༣. སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ད་ལི་དྡ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ན་ལ༹་ཀཱ་ར་སྶ དི་ནྣཱ པ་ཋ་མ་ག་བྦྷེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི. ཏ་སྶ སུ་མ་ངྒ་ལོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶཱ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཐེ་རཱི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་པི་སྶཱ པུ་ཏྟོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་དུ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟཱི –
༢༣. ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ, སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷི མུ་ས་ལ་སྶ;
ཨ་ཧི་རི་ཀོ མེ ཚ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ་པི, ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ མེ དེ་ཌྜུ་བྷཾ ཝཱ་ཏི.
༢༤. ‘‘རཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཧཾ དོ་ས་ཉྩ, ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཝི་ཧ་ནཱ་མི;
སཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་ག་མྨ, ‘ཨ་ཧོ སུ་ཁ’ནྟི སུ་ཁ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི. –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱཏི སུ་མུ་ཏྟཱ. ཀ-ཀཱ་རོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟཱ ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྶཱ ཝཱ པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ན གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ‘‘སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ མུ་ཏྟཱ ཝ་ཏ ཨ་མྷི. མུ་ས་ལ་སྶཱཏི མུ་ས་ལ་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ད་ལི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ས་ཡ་མེ་ཝ མུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཧི་རི་ཀོ མེཏི མ་མ སཱ་མི་ཀོ ཨ་ཧི་རི་ཀོ ནི་ལླ་ཛྫོ, སོ མ་མ ན རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཝ་ད་ཏི. ཚ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ་པཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཚ་ཏྟ་ཀ་མྤི མེ ན རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན པེ་ལཱ༹་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཚ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ མེ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ ཛ་རཱ་ཝ་ཧོ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ མ་མ ས་རཱི་རེ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ པ་རེ་སཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏ་རོ ཙ མ་མ ས་རཱི་ར་ཏོ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ མེ དེ་ཌྜུ་བྷཾ ཝཱ་ཏཱིཏི མེ མ་མ བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ས་པྤ་ག་ནྡྷཾ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཧཾ སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
རཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཧཾ དོ་ས་ཉྩ, ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཝི་ཧ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀཾ རཱ་ག་ཉྩ དོ་ས་ཉྩ ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧ་ནཱ་མི ཝི་ནཱ་སེ་མི, པ་ཛ་ཧཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཏེ་ན དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཕཱ་ལི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཾ ག་ར་ཧ་ནྟཱི ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ རཱ་ག་དོ་ས་པ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝོ་ཙ. སཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་ག་མྨཱཏི སཱ ཨ་ཧཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱ ཝི་ཝི་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ. སུ་ཁ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི སུ་ཁ་ནྟི ཛྷཱ་ཡཱ་མི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི ཕ་ལ་སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཕ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧོ སུ་ཁནྟི ཨི་དཾ པ་ན་སྶཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.
སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.