༧. ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ མུ་ས་ལཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྦྷཱ་རཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཧུ་ཏྭཱ, ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རཱཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཐེ་རཱི ཏ་སྶཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི. སཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་རེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟཱི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༡༧༥. ‘‘མུ་ས་ལཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, དྷ་ཉྙཾ ཀོ་ཊྚེ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ;
པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་ནི པོ་སེ་ནྟཱ, དྷ་ནཾ ཝི་ནྡ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ.
༡༧༦. ‘‘གྷ་ཊེ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི;
ཁི་པྤཾ པཱ་དཱ་ནི དྷོ་ཝི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་ད་ཐ.
༡༧༧. ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ན, ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཐ ས་ངྑཱ་རེ, པ་ར་ཏོ ནོ ཙ ཨ་ཏྟ་ཏོ.
༡༧༨. ‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ;
པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལ་ཡི་ཏྭཱ་ན, ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཨུ་པཱ་ཝི་སིཾ.
༡༧༩. ‘‘ར་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་མེ ཡཱ་མེ, པུ་བྦ་ཛཱ་ཏི་མ་ནུ་སྶ་རིཾ;
ར་ཏྟི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཡཱ་མེ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ཝི་སོ་དྷ་ཡིཾ.
༡༨༠. ‘‘ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མེ ཡཱ་མེ, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལ་ཡིཾ;
ཏེ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཐ ཝུ་ཊྛཱ་སིཾ, ཀ་ཏཱ ཏེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི.
༡༨༡. ‘‘ས་ཀྐཾ་ཝ དེ་ཝཱ ཏི་ད་སཱ, ས་ངྒཱ་མེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏཾ;
པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་སྶཱ་མི, ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་མྷི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཐཱཏི པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཐ, ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་པི, དུ་ཀྑཱ་ཏི་པི, ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྩ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཐེ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིནྟི པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ཨ་ནུ་སི་ཊྛིཾ. ‘‘པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ སཱ་ས་ན’’ནྟི་པི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཨ་ཐ ཝུ་ཊྛཱ་སིནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ས་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་སིཾ. ཨ་ཡ་མྤི ཐེ་རཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ‘‘ན ཏཱ་ཝི་མཾ པ་ལླ་ངྐཾ བྷི་ནྡི་སྶཱ་མི, ཡཱ་ཝ མེ ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཱ་ནི་མྷི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ’’ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་སི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ. ཏ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཏཱ ཏེ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙཱ་ལཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷེ་སུ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཙཱ་ལཱཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་སྶཱ ཀ་ནི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱཏི, ཨ་ཐ ཏ་སྶཱ ཀ་ནི་ཊྛཱ་ཡ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱཏི. ཨི་མཱ ཏི་སྶོ་པི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནི་ཡོ, ཨི་མཱ་སཾ པུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཏི་ཎྞཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལེ’’ཏི (ཐེ་ར་གཱ. ༤༢) ཨཱ་ག་ཏཾ.
ཨི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ་པི བྷ་གི་ནི་ཡོ ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པ་བྦ་ཛཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ན ཧི ནཱུ་ན སོ ཨོ་ར་ཀོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, ན སཱ ཨོ་རི་ཀཱ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཡ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡཱ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཾ རུ་ད་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཛ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ གྷ་ཊེ་ནྟི་ཡོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི་ཡོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟི.
ཏཱ་སུ ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་རོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཀཱ་མེ་ཧི ཨུ་པ་ནེ་སི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ. ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཁོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཡེ་ན ཙཱ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཙཱ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༦༧).
ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་མྷི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣཾ མཱ་རོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠུ གུ་ཎེ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཝེ་དེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་རོ དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནོ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨ་ཐ སཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ མཱ་རེ་ན ཙ བྷཱ་སི་ཏཱ གཱ་ཐཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཱི –
༡༨༢. ‘‘ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ན, བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ;
པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི པ་དཾ ས་ནྟཾ, ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ སུ་ཁཾ.
༡༨༣. ‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སི, ས་མ་ཎཱི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི;
ན ཙ རོ་ཙེ་སི པཱ་ས་ཎྜེ, ཀི་མི་དཾ ཙ་ར་སི མོ་མུ་ཧཱ.
༡༨༤. ‘‘ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པཱ་ས་ཎྜཱ, དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏཱ;
ན ཏེ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི, ན ཏེ དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ.
༡༨༥. ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ, བུ་དྡྷོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ;
སོ མེ དྷ་མྨ་མ་དེ་སེ་སི, དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ.
༡༨༦. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ;
ཨ་རི་ཡཾ ཙ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ, དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་གཱ་མི་ནཾ.
༡༨༧. ‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རིཾ སཱ་ས་ནེ ར་ཏཱ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
༡༨༨. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཧ་ཏཱ ན་ནྡཱི, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་དཱ་ལི་ཏོ;
ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི པཱ་པི་མ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ས་ཏིཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑུ་ནཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི་པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི པ་དཾ ས་ནྟནྟི ས་ནྟཾ པ་དཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ. སུ་ཁནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁཾ.
‘‘ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ མཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ བ་ཧཱུ ས་མ་ཡཱ ཏེ་ས་ཉྩ དེ་སེ་ཏཱ་རོ བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ, ཏེ་སུ ཀཾ ནུ ཁོ ཏྭཾ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སི མུ་ཎྜི་ཏ་ཀེ་སཱ ཨ་སི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་ཎྜཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མ་ཎཱི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ན ཙ རོ་ཙེ་སི པཱ་ས་ཎྜེཏི ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ པཱ་ས་ཎྜེ ཏེ ཏེ ས་མ་ཡ་ནྟ་རེ ནེ་ཝ རོ་ཙེ་སི. ཀི་མི་དཾ ཙ་ར་སི མོ་མུ་ཧཱཏི ཀིཾ ནཱ་མི་དཾ, ཡཾ པཱ་ས་ཎྜ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨུ་ཛུཾ ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཛྫ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཀུ་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མཱུ་ལ༹ྷཱ ཙ་ར་སི པ་རི་བྦྷ་མ་སཱི་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རཱི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་དཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ཏ་ཛྫེ་ནྟཱི ‘‘ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པཱ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ ཨི་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀུ་ཊཱི་ས་ཀ་བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ་དི་ཀཱ. ཏེ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སཾ དི་ཊྛི་པཱ་ས་ཉྩ ཌེ་ནྟི ཨོ་ཌྜེ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ས་ཎྜཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་སྶི་ཏཱ, དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨཱ་དི་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ དི་ཊྛི་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན པཱ་ས་ཎྜ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. ན ཏེ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ཡེ པཱ་ས་ཎྜི་ནོ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི. ན ཏེ དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མ་གྒེ་པི ཧི ཏེ སཾ་མཱུ་ལ༹ྷཱ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པཱ་ས་ཎྜ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀཾ ནུ ཨུ་དྡི་སྶ མུ་ཎྜཱ་སཱི་ཏི པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མནྟི ས་བྦཱ་སཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡཾ དི་ཊྛི་ཛཱ་ལ་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏི་མ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྠུ ཙཱ་ལཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་མྤི ཧི ཙཱ་ལཱ ཝི་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟཱི –
༡༨༩. ‘‘ས་ཏི་མ་ཏཱི ཙ་ཀྑུ་མ་ཏཱི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ;
པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི པ་དཾ ས་ནྟཾ, ཨ་ཀཱ་པུ་རི་ས་སེ་ཝི་ཏ’’ནྟི. –
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ས་ཏི་མ་ཏཱིཏི ས་ཏི་ས་མྤ་ནྣཱ, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ར་མེ་ན ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་མ་ཏཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་མེ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀཱ་པུ་རི་ས་སེ་ཝི་ཏནྟི ཨ་ལཱ་མ་ཀ་པུ་རི་སེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི སེ་ཝི་ཏཾ.
‘‘ཀི་ནྣུ ཛཱ་ཏིཾ ན རོ་ཙེ་སཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ ཐེ་རིཾ ཀཱ་མེ་སུ ཨུ་པ་ཧཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན མཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཀིཾ ནུ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ་ནི ན རོ་ཙེ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༦༧) ཧི མཱ་རེ་ན པུ་ཊྛཱ ཐེ་རཱི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཛཱ་ཏིཾ ཁྭཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་རོ ཛཱ་ཏ་སྶ ཀཱ་མཱ པ་རི་བྷོ་གཱ, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏི་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཀཱ་མཱ་པི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ –
༡༩༠. ‘‘ཀི་ནྣུ ཛཱ་ཏིཾ ན རོ་ཙེ་སི, ཛཱ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ནི བྷུ་ཉྫ་ཏི;
བྷུ་ཉྫཱ་ཧི ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཡོ, མཱ་ཧུ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པི་ནཱི’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཀིཾ ནུ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ཏྭཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ ཛཱ་ཏིཾ ན རོ་ཙེ་སི ན རོ་ཙེ་ཡྻཱ་སི, ན ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་སྨཱ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ནི བྷུ་ཉྫ་ཏི ཨི་དྷ ཛཱ་ཏོ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ནི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ན ཧི ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ བྷུ་ཉྫཱ་ཧི ཀཱ་མ་ར་ཏི་ཡོ ཀཱ་མ་ཁི་ཌྜཱ་ར་ཏི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ. མཱ་ཧུ པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པི་ནཱི ‘‘ཡོ་བྦ་ཉྙེ ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ན མ་ཡཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པི་ནཱི མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠོ ཙ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ཏྠོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རཱི ཛཱ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏ་ཛྫེ་ནྟཱི –
༡༩༡. ‘‘ཛཱ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ན ཚེ་ད་ནཾ;
ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་པ་རི་ཀླེ་སཾ, ཛཱ་ཏོ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི.
༡༩༢. ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ, ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ;
སོ མེ དྷ་མྨ་མ་དེ་སེ་སི, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ.
༡༩༣. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ;
ཨ་རི་ཡཾ ཙ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ, དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་གཱ་མི་ནཾ.
༡༩༤. ‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རིཾ སཱ་ས་ནེ ར་ཏཱ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ.
༡༩༥. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཧ་ཏཱ ན་ནྡཱི, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་དཱ་ལི་ཏོ;
ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི པཱ་པི་མ, ནི་ཧ་ཏོ ཏྭ་མ་སི ཨ་ནྟ་ཀཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ཛཱ་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ར་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཛ་རཱ་རོ་གཱ་ད་ཡོ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཏྠཱ, ས་བྦེ་པི ཏེ ཛཱ་ཏ་སྶ ཧོ་ནྟི ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ན ཚེ་ད་ན’’ནྟི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ནཾ ཚེ་ད་ནཾ ཛཱ་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ. ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཚེ་ད་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ བཱ་ཏྟིཾ་ས ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་པི ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཝ་དྷ་བ་ནྡྷ་པ་རི་ཀླེ་སཾ, ཛཱ་ཏོ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝི་ཡོ་ཛ་ན་མུ་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་དྷ་པ་རི་ཀླེ་ས་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ནྡྷ་པ་རི་ཀླེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཡཾ་ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཏཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏིཾ ན རོ་ཙེ་མཱི་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་མཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟཱི – ‘‘ཨ་ཏྠི ས་ཀྱ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོཏི ཀི་ལེ་ས་མཱ་རཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ན པ་རཱ་ཛི་ཏོ. ས་ཏྠཱ ཧི ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.