༢. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཝ་གྒོ
༡. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ མུ་ཙ་ལི་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནཱི་པ་རུ་ཀྑོ. སོ ‘‘ནི་ཙུ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ཙ་ལོ་ཏི ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ནཱ་མཾ, ཏཾ ཝ་ན་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན མུ་ཙ་ལི་ནྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧཱ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོཏི ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ. སོ ཧི གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཝུ་ཊྛི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏ་དུ་དྡི་ནཱིཏི སཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏ་ས་མྨི་སྶེ་ན སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟེ་ན དུ་སི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏྟཱ དུ་དྡི་ནཱི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི. མུ་ཙ་ལི་ནྡོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ མུ་ཙ་ལི་ནྡ་རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པེ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ. ས་ཀ་བྷ་ཝ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ན་ཏོ. ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ས་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་བྷོ་གེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་རི་མུ་དྡྷ་ནི མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ ཝི་ཧ་ཙྩཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མུ་དྡྷ་པྤ་དེ་ས་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ. ‘‘ཕ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ.
ཏ་སྶ ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝཱ་སཱ་གཱ་ར་མ་སྶ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དཾ ནི་མྨི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡ་སཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཕ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་སི. ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ག་བྦྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༥) ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༤). ‘‘ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ས་ཏྠཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. ཏ་ཉྩ ཋཱ་ནཾ སུ་པི་ཧི་ཏ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ སུ་ཕུ་སི་ཏ་ཨ་གྒ་ལ༹་དྭཱ་རཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སོ ཧི ‘‘མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ སཱི་ཏཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠ, མཱ ཨུ་ཎྷཾ, མཱ ཌཾ་སཱ་དི་ས་མྥ་སྶོ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཎྷ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ མེ་གྷོ ཝི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨུ་ཎྷཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་མྤི མཱ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨུ་ཎྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷོ་ག་པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཁུ་དྡ་ཀེ ཧི ཏ་སྨིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནཱ་ག་སྶ ས་རཱི་ར་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཨུ་སྨཱ བཱ་དྷེ་ཡྻ, ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ན ཏཱ་དི་སཾ ‘མཱ ཨུ་ཎྷཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི.
ཝི་དྡྷནྟི ཨུ་བྦི་དྡྷཾ, མེ་གྷ་ཝི་ག་མེ་ན དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀནྟི ཨ་པ་ག་ཏ་མེ་གྷཾ. དེ་ཝནྟི ཨཱ་ཀཱ་སཾ. ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ཏཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ. ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ས་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་རཱུ་པཾ. པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཾ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཁ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཁོ ཝི་ཝེ་ཀོཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ སུ་ཁོ. ཏུ་ཊྛ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ནྟོ་སེ་ན ཏུ་ཊྛ་སྶ. སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་ཀཱ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ. པ་སྶ་ཏོཏི ཏཾ ཝི་ཝེ་ཀཾ, ཡཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫནྟི ཨ་ཀུ་པྤ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཏེ་ན མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ. པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ སཾ་ཡ་མོཏི ས་ཏྟེ་སུ ཙ སཾ་ཡ་མོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ སུ་ཁོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ.
སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེཏི ཝི་ག་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པི ལོ་ཀེ སུ་ཁཱ. ཀཱི་དི་སཱི? ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོཏི, ཡཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཝི་ག་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པི སུ་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨ་སྨི་མཱ་ན་སྶ ཡོ ཝི་ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྷི ཨ་སྨི་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ཏོ པ་ར་ཉྩ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཝེ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷཱི་ཏི.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. རཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནནྟི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏ་ཡོ ཛ་ནཱ ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་ངྒྷོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡནྟི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་མ་ཎྜ་པེ. སཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟི, དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟི, སཱ་ཀ་ཙྪཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ནྟི, སཱ སཱ་ལཱ་པི མ་ཎྜ་པོ་པི ‘‘ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ ནི་ཙྩཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ས་ནྣི་སི་ནྣཱ་ནནྟི ནི་ས་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་མྨ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནནྟི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁེ ཝི་ཡ ཨཱ་ད་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་སཱི་ད་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་སི་ནྣཱ་ནཾ, ས་མཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན སུ་ཊྛུ ས་མྨཱ ཙ ནི་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཀཱ ཀ་ཐཱ, ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ལ་དྡྷ་སྶ སུ་ག་ཏོ་ཝཱ་ད་སྶ, སཱ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ, ས་མ་ཎ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ.
ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧ་དྡྷ་ན་ཏ་རོ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ནི་ཙ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ, དྭཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན མ་ཧ་དྡྷ་ནོ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ན་ཏ་རོ. ཝཱ་ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ནི་ཙྩ་པ་རི་བྦ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟོ བྷོ་གོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་བྷོ་གོ. དེ་ཝ་སི་ཀཾ པ་ཝི་ས་ན་ཨཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ཧ་ནྟོ ཀོ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀོ་སོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘དེ་ཝ་སི་ཀཾ པ་ཝི་ས་ན་ཨཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ མ་ཎི་སཱ་ར་ཕེ་གྒུ་གུ་མྦཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ དྷ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ སཱ་ར་ག་བྦྷཱ་དཱི་སུ ནི་ཧི་ཏཾ ཀོ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ཛི་རོ, མ་ཧཱ་ནཱི་ལོ, ཨི་ནྡ་ནཱི་ལོ, མ་ར་ཀ་ཏོ, ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ, པ་དུ་མ་རཱ་གོ, ཕུ་སྶ་རཱ་གོ, ཀ་ཀྐེ་ཏ་ནོ, པུ་ལཱ་ཀོ, ཝི་མ་ལོ, ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོ, ཕ་ལི་ཀོ, པ་ཝཱ་ལོ༹, ཛོ་ཏི་ར་སོ, གོ་མུ་ཏྟ་ཀོ, གོ་མེ་ད་ཀོ, སོ་ག་ནྡྷི་ཀོ, མུ་ཏྟཱ, ས་ངྑོ, ཨ་ཉྫ་ན་མཱུ་ལོ, རཱ་ཛ་པ་ཊྚོ, ཨ་མ་ཏཾ་ས་ཀོ, པི་ཡ་ཀོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི ཙཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦཱི་ས་ཏི མ་ཎི ནཱ་མ. ས་ཏྟ ལོ་ཧཱ་ནི ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཙ སཱ་རོ ནཱ་མ. ས་ཡ་ན་ཙྪཱ་ད་ན་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་ག་ཛ་ད་ནྟ་སི་ལཱ་དཱི་ནི ཕེ་གྒུ ནཱ་མ. ཙ་ནྡ་ནཱ་ག་རུ་ཀུ་ངྐུ་མ་ཏ་ག་ར་ཀ་པྤཱུ་རཱ་དི གུ་མྦཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི་མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི་པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞ་བྷེ་དཾ དྷ་ཉྙ་ཝི་ཀ་ཏིཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་ཛི་ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏོ. མ་ཧ་ནྟོ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཝཱ་ཧ་ནོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཝཱ་ཧ་ནོ. མ་ཧ་ནྟཾ སེ་ནཱ་བ་ལ་ཉྩེ་ཝ ཐཱ་མ་བ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧ་བྦ་ལོ. ཨི་ཙྪི་ཏ་ནི་བྦ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ནི་པྥ་ནྣཱ མ་ཧ་ཏཱི ཨི་དྡྷི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ. ཏེ་ཛ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་མ་ནྟ་པ་བྷུ་ས་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ མ་ཧ་ནྟོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྩ་མེ་ན ཡཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཚ་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ, ས་ཏྟ་མེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མྤ་དཱ, ཨ་ཊྛ་མེ་ན པ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཡཱ སཱ སཱ་མི་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་མ་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི, སེ་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟི, ར་ཊྛ་ས་མྤ་ཏྟི, ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི, མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི, དུ་གྒ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་ཏྟ པ་ཀ་ཏི་ས་མྤ་དཱ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ ས་བྦཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི པ་རི་སཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི རཱ་ཛཱ. མ་ག་དྷཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རོ་ཏི མཱ་ག་དྷོ. མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སེ་ནི་ཡ་གོ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ སེ་ནི་ཡོ. བི་མྦི ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ སཱ་ར་བི་མྦི་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ བི་མྦི་སཱ་རོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ནཱ་མ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟཾ པ་ར་སེ་ནཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་སེ་ན་དི. ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛ་སྶ ཨ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ས་ལོ. ཨ་ཡ་ཉྩ་ར་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ར་ཧཱིཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡནྟི སཱ་ཡ་ནྷེ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཝུ་ཊྛི་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སུ་ལ་བྷ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པྤ་མུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ སུ་ག་ཏོ་ཝཱ་དཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ཏེ་སུ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ས་ཀ་ལ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི་ཡོ ནི་སི་ནྣཱ, ཨི་དཱ་ནི མེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ཀཱ་ལོ’’ཏི ཨཱ་ས་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ, ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཀ་ཉྩ་ན་གུ་ཧཱ་ཡ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཡཱུ་ཐཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ མ་ཏྟ་ཝ་ར་ཝཱ་ར་ཎོ ཝི་ཡ ཨ་ཀཱ་ཡ་ཙཱ་པ་ལླེ་ན ཙཱ་རུ་ཝི་ཀྐ་ནྟ་ག་མ་ནོ ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་བཱ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མུ་ཛྫ་ལཱ་ཡ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ པ་བྷ་སྶ་ར་ཀེ་ཏུ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ་ཡ ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞ་བུ་དྡྷ་རཾ་སི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་མཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ བུ་དྡྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ཀ་པྤ་མྤི ན ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠཱཏི ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ནུ བྷ་ཝ་ཐ. ‘‘ཀཱ་ཡ ནོ་ཏྠཱ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ, ‘‘ཀཱ་ཡ ནྭེ་ཏྠཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་སྶ ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ནུ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨི་དྷ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ བྷ་ཝ་ཐ, ཀ་ཏ་མཱ ཙ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་ཐཱ མ་མཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཱ, ཏཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་སི.
ན ཁྭེ་ཏནྟི ན ཁོ ཨེ་ཏཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ‘‘ན ཁོ་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, ན ཁོ ཨེ་ཏཾ ཨི་ཙྩེ་ཝ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ. ས་དྡྷཱཏི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གྷ་ར་ཏོ, ག་ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡནྟི པ་བྦ་ཛྫཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་བྷི་ནཱི་ཏཱ ན ཙོ་རཱ་བྷི་ནཱི་ཏཱ ན ཨི་ཎ་ཊྚཱ ན ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་ཀ་ཏཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་མ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཏུ་མྷེ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ རཱ་ཛ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་ཐ, ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཐ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ན ཁོ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ པ་ཏི་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭ་ཡཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ དྷ་མྨཱི ཝཱ ཀ་ཐཱ ཨ་རི་ཡོ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝོཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ཧི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭ་ཡཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི དྭེ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཱ ཀ་ཐཱ, པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་པ་རི་དཱི་པི་ནཱི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡོཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡོ, ཝི་སུ་དྡྷོ ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡོ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཐ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ ས་ཙེ ཀ་དཱ་ཙི ས་ནྣི་པ་ཏ་ཐ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་ཧི ཏུ་མྷེ་ཧི ‘ཨ་སྶུ་ཏཾ སཱ་ཝེ་ཏི སུ་ཏཾ ཝཱ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྱཱ་བཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཨོ་ཏ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨཱ་ག་མ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ དཱི་པེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧེ་ཏཱུ དྭེ པ་ཙྩ་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ཙ གྷོ་སོ, པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྩ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༡༢༧).
པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀི་ཏྟི་ཏ་ཀཱ་མ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི ས་ནྟ་ཏ་རཱ ཙེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཉྩ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ལོ་ཀེཏི ལོ་ཀ་ས་དྡོ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀོ དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༣, ༧; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢) ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟི,
དི་སཱ བྷ་ནྟི ཝི་རོ་ཙ་ནཱ;
ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ལོ་ཀོ,
ཨེ་ཏྠ ཏེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ཝ་སོ’’ཏི. –
ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༥༠༣) ཨོ་ཀཱ་སེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༩; མ. ནི. ༡.༢༨༣) ས་ཏྟེ་སུ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀེ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཡཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་ཊི་ཙྩ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཾ སུ་ཁཾ. ཡ་ཉྩི་དཾ དི་ཝི་ཡཾ སུ་ཁནྟི ཡ་ཉྩ ཨི་དཾ དི་ཝི བྷ་ཝཾ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ལ་དྡྷ་བྦཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ. ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཁ་སྶཱཏི ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་ཎྷཱ ཁཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཁ་སྶ. ཨེ་ཏེཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཨེ་ཏཱ་ནི སུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི སུ་ཁ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ.
སོ་ལ༹་སིནྟི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎིཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་སུ་ཁཾ, ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དི་ལོ་ཀེ ནཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སུ་ཁཾ, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཚ་བྦི་དྷཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཾ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ, ཡ་ཉྩ ཨི་དཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དེ་ཝེ་སུ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘དི་ཝི་ཡ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ, ས་ཀ་ལ་མྤི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཁ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ སོ་ལ༹་ས བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་བྷཱ་གཾ སོ་ལ༹་ས་བྷཱ་ག་གུ་ཎེ ལ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ལཾ ན ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶཱ་པི ཀ་ལཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ན ཨ་གྒྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘པ་ཐ་བྱཱ ཨེ་ཀ་ར་ཛྫེ་ན, ས་གྒ་སྶ ག་མ་ནེ་ན ཝཱ;
ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ཝ་ར’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༧༨);
སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་པི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཙ་ཏུ་ནྣཾ དཱི་པཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ, སོ ཏ་ཏྠ ན་ནྡ་ནེ ཝ་ནེ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ དི་བྦེ་ཧི ཙ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏོ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏི, སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཁོ སོ ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟོ་ཝ ནི་ར་ཡཱ, ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཱ, ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱ, ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟོ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་གྒ་ཏི་ཝི་ནི་པཱ་ཏཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པེ་ན ཡཱ་པེ་ཏི, ན་ནྟ་ཀཱ་ནི ཙ དྷཱ་རེ་ཏི, སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ སོ པ་རི་མུ་ཏྟོ ནི་ར་ཡཱ, པ་རི་མུ་ཏྟོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཱ, པ་རི་མུ་ཏྟོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱ, པ་རི་མུ་ཏྟོ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་གྒ་ཏི་ཝི་ནི་པཱ་ཏཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་དྡྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ…པེ... བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. དྷ་མྨེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན…པེ… ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’ཏི. ས་ངྒྷེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན…པེ… པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ཁ་ཎྜེ་ཧི…པེ… ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཧི. ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཡོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ དཱི་པཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ཡོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ དཱི་པཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ཏི སོ་ལ༹་སི’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༩༩༧).
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་སུ་ཁཾ ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏི་ས་ཡ་ནྟི བྷཱ་ཛེ་སཱི་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ཏ་ཏི་ཡེ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱཏི དཱ་ར་ཀཱ. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ནནྟི ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ ‘‘ཏ་ད་ནྟ་རཾ ཀོ ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༤༤; ༡༠.༧༥), ‘‘ཛ་ནཱ ས་ངྒ་མྨ མ་ནྟེ་ནྟི, མ་ཉྩ ཏྭ་ཉྩ ཀི་མ་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༢༨) ཀཱ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་དྡ་སཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཨི་ཏྠཱི ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༤༩) ཁ་ཎེ. ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཙི་ཏྟེ. ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཝོ་སཱ་ན་མཱ་པཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ‘‘ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་པོ་དཱ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༡) ཝི་ཝ་རེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷཱ་པི ཝི་ཝ་རེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཙ ཝི་ཝ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཛེ་ཏ་ཝ་ན’’ནྟི. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ གཱ་མ་ཉྩ ན་དི་ཉྩ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, སོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་ཧིཾ ད་ཎྜེ་ན ཧ་ན་ནྟཱིཏི བི་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གོ་ཙ་རཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཀ་ཎྷ་ས་པྤཾ ཚཱ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཡ་ཊྛཱི་ཧི པོ་ཐེ་ནྟི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཏེ དཱ་ར་ཀེ ཨ་ཧིཾ ད་ཎྜེ་ན ཧ་ན་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཨི་མཾ ཨ་ཧིཾ ད་ཎྜེ་ན ཧ་ན་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཌཾ་ས་ན་བྷ་ཡེ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་མེ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨི་མཾ པ་ཧ་ར་ནྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཀ་ཏི་ཀོ་ས་ལླ’’ནྟི དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མེ དཱ་ར་ཀཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ས་ཡཾ པ་ར་ཏྠ སུ་ཁཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཀེ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སཾ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ར་ཝི་ཧེ་སཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ སུ་ཁ་བྷཱ་གི་ནོ ཝ་ཏ མ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་ཀ་རཱ’’ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏ་མྤི ས་ཏྠཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཧི ཀུ་མཱ་ར་ཀེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་ར་ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ པ་རཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་སྶ ཨི་ཙྪ་ན་ཏོ སུ་ཁཱ་ནུ་གི་དྡྷཱ་ནི. བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི པཱ་ཎི་ནོ. ཡོ ད་ཎྜེ་ན ཝི་ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ད་ཎྜེ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ས་ཏྠ་པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ད་ཎྜེ་ནཱཏི ད་ཎྜ་ནེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ་ནི ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙཱི་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ པཱ་ཎི་མུ་གྒ་ར་ས་ཏྠཱ་དཱི་ཧི པོ་ཐ་ན་ཏཱ་ལ༹་ན་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་རཱི་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ཋཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན དྷ་ན་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་སུ ད་ཎྜེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ད་ཎྜེ་ན ཝི་ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི དུ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་མེ་སཱ་ནོ, པེ་ཙྩ སོ ན ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁནྟི སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁཾ ཨེ་ས་ནྟོ ག་ཝེ་ས་ནྟོ པ་ཏྠེ་ནྟོ པེ་ཙྩ པ་ར་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་སུ་ཁཾ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སུ་ཁཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏེ་ན ད་ཎྜེ་ན དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པེ་ཙྩ སོ ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁནྟི ཡོ ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ སུ་ཁ་ཀཱ་མོ དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལོ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ད་ཎྜེ་ན ས་བྦཱ་ནི་པི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ན ཧིཾ་ས་ཏི ན བཱ་དྷ་ཏི, སོ པུ་གྒ་ལོ པ་ར་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་སུ་ཁཾ, དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ དི་བྦ་སུ་ཁཾ, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཏཾ སུ་ཁཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ལ་བྷ་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་ཀྐཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་སྶ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏོ པ་རཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཧི ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧོ་གྷཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་པཱ་ར་མི་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་ཧོ་གྷཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཝ་ཏྠ་ཡཱ་ན་མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ བུ་དྡྷོ, ཀ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཀ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ, ཀ་ཧཾ ན་རཱ་ས་བྷོ, ཀ་ཧཾ པུ་རི་ས་སཱི་ཧོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི. ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནྟཱ གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ་པི ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རེ་ན ས་ཀ་ཊ་དྷུ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟི ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ནྡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་བྦཾ ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༢) ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཙ སུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, ཙུ་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ངྒྷཱ ཝཱ ག་ཎཱ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ནཱ་ཧཾ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྒྷ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་རི་ཝཱ་ཡཾ, ཙུ་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༧༦).
སྭཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ་པི ས་ཀྐ་ཏོ…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི.
ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ས་ཀྐ་ཏཱ ཨ་ག་རུ་ཀ་ཏཱ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ན པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་པ་ནྣ་སོ་བྷཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཱ ཝི་ཡ ནི་པྤ་བྷཱ ནི་ཏྟེ་ཛཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཏཱ་དི་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ་ཝ པ་ལཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་སཱུ་ཡཱ ཝི་སུ་གྒཱ་རཾ ཨུ་གྒི་ར་ནྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཨ་ས་ཀྐ་ཏཱ ཧོ་ནྟི…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཏེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ གཱ་མེ ཙ ཨ་ར་ཉྙེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ཨ་ས་བྦྷཱ་ཧི ཕ་རུ་སཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི རོ་སེ་ནྟི ཝི་ཧེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ས་བྦྷཱ་ཧཱིཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཡོ་གྒཱ་ཧི ས་བྷཱ་ཡཾ སཱ་དྷུ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཱ་ཧི, དུ་ཊྛུ་ལླཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་རུ་སཱ་ཧཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་ཧི མ་མྨ་ཙྪེ་དི་ཀཱ་ཧི. ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཁུཾ་སེ་ནྟི. པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟཱིཏི བྷ་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ ཏ་ཛྫེ་ནྟི. རོ་སེ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ པ་ར་སྶ རོ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན རོ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཝི་ཧེ་སེ་ནྟཱིཏི ཝི་ཧེ་ཋེ་ནྟི, ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཕཱ་སུཾ ཀ་རོ་ནྟི.
ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀེ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཙ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དཱི་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་སུ་ནྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཧཱི་ན་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ལ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཎེ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་མ་ཎི་མྷི ཝ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཙ སུ་ནྡ་རི་ཀཾ ནཱ་མ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དཱི་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་སུཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ སུ་ནྡ་རཱི་ཝ་ཏྠུ པ་ར་ཏོ སུ་ནྡ་རཱི་སུ་ཏྟེ (ཨུ་དཱ. ༣༨) པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ.
བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་མཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ…པེ… ཝི་ཧེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨི་སྶཱ་པ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཏེ་ཧི ཀ་ཏེ ཝི་པྤ་ཀཱ་རེ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཙ པ་རེ་ཧི ཀ་ཏེ ཨུ་པ་ཀཱ་རེ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ གཱ་མེ ཨ་ར་ཉྙེ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཕུ་ཊྛོཏི གཱ་མེ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཁེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཙ ཕུ་ཊྛོ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ, ཏེ་སཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ. ནེ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ནོ པ་ར་ཏོ ད་ཧེ་ཐཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཁི་ཏོ, ཨ་ཧཾ དུ་ཀྑི་ཏོ, མ་མ སུ་ཁཾ, མ་མ དུ་ཀྑཾ, པ་རེ་ནི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ’’ནྟི ཙ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཏོ ན པ་ར་ཏོ ཏཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཐ. ཀ་སྨཱ? ན ཧེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཨ་ཧ་ནྟི ཝཱ མ་མ་ནྟི ཝཱ པ་རོ་ཏི ཝཱ པ་ར་སྶཱ་ཏི ཝཱ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཝ པ་ན ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་སཱི་སཾ, ས་བྦ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨིཾ, ན ཙ མ་མ ཀྭ་ཙ་ནི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་ཏྠཱི’’ཏི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་སི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ཏོ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་ད་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཕུ་ས་ནྟི ཕ་སྶཱ ཨུ་པ་དྷིཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ ཙ ཕ་སྶཱ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པ་དྷིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ ཕུ་ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཧི ཝེ་ད་ནཱ ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁེ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དུ་ཝི་དྷ་ས་མྥ་སྶ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ.
ཡ་ཐཱ པ་ན ཏེ ཕ་སྶཱ ན ཕུ་ས་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་རུ་པ་དྷིཾ ཀེ་ན ཕུ་སེ་ཡྻུཾ ཕ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སོ ཧི ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏེ ཕ་སྶཱ ཕུ་སེ་ཡྻུཾ, ན ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི ཧི ཏུ་མྷེ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ན ཨི་ཙྪ་ཐ, ས་བྦ་སོ ནི་རུ་པ་དྷི་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཡོ་གཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཐཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ གཱ་ཐཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ན ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. པ་ཉྩ་མེ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཀོཏི ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ནཱ་མ་ཀོ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཨེ་ཀོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏཾ་ནི་ཝཱ་སི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཛཱ་ཏོ བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ ཨི་ཙྪཱ་ན་ངྒ་ལ་ཀོ. ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དི་ཀོ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀོ, དྷ་མྨ་མཱ་མ་ཀོ, ས་ངྒྷ་མཱ་མ་ཀོ. ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་དྡྷཱ་ར་སོ་དྷཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦེ་ན. ཏཱི་རེ་ཏྭཱཏི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨུ་པཱ་ས་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་བྷི་ཎྷཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, སོ ཀ་ཏི་པ་ཡཾ ཀཱ་ལཾ བ་ཧུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་བྷི་ས་མྦྷོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཁོ ཏྭཾ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨི་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་མ་ཀཱ་སི, ཡ་དི་དཾ ཨི་དྷཱ་ག་མ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ར་སྶནྟི ཙི་རེ་ན. པ་རི་ཡཱ་ཡནྟི ཝཱ་རཾ. ཡ་དི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་དྷ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་ཡ ཡོ ཨ་ཡཾ ཨ་ཛྫ ཀ་ཏོ ཝཱ་རོ, ཏཾ ཨི་མཾ ཙི་རེ་ན པ་པ་ཉྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ཙི་ར་པ་ཊི་ཀཱ་ཧནྟི ཙི་ར་པ་ཊི་ཀོ ཨ་ཧཾ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ཧི་ཙི ཀེ་ཧི་ཙཱིཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀེ་ཧི་ཙི ཀེ་ཧི་ཙཱིཏི ཡེ་ཧི ཝཱ ཏེ་ཧི ཝཱ. ཏ་ཏྠ གཱ་ར་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྠ་རི ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣ་སྶ ཧི ས་ཏྠུ་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་ད་རོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་སྶཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. པ་ཋ་མཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཀི་ཙྩཾ, པ་ཙྪཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཁུ་དྡ་ཀཾ ཝཱ ཀི་ཙྩཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. བྱཱ་ཝ་ཊོཏི ཨུ་སྶུ་ཀྐོ. ཨེ་ཝཱ་ཧནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཧཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ, ན ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི དུ་ལླ་བྷེ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཙྩ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཏ་སྶ ན ཧོ་ཏི ཀི་ཉྩཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མྤི ‘‘མ་མེ་ཏ’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཧོ་ཏི ན་ཏྠི ན ཝི་ཛྫ་ཏི, སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན ཧོ་སཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ན ཧོ་ཏི ཀི་ཉྩཱིཏི པ་ད་སྶ ‘‘རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཾ ཡ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ པ་རི་གྒ་ཧ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ན་ནྟི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧེ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་མྤི ཀི་ཉྩ་ནཾ པ་ལི་བོ་དྷ་ཛཱ་ཏཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་ཏྟཾ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁཾ ཝ་ཏཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ པ་ན ན ཧོ་ཏི ཀི་ཉྩ་ན་ནྟི ཙེ, ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཡོ ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ, ཏ་སྶ.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀི་ཉྩ་ནཾ པ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་མི་ས་ཀི་ཉྩ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ས་ཀི་ཉྩ་ནཾ, ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ལ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ར་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནཾ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ པ་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཛ་ནོ ཛ་ན་སྨིཾ པ་ཊི་བ་ནྡྷ་རཱུ་པོཏི ས་ཡཾ ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོ ས་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཛ་ནེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ, མ་མ ཨ་ཡ’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་བ་ནྡྷ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ –
‘‘པུ་ཏྟཱ མ་ཏྠི དྷ་ན་མྨ་ཏྠི, ཨི་ཏི བཱ་ལོ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི;
ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པུ་ཏྟཱ ཀུ་ཏོ དྷ་ན’’ནྟི. (དྷ. པ. ༦༢) –
ཨཱ་དཱི་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ག་བྦྷི་ནཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. ད་ཧ་རཱཏི ཏ་རུ་ཎཱི. མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་རོ. པ་ཛཱ་པ་ཏཱིཏི བྷ་རི་ཡཱ. ག་བྦྷི་ནཱིཏི ཨཱ་པ་ནྣ་ས་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ཝི་ཛ་ཉྙཱཏི ཨ་ཛྫ སུ་ཝེ་ཏི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་བྷ་རི་ཡོ ཝཱ་ད་པ་ཏྠ་སྶ་མེ ཋི་ཏོ, ཏེ་ན ནཾ ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. བྷ་རི་ཡཱ པ་ན་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཏེ་ལནྟི ཏི་ལ་ཏེ་ལཾ. ཏེ་ལ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཡཾ ཡཾ ཝི་ཛཱ་ཏཱ་ཡ པ་ས་ཝ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་པྤི་ལོ་ཎཱ་དིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི. ཡཾ མེ ཝི་ཛཱ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཡཾ ཏེ་ལཱ་དི མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཛཱ་ཏཱ་ཡ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་ནྟ་ག་བྦྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཀུ་ཏོཏི ཀ་སྨཱ ཋཱ་ནཱ, ཡ་ཏོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཱ ཝཱ མི་ཏྟ་ཀུ་ལཱ ཝཱ ཏེ་ལཱ་དིཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཾ, ཏཾ ཋཱ་ནཾ མེ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་མཱི་པ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཎ་སྶ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝཱ ས་པྤི་སྶ ཝཱ ཏེ་ལ་སྶ ཝཱཏི ཙ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་གྒི་ཏོ ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཝཱ མི་ཐུ་བྷེ་དཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༦; དཱི. ནི. ༢.༡༥༢; ཨུ་དཱ. ༧༦) ཝི་ཡ. ས་པྤི་སྶ ཝཱ ཏེ་ལ་སྶ ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་པྤི ཙ ཏེ་ལ་ཉྩ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པཱ་ཏུཾ པི་ཝི་ཏུཾ དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་པྤི་སྶ ཝཱ ཏེ་ལ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨི་དྷ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནོ ནཱི་ཧ་རི་ཏུནྟི བྷཱ་ཛ་ནེ་ན ཝཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ བ་ཧི ནེ་ཏུཾ ནོ དཱི་ཡ་ཏི, ཨུ་ཙྪ་དྡི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཝ་མི་ཏྭཱ, ཡཾ་ནཱུ་ན ད་དེ་ཡྻ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨ་ཧཾ ར་ཉྙོ ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ལཾ ཀ་ཎྛ་མ་ཏྟཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ ཡ་ཐཱ་པཱི་ཏཾ ཝ་མི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙི་སྶཱ་མི, ཡཾ པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་མི་སྶི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཛྷཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཏེ་ལཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མི་སྶཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཀ་མྨེ ཨུ་པ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཨུ་དྡྷཾ ཀཱ་ཏུནྟི ཝ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ. ན པ་ན ཨ་དྷོཏི ཝི་རི་ཉྩ་ན་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ན པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི. སོ ཧི ‘‘ཨ་དྷི་ཀཾ པཱི་ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ མུ་ཁ་ཏོ ནི་གྒ་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པི་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་རི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་གྒ་ཏེ ཝ་མ་ན་ཝི་རེ་ཙ་ན་ཡོ་གཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཝཱ ཀེ་ཝ་ལཾ དུ་ཀྑཱ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ཕུ་ཊྛོ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ. དུ་ཀྑཱ་ཧཱིཏི དུ་ཀྑ་མཱ་ཧི. ཏི་བྦཱ་ཧཱིཏི བ་ཧ་ལཱ་ཧི ཏི་ཁི་ཎཱ་ཧི ཝཱ. ཁ་རཱ་ཧཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་ཧི. ཀ་ཊུ་ཀཱ་ཧཱིཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱ་རུ་ཎཱ་ཧི. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཨ་ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཾ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ནི་པ་ནྣོ་པི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི པ་རི་ཏོ ཁི་པ་ནྟོ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཊྚ་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་པ་རི་བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ པ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་ཡཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཁི་ནོ ཝ་ཏཱཏི སུ་ཁི་ནོ ཝ་ཏ ས་པྤུ་རི་སཱ. ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི? ཡེ ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ, ཡེ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ པ་རི་གྒ་ཧ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ, ཀེ་སཾ པ་ནི་དཾ ཀི་ཉྩ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝེ་ད་གུ་ནོ ཧི ཛ་ནཱ ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ’’ཏི, ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝེ་དཾ ག་ཏཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཝཱ ཝེ་དེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏཱ་ཏི ཝེ་ད་གུ་ནོ, ཏེ ཨ་རི་ཡ་ཛ་ནཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པུ་གྒ་ལཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ ནཱ་མ. ཨ་ས་ཏི ཧི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནེ ཀུ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཀི་ཉྩ་ན་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ར་ཧ་ནྟེ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ག་ར་ཧ་ནྟོ ‘‘ས་ཀི་ཉྩ་ནཾ པ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ས་ཏྟ་མེ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོཏི ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ, སོ ཙ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོ, པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན པི་ཡོ, མ་ན་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན མ་ནཱ་པོ. ས་རཱི་ར་སོ་བྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན པི་ཡོ, སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མ་ནཱ་པོ. ཀ་ལེ་ཏི ས་ཏྟེ ཁེ་པེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ལོ, མ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཀ་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ མ་ཙྩུ་ནཱ ཀ་ཏོ ན་ཊྛོ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་ཏོ་ཏི ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ, མ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ བ་ཧཱུ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ མ་ཏ་པུ་ཏྟ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ས་ཧ་སོ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཝ ཨཱ་ལཱ༹་ཧ་ནཱ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ནྟྭཱ མ་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ནི་ཝ་ཏྠཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ སཱི་སཾ་ནྷཱ་ཏཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ནོ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ཀ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ དྷ་མྨཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ སོ་སྶཱ་མཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ལླ་ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠཱཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏི་ནྟ་ཝ་ཏྠཱ. དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱཏི དི་ཝ་ས་སྶ་པི དི་ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ན པུ་ཙྪ་ནྟི. ཀཱ་ལཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཀཱ་ལཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ན པུ་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏུ་མྷེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཏུ་མྷེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨ་ཉྙེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨོ་ཏཱ་པི་ཏ་སུ་དྡྷ་ཝ་ཏྠཱ སཱ་ཡ་ནྷེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་ཛྫ པ་ན ཨ་ལླ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ལླ་ཀེ་སཱ ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ, ཏཾ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཏེ་ན མ་ཡནྟི ཏེ་ན པུ་ཏྟ་ཝི་ཡོ་ག་ཛ་ནི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པེ་ན བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ མ་ཡཾ ཨི་དྷཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱ་ཏི.
ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྦྷ་ཝཱ སོ་ཀ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ, ཨ་ས་ཏི པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་བྦ་སོ ཨེ་ཏེ ན ས་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ཏ་ཏྠ པི་ཡ་རཱུ་པ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཱ་སེཏི པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་སྶཱ་དེ་ན ག་དྷི་ཏཱ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ. ག་དྷི་ཏཱ་སེ་ཏི ཧི ག་དྷི་ཏཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ་ཏྠོ. སེཏི ཝཱ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. པི་ཡ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་ད་ཡོ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཀི་ཉྩ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཙ་ཀྑུ ལོ་ཀེ …པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཧེ་མ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༥༥).
‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུཾ ཧི་ར་ཉྙཾ ཝཱ, ག་ཝ་སྶཾ དཱ་ས་པོ་རི་སཾ;
ཐི་ཡོ བ་ནྡྷཱུ པུ་ཐུ ཀཱ་མེ, ཡོ ན་རོ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཙ. (སུ. ནི. ༧༧༥);
ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ པི་ཡ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་སྶཱ་དེ་ན གི་དྡྷཱ མུ་ཙྪི་ཏཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ པ་ན ཏེ པི་ཡ་རཱུ་པ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཱ་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ པུ་ཐུ་མ་ནུ་སྶཱ ཙཱ’’ཏི, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ད་ཡོ བ་ཧུ་དེ་ཝ་ས་མཱུ་ཧཱ ཙེ་ཝ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ་དི་ཀཱ བ་ཧུ་མ་ནུ་སྶཱ ཙ. ཨ་གྷཱ་ཝི་ནོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑེ་ན དུ་ཀྑི་ཏཱ. པ་རི་ཛུ་ནྣཱཏི ཛ་རཱ་རོ་གཱ་དི་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་བྦ་ནཱ་རོ་གྱཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ཛ་རཱ་རོ་གཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་ད་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཏེ་པི ‘‘ཨ་གྷཱ་ཝི་ནོ’’ཏི ‘‘པ་རི་ཛུ་ནྣཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་མྤི ཝཱ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཛ་རཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རོ་ག་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་སྶ ཝ་སཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ཝ་སཾ ཧ་ཏྠ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡེ ཝེ དི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡེ ཝེ དི་ཝཱ ཙ ར་ཏྟོ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱཏི ‘‘དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཙ ད་ལ༹ྷཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མཱ་ད་པྤ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་རེ་ནྟི. ཛ་ཧ་ནྟི པི་ཡ་རཱུ་པནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན པི་ཡ་རཱུ་པཾ པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་པི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཛ་ཧ་ནྟི. ཏེ ཝེ ཁ་ཎ་ནྟི ཨ་གྷ་མཱུ་ལཾ, མ་ཙྩུ་ནོ ཨཱ་མི་སཾ དུ་ར་ཏི་ཝ་ཏྟནྟི ཏེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཨ་གྷ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ, མ་ཙྩུ་ནཱ མ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ, ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀེ་ཧི་ཙི་པི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་ར་ཏི་ཝ་ཏྟཾ, ས་ཧ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏ་ཎྷཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ནྟི, ལེ་ས་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནྟཱ ཨུ་མྨཱུ་ལ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ –
‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ, པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་དཾ;
ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ན མཱི་ཡ་ནྟི, ཡེ པ་མ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ མ་ཏཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༡) –
ཨཱ་དཱི་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཀུ་ཎྜི་ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཀོ་ལི་ཡཱ་ནཾ ན་ག་རེ. ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཝ་ནེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ནེ.
པུ་བྦེ ཀི་ར ཀུ་ཎྜོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ཡ་ཀྑོ ཏ་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི, ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་མི་སྶ་ཀེ་ན ཙ བ་ལི་ཀ་མྨེ་ན ཏུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ བ་ལིཾ ཨུ་པ་ཧ་ར་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཝ་ན་ནྟྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀཱ གཱ་མ་པ་ཏི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི, སཱ་པི ཏ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་པཱ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཀུ་ཎྜི་ཀཱ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡི་ཏྠ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཏ་ཏྠ ཀོ་ལི་ཡ་རཱ་ཛཱ་ནོ ན་ག་རཾ ཀཱ་རེ་སུཾ, ཏ་མྤི པུ་རི་མ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཀུ་ཎྜི་ཀཱཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཀོ་ལི་ཡ་རཱ་ཛཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སུཾ, ཏ་མྤི ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཝ་ནནྟྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་ཎྜི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཝ་ནེ’’ཏི.
སུ་པྤ་ཝཱ་སཱཏི ཏ་སྶཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མཾ. ཀོ་ལི་ཡ་དྷཱི་ཏཱཏི ཀོ་ལི་ཡ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱི. སཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ པ་ཎཱི་ཏ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ སཱ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝཱ ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཧི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, ས་བྦཾ ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. དེ་ཝ་སི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟ་པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་ནི དེ་ཏི. ཡོ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ ཏཾ ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ རི་ཏྟ་ཧ་ཏྠོ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མུ་ཏྟ་ཙཱ་གཱ པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི ཝོ་སྶ་གྒ་ར་ཏཱ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གཱ དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཏཱ. ཨ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀོ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. སཱ ཏཾ ག་བྦྷཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཀུ་ཙྪི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཉྩ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙ ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ཏཱིཏི ག་བྦྷཾ ཝ་ཧ་ཏི, ག་བྦྷི་ནཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱཏི ས་ཏྟ ཨ་ཧཱ་ནི བྱཱ་ཀུ་ལ་ག་བྦྷཱ. ག་བྦྷོ ཧི པ་རི་པ་ཀྐོ ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལེ ཀ་མྨ་ཛ་ཝཱ་ཏེ་ཧི ས་ཉྩཱ་ལེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ་པཱ་དོ ཨ་དྷོ་སི་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ནི་མུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཝི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ན ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་མ་གྒཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཡོ་ནི་མ་གྒོ པི་ད་ཧ་ཏི, སོ ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛ་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ བྱཱ་ཀུ་ལོ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶཱ་པི ས་ཏྟ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ’’ཏི.
ཨ་ཡ་ཉྩ ག་བྦྷོ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་རོ. ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཾ, ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི, མཱ་ཏུ ཙ་སྶཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་སི་ཀ་རཱ་ཛེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ཨེ་ཀོ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན བ་ལེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ཨ་ཀཱ་སི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ པ་ན པུ་ཏྟོ པི་ཏུ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ནི་དྡྷ་མ་ན་དྭཱ་རེ་ན པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཝེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བ་ལཾ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧ་ནྟཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་རཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ པ་ཎྞཾ པེ་སེ་སི ‘‘ར་ཛྫཾ ཝཱ དེ་ཏུ, ཡུ་དྡྷཾ ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ མཱ་ཏཱ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཡུ་དྡྷེ་ན ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི, ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ས་ཉྩཱ་རཾ པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ན་ག་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏུ, ཏ་ཏོ དཱ་རཱུ་ད་ཀ་བྷ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ཀི་ལ་ནྟཱ ན་ག་རེ མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ནཱ་ཝ ཡུ་དྡྷེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཎྞཾ པེ་སེ་སི. སོ མཱ་ཏུ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་དྭཱ་རཱ་ནི ར་ཀྑ་ནྟོ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷི, ན་ག་རེ མ་ནུ་སྶཱ ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ དཱ་རཱུ་ད་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི.
ཨ་ཐ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ མཱ་ཏཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘བཱ་ལོ མ་མ པུ་ཏྟོ ཨུ་པཱ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ག་ཙྪ་ཐ, ཨ་སྶ ཙཱུ་ལ༹་དྭཱ་རཱ་ནི པི་དྷཱ་ཡ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷ་ཏཱུ་ཏི ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཏྟ་སྶ གཱུ་ལ༹ྷ་སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎི. སོ མཱ་ཏུ སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ནཱ་ག་རཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཏ་སྶ ར་ཉྙོ སཱི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཨ་དཾ་སུ. ཀུ་མཱ་རོ ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ ཏ་དཱ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ན་ག་ར་རུ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཧི་ཏ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ ཝ་སི, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཾ ན་ག་རཱུ་པ་རུ་ནྡྷ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི. ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནི ན་ག་རཾ རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི ལོ་ཧི་ཏ་ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན སོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ‘‘ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཡ་ཉྩ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ནཱ་ག་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ནི་ཀཾ གུ་ལ༹་ད་དྷིཾ ད་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒོ ཛཱ་ཏོ. སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་པི ‘‘ན་ག་རཾ རུ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི པེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཀུ་ཙྪི་ནཱ ག་བྦྷཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷཱ་ཛཱ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཏེ མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨཱི་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དིཾ་སུ.
ཏཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧཱིཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི མཱུ་ལ༹ྷ་ག་བྦྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ས་ཧ་ཏི. སཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་དུ་ཀྑཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཁ་མ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི.
ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ བྷ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ སཱ་མཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ བུ་དྡྷོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཡཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙ ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏཱ་ཡ ཧི ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་སི་དྡྷི. ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ལ་དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཙ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཨ་ཊྛ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧོ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཝ་ཏ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ. སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ སུ་ཊྛུ སུ་ཁཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཡ་སྨིཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཨཱི་དི་སཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྠོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི.
སཱ་མི་ཀནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏིཾ ཀོ་ལི་ཡ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཾ. ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ཨ་བྷཱ་སི. མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡཱ་ཧཱིཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ནི ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མ་ས་སྶི་རཱི་ཀཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ར་ཎཱ་ནི ཏ་ཝ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡཱ་ཧི, ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒེ་ན ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་བཱ་དྷོཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཡ་པ་ཊྚེ་ན ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཎྷ་ཏི. ཨཱ་ཏ་ངྐོཏི ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་རོ རོ་གོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་པེ་ཏ་བྦ་རོ་གོ ཨཱ་ཏ་ངྐོ, ཨི་ཏ་རོ ཨཱ་བཱ་དྷོ. ཁུ་དྡ་ཀོ ཝཱ རོ་གོ ཨཱ་ཏ་ངྐོ, བ་ལ་ཝཱ ཨཱ་བཱ་དྷོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨཱ་བཱ་དྷོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨཱ་ཏ་ངྐོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. གི་ལཱ་ན་སྶེ་ཝ ཙ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་རུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡེ བ་ལཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་གྒེ་ལ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་བ་ལ་ཉྩ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཋཱ་ན་ནི་སི་ནྣ་ག་མ་ན་ས་ཡ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཉྩ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ‘‘སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.
པ་ར་མནྟི ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ. ཏེ་ན སཱ་དྷུ, བྷ་དྡེ, ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀོ་ལི་ཡ་པུ་ཏྟོཏི སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ སཱ་མི་ཀོ ཀོ་ལི་ཡ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ. སུ་ཁི་ནཱི ཧོ་ཏཱུཏི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ས་ཏྠཱ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཝ་ནྡ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཾ སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཾ ཏ་སྶཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶཱ པུ་ཏྟ་སྶ ཙ ག་བྦྷ་ཝི་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁི་ནཱི…པེ… ཨ་རོ་གཱ, ཨ་རོ་གཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ས་ཧ ཝ་ཙ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧེ་ཝ. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝོ་ཙ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཏ་མྤི ཀ་མྨཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ཏ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི – ས་ཙེ ཏ་ཐཱ ས་ཏྠཱ ནཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ, ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཏ་སྶཱ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་སྶཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘སུ་ཁི་ནཱི ཨ་རོ་གཱ ཨ་རོ་ག་ཉྩ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ སོ ག་བྦྷོ བྱཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ མཱ་ཏཱ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏྠི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན སོ་ཀེ་ན ཨུ་མྨཱ་དཾ པ་ཏྭཱ –
‘‘ཨུ་བྷོ པུ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ, པ་ནྠེ མ་ཡ྄ཧཾ པ་ཏཱི མ་ཏོ;
མཱ་ཏཱ པི་ཏཱ ཙ བྷཱ་ཏཱ ཙ, ཨེ་ཀ་ཙི་ཏ་ཀ་མྷི ཛྷཱ་ཡ་རེ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༤༩༨) –
ཝ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཙ་ར་ནྟི་ཡཱ ‘‘ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱ་ཧི བྷ་གི་ནཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨུ་མྨཱ་དོ ཝཱུ་པ་ས་མི, ཏ་ཐཱ སུ་པྤི་ཡཱ་པི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱུ་རུ་ཡཾ ཀ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཎེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ས་ཡ་ན་པི་ཊྛེ ནི་པ་ནྣཱ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མཾ ཝ་ནྡ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝ་ཎེ པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ ཛཱ་ཏེ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་དྷ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེཏི, བྷ་ནྟེ, ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་པུ་ཏྟཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་སཱི་ས་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཁི་ནཱི ཨ་རོ་གཱ ཨ་རོ་གཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི, ཏཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་པ་རེ ‘‘ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱཏི ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ནྡི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱཏི ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ་པི ས་མྨོ་ད་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ, ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ. ས་ཀཾ གྷ་རཾ པ་ཙྩཱ་ཡཱ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གྷ་རཾ པ་ཊི་ག་ཙྪི. ཡེ པ་ན ‘‘ཡེ་ན ས་ཀཾ གྷ་ར’’ནྟི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཡ་དི་པི ཡ-ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘པ་ཊི་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི.
ཝི་ཛཱ་ཏནྟི པ་ཛཱ་ཏཾ, པ་སུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡནྟི ཨ་ནྡྷ་སྶ པ་བྦ་ཏཱ་རོ་ཧ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ས་དྡ་ན་ཡོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ་གྒཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏཱཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷོཏི དྷ་མྨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་བྦྷུ་ཏཾ.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ – ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣཱ པུ་རི་མ་ཀཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དཱ་ན་པཱ་ར་མིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཁ་ནྟི་ས་ཙྩ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྟཱ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མཱི་ཏི ཨི་མཱ ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ, ད་ས ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ, ད་ས པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ་ཏི ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ན་ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཀོ་ཊིཾ པ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡ་ཐཱ ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ས་མེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ཏཱ, སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟེ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཱ་ཝ དི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་སུཾ, ཨཱ་ས་བྷི་ཉྩ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སིཾ་སུ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱ, ཏ་ཉྩ ནེ་སཾ ག་མ་ནཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ག་ཏོ, ཏ་ཉྩ་སྶ ག་མ་ནཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ནེ་ཀྑ་མྨེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཏཱ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དེ་ན བྱཱ་པཱ་དཾ, ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཏཱ, ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ, པཱ་མོ་ཛྫེ་ན ཨ་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ, ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ཏཾ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ག་ཏོ. ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་གྒྷ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་ཎྷ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, རཱུ་པ་སྶ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ, བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ, དྭཱ་ད་ས་པ་དི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ, པ་ཉྩ་ནྣཾ བ་ལཱ་ནཾ, ས་ཏྟ་ནྣཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ, ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ, ཨ་མ་ཏོ་ག་དྷ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཏ་ཐ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་མེ་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༩༠) ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏཱ་ནི ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཨ་པི་ཙ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ན་ཉྙ་ཐོ…པེ… ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ན་ཉྙ་ཐོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ…པེ... ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ན་ཉྙ་ཐོ, ཏཾ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ་པི ཏ་ཐཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ག་ཏ་ས་དྡོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐ་དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡཾ ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཙ ཏེ་ན ཏཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཏཾ རཱུ་པཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཡཾ རཱུ་པཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་གྷཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༦༡༦) ན་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཏེ་ར་ས་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི དྭི་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ན་ཡེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏ་ཐ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཝི་ཏ་ཐཾ ན་ཏྠི. ཨེ་ས ན་ཡོ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ས་དྡཱ་དཱི་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་མ་ཧཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་དི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤).
ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐ་ད་སྶཱི་ཨ་ཏྠེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི པ་ད་ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡཾ ར་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཡ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཀཱ་ལཾ ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ ལ་པི་ཏཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི, ས་བྦཾ ཏཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ རཱ་ག་མ་དཱ་དི་ནི་མྨ་ཐ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ཡ་ཉྩ, ཙུ་ནྡ, ར་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཡ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ བྷཱ་ས་ཏི ལ་པ་ཏི ནི་དྡི་ས་ཏི, ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༨༨).
ག་ད་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ག་ཏ་ས་དྡོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཨ་པི་ཙ ཨཱ་ག་ད་ནཾ ཨཱ་ག་དོ, ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨཱ་ག་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ད་ཀཱ་ར་སྶ ཏ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སྶ་པི ཝཱ་ཙཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝཱ་ཙཱ, ཀཱ་ཡོ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཀཱ་ཡོ, ཝཱ་ཙཱ་པི ཏ་ཐཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༣).
ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་རི བྷ་ཝ་གྒཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ན་པི ས་མཱ་དྷི་ནཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཡ་པི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན་པི, ན ཏ་སྶ ཏུ་ལཱ ཝཱ པ་མཱ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏུ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ དེ་ཝ་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ, བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ་ད་སོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༣).
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་སི་དྡྷི – ཨ་ག་དོ ཝི་ཡ ཨ་ག་དོ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཙེ་ཝ པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡོ ཙ. ཏེ་ན སོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ བྷི་ས་ཀྐོ ཝི་ཡ དི་བྦཱ་ག་དེ་ན ས་པྤེ ས་བྦ་པ་ར་པྤ་ཝཱ་དི་ནོ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཉྩ ལོ་ཀཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི. ཨི་ཏི ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ནེ ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ག་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ད་ཀཱ་ར་སྶ ཏ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཨ་པི་ཙ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཾ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཏ་ཐཾ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ལོ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ལོ་ཀ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ…པེ… ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཾ. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༣).
ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ – ཏ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐེ་ཧི ཨ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏེ་ན དཱི་པ་ངྐ་ར་ད་ས་བ་ལ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ –
‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི, ཧེ་ཏུ ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ,
པ་བྦ་ཛྫཱ གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཙ ཚ་ནྡ་ཏཱ;
ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༩) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཏི་ཎྞོ ཏཱ་རེ་སྶཱ་མི, མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མི, ད་ནྟོ ད་མེ་སྶཱ་མི, ས་ནྟོ ས་མེ་སྶཱ་མི, ཨ་སྶ་ཏྠོ ཨ་སྶཱ་སེ་སྶཱ་མི, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་པེ་སྶཱ་མི, བུ་དྡྷོ བོ་དྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀིཾ མེ ཨེ་ཀེ་ན ཏི་ཎྞེ་ན, པུ་རི་སེ་ན ཐཱ་མ་ད་སྶི་ནཱ;
ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ, ས་ནྟཱ་རེ་སྶཾ ས་དེ་ཝ་ཀཾ.
‘‘ཨི་མི་ནཱ མེ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན, ཀ་ཏེ་ན པུ་རི་སུ་ཏྟ་མེ;
ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ, ཏཱ་རེ་མི ཛ་ན་ཏཾ བ་ཧུཾ.
‘‘སཾ་སཱ་ར་སོ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ, ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེ;
དྷ་མྨ་ནཱ་ཝཾ ས་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ས་ནྟཱ་རེ་སྶཾ ས་དེ་ཝ་ཀཾ.
‘‘ཀིཾ མེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ན, དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏེ་ནི་དྷ;
ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ, བུ་དྡྷོ ཧེ་སྶཾ ས་དེ་ཝ་ཀེ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༥-༥༨);
ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ མ་ཧཱ་པ་ཊི་ཉྙཾ ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ པ་ཝི་ཙ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་མ་ཏིཾ་ས་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ, ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ, པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མྦྷ་རི་ཏྭཱ, པུ་བྦ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ན་ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་པེ་ཏྭཱ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཾ པ་ར་མ་ཀོ་ཊིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶེ་ཝ སཱ མ་ཧཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ, ན ཏ་སྶ ཝཱ་ལ་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཐཱ ཧི དཱི་པ་ངྐ་ར་ད་ས་བ་ལོ ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ མ་ངྒ་ལོ…པེ… ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘‘བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎོ ཡེ ཏེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྦཱ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ, ཏེ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ས་མྦཱ་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི པ་ཊི་སྶ་ར་ཎཾ, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ན་མི་ཏོ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཀཱ་སི. ཀ་ཏྭཱ ཙ ཡ་ཐཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ པ་རེ་སཾ སོ་ཏ་པ་ཐཱ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ས་མུ་པྤཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟོ ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སེ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཏཱ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ར་ཏིཾ པ་ར་མ་ཉྩ ས་ནྟཾ ཝི་མོ་ཀྑ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡ བཱ་ལ་ཛ་ན་བ་ཧུ་ལེ ལོ་ཀེ ཏེ་ཧི ས་མུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ས་མྨཱ་ནཱ་ཝ་མཱ་ན་ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་སྶ ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་མོ་ཀྐ་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ་པི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་དཱ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ས་མཱ་ན་ར་སཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཡ ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ? ཏ་ཐཱ་ནི ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ, ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཊྛོ ནི་དཱ་ན་ཊྛོ སཾ་ཡོ་ག་ཊྛོ པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛོ, ནི་རོ་དྷ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཊྛོ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛོ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ཨ་མ་ཏ་ཊྛོ, མ་གྒ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ ཧེ་ཏྭ་ཊྛོ ད་སྶ་ན་ཊྛོ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏ་བྦི་བྷཱ་གཱ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི, ཏཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཡ་ཐཱ ཙ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཱ་ནི པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཚ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ཏྟ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ཊྛ་མ་གྒ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎཱ་ནི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སཱ་དི ཁ་ནྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དི ཙ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་སུ ཙ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཝི་དཱུ་ར་དེ་སེ་སུ་པི རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕ་སྶཱ་དི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏ་ཨཱ་མ་ལ་ཀེ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་སུ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་སུ ཙཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༣.༥).
ཏཱ་ནི པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ཝི་ཏ་ཐཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནི, ཏཱ་ནི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཉྪཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཐཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ.
ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ནི་རུ་ཏྟི་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. དྷ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ནི་རུ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཏྠེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, དྷ་མྨེ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཏ་ཏྲ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཉཱ་ཎེ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༨-༧༢༡).