༡༠. བྷ་དྡི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ཨ་ནུ་པི་ཡཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཨ་མྦ་ཝ་ནེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཏྠ མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རི་ཏོ, སོ ‘‘ཨ་མྦ་ཝ་ན’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནུ་པི་ཡཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་པི་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི. བྷ་དྡི་ཡོཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ. ཀཱ་ལཱི༹་གོ་དྷཱ་ཡ པུ་ཏྟོཏི ཀཱ་ལཱི༹་གོ་དྷཱ ནཱ་མ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནཱི ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་དེ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་ཡཾ པུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝི་དྷི ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༠-༣༣༡) ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ. སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ར་ས་པི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ བྷ་དྡི་ཡོ ཀཱ་ལཱི༹་གོ་དྷཱ་ཡ པུ་ཏྟོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༣) ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ.
སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏོཏི ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ར་ཉྙཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་རཱ་དི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སཱ་རུ་པྤཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཛ་ན་ས་མྦཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཛྷཱ་ན་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་གཱ་ར་མྤི སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎནྟི བ་ཧུ་ལཾ. ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཉྙེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་པི ར་ཏྟི་ཝཱ་སཱུ་པ་ག་ཏོ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ནི་རོ་དྷ་སུ་ཁེ་ན ཙ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྷ་ཡཾ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཾ ར་ཛྫ་སུ་ཁཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧི་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མུ་གྒི་ར་ཏི.
སུ་ཏྭཱ་ན ནེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ནེ་སཾ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟ་སྶ ཨུ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ཨེ་ས ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་མ་ཉྙིཾ་སུ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་སྶཾ་ས་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་སྶཾ་ས་ཡནྟི ཨ་ས་ནྡེ་ཧེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཾ སོ པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ས་མཱ་ནོ’’ཏི པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སེ་ན ཀེ་ཙི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཨ་པ་རེ ‘‘ཡཾ སཱ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ‘‘ཡཾ་ས པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ན པཱ་ལི༹. ཏ་ཏྠ ཡཾ་སཱཏི ཡཾ ཨ་སྶ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཀཱ་ར་ས་ཀཱ་ར་ལོ་པོ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨), པུ་པྥཾ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༦) ཝི་ཡ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྷ་དྡི་ཡ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ས་ཏོ ཡཾ ར་ཛྫ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ. སཱ ཏ་མ་ནུ་སྶ་ར་མཱ་ནོཏི སོ ཏཾ སུ་ཁཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ.
ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུནྟི ཏེ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ལླ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ, ན ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཏ་རནྟི ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧེ, སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ཨེ་ཝནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ བྷ་དྡི་ཡཱཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪ་ཏི, ཀིཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ པ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠ་ཝ་སནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཨ་ནྟེ་པུ་རེཏི ཨི་ཏྠཱ་གཱ་ར་སྶ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ རཱ་ཛ་གེ་ཧ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ, ཡ་ཏྠ རཱ་ཛཱ ནྷཱ་ན་བྷོ་ཛ་ན་ས་ཡ་ནཱ་དིཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ར་ཀྑཱ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱཏི ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དི་ཀ་ཏ་པུ་རི་སེ་ཧི གུ་ཏྟི སུ་ཊྛུ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཧི་ཏཱ. བ་ཧི་པི ཨ་ནྟེ་པུ་རེཏི ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ནྟེ་པུ་ར་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏེ རཱ་ཛ་གེ་ཧེ. ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑི་ཏོ གོ་པི་ཏོ ས་ནྟོཏི ཨེ་ཝཾ རཱ་ཛ་གེ་ཧ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ར་ཛྫ་དེ་སེ་སུ ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ་ཧི སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ མ་མེ་ཝ ནི་བྦྷ་ཡ་ཏྠཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ར་ཀྑི་ཏོ གོ་པི་ཏོ ས་མཱ་ནོ. བྷཱི་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱི་ཏོཏི པ་ར་རཱ་ཛཱུ་ཧི བྷཱ་ཡ་མཱ་ནོ. ཨུ་བྦི་གྒོཏི ས་ཀ་ར་ཛྫེ་པི པ་ཀ་ཏི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷ་ཡུ་བྦེ་གེ་ན ཨུ་བྦི་གྒོ ཙ་ལི་ཏོ. ཨུ་སྶ་ངྐཱིཏི ‘‘ར་ཉྙཱ ནཱ་མ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཏྠེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཝི་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཙ ཨུ་དྡྷ་མུ་ཁཾ ས་ངྐ་མཱ་ནོ. ཨུ་ཏྲཱ་སཱིཏི ‘‘ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ མེ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ན་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ས་རཱི་ར་ཀ་མྤཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཏཱ་སེ་ན ཨུ་ཏྲཱ་སཱི. ‘‘ཨུ་ཏྲ་སྟོ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཝི་ཧཱ་སིནྟི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རིཾ.
ཨེ་ཏ་ར་ཧཱིཏི ཨི་དཱ་ནི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཀོཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ, ཏེ་ན ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷཱི་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷ་ཡཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཙ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱི་ཏཱ་དི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོཏི ས་རཱི་ར་གུ་ཏྟི་ཡཾ ནི་རུ་སྶུ་ཀྐོ. པ་ནྣ་ལོ་མོཏི ལོ་མ་ཧཾ་སུ་པྤཱ་ད་ཀ་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཏ་ལོ་མོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི སེ་རི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་ད་ཏྟ་ཝུ་ཏྟོཏི པ་རེ་ཧི དི་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ, ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་སོ ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ར་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. མི་ག་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱཏི ཝི་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ མི་ག་སྶ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. མི་གོ ཧི ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་མཱ་ནོ ཝི་སྶ་ཏྠོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ནི་སཱི་ད་ཏི, ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཡེ་ན་ཀཱ་མ་ཉྩ པ་ཀྐ་མ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧ་མྤི ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ན –
‘‘མི་གོ ཨ་ར་ཉྙ་མྷི ཡ་ཐཱ ཨ་བ་དྡྷོ,
ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི གོ་ཙ་རཱ་ཡ;
ཝི་ཉྙཱུ ན་རོ སེ་རི་ཏཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ,
ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི. (སུ. ནི. ༣༩; ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༩༥);
ཨི་མཾ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠ་ཝ་སནྟི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཡ་དི་དཾ མ་མ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ར་མཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ཨི་ད་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི་ནྟི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ བྷ་དྡི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་ཏཱི་ཏཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷ་ཡ་སོ་ཀ་ཝི་ག་མཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱཏི ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཀོ་པཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ དོ་ས་ཀོ་པཱ ཨེ་ཝ ཀོ་པཱ ན ས་ནྟི མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན ཝི་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནྟ་ར་ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘མ་ཉྩ ཏྭ་ཉྩ ཀི་མ་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༢༨) ཀཱ་ར་ཎེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཊྛ་ཀེ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༦) ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༡༣, ༤༤) ཝི་ཝ་རེ, ‘‘བྷ་ཡ་མ་ནྟ་ར་ཏོ ཛཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༨; མ་ཧཱ་ནི. ༥) ཙི་ཏྟེ, ཨི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ’’ཏི.
ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོཏི ཡ་སྨཱ བྷ་ཝོ་ཏི ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཝི་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་དྡྷི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཧཱ་ནི. བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ ས་སྶ་ཏཾ, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཨུ་ཙྪེ་དོ. བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཾ, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི པཱ་པཾ. བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ སུ་ག་ཏི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི དུ་གྒ་ཏི. བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀོ, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི མ་ཧ་ནྟོ. ཏ་སྨཱ ཡཱ སཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཝུ་ཌྜྷི་ཧཱ་ནི་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་པུ་ཉྙ་པཱ་པ་སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏི- ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཧ་ནྟ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཏཾ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. ཏཾ ཝི་ག་ཏ་བྷ་ཡནྟི ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཀོ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཙ བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ག་ཏ་བྷ་ཡཾ, ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁེ་ན ཨ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཙ སུ་ཁིཾ, ཝི་ག་ཏ་བྷ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་སོ་ཀཾ. དེ་ཝཱ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ་པི ཙི་ཏྟ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཱ་ཡ ད་ཊྛུཾ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི ན ཨ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟི ན ས་ཀྐོ་ནྟི, པ་གེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ. སེ་ཀྑཱ་པི ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི.
ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.