༢. དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཡ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་རེ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ས་ར་ཎེ་སུ ཙ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ དྷཱ་ཏུ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ར་ཏ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟེ་ན པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ, ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ན་ག་རེ ཁེ་མ་ཀ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ན་ནྡཱཏི་སྶཱ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ རཱུ་པ་སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏ་སྶཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་རེ་ཡྻ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཝ་ར་བྷཱུ་ཏོ ས་ཀྱ་ཀུ་མཱ་རོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ཀཱ་མཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སུཾ.
སཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་པི རཱུ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་དཱ ‘‘ས་ཏྠཱ རཱུ་པཾ ཝི་ཝ་ཎྞེ་ཏི ག་ར་ཧ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན རཱུ་པེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶཱ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཉ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་བྦཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི. སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨ་ཉྙཾ པེ་སེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙཱ པེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཾ ལ་ངྒྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ –
༡༩. ‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ན་ནྡེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨ་སུ་བྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཧི, ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ.
༢༠. ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཧི, མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧ;
ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ, ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ཙ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི. ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ. གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ –
‘‘ན་ག་རེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏི་ཡཱ, བ་ནྡྷུ་མཱ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་ཧུཾ བྷ་རི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཙཱ་ར་ཡཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ར་ཧོ་ག་ཏཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཨཱ་དཱ་ཡ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྷི, ཀུ་ས་ལཾ ན་ཏྠི མེ ཀ་ཏཾ.
‘‘མ་ཧཱ་བྷི་ཏཱ་པཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ, གྷོ་ར་རཱུ་པཾ སུ་དཱ་རུ་ཎཾ;
ནི་ར་ཡཾ ནཱུ་ན ག་ཙྪཱ་མི, ཨེ་ཏྠ མེ ན་ཏྠི སཾ་ས་ཡོ.
‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, པ་ཧཾ་སེ་ཏྭཱ་ན མཱ་ན་སཾ;
རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ན, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝིཾ.
‘‘ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ མ་ཡཾ དེ་ཝ, པུ་རི་སཱ་ནུ་ག་ཏཱ ས་དཱ;
ཨེ་ཀཾ མེ ས་མ་ཎཾ དེ་ཧི, བྷོ་ཛ་ཡི་སྶཱ་མི ཁ་ཏྟི་ཡ.
‘‘ཨ་དཱ་སི མེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ, ས་མ་ཎཾ བྷཱ་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ;
ཏ་སྶ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, པ་ར་མ་ནྣེ་ན པཱུ་ར་ཡིཾ.
‘‘པཱུ་ར་ཡི་ཏྭཱ པ་ར་མ་ནྣཾ, ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན་ཧཾ;
ཝ་ཏྠ་ཡུ་གེ་ན ཚཱ་དེ་ཏྭཱ, ཨ་དཱ་སིཾ ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སཱ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཧ་སྶཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ བ་ཧུཾ པུ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ ཏ་ཏོ.
‘‘ཨུ་པྤ་ལ་སྶེ་ཝ མེ ཝ་ཎྞཱ, ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ སུ་ད་སྶ་ནཱ;
ཨི་ཏྠཱི ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱ ཛུ་ཏི་ནྡྷ་རཱ.
‘‘པ་ཙྪི་མེ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟེ, ཨ་ཛཱ་ཡིཾ སཱ་ཀི་ཡེ ཀུ་ལེ;
ནཱ་རཱི་ས་ཧ་སྶ་པཱ་མོ་ཀྑཱ, སུ་དྡྷོ་ད་ན་སུ་ཏ་སྶ་ཧཾ.
‘‘ནི་བྦི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་གཱ་རེ་ཧཾ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
ས་ཏྟ་མིཾ ར་ཏྟིཾ ས་མྤ་ཏྭཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎིཾ.
‘‘ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཉྩ, པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ནཾ;
པ་རི་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་རི་མཾ ཀ་མྨཾ, ཀུ་ས་ལཾ ཛ་ནི་ཏཾ མུ་ནི;
ཏུ་ཡ྄ཧ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, པ་རི་ཙི་ཎྞཾ བ་ཧུཾ མ་ཡཱ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ དཱ་ན་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘དུ་ཝེ ག་ཏཱི པ་ཛཱ་ནཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
ཨ་ཉྙཾ ག་ཏིཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ པ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཏ་ཡོ སཱ་ལེ མ་ཧཱ་དྷ་ནེ;
ཨ་ཉྙཾ ཀུ་ལཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏཱ;
ཨ་མ་ནཱ་པཾ ན པ་སྶཱ་མི, སོ་མ་ན་སྶ་ཀ་ཏཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨི་དྡྷཱི་སུ ཙ ཝ་སཱི ཧོ་མི, དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ;
ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ, ཝ་སཱི ཧོ་མི མ་ཧཱ་མུ་ནེ.
‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཛཱ་ནཱ་མི, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཝི་སོ་དྷི་ཏཾ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱི་སུ, པ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཏ་ཐེ་ཝ ཙ;
ཉཱ་ཎཾ མ་མ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་ན སཱ ས་ཡ་མྤི ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཡེ་ཝ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི, ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཛེ་ནྟཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡེ ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཛེ་ནྟཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཏ་སྶཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཝ་ཏྠུ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ན་ནྡཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན –
༢༡. ‘‘ཡེ ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, མ་གྒཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ;
བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཏེ མ་ཡཱ ས་བྦེ, ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏཱ.
༢༢. ‘‘དི་ཊྛོ ཧི མེ སོ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ནྟི་མོ་ཡཾ ས་མུ་སྶ་ཡོ;
ཝི་ཀྑཱི་ཎོ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རོ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི. –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡེ ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཡེ ཨི་མེ ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བོ་དྷི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ, བོ་དྷི་སྶ ཝཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ས་ཏྟ དྷ་མྨཱ. མ་གྒཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཏེ མ་ཡཱ ས་བྦེ, ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏཱཏི ཏེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ས་བྦེ་པི མ་ཡཱ ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ མ་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ཙ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ ཙ.
དི་ཊྛོ ཧི མེ སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ སོ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནེ་ན དི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟི་མོ་ཡཾ ས་མུ་སྶ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཉྙེ ཙ ཨ་རི་ཡཱ དི་ཊྛཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡོ ཁོ, ཝ་ཀྐ་ལི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏི, སོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༧) ཙ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠; སཾ. ནི. ༣.༡) ཙ ཨཱ་དི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཛེ་ནྟཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ད་ལི་དྡ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ན་ལ༹་ཀཱ་ར་སྶ དི་ནྣཱ པ་ཋ་མ་ག་བྦྷེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི. ཏ་སྶ སུ་མ་ངྒ་ལོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶཱ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཐེ་རཱི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་པི་སྶཱ པུ་ཏྟོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཏྠེ་རོཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་དུ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟཱི –
༢༣. ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ, སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷི མུ་ས་ལ་སྶ;
ཨ་ཧི་རི་ཀོ མེ ཚ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ་པི, ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ མེ དེ་ཌྜུ་བྷཾ ཝཱ་ཏི.
༢༤. ‘‘རཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཧཾ དོ་ས་ཉྩ, ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཝི་ཧ་ནཱ་མི;
སཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་ག་མྨ, ‘ཨ་ཧོ སུ་ཁ’ནྟི སུ་ཁ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི. –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱཏི སུ་མུ་ཏྟཱ. ཀ-ཀཱ་རོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟཱ ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྶཱ ཝཱ པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ སུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ན གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ‘‘སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ མུ་ཏྟཱ ཝ་ཏ ཨ་མྷི. མུ་ས་ལ་སྶཱཏི མུ་ས་ལ་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ད་ལི་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ས་ཡ་མེ་ཝ མུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཧི་རི་ཀོ མེཏི མ་མ སཱ་མི་ཀོ ཨ་ཧི་རི་ཀོ ནི་ལླ་ཛྫོ, སོ མ་མ ན རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཝ་ད་ཏི. ཚ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ་པཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཚ་ཏྟ་ཀ་མྤི མེ ན རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན པེ་ལཱ༹་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཚ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ མེ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ ཛ་རཱ་ཝ་ཧོ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ མ་མ ས་རཱི་རེ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧི་ཏ་ཀོ པ་རེ་སཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏ་རོ ཙ མ་མ ས་རཱི་ར་ཏོ ཝཱ་ཏོ ཝཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ མེ དེ་ཌྜུ་བྷཾ ཝཱ་ཏཱིཏི མེ མ་མ བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ས་པྤ་ག་ནྡྷཾ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཧཾ སཱ་དྷུ་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
རཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཧཾ དོ་ས་ཉྩ, ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཝི་ཧ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ཛེ་ཊྛ་ཀཾ རཱ་ག་ཉྩ དོ་ས་ཉྩ ཙི་ཙྩི་ཊི ཙི་ཙྩི་ཊཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧ་ནཱ་མི ཝི་ནཱ་སེ་མི, པ་ཛ་ཧཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱི ཏེ་ན དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཕཱ་ལི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཾ ག་ར་ཧ་ནྟཱི ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ རཱ་ག་དོ་ས་པ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝོ་ཙ. སཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་ག་མྨཱཏི སཱ ཨ་ཧཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏཱ ཝི་ཝི་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ. སུ་ཁ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི སུ་ཁ་ནྟི ཛྷཱ་ཡཱ་མི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི ཕ་ལ་སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཕ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧོ སུ་ཁནྟི ཨི་དཾ པ་ན་སྶཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.
སུ་མ་ངྒ་ལ་མཱ་ཏུ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སི་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཱ་ཝ ཀཱ་སི་ཛ་ན་པ་དོཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སི་ཡཱ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་སཱི་ལེ ཋི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རིཾ ག་ཎི་ཀཱ་ཝཱ་དེ་ན ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀཱ་སི་ཀ་ར་ཊྛེ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝི་བྷ་ཝེ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་སྶ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཋཱ་ན་ཏོ པ་རི་བྷ་ཊྛཱ ག་ཎི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ནཱ་མེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱི ནཱ་མ. ཏ་སྶཱ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ དཱུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱི ག་ཎི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ཏི. སཱ ཙ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་སྶོ་སུཾ ཁོ དྷུ་ཏྟཱ – ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱི ཀི་ར ག་ཎི་ཀཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ མ་གྒེ པ་རི་ཡུ་ཊྛིཾ་སུ. ཨ་སྶོ་སི ཁོ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱི ག་ཎི་ཀཱ ‘‘དྷུ་ཏྟཱ ཀི་ར མ་གྒེ པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དཱུ་ཏཾ པཱ་ཧེ་སི – ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མ་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི? ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་དཱ་ནེ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱུ་ཏེ་ན་པི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༠).
ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༤.༡༦༨-༡༨༣) –
‘‘ཨི་མ་མྷི བྷ་དྡ་ཀེ ཀ་པྤེ, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ མ་ཧཱ་ཡ་སོ;
ཀ་སྶ་པོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ཨུ་པྤ་ཛྫི ཝ་ད་ཏཾ ཝ་རོ.
‘‘ཏ་དཱ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ན, ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ;
སཾ་ཝུ་ཏཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མྷི, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཙ པ་ཉྩ་སུ.
‘‘མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནཱི ཙ ཨ་ས་ནེ, ཡུ་ཏྟཱ ཛཱ་ག་རི་ཡེ་པི ཙ;
ཝ་ས་ནྟཱི ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཝི་ག་ཏཱ་ས་ཝཾ.
‘‘ཨ་ཀྐོ་སིཾ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཾ, ག་ཎི་ཀེ་ཏི བྷ་ཎིཾ ཏ་དཱ;
ཏེ་ན པཱ་པེ་ན ཀ་མྨེ་ན, ནི་ར་ཡ་མྷི ཨ་པ་ཙྩི་སཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨཱ་ཝ་སེ་སེ་ན, ཨ་ཛཱ་ཡིཾ ག་ཎི་ཀཱ་ཀུ་ལེ;
བ་ཧུ་སོ་ཝ པ་རཱ་དྷཱི་ནཱ, པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཙ ཛཱ་ཏི་ཡཾ.
‘‘ཀཱ་སཱི་སུ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལ་ཛཱ, བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་བ་ལེ་ན་ཧཾ;
ཨ་ཙྪ་རཱ ཝི་ཡ དེ་ཝེ་སུ, ཨ་ཧོ་སིཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘དི་སྭཱ་ན ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ མཾ, གི་རི་བྦ་ཛ་པུ་རུ་ཏྟ་མེ;
ག་ཎི་ཀ་ཏྟེ ནི་ཝེ་སེ་སུཾ, ཨ་ཀྐོ་ས་ན་བ་ལེ་ན མེ.
‘‘སཱ་ཧཾ སུ་ཏྭཱ་ན ས་དྡྷ་མྨཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛེ་ན དེ་སི་ཏཾ;
པུ་བྦ་ཝཱ་ས་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ.
‘‘ཏ་དཱུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏྠཱ་ཡ, ག་ཙྪ་ནྟཱི ཛི་ན་ས་ནྟི་ཀཾ;
མ་གྒེ དྷུ་ཏྟེ ཋི་ཏེ སུ་ཏྭཱ, ལ་བྷིཾ དཱུ་ཏོ་པ་ས་མྤ་དཾ.
‘‘ས་བྦ་ཀ་མྨཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, པུ་ཉྙཾ པཱ་པཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཙ;
ས་བྦ་སཾ་སཱ་ར་མུ་ཏྟི་ཎྞཱ, ག་ཎི་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ཁེ་པི་ཏཾ.
‘‘ཨི་དྡྷཱི་སུ ཙ ཝ་སཱི ཧོ་མི, དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ;
ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ, ཝ་སཱི ཧོ་མི མ་ཧཱ་མུ་ནེ.
‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཛཱ་ནཱ་མི, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཝི་སོ་དྷི་ཏཾ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱི་སུ, པ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཏ་ཐེ་ཝ ཙ;
ཉཱ་ཎཾ མ་མ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༤.༡༦༨-༡༨༣);
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༢༥. ‘‘ཡཱ་ཝ ཀཱ་སི་ཛ་ན་པ་དོ, སུ་ངྐོ མེ ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧུ;
ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནེ་ག་མོ ཨ་གྒྷཾ, ཨ་ཌྜྷེ་ན་གྒྷཾ ཋ་པེ་སི མཾ.
༢༦. ‘‘ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཧཾ རཱུ་པེ, ནི་བྦི་ནྡ་ཉྩ ཝི་ར་ཛྫ་ཧཾ;
མཱ པུ་ན ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, ས་ནྡྷཱ་ཝེ་ཡྻཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ ཀཱ་སི་ཛ་ན་པ་དོ, སུ་ངྐོ མེ ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧཱུཏི ཀཱ་སཱི་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ བྷ་ཝོ སུ་ངྐོ ཀཱ་སི་ཛ་ན་པ་དོ, སོ ཡཱ་ཝ ཡ་ཏྟ་ཀོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ངྐོ ཨ་ཧུ ཨ་ཧོ་སི. ཀི་ཏྟ་ཀོ པ་ན སོ་ཏི? ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟོ. ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ ཀི་ར ཏ་དཱ སུ་ངྐ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟོ, ཨི་མཱ་ཡ་པི པུ་རི་སཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ལ་དྡྷ་དྷ་ནཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡཱ་ཝ ཀཱ་སི་ཛ་ན་པ་དོ, སུ་ངྐོ མེ ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧཱུ’’ཏི. སཱ པ་ན ཀཱ་སི་སུ་ངྐ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་སཱིཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷི. ཏ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན མ་ནུ་སྶཱ ས་ཧ་སྶཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ད་ཏྭཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་ག་མེ་ཝ ར་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནེ་ག་མོ ཨ་གྒྷཾ, ཨ་ཌྜྷེ་ན་གྒྷཾ ཋ་པེ་སི མ’’ནྟི. ཏཾ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཾ དྷ་ནཾ ཨ་གྒྷཾ ཀ་ཏྭཱ ནེ་ག་མོ ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ཛ་ནོ ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་གྒྷ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཌྜྷེ་ན ཨ་གྒྷཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན མཾ ཋ་པེ་སི, ཏ་ཐཱ མཾ ཝོ་ཧ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཧཾ རཱུ་པེཏི ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ སཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ རཱུ་པེ ཨ་ཧཾ ནི་བྦི་ནྡིཾ ‘‘ཨི་ཏི་པི རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨི་ཏི་པི་དཾ རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ, ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི པ་སྶ་ནྟཱི ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཎྛིཾ. ནི་བྦི་ནྡ་ཉྩ ཝི་ར་ཛྫ་ཧནྟི ནི་བྦི་ནྡ་ནྟཱི ཙཱ་ཧཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་རཱ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ. ནི་བྦི་ནྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཝི་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ. ‘‘ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཝི་རཱ་གཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ པུ་ན ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, ས་ནྡྷཱ་ཝེ་ཡྻཾ པུ་ན་པྤུ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟིཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སི་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙི་ཏྟཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ་མྷི ཀི་སི་ཀཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙི་ཏྟཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤེ ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཀི་ནྣ་ར་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཀཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སཱ ན་ལ༹་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ རཱ་ཛ་ག་ཧ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ པ་ཙྪཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླི་ཀཱ་ཀཱ་ལེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ –
‘‘ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ན་དཱི་ཏཱི་རེ, ཨ་ཧོ་སིཾ ཀི་ནྣ་རཱི ཏ་དཱ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏཾ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ སུ་མ་ནཱ, ཝེ་ད་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི;
ན་ལ༹་མཱ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཀི་ནྣ་རཱི་དེ་ཧཾ, ཨ་ག་ཙྪིཾ ཏི་ད་སཾ ག་ཏིཾ.
‘‘ཚ་ཏྟིཾ་ས་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ད་ས་ནྣཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ་ན མེ ཙི་ཏྟཾ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པུ་པྥ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
སཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ –
༢༧. ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ་མྷི ཀི་སི་ཀཱ, གི་ལཱ་ནཱ བཱ་ལ༹ྷ་དུ་བྦ་ལཱ;
ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ ག་ཙྪཱ་མི, པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རཱུ་ཧི་ཡ.
༢༨. ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ན, པ་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ནི་ཀུ་ཛྫི་ཡ;
སེ་ལེ ཁ་མྦྷེ་སི་མ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལི་ཡཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ་མྷི ཀི་སི་ཀཱཏི ཡ་དི་པི ཨ་ཧཾ ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱ ཨ་པྤ་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ས་ས་རཱི་རཱ ཨ་མྷི. གི་ལཱ་ནཱ བཱ་ལ༹ྷ་དུ་བྦ་ལཱཏི དྷཱ་ཏྭཱ་དི་ཝི་ཀཱ་རེ་ན གི་ལཱ་ནཱ, ཏེ་ནེ་ཝ གེ་ལ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་བྦ་ལཱ. ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ ག་ཙྪཱ་མཱིཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ཙྪ་ནྟཱི ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛིཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪཱ་མི. པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རཱུ་ཧི་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏཱ་པི ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ.
ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ནཱཏི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སཾ་ཧ་ཏཾ ཨཾ་སེ ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཏྟ་ཀ་ཉྩ ནི་ཀུ་ཛྫི་ཡཱཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. སེ་ལེ ཁ་མྦྷེ་སི་མ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལི་ཡཱཏི པ་བྦ་ཏེ ནི་སི་ནྣཱ ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ཨ་པ་དཱ་ལི་ཏ་པུ་བྦཾ མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་དཱ་ལ་ནེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཁ་མྦྷེ་སིཾ, མ་མ ས་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཙི་ཏྟཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མེ་ཏྟི་ཀཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་ཉྩཱ་པི ཁོ་མྷི དུ་ཀྑི་ཏཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ མེ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཙེ་ཏི་ཡེ ར་ཏ་ནེ་ན པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ཡ མེ་ཁ་ལཱ་ཡ པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཀཱུ་ཊཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༡.༢༠-༢༥) –
‘‘སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཐཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་པི་ཀཱ ཨ་ཧུཾ;
མེ་ཁ་ལི་ཀཱ མ་ཡཱ དི་ནྣཱ, ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་ཡ ས་ཏྠུ་ནོ.
‘‘ནི་ཊྛི་ཏེ ཙ མ་ཧཱ་ཐཱུ་པེ, མེ་ཁ་ལཾ པུ་ན་དཱ་ས་ཧཾ;
ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ མུ་ནི་ནོ, པ་ས་ནྣཱ སེ་ཧི པཱ་ཎི་བྷི.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ མེ་ཁ་ལ་མ་དཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཐཱུ་པ་ཀཱ་ར་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.