ ཏཱ་དི་སཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ བྷུ་ཛེ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཙེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཏཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ད་སྶེ་ཡྻ ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎི་དྡྷི་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ, ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཏ་ཏྠ པེ་སེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ དི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡོ ནི་ཧཱི་ན་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏཾ མ་ཀྐ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སི་རི་ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནེ་སི. ཨེ་ཝ་ཉྷི་སྶ ཏ་ད་ཏྠཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དཱ་ནཱིཏི ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་ས་དི་ས་པཱ་དཱ་ནི. ཏཱ ཀི་ར ས་བྦཱ་པི ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ད་མ་ཀྑ་ན་ཏེ་ལ་དཱ་ནེ་ན ཏཱ་དི་སཱ སུ་ཀུ་མཱ་ར་པཱ་དཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. པ་སྶ་སི ནོཏི པ་སྶ་སི ནུ. ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏ་རཱཏི ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏ་རཱ. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏ་རཱཏི དི་ཝ་ས་མྤི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏ་རཱ. པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏ་རཱཏི ས་བྦཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སོ་བྷཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏ་རཱ.

ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་སི? སུ་ཁེ་ནེ་ཝ་སྶ ཀི་ལེ་སེ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ཛྫོ ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སཾ པུ་གྒ་ལཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟོ སི་ནེ་ཧ་པཱ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ དོ་སེ ཨུ་ཀྐི་ལེ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝ་མ་ན་ཝི་རེ་ཙ་ནེ་ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་རཱ་གཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ན་ནྡཾ དེ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐི་ལེ་དེ་སི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷེ་ས་ཛྫེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊཱིཏི ཛྷཱ་མ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་མ་ཀྐ་ཊཱི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཡ་ཐཱ སཱ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶི་ཏཱ ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ པ་ལུ་ཊྛ་མ་ཀྐ་ཊཱི ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཡོ་གེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡཱཏི ཙ ས་མཱི་པེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྑྱནྟི ཨི་ཏྠཱི་ཏི ག་ཎ་ནཾ. ཀ་ལ་བྷཱ་གནྟི ཀ་ལཱ་ཡ་པི བྷཱ་གཾ, ཨེ་ཀཾ སོ་ལ༹་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ག་ཎི་ཏེ ཏ་ཏྠ ཡོ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ, སོ ཀ་ལ་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་མྤི ཀ་ལ་བྷཱ་གཾ ན ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨུ་པ་ནི་དྷིནྟི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་དི་སཱི’’ཏི ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་མཱི་པེ ཋ་པ་ན་མྤི.

ཡ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ད་ར་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ར་མ, ན་ནྡ, ཨ་བྷི་ར་མ, ན་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཧཾ ཏེ པཱ་ཊི་བྷོ་གོཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨུ་པ་ག་ཉྪི? ཡ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱ་གོ ད་ལ༹ྷཾ ནི་པ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏུ་ནྟི པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨུ་པ་ག་ཉྪི. ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཨ་སྶོ་སུནྟི ཀ་ཐ་མ་སྶོ་སུཾ? བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་དཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ན་ནྡེ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལོ པུ་རི་སོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཨཱ་ཎིཾ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྩཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝི་ས་ཡེ ཏ་སྶ རཱ་གཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝི་ས་ཡེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ད་པི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨེ་ཐ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡཾ བྷི་ཀྑུཾ བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་སྶོ་སུཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི བྷ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝཱ་དེ་ན. ཡོ ཧི བྷ་ཏི་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ བྷ་ཏ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷ་ཏ་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཡོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀི་ཉྩི ཀི་ཎཱ་ཏི, སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཀི་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཏི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཏཱ་ཡ བྷ་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་མྦྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཀྐ་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཏེ་ན ཝི་ཀྐ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ཏ་ཀོ’’ཏི.

ཨ་ཊྚཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ དུ་ཀྑཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ. ཧ་རཱ་ཡ་མཱ་ནོཏི ལ་ཛྫ་མཱ་ནོ. ཛི་གུ་ཙྪ་མཱ་ནོཏི པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་ཏོ ད་ཧ་ནྟོ. ཨེ་ཀོཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ཏཱ་པེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ཝཱ, ཨཱ་ཏཱ་པེ་ཏི ཀི་ལེ་སེ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པོ, ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཏྟོ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ནི་བྦཱ་ནེ ཝཱ པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ན ཙི་ར་སྶེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ. ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི ཧེ་ཏུ་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གྷ་ར་ཏོ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡནྟི པ་བྦ་ཛྫཾ. ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨ་ཉྷི ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་གཱ་རི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་བྦ་ཛ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨི་དྷ པ་བྦ་ཛ་ནྟི. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སཱིཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ་ཝ ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི…པེ… ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སཱིཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་མི ད་སྶི་ཏཱ.

ཏ་ཏྠ ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. མ་གྒ་སྶ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཡཱ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཱ ཛཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, སཱ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ. ཏཾ སོ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཝུ་སི་ཏནྟི ཝུ་ཏྠཾ པ་རི་ཝུ་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ, ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝུ་ཏྠ་ཝཱ་སོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི ནཱ་མ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ, ཏ་སྨཱ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི པུ་ན ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ མེ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཨ་པ་རཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཏྠི, ཨི་མེ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཝི་ཡ རུ་ཀྑཱ, ཏེ ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོཏི ཨེ་ཀོ. ཨ་ར་ཧ་ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒཱ ཨེ་ཀཱ བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་ཏཱ. སཱ ཧི ས་ཡཾ ཨ་སེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་སེ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. སེ་ཀྑཱ ཧི ཏཾ ཏཾ སེ་ཀྑ་ཝི་ས་ཡཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨ་ཏི་ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ཎྞཱ. ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ. ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ‘‘ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.

ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་གོ་ཏྲ་བྷུཾ ཨཱ་བྷ་ཝ་གྒཾ ཝཱ ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨེ་ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛེ་ན མ་དི་རཱ་དི་ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ. ‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༡) ནེ་སཾ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ཝ་ནྟི པ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི་པི, ཨཱ་ས་ཝཱ. པུ་རི་མོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཡུ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪི་མོ ཀ་མྨེ་པི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ (དཱི. ནི. ༣.༡༨༢) ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ.

‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;

ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;

ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦) –

ཨེ་ཏྠ ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་དྷ་བ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ.

ཏེ པ་ནེ་ཏེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ན་ཡེ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) དྭི་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནེ ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ས་ཝཱ – ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ, བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥) ཏི་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཏེ་ཡེ་ཝ དི་ཊྛཱ་ས་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༦.༦༣) པ་ཉྩ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཚ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཚ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ (མ. ནི. ༡.༢༢) ཏེ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཁ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ བྷེ་དོ པ་རི་བྷེ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ར་ས་བྷེ་དོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥) ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.

‘‘སེ་ཀྑ་སྶ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ;

ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༢) –

ཨཱ་དཱི་སུ མ་གྒོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཕ་ལཾ.

‘‘པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ;

ཨཱ་ས་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་རཱ སོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི. –

ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༥༣) ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝཱ མ་གྒོ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.

ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནཱ་ས་ཝཾ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷིཾ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྒེ ཝི་ཡ ཕ་ལེ་པི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཡུ་ག་ན་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི ‘‘ན་ནྡེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་ཧཱ་ཡ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཎྜི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཡོ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ པཱ་ཊི་བྷོ་གཾ ཨ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ མོ་ཙེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ན་ནྡོ…པེ… ཨེ་ཏ་སྨཱ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་སྶ་ཝཱཏི པཱ་ཊི་བྷོ་ག་པྤ་ཊི་སྶ་ཝཱ, ‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ཧཾ པ་ཊི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ.

ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་མེ་ཏཾ མ་ཡཱ, དེ་ཝ་ཏཱ་པི མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཧཾ པ་ཊི་སྶ་ཝཱ ཨི་དཱ་ནི མོ་ཙེ་ཏ་བྦོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ མོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དེ་ཝ ཁོ ཏེ ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་དེ་ཝཱཏི ཡ་དཱ ཨེ་ཝ. ཏེཏི ཏ་ཝ. མུ་ཏྟོཏི པ་མུ་ཏྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཏ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཊི་བྷོ་ག་ཏོ མུ་ཏྟོ་ཏི.

སོ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཡ་དེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་མཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཊི་པ་ད་མྤི ཨ་ག་མཱ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡ་སྶ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན་ནྡོ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ མེ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུ’ནྟི, ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི.

‘‘ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡ་སྶ པ་ཙྪི་མཱ…པེ… ཨུ་ཏྟ་རཱ… ད་ཀྑི་ཎཱ… ཨུ་དྡྷཾ… ཨ་དྷོ… ཨ་ནུ་དི་སཱ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ན་ནྡོ ཨ་ནུ་དི་སཾ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ མེ…པེ… ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏཱི’’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༩).

ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༠) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ས་བྦཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཁཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ནི་ཏྟི་ཎྞོ པ་ངྐོཏི ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སེ་ཏུ་ནཱ ས་བྦོ དི་ཊྛི་པ་ངྐོ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐོ ཨེ་ཝ ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་ར་ག་མ་ནེ་ན ཏི་ཎྞོ. མ་དྡི་ཏོ ཀཱ་མ་ཀ་ཎྜ་ཀོཏི ཡེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ‘‘ཀཱ་མ་ཀ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ས་བྦོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ས་བྦོ ཀཱ་མ་ཝི་སཱུ་ཀོ ཨ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་ཎྜེ་ན མ་དྡི་ཏོ བྷ་གྒོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ མ་ཐི་ཏོ. མོ་ཧ་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་སྶ ས་བྦ་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཁེ་པ་ནེ་ན མོ་ཧ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ ན ཝེ་དྷ་ཏཱི ས བྷི་ཀྑཱུཏི སོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ སུ་ཁེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ དུ་ཀྑེ་སུ ཙ ན ཝེ་དྷ་ཏི ན ཀ་མྤ་ཏི, ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་རཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི ཙ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, ས་བྦེ་སུ་པི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ན ཝེ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཡ་སོ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཡ་སོ་ཛ་པྤ་མུ་ཁཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སོ་ཛོཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ, ཏཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཏཱ་ནི པ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ‘‘ཡ་སོ་ཛ་པྤ་མུ་ཁཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཏེ་སཾ ཨ་ཡཾ པུ་བྦ་ཡོ་གོ – ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ ཨ་ར་ཉྙེ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ ཀ་ཏ་པ་ཎྞ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཙོ་རཱ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱ ཙོ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་ད་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་དྡྷཱ པ་ལཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ག་ཧ་ཎཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཝཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པཱ་སཱ་ཎེ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱི་ལ་ས་དི་སཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ས་བྦེ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་དཱ་ནི སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཝི་ནཱ་ས་ཡ་ནྟེ་སུ་པི མཱ མ་ནཾ པ་དོ་ས་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མ་ཝི་དྷིཾ (མ. ནི. ༡.༢༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏེ ཛཱ་ན་པ་དཱ ཏཾ ས་མྤ་ཏྟཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ ཏེ ཙོ་རེ དི་སྭཱ ས་བྦེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སུཾ. ཏེ ཏེ་སུ མ་ནོ་པ་དོ་ས་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑ་ཎྜ་སཱི་ལཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཛེ་ཊྛ་ཙོ་རོ ཛེ་ཊྛ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, ཨི་ཏ་རེ ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རཱ.

ཏེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་ས་ར་ནྟཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཛེ་ཊྛ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཀེ་ཝ་ཊྚ་གཱ་མེ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཀུ་ལ་གཱ་མ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་སྶ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཡ་སོ་ཛོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨི་ཏ་རེ་པི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཏེ པུ་བྦ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ་ན ས་བྦེ་པི ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལི༹་ཏཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཡ་སོ་ཛོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ལཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་དི་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་སུ མ་ཙྪེ བ་ནྡྷ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི.

ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཱ ན་དི་ཡཱ ཛཱ་ལེ ཁི་ཏྟེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ མ་ཙྪོ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལེ པཱ་ཝི་སི. ཏཾ དི་སྭཱ ས་བྦེ་པི ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟཱ མ་ཙྪེ བ་ནྡྷ་ནྟཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ མ་ཙྪཾ བ་ནྡྷིཾ་སཱུ’’ཏི ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ མ་ཙྪཾ ནཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ནཱ་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཙྪཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶེ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨོ་ས་ཀྐ་མཱ་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཾ མ་ཙྪོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནཱི་ན་ཉྩ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཏི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་པི་ལ་སུ་ཏྟཾ དེ་སེ་སི.

ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀེ་ཝ་ཊྚ་པུ་ཏྟཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཡ་སོ་ཛ་པྤ་མུ་ཁཱ་ནི པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཏེ་དྷཱཏི ཏེ ཨི་དྷ. ནེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧཱིཏི ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་མཱ་ནེ་ཧི. པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱཏི ནེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ཀ་ཙྩཱ་ཝུ་སོ, ཁ་མ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་མྨོ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མཱ་ཝུ་སོ, ཁ་མ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, པུ་ན ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དཱ. སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པཱ་པུ་ཎ་ཀཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ནེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ཏེ་སཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི སཾ་ཝི་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ, དྭཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཊཱ་ནི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ, མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནཾ ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱ ཙ.

པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་ཊི་སཱ་མ་ཡ་མཱ་ནཱཏི, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ མེ པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཐ, ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨི་དཾ ཐཱ་ལ་ཀཾ, ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦཾ, ཨི་དཾ མེ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་གོ་པ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ག་ཏ་ཊྛེ་ན ཨུ་ཙྩོ ས་དྡོ ཡེ་ས་ནྟེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཱ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཏྠ་ཊ་ཊྛེ་ན མ་ཧ་ནྟོ ས་དྡོ ཡེ་ས་ནྟེ མ་ཧཱ་ས་དྡཱ. ཀེ་ཝ་ཊྚཱ མ་ཉྙེ མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེཏི ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ཝི་ཡ མ་ཙྪ་ཝི་ལུ་མྤ་ནེ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ཊྚཱ ཨུ་ད་ཀེ ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཀེ་ཝ་ཊྚཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ མ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཛ་ལེ ཛཱ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝི་ཊྛོ ན པ་ཝི་ཊྛོ, ག་ཧི་ཏོ ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ མ་ཙྪ་པ་ཙྪི་ཨཱ་དཱི་ནི ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ ག་ནྟྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪཾ དེ་ཐ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཙྪ་ཕཱ་ལཾ དེ་ཐ, ཨ་མུ་ཀ་སྶ དི་ནྣོ མ་ཧ་ནྟོ, མ་ཡ྄ཧཾ ཁུ་དྡ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཝི་ལུ་མྤ་མཱ་ནེ ཏེ་སཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ཏེཏི ཏེ ཨེ་ཏེ. ཀིཾ་ནཱུཏི ཀི་སྶ ནུ, ཀི་མ་ཏྠཾ ནཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་མེཏི ཏེ ཨི་མེ. པ་ཎཱ་མེ་མཱིཏི ནཱི་ཧ་རཱ་མི. ཝོཏི ཏུ་མྷེ. ན ཝོ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྠ་བྦནྟི ཏུ་མྷེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟི་ཀེ ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཡེ ཏུ་མྷེ མཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཐ, ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟཱ ཀིཾ ནཱ་མ སཱ་རུ་པྤཾ ཀ་རི་སྶ་ཐ, ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ནཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ས་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཎཱ་མི་ཏེ་སུ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ མ་ཧཱ་ས་དྡ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨ་མྷེ པ་ཎཱ་མེ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ས་བྦེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ཧོ་སི ‘‘མ་ཡཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶི་སྶཱ་མ, དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ པ་ན ག་རུ་ནོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་རི་མྷཱ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ དོ་སོ་ཡཾ, པ་ཎཱ་མི་ཏ་མྷཱ ཏ་ཏོ, ན ལ་དྡྷཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྠུཾ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་རཱི་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ, མ་དྷུ་ར་སྶ་རེ་ན དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུ’’ནྟི. ཏེ བ་ལ་ཝ་དོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ.

སཾ་སཱ་མེ་ཏྭཱཏི སུ་གུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཛྫཱིཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ཛ་ན་པ་དོ, ཝ་ཛྫཱི ནཱ་མ ཛཱ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཝ་ཛྫཱི’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཛྫཱི་སཱུ’’ཏི. ཝ་གྒུ་མུ་དཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱ ཨེ་ཀཱ ན་དཱི. ‘‘ཝ་གྒ་མུ་དཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ནཱཏི ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན. ཧི་ཏེ་སི་ནཱཏི ཨ་ཏྠཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན, ‘‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ པ་རི་མུ་ཙྩེ་ཡྻུ’’ནྟི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་ས་ན་སཱི་ལེ་ན. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་ཁེ་དཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ དཱུ་རེ་པི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀེ་ན. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ཡཾ པ་ཎཱ་མི་ཏཱ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་དི་པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་ག་རུ་ནོ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, ཡེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་པི པ་ཎཱ་མེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཧ་ནྡ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་ཐཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་པྤེ་མ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཡོ་གེ་ན ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པྤ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟཱ ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་པྤེ་མ ཝི་ཧ་རཱ་མ. ཡ་ཐཱ ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་མྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ་སུ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་སྶ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པཱུ་ཛཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏེ་ནེ་ཝ་ནྟ་ར་ཝ་སྶེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝ་སྶེ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ. ས་བྦེ་ཝ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ས་ཙྪཱ་ཀཾ་སཱུཏི ས་བྦེ་ཡེ་ཝ ཏེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨི་མཱ ཏི་སྶོ པུ་བྦེ་ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ ཨ་ཀཾ་སུ. ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཨི་མཱ་ཡེ་ཝ དྭེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ, ན ཏ་ཐཱ དི་བྦ་སོ་ཏ་ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་ར་ཉྫ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༨.༡༡) བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ དེ་སེ་སི, ན དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི་པི དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ཧི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁེ པཱ་ཏུ་ར་ཧེ་སུ’’ནྟི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་དྡྷི་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཾ ཝ་ཀྑ་ཏི.

ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟནྟི ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ཏིཾ ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ཝི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཕཱ་སུཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ར་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཝི་ཧ་ར་ནྟེ མ་ནུ་སྶཱ ས་ར་ཎེ་སུ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, སཱི་ལཱ་ནི ཝཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟི པ་བྦ་ཛ་ནྟི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དཱི་ནི ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ས་ཏྠཱ ཏཱ་སུ ས་མྤ་ཏྟཱི་སུ ཏེ་སཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝ་ས་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ པ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་དཱ ཧི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མཱི’’ཏི.

ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ. ཙཱ་རི་ཀཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ དཱུ་རེ་པི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ས་ཧ་སཱ ག་མ་ནཾ ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ, སཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡཱ པ་ན གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཡོ་ཛ་ན་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཱ ནཱ་མ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་ད་ཝ་ས་རཱིཏི ཏེ་ན ཨ་ཝ་ས་རི, ཏཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ས་རི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ས་རི, པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ. སུ་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཝེ་སཱ་ལི་ཡནྟི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝེ་སཱ་ལཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ན་ག་རེ. མ་ཧཱ་ཝ་ནེཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་རོ་པི་མཾ ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝ་ནཾ. ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སཱ་མ་ནྟཱ པ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏཾ. ཨི་དཾ ཏཱ་དི་སཾ ན ཧོ་ཏི, ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝ་ན་ནྟི མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡནྟི ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏེ ཨཱ་རཱ་མེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ་ན ཀ་ཏཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ ནཱ་མ, ཏ་སྶཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ་ནནྟི ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ. ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ པ་རི་ཙྩ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ན ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ, ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨཱ་ལོ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཡཱཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱ་ལོ་ཀཱ ཝི་ཡ. ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ་ནྡ་ས་ཧ་སྶ་སཱུ་རི་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཨོ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཏེ ཡ་སོ་ཛ་པྤ་མུ་ཁཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ཧི ཋི་ཏ་དི་སཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཡ མེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨེ་སཱ དི་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་སཾ་ས་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡ་སྶཾ དི་སཱ་ཡཾ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱཏི ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ, མ་ནཱ་པཱ མ་ནོ་ཧ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨི་ཉྷི པ་དེ་སེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ མ་ཧེ་སི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་ཀྐཱུ་ལ་ཝི་ཀཱུ་ལ་ཝི་ས་མ་དུ་གྒཱ་ཀཱ་རཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ནུ་ཉྙཾ ར་མ་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ནི་ནྣེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཐ་ལེ;

ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༩༨);

པ་ཧི་ཎེ་ཡྻཱ་སཱིཏི པེ་སེ་ཡྻཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མོཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཧེ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ད་ཏྠཾ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཎཱ་མེ་སི, ཏ་མ་ཏྠཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མེ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཎཱ་མེ་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ ཏེ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་སཱ་བྷི་གྷཱ་ཏེ་ན, ཏེ་ན ཙོ་དི་ཏཱ སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟཱ མ་མཱ་རཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟེ དི་སྭཱ ཏཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི.

སོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ. པ་མུ་ཁེཏི ས་མྨུ་ཁེ. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀེ་ན ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ, ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫི? ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་པ་ནྣ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ, ཏེ་སཾ པུ་བྦེ པ་ཎཱ་མི་ཏཱ་ནཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་ན་ས་མྦྷོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཝི་ནཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཉྙ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘པུ་བྦེ པ་ཎཱ་མི་ཏཱ་ནཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ’’ནྟི. ཏེ་པི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཀ་ཏ་མེ་ན ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པཱ་རི་པ་ནྟི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྡྷི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ནོ་ཎ་མ་ནཱ་དཱི་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟཾ ས་ཡཾ ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་ནོ་ཎ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨ་ནུ་ཎྞ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ རཱ་གེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨ་ན་པ་ན་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ བྱཱ་པཱ་དེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨ་ནི་སྶི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཡཱ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་མ་རཱ་གེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཀི་ལེ་སེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཝི་མ་རི་ཡཱ་དི་ཀ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀི་ལེ་སེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ས་དྡྷཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཝཱི་རི་ཡེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ས་ཏི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ པ་མཱ་དེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ. ཨོ་བྷཱ་ས་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫ’’ནྟི.

རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཙ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ. ནི་ཀྑ་ནྟེཏི ནི་གྒ་ཏེ, ཨ་པ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་རི་ཡེ་ན ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེཏི ཨུ་གྒ་ཏེ ཨ་རུ་ཎེ, ཨ་རུ་ཎོ ནཱ་མ པུ་ར་ཏྠི་མ་དི་སཱ་ཡ སཱུ་རི་ཡོ་ད་ཡ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་བྷཱ་སོ. ན་ནྡི་མུ་ཁི་ཡཱཏི ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རུ་ཎ་སྶ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་རུ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཡ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་ཏྟེ ན་ནྡཱ་པ་ན་མུ་ཁི་ཡཱ ཝི་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ་ཡ, ཝི་བྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཏ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ. ས་ཙེ ཁོ ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟཱི’’ཏི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡ་དི ཏྭཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཏེ ན་པྤ་ཊི་བྷཱ་སེ་ཡྻཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཡ་དི་དཾ ཏེ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཏེ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, སེ་ཀྑོ ཨ་སེ་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི, ཏ་སྨཱ མཾ ཨི་མེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏུཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ཨ་ཧཾ པ་ན ཨི་མེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ནེ་ནེ་ཝ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧ་ཉྩ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མཱ་ནི ཙ པ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ས་བྦེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ནི་སཱི་དི་མྷཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་རཱ་གཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་སཾ་སི་དྡྷི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཛི་ཏོ ཀཱ་མ་ཀ་ཎྜ་ཀོཏི ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཎྜ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཛི་ཏོ པ་ཧཱི་ནོ, ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘གཱ་མ་ཀ་ཎྚ་ཀོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – གཱ་མེ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ ས་ཀ་ལོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཡ་སྶ ཛི་ཏོ་ཏི. ཛ་ཡོ ཙ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྐོ་སོ ཙ ཛི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་དྷོ ཙ བ་ནྡྷ་ན་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་སུ ཨ་ཀྐོ་ས་ཛ་ཡེ་ན ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ. ཏེ་ན ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་སྶ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དི་ཛ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཀྐོ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་མ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ནེ་སཾ ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ སོ ཋི་ཏོ ཨ་ནེ་ཛོཏི ཨེ་ཛཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ལ་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་པ་ནྠོ, ཨེ་ཛཱ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཛོ, ཨ་ནེ་ཛ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་ར་ཝཱ་ད་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཋི་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ་སུ ན ཝེ་དྷ་ཏི ས བྷི་ཀྑཱུཏི སོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ ན ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི.

ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཋ་པ་ཡི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ས་མཱི་པེ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨ་ཡཾ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི སུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟེ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༣༧).

ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་རཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ, མུ་ཁནྟི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ, ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏི’’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ན་ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི. ནི་ཡྻཱ་ན་ནྟི ཙ ས་ཏི་ཡཱ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མོ པ་ཙྪི་མོ ཙ ཨ་ཏྠོ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་རོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡.༦༠༠) ཝི་ཡ. ཀ་ཏ་མཾ པ་ན ཏཾ ཛྷཱ་ན་ནྟི? རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ཡོ་གེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་ཝི་སེ་སཾ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏ་ཉྩ པ་བྦ་ཏོ་པ་མཱ་ཡ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་སཱི་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཙཱ་ཡཾ ནི་ས་ཛྫཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ཧི སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏ་ལེ་ཎེ (མ. ནི. ༢.༢༠༡) ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ དཱི་གྷ་ན་ཁ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་སཱི་ཏི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ས་མཱ་དྷི་ཡོ་གེ་ན ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པི པ་བྦ་ཏོ སེ་ལོཏི ཡ་ཐཱ སི་ལཱ་མ་ཡོ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་སི་ལཱ་པ་བྦ་ཏོ, ན པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏོ ན མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙ་ལོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མཱུ་ལོ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མོ་ཧ་ཀྑ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ, པ་བྦ་ཏོ་ཝ ན ཝེ་དྷ་ཏཱིཏི མོ་ཧ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ མོ་ཧ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལོ བྷི་ཀྑུ, ཡ་ཐཱ སོ པ་བྦ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ན ཝེ་དྷ་ཏི ན ཀ་མྤ་ཏི. མོ་ཧ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝཱ ཡ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ མོ་ཧ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཧེ་ཏུ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ལེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ན ཀེ་ན་ཙི ཝེ་དྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥. པ་ཉྩ་མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ ག་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨི་དྷ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཀེ་སཱ་དི་ཀོ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི པ་ད་སྶ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཝཱ ཀཱ་ཡེ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ. ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏི, ཡཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ? ཡྭཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ཁུ. པཱ. ༣.དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཀེ་སཱ་དི་ཀོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རོ ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཡཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི, སཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ནཱི་ལ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ས་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑེ་པཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཐེ་རོ པ་ན ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨི་དྷཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ‘‘ན ཙཱ་ཡཾ ནི་ས་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏི ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྠ་ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟཱི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, པ་ཙྩ་ཡེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ ས་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཉཱ་ཎ་པ་ར་མྤ་ར་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཚ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཀཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཕ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནྟོ ཏེ པི་ད་ཧ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.

ས་ཏ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝུ་ཏོ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ ཏི་ཀྑེ སཱུ་རེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏཱ་ཝ ས་ཏ་ཏཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎོ་ད་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཛ་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ན་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ སུ་པི་ན་ནྟེ་པི ཨ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཛ་ཉྙཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ, ས་ཙྪི་ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་རི་ཡཱ ཧི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྶ ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ, སོ བྷི་ཀྑུ ཚ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏ་ཏཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་ཡྻཱ་ན་མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཚ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཕ་སྶོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཏེ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ. ཕ་སྶ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་སུ ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དི་ཝེ་ད་ཡི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝུ་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ས་ཏ་ཏཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ བྷི་ཀྑུ. སོ ཙཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ས་བྦ་སོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ས་མྨ་ས་ནྟོ ཧི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན སེ་ས་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ད་སྶེ་ཏི. ཛ་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ན་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཀཱ་ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་པ་ནེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ. ཚ་སུ ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཝ་ར་དཱི་པ་ནེ་ན ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རི་ཝ་སེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་སི་ནཱི པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ. ས་ཏ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཛ་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ན་མ་ཏྟ་ནོཏི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཏ་སྶ ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦. ཚ་ཊྛེ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོཏི པི་ལི་ནྡཱཏི་སྶ ནཱ་མཾ, ཝ་ཙྪོཏི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཐེ་རཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཧི, ཝ་ས་ལ, ཨ་པེ་ཧི, ཝ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུཏི བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ ཐེ་རཾ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧཱ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ‘‘དོ་ས་ནྟ་རོ མ་ཉྙེ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཝཾ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ཏཾ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཧུ – ‘‘ཨི་མཾ ཐེ་རཾ བྷི་ཀྑཱུ ‘ཨ་ར་ཧཱ’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི, ‘ཨ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ ནུ ཁོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ’ཏི ཝཱ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ་སྶ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུ’’ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཐེ་ར་སྶ དོ་ས་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཏ་སྶ ‘‘པུ་བྦཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི, ན ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ས་ཏྠཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, ཝ་ཙྪ, བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་སཱི’’ཏི ཐེ་རཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་ཙྪོ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཏ་སྶ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏཾ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨཱ་ལ་པི, ཨ་བྷཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ ཁོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. མཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྠཱཏི མཱ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ཨོ་ལོ་ཀ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙྪ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ཙ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་སྶ ཨུ་སཱུ་ཡ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཨ་ནུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་བྦེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙྪོ དོ་ས་ནྟ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ ཝ་ཙྪོ དོ་ས་ནྟ་རོ དོ་ས་ཙི་ཏྟོ དོ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་དེ་ན དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏི, མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ བྱཱ་པཱ་དོ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་དོ་ས་ནྟ་ར་ཏྟེ་པི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་སྶ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ཙྪ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ་ནཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཨ་ནྟ་རེ་ཧི ཨ་ཝོ་མི་སྶཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏཱ་ནི. པ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ས་ཏཱ་ནི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཙྪ་སྶ པ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ས་ཏཱ་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ་ནི, ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཏ་སྶ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ས་མུ་དཱ་ཙི་ཎྞོཏི ཡོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ན་པི ས་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཝ་ཙྪ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨི་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ལཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ས་མུ་དཱ་ཙི་ཎྞོ ས་མུ་དཱ་ཙ་རི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཧི ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷེ་ན མཱ་ནེ་ན ཐ་དྡྷཱ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙི་ཎྞོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ་ས་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ ནཱ་མ? ཡཾ ཀི་ལེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་པི ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མཱ་ཙཱ་ར་ས་དི་ས་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ཧི་ཏཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་མ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཏྠ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ ན་ཏྠི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཏ་ཐཱ ཀི་ལེ་སཱ ན པ་ཧཱི་ནཱ, ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནོ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་སྶ ས་ཏི་པི ཝ་ས་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ དོ་ས་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཏ་སྶ ཨ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཡ་མྷི ན མཱ་ཡཱ ཝ་ས་ཏི ན མཱ་ནོཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ས་ནྟ་དོ་ས་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ མཱ་ཡཱ, ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨུ་ཎྞ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ མཱ་ནོ ཙ ན ཝ་ས་ཏི, མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ཝཱི་ཏ་ལོ་བྷོ ཨ་མ་མོ ནི་རཱ་སོཏི ཡོ ཙ རཱ་གཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ལོ་བྷ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝཱི་ཏ་ལོ་བྷོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་མཱ་ཡ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་མོ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧོ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་སཱི་ས་ན་ཏོ ནི་རཱ་སོ. པ་ནུ་ཎྞ་ཀོ་དྷོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཀོ་དྷ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པ་ནུ་ཎྞ་ཀོ་དྷོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་གྷཱ་ཏོ. ཨ་བྷི་ནི་བྦུ་ཏ་ཏྟོཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ མཱ་ཡཱ་མཱ་ན་ལོ་བྷ་ཀོ་དྷཱ་ནཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་བྦུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སོ ས་མ་ཎོ ས བྷི་ཀྑཱུཏི སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ས་བྦ་སོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, སོ ཨེ་ཝ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་མ་ཎོ, སོ ཨེ་ཝ ཙ ས་བྦ་སོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙྪོ སོ ཀ་ཐཾ དོ་ས་ནྟ་རོ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དིཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཝ་ས་ལ་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི.

ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ས་ཀྐུ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༧. ས་ཏྟ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི ཨི་དྷ ‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ས་མཱ་དྷཱི’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཉྷི སོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ བ་ཧུ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ, པ་ཧོ་ཏི ཙ ས་ཏྟཱ་ཧ་མྤི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་མི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི, ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི…པེ… ཝི་ཧ་རཱ་མི. ཀ་སྶ་པོ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་དེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༢) –

ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་དི་བྷེ་དེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏོ, ན ཙེ་ཏྠ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཐེ་རོ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མྤི ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སཱ་ཝ་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.

པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧུ – ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ? ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཊྛེ་ན. ཀོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཊྛོ? ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དྷཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ. ཡཱ ཧི ཨེ་སཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡཱ བ་ལ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ཐ་བ་ལཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧི, ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་དྷཱི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ཙཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ན་ཝ་ནྣཾ ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་དྷཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྶཱ ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་རོ ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཊྛེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ་པི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་ཉྷི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ –

‘‘ཀ་ཐཾ དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏི་ཎྞཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༨༣) –

པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧཱི’’ཏི དྭེ བ་ལཱ་ནི ས་མ་ཐ་བ་ལཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རོ. སཱ་ཡཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༦༧ ཨཱ་ད་ཡོ) སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཝ. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཐེ་རོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི? ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ. ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ས་བྦཱ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན པ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཉྷི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཀ་ཏོ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ས་ཀྐཱ་རོ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལོ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཝུ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་སི. ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧི ཨ་ར་ཧཱ ཙེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སྶ, ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཙེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ན ཝུ་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ? ཡཱ་ནི ‘‘ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ ཀ་ཀུ་ཊ་པཱ་དི་ནི་ཡོ པུ་བྦེ ‘‘ཨ་ཡྻོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ག་ཙྪ་ཐ ཐེ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ས་ཀྐེ་ན པེ་སི་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ དི་བྦཱ་ཧཱ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཋི་ཏཱ ཐེ་རེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི པུ་རི་མ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་དཱ་ཙི ག་ཎྷེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ དཱ་ནཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ས་ཀྐ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དི་བྦ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨུ་པ་ནེ་ནྟི་ཡོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཐེ་རེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཀྐེ་ན ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཊྛཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘དི་ནྣོ ཝོ ཐེ་ར་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ’’ཏི ས་ཀྐེ་ན ཝུ་ཏྟེ ‘‘ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི? ‘‘‘དུ་གྒ་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨཱ་ཧ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཏུ་མྷེ ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཝ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཀྐོ ‘‘ཏུ་མྷཱ་དི་སི་ཡོ ཐེ་ར་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཀིཾ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི? ས་ཡཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོ ཁ་ཎྜ་ད་ནྟོ པ་ལི་ཏ་ཀེ་སོ ཨོ་བྷ་གྒ་ས་རཱི་རོ མ་ཧ་ལླ་ཀོ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ, སུ་ཛ་མྤི ཨ་སུ་ར་དྷཱི་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པི་མེ་ཝ མ་ཧ་ལླི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་ཝཱི་ཐིཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟཾ པ་སཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཙྪི, སུ་ཛཱ ཏ་ས་རཾ པཱུ་རེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ…པེ… ཏ་ས་རཾ པཱུ་རེ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཏ་ནྟཾ ཝི་ནཱ་ཏཱིཏི པ་སཱ་རི་ཏ་ཏ་ནྟཾ ཝི་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏ་ས་རཾ པཱུ་རེ་ཏཱིཏི ཏ་ས་ར་ཝ་ཊྚིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱི ཝི་ཡ. ཡེ་ན ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཐེ་རོ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ‘‘དུ་གྒ་ཏ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ནྟོ བ་ཧི་ན་ག་རེ ས་ཀྐེ་ན མཱ་པི་ཏཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས ཨོ་ལུ་གྒ་ཝི་ལུ་གྒ་ཛི་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཙ ཏེ ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པེ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ་པི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨི་མ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨི་མེ་ཧི དུ་གྒ་ཏ་ཏ་རཱ ན་ཏྠི མ་ཉྙེ. ཨི་མེ་ཧི དི་ནྣཾ སཱ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏེ་སཾ གེ་ཧཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཀྐོ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ སུ་ཛཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་དྡེ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཡྻོ ཨི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཏྭཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཏུ་ཎྷཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད. ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཐེ་རོ ག་ནྟྭཱ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་པི ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱ ཐོ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཐ ས་ཀྐོ ‘‘གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ ཨེ་ཀོ ཐེ་རོ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཧི ཏཱ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏུ་མྷེ ག་ནྟྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐ, སཱ་མཱི’’ཏི. སོ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཛ་ཎྞུ་ཀཱ་ནི ཨོ་ལུ་མྦི་ཏྭཱ ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཏྠེ་རོ ནུ ཁོ ཨ་ཡྻོ’’ཏི ཐོ་ཀཾ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀྑཱི་ནི མེ དྷཱུ་མཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན་ལཱ་ཊེ ཧ་ཏྠཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ཡྻོ ནོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ་ཝ ཙི་ར་སྶཾ མེ ཀུ་ཊི་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཀི་ཉྩི གེ་ཧེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སུ་ཛཱ ཐོ་ཀཾ ཨཱ་ཀུ་ལཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, སཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ས་ཀྐོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ལཱུ་ཁཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧཾ ནོ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི པ་ཏྟཾ ག་ཎྷི. ཐེ་རོ པ་ཏྟཾ དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཨེ་ཝ དུ་གྒ་ཏཱ་ནཾ ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱ་ནཾ མ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. སོ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ གྷ་ཊི་ཨོ་ད་ནཾ ནཱ་མ གྷ་ཊི་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ, པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ, ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ…པེ… ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ གྷ་ཊི་ཡཱཏི བྷ་ཏྟ་གྷ་ཊི་ཏོ. ‘‘གྷ་ཊི་ཨོ་ད་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ གྷ་ཊི་ཨོ་ད་ནཾ ནཱ་མ དེ་ཝཱ་ནཾ ཀོ་ཙི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཀུ་ཏོ་ཙི བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པོ སོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རོ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཀ་པ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་ན་ཀ་ལཱུ་ཁཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དི་བྦ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ནེ་ཀ་སཱུ་པོཏི མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི་སཱུ་པེ་ཧི ཙེ་ཝ ཁ་ཛྫ་ཝི་ཀ་ཏཱི་ཧི ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་སཱུ་པོ. ཨ་ནེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ནོཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཨུ་ཏྟ་རི་བྷ་ངྒོ. ཨ་ནེ་ཀ་ར་ས་བྱ་ཉྫ་ནོཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སཱུ་པེ་ཧི ཙེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཙ མ་དྷུ་རཱ་དི་མཱུ་ལ་ར་སཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་མྦྷི་ནྣ་ར་སཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ཀོ, ནཱ་ན་གྒ་ར་ས་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སོ ཀི་ར པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏ་ཀཱ་ལེ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་བྦ་ག་ནྡྷེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི, ཏ་ཏོ ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑོ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཎཱི་ཏོ ས་ཀྐ་སྶ བྷོ་ཛ་ན་ས་དི་སོ. ཀོ ནུ ཁོ ཨེ་སོ’’ཏི? ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ས་ཀྐོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷཱ་རི་ཡཾ ཏེ, ཀོ་སི་ཡ, ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དུ་གྒ་ཏཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནྟེ་ན, ཨ་ཛྫ མ་ཡ྄ཧཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ དུ་གྒ་ཏོ སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷེ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཀོ མ་ཡཱ དུ་གྒ་ཏ་ཏ་རོ ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཀ་ཐཾ ཏྭཾ དུ་གྒ་ཏོ དེ་ཝ་ར་ཛྫ་སི་རིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, མ་ཡཱ པ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་ར་ཐ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ར་ཐ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ མ་མཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཏེ་ཛ་ཝ་ནྟ་ཏ་རཱ. ཨ་ཧཾ ཏེ་སུ དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་སུ ‘ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹་སྶཱ་མཱ’ཏི པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ་སུ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཝི་སཱ་མི. ཏེ་ས་ཉྷི ས་རཱི་ར་ཏོ ཏེ་ཛོ མ་མ ས་རཱི་རཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི, མ་མ ས་རཱི་ར་ཏོ ཏེ་ཛོ ཏེ་སཾ ས་རཱི་རཾ ན ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི. ཀོ མ་ཡཱ དུ་གྒ་ཏ་ཏ་རོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཡ྄ཧཾ མཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ དཱ་ན་མ་དཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ནེ དི་ནྣེ མ་ཡ྄ཧཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀུ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སུ་ཛཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཐེ་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ དཱ་ནཾ པ་ར་མ་དཱ་ནཾ, ཀ་སྶ་པེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཀོ་སི་ཡཱཏི ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. པུ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠོཏི པུ་ཉྙེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱཏི པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྷི་ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ. ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ན ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཧོ དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧོཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ས་ཀྐོ ཧི དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ, ‘‘ཡ་སྨཱ ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཡྻ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་པ་ཝི་དྡྷཾ ཀཱ་ལེ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཙྩ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཨི་ད་མཱི་དི་སཾ མ་ཡཱ དི་བྦ་བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ཏ་སྨཱ ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི, ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ད་ཡ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ས་མུ་གྒི་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧོ དཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ དཱ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘པ་ར་མ་དཱ་ནཾ ཀ་སྶ་པེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཨེ་ཝཾ པ་ན ས་ཀྐ་སྶ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟ’’ནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཏེ་ན ཀ་ཏ’’ནྟི པུ་ཊྛོ ‘‘མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི, ཏེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶོ་སི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱ དི་བྦཱ. དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྷི སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ པི་ཏྟ་སེ་མྷ་རུ་ཧི་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དཱུ་རེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ དི་བྦ་པ་སཱ་ད་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་མ་ཡཱ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཏཱ་དི་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱ དི་བྦཱ. ཨ་པི ཙ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ་པི དི་བྦཱ. ས་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ, སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཡཱ་ཏི སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ, ཏཱ་ཡ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ཡ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་སི་ཀཱ་ཡཱཏི མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་དྡ་སྶ་ཝ་ནེ་ན མཱ་ནུ་སི་ཀ་མཾ་ས་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཡ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ པུ་རི་སཱ་ཏི་ས་ཡཾ དེ་ཝཱ་པི མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨཱ་ད་ར་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཧ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྲ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏཱ, ཐེ་རོ ཙ ས་བྦེ་སཾ དྷུ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཏེ་ར་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་རོ, སོ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒེ་ན ཀི་ཏྟི་ཏོ་ཏི? ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཨི་མི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་སཱི་སེ་ན ས་བྦེ་པི་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་མ་རོ པུ་པྥ’’ནྟི (དྷ. པ. ༤༩) གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ལཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ས་བྦཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀྑ་ཎྜེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཙ པི་ཧ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་བྷ་ར་སྶཱཏི ‘‘ཨ་པྤཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི སུ་ལ་བྷཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༧; ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༡) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་པྤཱ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ བྷ་ར་ནྟ་སྶ. ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སི་ནོཏི ཨཱ་མི་ས་ས་ངྒ་ཎྷ་ནེ་ན ཨ་ཉྙེ སི་སྶཱ་དི་ཀེ པོ་སེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སི་ནོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ སུ་བྷ་ར་ཏཾ པ་ར་མ་ཉྩ ས་ནྟུ་ཊྛིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷ་ར་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨི་མཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ར་ཏི, ན ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྟ་བྷ་རོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཉྙ་སྶ པོ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སཱི, ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷ་ར་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སི་ནོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

དེ་ཝཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི…པེ… ས་ཏཱི་མ་ཏོཏི ཏཾ ཨ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ནྟཾ, ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་མ་ནྟཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ས་ཀྐཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟི, ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་སུ བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི.

ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༨. ཨ་ཊྛ་མེ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟནྟི ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཏོ་ཝ བྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀོ་པི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཙྪ་ཏོ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ་ནནྟི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ་ནཾ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ. ཀ་རེ་རི་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་རེ་རཱིཏི ཝ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་སྶ ནཱ་མཾ. སོ ཀི་ར ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ མ་ཎྜ་པ་སྶ སཱ་ལཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྟ་རེ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊཱི་པི ‘‘ཀ་རེ་རི་ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མ་ཎྜ་པོ་པི སཱ་ལཱ་པི ‘‘ཀ་རེ་རི་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལོ༹’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཀ་རེ་རི་རུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ཏེ ནི་སཱི་ད་ན་སཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹. ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནཾ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀཾ ‘‘མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལོ༹’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཏི་མུ་ཏྟ་ཀཱ་དི་ལ་ཏཱ་མ་ཎྜ་པོ ‘‘མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལོ༹’’ཏི ཨ་པ་རེ.

ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལནྟི ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནཱ་པི་ཀེཏི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀེ, པི་ཡ་རཱུ་པེ ཨི་ཊྛེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཧི ཨི་ཊྛཱ་བྷི་མ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛཱ་བྷི་མ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨི་ཊྛོ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྶ དྭཱ་ར་སྶ ཨི་ཊྛོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛོ. ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨི་ཊྛོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ནི་ཊྛོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པེ པ་སྶི་ཏུནྟི གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི གེ་ཧཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ་སུ ཨཱ་ས་ན་ཝི་ཏཱ་ནཱ་དཱི་སུ ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཝ་ཎྞ་ས་ངྑཱ་ཏེ ར་ཛ་ནཱི་ཡེ ཨ་ཉྙེ ཙ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་རཱུ་པེ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི པ་སྶི་ཏུཾ. ས་དྡེཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཨི་སྶ་ར་ཛ་ནཱ་ནཾ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཏེ་སཾ པ་ཡུ་ཏྟེ གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡེ སོ་ཏུཾ. ག་ནྡྷེཏི ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ པུ་པྥ་དྷཱུ་མཱ་དི་ག་ནྡྷེ གྷཱ་ཡི་ཏུཾ. ར་སེཏི ཏེ་ཧི དི་ནྣཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གེ ནཱ་ན་གྒ་ར་སེ སཱ་ཡི་ཏུཾ. ཕོ་ཊྛ་བྦེཏི མ་ཧ་གྒྷ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ་སུ ཨཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ ཕུ་སི་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྐ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ.

ཀིཾ པ་ན ཨ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ས་མྤི ཧི ནི་མ་ནྟ་ན་ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ གཱ་མཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝི་བྷ་ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཨ་ནི་ཡ་ཏཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཏ་དཱ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ, ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་མ་གྒེ ཋ་ཏྭཱ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཧ་ནྡཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡ་མྤི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཧོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཧ་ནྡཱཏི ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ལ་ཙྪཱ་མཱཏི ལ་བྷི་སྶཱ་མ. ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཏ་ཏྠ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ ཏེ་སཾ ཏཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ མཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི, ས་ལླེ་ཁེ ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཧ་ནྡ ཏེ ཏ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ལླེ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རེ ནི་ཡོ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹ཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ་ས་ལླེ་ཁཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ དྷུ་ནི་ཏུཾ ཏ་ཎྷཾ ཝི་སོ་སེ་ཏུཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ ས་ཏོ དེ་ཝཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ད་ར་ཛཱ་ཏཱ པི་ཡཱ་ཡ་ནྟི, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ནོ ཙེ ས་དྡ་སི་ལོ་ཀ་ནི་སྶི་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཡྻོ ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོ པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རེ་ཧི ཀི་ཏྟི་ཏ་བྦ་ས་དྡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་ལོ་ཀཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་སྶི་ཏོ ན ཧོ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡོ ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ, སི་ལོ་ཀོ པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ པ་སཾ་སཱ པ་ཏྠ་ཊ་ཡ་ས་ཏཱ ཝཱ. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. སི་པྤ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༩. ན་ཝ་མེ ཀོ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སི་པྤཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་མྷེ་སུ ཨི་དྷ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཀོ ནུ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘སི་པྤ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ཀོ ཀིཾ སི་པྤཾ སི་ཀྑཱིཏི ཀོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སི་པྤཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ ཧ་ཏྠི་སི་པྤཱ་དཱི་སུ ཀིཾ སི་པྤཾ སི་ཀྑི? ཀ་ཏ་རཾ སི་པྤཾ སི་པྤཱ་ནཾ ཨ་གྒནྟི ས་བྦ་སི་པྤཱ་ནཾ ཨ་གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀི་ཙྪ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏ་རཾ སི་པྤཾ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ? ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠེ་ཀ་ཙྩེཏི ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ. ཡེ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཏེ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སཱུཏི ཏེ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎིཾ་སུ. ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧ་ཏྠི་སི་པྤནྟི ཡཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ད་མ་ན་སཱ་ར་ཎ་རོ་ག་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི སི་པྤཾ ཨི་དྷ ‘‘ཧ་ཏྠི་སི་པྤ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་སྶ་སི་པྤནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ར་ཐ་སི་པྤཾ པ་ན ར་ཐ་ཡོ་གྒཱ་ནཾ ད་མ་ན་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ར་ཐ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་ནུ་སི་པྤནྟི ཨི་སྶཱ་ས་སི་པྤཾ, ཡོ དྷ་ནུ་བྦེ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཐ་རུ་སི་པྤནྟི སེ་ས་ཨཱ་ཝུ་དྷ་སི་པྤཾ. མུ་དྡཱ་སི་པྤནྟི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ག་ཎ་ན་སི་པྤཾ. ག་ཎ་ན་སི་པྤནྟི ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་ག་ཎ་ན་སི་པྤཾ. ས་ངྑཱ་ན་སི་པྤནྟི ས་ངྐ་ལ་ན་པ་ཊུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པི་ཎྜ་ག་ཎ་ན་སི་པྤཾ. ཏཾ ཡ་སྶ པ་གུ་ཎཾ ཧོ་ཏི, སོ རུ་ཀྑ་མྤི དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ག་ཎི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ལེ་ཁཱ་སི་པྤནྟི ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་ལི་ཁ་ན་སི་པྤཾ, ལི་པི་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ. ཀཱ་ཝེ་ཡྻ་སི་པྤནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ར་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ནཾ ཡོ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ, ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཀ་བྦཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཀ་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཙི་ནྟཱ་ཀ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་ཝཱི་ནཾ ཀ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་སི་པྤཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཝཱི – ཙི་ནྟཱ་ཀ་ཝི, སུ་ཏ་ཀ་ཝི, ཨ་ཏྠ་ཀ་ཝི, པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཀ་ཝཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༣༡).

ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་སི་པྤནྟི ‘‘ཀཱ་ཀོ སེ་ཏོ ཨ་ཊྛཱི་ནཾ སེ་ཏ་ཏྟཱ, བ་ལཱ་ཀཱ ར་ཏྟཱ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀཾ ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ཏྠ་སི་པྤཾ. ཁ་ཏྟ་ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤནྟི ཨ་བྦྷེ་ཡྻ་མཱ་སུ་ར་ཀྑཱ་དི་ནཱི་ཏི་ས་ཏྠ་སི་པྤཾ. ཨི་མཱ་ནི ཀི་ར དྭཱ་ད་ས མ་ཧཱ་སི་པྤཱ་ནི ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘སི་པྤཱ་ནཾ ཨ་གྒ’’ནྟི.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, ཏཾ ས་མ་ངྒི་ནོ་ཡེ་ཝ ཙ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

ཏ་ཏྠ ཨ་སི་པྤ་ཛཱི་ཝཱིཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་སཱ་ཡ ཝི་སོ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ན ཀ་པྤེ་ཏཱི་ཏི ཨ་སི་པྤ་ཛཱི་ཝཱི, ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ལ་ཧཱུཏི ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ལ་ཧུ ཨ་བ་ཧུ་ལ་ས་མྦྷཱ་རོ, ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་སི་དྡྷཾ སུ་བྷ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོཏི ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ར་མ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཡ་ཏི་ནྡྲི་ཡོཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དྱ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ སཾ་ཡ་མེ་ན ཡ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཝཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏོ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་དྷི ས་བྦ་ཏྠ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ.

ཨ་ནོ་ཀ་སཱ་རཱི ཨ་མ་མོ ནི་རཱ་སོཏི ཏ་ཐཱ ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཚ་སུ་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ས་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནོ་ཀ་སཱ་རཱི, རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་མ་ངྐཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་མོ, ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ནཱ་སཱི་ས་ན་ཏོ ནི་རཱ་སོ. ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙ་རོ ས བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ སོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ མཱ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཙ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙ་རོ, སོ ས་བྦ་སོ བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ཀྑུ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་སི་པྤ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ‘‘ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་སི་པྤ་ཛཱི་ཝཱི་ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཝི་བྷ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ན སི་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ, ཏ་སྨཱ སི་པྤེ་སུ སཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཏུ་མྷེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༠. ད་ས་མེ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༨༣; ༢.༣༣༩).

ལོ་ཀནྟི ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ – ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ –

‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟི,

དི་སཱ བྷ་ནྟི ཝི་རོ་ཙ་ནཱ;

ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ལོ་ཀོ,

ཨེ་ཏྠ ཏེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ཝ་སོ’’ཏི. –

ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༥༠༣) ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ. ‘‘ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ – ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, དྭེ ལོ་ཀཱ – ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ, ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ – ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ལོ་ཀཱ – ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ, པ་ཉྩ ལོ་ཀཱ – པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཚ ལོ་ཀཱ – ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ ལོ་ཀཱ – ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ, ཨ་ཊྛ ལོ་ཀཱ – ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ, ན་ཝ ལོ་ཀཱ – ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ, ད་ས ལོ་ཀཱ – ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, དྭཱ་ད་ས ལོ་ཀཱ – དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ལོ་ཀཱ – ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༢) ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏྠ ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ངྑཱ་ཏོ ལོ་ཀོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ས་ངྑཱ་རོ ལུ་ཛྫ་ཏི པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀོ, ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཾ ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. ཏེ་སུ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཀ་ཏ་མ་སྶ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་སི? པ་ཋ་མ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ལླ་ངྐ་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མཱ་ཝ་སཱ་ནེ ‘‘ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ…པེ… སཱུ་རི་ཡོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་མ་ནྟ་ལི་ཀྑ’’ནྟི (ཨུ་དཱ. ༡-༣; ཀ་ཐཱ. ༣༢༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡-༣) ཨི་མཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཧཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ སུ་དུ་ཏྟ་རཾ སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ཨི་མཱ་ཡ དྷ་མྨ་ནཱ་ཝཱ་ཡ ས་མུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རེ ཋི་ཏོ, ཧ་ནྡ དཱ་ནི ལོ་ཀ་མྤི ཏཱ་རེ་སྶཱ་མི, ཀཱི་དི་སོ ནུ ཁོ ལོ་ཀོ’’ཏི ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱིཏི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶི, ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏ་ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ས་ནྟཱ་པེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝོ་ལོ་ཀི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ས་ནྟཱ་པེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི. དུ་ཀྑ་ཉྷི ས་ནྟཱ་པ་ན་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་པོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧). ཏ་ཉྩ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ས་ནྟཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི ས་ནྟ་པྤ་མཱ་ནེ པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནེ. པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ཧཱིཏི པ་རི་དཱ་ཧེ་ཧི. པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེཏི ཨི་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ནཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ. རཱ་ག་ཛེ་ཧཱིཏི རཱ་ག་ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཧི ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ནི་དྡ་ཧ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་གྒཱི – རཱ་ག་གྒི, དོ་ས་གྒི, མོ་ཧ་གྒཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༣). ཡ་ཏོ ཏེ ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ཀི་ལེ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ་ཏཾ, ཏེ་ན ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ནྟ་པྤ་མཱ་ནེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཾ, ཏེ་ན ནི་ར་ནྟ་རོ་པ་དྡ་ཝ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི.