༢. ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙཱ་ལཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷེ་སུ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཙཱ་ལཱཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་སྶཱ ཀ་ནི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱཏི, ཨ་ཐ ཏ་སྶཱ ཀ་ནི་ཊྛཱ་ཡ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱཏི. ཨི་མཱ ཏི་སྶོ་པི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནི་ཡོ, ཨི་མཱ་སཾ པུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཏི་ཎྞཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལེ’’ཏི (ཐེ་ར་གཱ. ༤༢) ཨཱ་ག་ཏཾ.

ཨི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ་པི བྷ་གི་ནི་ཡོ ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པ་བྦ་ཛཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི ནཱུ་ན སོ ཨོ་ར་ཀོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, ན སཱ ཨོ་རི་ཀཱ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཡ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཾ རུ་ད་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཛ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ གྷ་ཊེ་ནྟི་ཡོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི་ཡོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟི.

ཏཱ་སུ ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་རོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་ཧི ཨུ་པ་ནེ་སི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཙཱ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༦༧).

ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་མྷི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣཾ མཱ་རོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠུ གུ་ཎེ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཝེ་དེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་རོ དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨ་ཐ སཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ མཱ་རེ་ན ཙ བྷཱ་སི་ཏཱ གཱ་ཐཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཱི –

༡༨༢. ‘‘ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ན, བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ;

པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི པ་དཾ ས་ནྟཾ, ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ སུ་ཁཾ.

༡༨༣. ‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སི, ས་མ་ཎཱི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི;

ན ཙ རོ་ཙེ་སི པཱ་ས་ཎྜེ, ཀི་མི་དཾ ཙ་ར་སི མོ་མུ་ཧཱ.

༡༨༤. ‘‘ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པཱ་ས་ཎྜཱ, དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏཱ;

ན ཏེ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི, ན ཏེ དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ.

༡༨༥. ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ, བུ་དྡྷོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ;

སོ མེ དྷ་མྨ་མ་དེ་སེ་སི, དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ.

༡༨༦. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ;

ཨ་རི་ཡཾ ཙ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ, དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་གཱ་མི་ནཾ.

༡༨༧. ‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རིཾ སཱ་ས་ནེ ར་ཏཱ;

ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.

༡༨༨. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཧ་ཏཱ ན་ནྡཱི, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་དཱ་ལི་ཏོ;

ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི པཱ་པི་མ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི. –

ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ས་ཏིཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑུ་ནཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི་པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི པ་དཾ ས་ནྟནྟི ས་ནྟཾ པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ. སུ་ཁནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁཾ.

‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ མཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ བ་ཧཱུ ས་མ་ཡཱ ཏེ་ས་ཉྩ དེ་སེ་ཏཱ་རོ བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ, ཏེ་སུ ཀཾ ནུ ཁོ ཏྭཾ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སི མུ་ཎྜི་ཏ་ཀེ་སཱ ཨ་སི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཎྜཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མ་ཎཱི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ན ཙ རོ་ཙེ་སི པཱ་ས་ཎྜེཏི ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ པཱ་ས་ཎྜེ ཏེ ཏེ ས་མ་ཡ་ནྟ་རེ ནེ་ཝ རོ་ཙེ་སི. ཀི་མི་དཾ ཙ་ར་སི མོ་མུ་ཧཱཏི ཀིཾ ནཱ་མི་དཾ, ཡཾ པཱ་ས་ཎྜ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨུ་ཛུཾ ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཛྫ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཀུ་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མཱུ་ལ༹ྷཱ ཙ་ར་སི པ་རི་བྦྷ་མ་སཱི་ཏི.

ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རཱི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ཏ་ཛྫེ་ནྟཱི ‘‘ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པཱ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ ཨི་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀུ་ཊཱི་ས་ཀ་བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ་དི་ཀཱ. ཏེ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སཾ དི་ཊྛི་པཱ་ས་ཉྩ ཌེ་ནྟི ཨོ་ཌྜེ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ས་ཎྜཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་སྶི་ཏཱ, དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨཱ་དི་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ དི་ཊྛི་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན པཱ་ས་ཎྜ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. ན ཏེ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ཡེ པཱ་ས་ཎྜི་ནོ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི. ན ཏེ དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མ་གྒེ་པི ཧི ཏེ སཾ་མཱུ་ལ༹ྷཱ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ པཱ་ས་ཎྜ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སཱི་ཏི པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མནྟི ས་བྦཱ་སཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡཾ དི་ཊྛི་ཛཱ་ལ་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.