༡. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ན་ནྡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑཱུཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑུ. སོ ཀི་ར རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཝཱ་སཱི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན སཾ་ཝེ་ཛི་ཏོ སཾ་སཱ་ར་དོ་སཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཁ་རོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྷི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཾ པ་ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཋཱ་ནེ དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ པ་ལླ་ངྐནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀོ་ཊིཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་སི་ནྣ་སྶ ཙ་མྨ་མཾ་ས་ནྷཱ་རཱུ་ནི ན ན་མ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སོ ཏ་ཐཱ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛནྟི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཾ, པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ ཝཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཀཱ་རེ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཾ. ཀིཾ ཏཾ? དུ་ཀྑཾ. པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨཱ་བཱ་དྷ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་ཨུ་ཏུ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཛཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. དུ་ཀྑནྟི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི ཁ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. ཏི་བྦནྟི ཏི་ཁི་ཎཾ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བ་ཧ་ལཾ ཝཱ. ཁ་རནྟི ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ. ཀ་ཊུ་ཀནྟི ཨ་སཱ་ཏཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོཏི ཨུ་པ་རི ཝཱ་སེ་ནྟོ ས་ཧ་ནྟོ ཁ་མ་ནྟོ.
ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏི་མཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ན ཕུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ སོ་ཙ་ཏི ཀི་ལ་མ་ཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཏི ཨུ་ར་ཏྟཱ་ལི༹ཾ ཀ་ནྡ་ཏི ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝི་ཡ ན ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཾ ས་རཱི་ར་དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨ་དྡ་སཱཏི ཏཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ནི་སི་ནྣཾ ཨ་དྡ་ཀྑི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ་པི རོ་ག་སྶ ཝེ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ལེ་པི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཛ་ཧ་སྶཱཏི པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནོཏི བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནོ. དྷུ་ན་མཱ་ན་སྶ པུ་རེ ཀ་ཏཾ ར་ཛནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ རཱ་ག་ར་ཛཱ་དི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ར་ཛ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནེ་ན ཏཾ དྷུ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟ་སྶ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་ཏོ པ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཨ་མ་མ་སྶཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་མ་ནྟི ག་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མ་མ་སྶ མ་མ་ངྐཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ཡ་སྶ ཧི མ་མ་ངྐཱ་རོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཝེ་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ས་རཱི་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་པེ་ཏི. ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཨ་མ་མོ, ཏ་སྨཱ སོ ས་རཱི་ར་ཛ་གྒ་ནེ་པི ཨུ་དཱ་སཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ཝ. ཋི་ཏ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ ཋི་ཏ་སྶ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་སྶ. སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན སཾ་སཱ་རེ དྷཱ་ཝ་ནྟི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧཱ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ད་ས་ཝི་དྷེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་སྶ. ཏཱ་དི་ནོཏི ‘‘པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༡༧) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནི་ཡཱ་ཡ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཏཱ་དཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་དི་ནོ. ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི ཛ་ནཾ ལ་པེ་ཏ་ཝེཏི ‘‘མ་མ བྷེ་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཛ་ནཾ ལ་པི་ཏུཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི ས་རཱི་རེ ནི་ར་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ ཝི་ཡ ཧི བ་ནྡྷ་ནཱ པ་ཝུ་ཏྟོ ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏ་ཏཱུ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི མ་ར་ཎཾ, ནཱ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི ཛཱི་ཝི་ཏཾ;
ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཊི་ཀ་ངྑཱ་མི, ནི་བྦི་སཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཡ་ཐཱ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༦༠༦);
ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཛ་ནཾ ལ་པེ་ཏ་ཝེ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་པཱ་པེ་ཏུཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི ཏཱ་དི་ས་སྶ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀི་སྶཱ་ཡཾ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ རོ་གཾ ཝེ་ཛྫེ་ཧི ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་སི.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.