༣. ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. ཨ་པ་རཱ་སཱ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ པ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་པ་རཱ་ཡ སཱ་མཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཀི་ནྣ་ར་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ནྣ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལཱ༹་པ་སུ་ཏཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཀུ་ས་ལ་བཱི་ཛ་རོ་པ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཙ་ངྐ་མི. སཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་ལ༹་ལ་པུ་པྥཱ་ནི ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི པུ་པྥེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་སི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ཀུ་ལ་གྷ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཡཱ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ མ་ཏ་ཀཱ་ལེ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ མ་ཧ་ལླི་ཀཱ་ཀཱ་ལེ སུ་ག་ཏོ་ཝཱ་དཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༢༢-༢༩) –
‘‘ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ན་དཱི་ཏཱི་རེ, ཨ་ཧོ་སིཾ ཀི་ནྣ་རཱི ཏ་དཱ;
ཨ་དྡ་སཱ་ཧཾ དེ་ཝ་དེ་ཝཾ, ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ ན་རཱ་ས་བྷཾ.
‘‘ཨོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ་ན ས་ལ༹་ལཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ;
ཨུ་པ་སི་ངྒྷི མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, ས་ལ༹་ལཾ དེ་ཝ་ག་ནྡྷི་ཀཾ.
‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཝི་པ་སྶཱི ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨུ་པ་སི་ངྒྷི མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ, པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ མེ ཏ་དཱ.
‘‘ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མཾ;
ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ པ་བྦ་ཏ་མཱ་རུ་ཧིཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༣༩. ‘‘པ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི, ཡ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཡ མེ;
ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཙི་ཏྟ་སྶ, ས་མཾ ལ་དྡྷཾ ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ.
༤༠. ‘‘ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟིཾ, ཙི་ཏྟེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནཱི;
ཏ་ཏོ སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དིཾ, ས་རི་ཏྭཱ ཛི་ན་སཱ་ས་ནཾ.
༤༡. ‘‘བ་ཧཱུ་ཧི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི, ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏཱ་ཡ མེ;
ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནཾ;
ཨ་ཛྫ མེ ས་ཏྟ་མཱི ར་ཏྟི, ཡ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ ཝི་སོ་སི་ཏཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མཾ, ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དིནྟི ས་ཏྠ་རི དྷ་ར་ནྟེ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི པ་ཙྪཱ ཀ་ཐཾ པཱ་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི སཾ་ཝེ་གཾ ཉཱ་ཎུ་ཏྲཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ. ས་རི་ཏྭཱ ཛི་ན་སཱ་ས་ནནྟི ཀཱ་ཎ་ཀ་ཙྪ་པོ་པ་མཱ་དི་ས་ཏྠུ་ཨོ་ཝཱ་དཾ (སཾ. ནི. ༥.༡༡༡༧; མ. ནི. ༣.༢༥༢) ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་པ་རཱ་སཱ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ གེ་ཧེ གྷ་ར་དཱ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཛཱི་ཝ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན བ་ནྡྷུ་མ་རཱ་ཛཱ པུ་ཎྞ་མཱི་དི་ཝ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ དཱ་ནཱ་ནི ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ པུ་ཎྞ་མཱི་དི་ཝ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶཱ དཱ་སི་ཡཱ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ་སུ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ་ཡྻ’’ནྟི. སཱ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟཱི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ ཐེ་རཱི ཏ་སྶཱ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་ད་མ་དཱ་སི. སཱ ཏ་སྶཱ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༡-༢༡) –
‘‘ན་ག་རེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏི་ཡཱ, བ་ནྡྷུ་མཱ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
དི་ཝ་སེ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ སོ, ཨུ་པ་ཝ་སི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ.
‘‘ཨ་ཧཾ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སཱི ཨ་ཧཾ ཏ་ཧིཾ;
དི་སྭཱ ས་རཱ་ཛ་ཀཾ སེ་ནཾ, ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཙི་ནྟ་ཡིཾ ཏ་དཱ.
‘‘རཱ་ཛཱ་པི ར་ཛྫཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ཝ་སི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ;
ས་ཕ་ལཾ ནཱུ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ པ་མོ་དི་ཏོ.
‘‘ཡོ་ནི་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, དུ་གྒ་ཙྩ་ཉྩ ད་ལི་དྡ་ཏཾ;
མཱ་ན་སཾ ས་མྤ་ཧཾ་སི་ཏྭཱ, ཨུ་པ་ཝ་སིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ.
‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;
ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ མེ སུ་ཀ་ཏཾ བྱ་མྷཾ, ཨུ་བྦྷ་ཡོ་ཛ་ན་མུ་གྒ་ཏཾ;
ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ཝ་རཱུ་པེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་ས་ན་སུ་བྷཱུ་སི་ཏཾ.
‘‘ཨ་ཙྪ་རཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ, ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ནྟི མཾ ས་དཱ;
ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ, ཨ་ཏི་རོ་ཙཱ་མི ས་བྦ་དཱ.
‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ཏེ་ས་ཊྛི་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ.
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཧུ་ཏྭཱ་ན, བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ས་རཱ་མ་ཧཾ;
ས་བྦ་ཏྠ པ་ཝ་རཱ ཧོ་མི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་སྶ་ཡཱ་ནཾ, ར་ཐ་ཡཱ་ན་ཉྩ སཱི་ཝི་ཀཾ;
ལ་བྷཱ་མི ས་བྦ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སོ་ཎྞ་མ་ཡཾ རཱུ་པི་མ་ཡཾ, ཨ་ཐོ་པི ཕ་ལི་ཀཱ་མ་ཡཾ;
ལོ་ཧི་ཏ་ངྒ་མ་ཡ་ཉྩེ་ཝ, ས་བྦཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་མྦ་ལི་ཡཱ་ནི, ཁོ་མ་ཀ་པྤཱ་སི་ཀཱ་ནི ཙ;
མ་ཧ་གྒྷཱ་ནི ཙ ཝ་ཏྠཱ་ནི, ས་བྦཾ པ་ཊི་ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ཨ་ནྣཾ པཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ, ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ;
ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཝ་ར་ག་ནྡྷ་ཉྩ མཱ་ལ་ཉྩ, ཙུ་ཎྞ་ཀ་ཉྩ ཝི་ལེ་པ་ནཾ;
ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ཉྩ པཱ་སཱ་དཾ, མ་ཎྜ་པཾ ཧ་མྨི་ཡཾ གུ་ཧཾ;
ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ཧཾ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་པཱ་པུ་ཎིཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༤༢. ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ, ཝི་ཧཱ་རཱ ཨུ་པ་ནི་ཀྑ་མིཾ;
ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟིཾ, ཙི་ཏྟེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནཱི.
༤༣. ‘‘སཱ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨུ་པཱ་ག་ཙྪིཾ, ཡཱ མེ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་ཧུ;
སཱ མེ དྷ་མྨ་མ་དེ་སེ་སི, ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ.
༤༤. ‘‘ཏ་སྶཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་ཏྭཱ་ན, ཡ་ཐཱ མཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི སཱ;
ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན, ནི་སཱི་དིཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏཱ;
ཨ་ཊྛ་མི་ཡཱ པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་སིཾ, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལི་ཡཱ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སཱ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨུ་པཱ་ག་ཙྪིཾ , ཡཱ མེ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་ཧཱུཏི ཡཱ མ་ཡཱ ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ནཱ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ སཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ, པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཐེ་རིཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ‘‘སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨུ་པ་ག་ཙྪི, ཡཱ མེ སཱ་དྷ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. སཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ མཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪི, ཡཱ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ད་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ མེ དྷ་མྨ་མ་དེ་སེ་སི, ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི སཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ ཐེ་རཱི ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨི་མཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨི་མཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི མ་ཡ྄ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི.
ཏ་སྶཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ མཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི སཱཏི སཱ ཐེ་རཱི ཡ་ཐཱ མཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི ཨོ་ཝ་དི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དིཾ. ཀ་ཐཾ? པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏཱཏི ཛྷཱ་ན་མ་ཡེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ཊྛ་མི་ཡཱ པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་སིཾ, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལི་ཡཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ མོ་ཧ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ པ་ལླ་ངྐཾ བྷི་ནྡ་ནྟཱི པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་སིཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་པ་རཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡེ ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་པ་རཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་དཱ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སཱ ཏཱི་ཎི མོ་ད་ཀཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀོ་ས་ལ་ཛ་ན་པ་དེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟ་སྶ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༣༠-༣༦) –
‘‘ན་ག་རེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏི་ཡཱ, ཀུ་མྦྷ་དཱ་སཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ;
མ་མ བྷཱ་གཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ག་ཙྪཾ ཨུ་ད་ཀ་ཧཱ་རི་ཀཱ.
‘‘པ་ནྠ་མྷི ས་མ་ཎཾ དི་སྭཱ, ས་ནྟ་ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ སུ་མ་ནཱ, མོ་ད་ཀེ ཏཱི་ཎི་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཀ་པྤཱ་ནི, ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ན ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ས་མྤ་ཏྟི ཏཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ན, ས་བྦཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝིཾ ཨ་ཧཾ;
མོ་ད་ཀེ ཏཱི་ཎི ད་ཏྭཱ་ན, པ་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཙ་ལཾ པ་དཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༤༥. ‘‘ཡེ ཨི་མེ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, མ་གྒཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟི་ཡཱ;
བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཏེ མ་ཡཱ ས་བྦེ, ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏཱ.
༤༦. ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་སྶཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ, ལཱ་བྷི་ནཱི་ཧཾ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ;
ཨོ་ར་སཱ དྷཱི་ཏཱ བུ་དྡྷ་སྶ, ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏཱ ས་དཱ.
༤༧. ‘‘ས་བྦེ ཀཱ་མཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ, ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱ;
ཝི་ཀྑཱི་ཎོ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རོ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི. –
ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཏ་སྶཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ, ལཱ་བྷི་ནཱི་ཧཾ ཡ་དི་ཙྪ་ཀནྟི སུ་ཉྙ་ཏ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཧཾ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ལཱ་བྷི་ནཱི, ཏ་ཏྠ ཡཾ ཡཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ་མི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཡ་དཱ ཡ་དཱ, ཏཾ ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་དཱ ཏ་དཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི་པི ཧི སུ་ཉྙ་ཏཱ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་དི་ནཱ་མ་ཀ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི མ་གྒ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཕ་ལཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཐེ་རཱི སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་སྶཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ, ལཱ་བྷི་ནཱི་ཧཾ ཡ་དི་ཙྪ་ཀ’’ནྟི. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི ཨ་པ་རེ.
ཡེ དི་བྦཱ ཡེ ཙ མཱ་ནུ་སཱཏི ཡེ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཡེ ཙ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ ས་བྦེ་པི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན མ་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ནྣཱ, ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཱ ཀ་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི – ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པུ་བྦེ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་པ་རཱ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ད་ནྟི་ཀཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ད་ནྟི་ཀཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙ་ཀཱ་ལེ ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཀི་ནྣ་ར་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀི་ནྣ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི ཝི་ཙ་ར་མཱ་ནཱ ཨ་དྡ་ས ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣཾ. དི་སྭཱ་ན པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ སཱ་ལ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་སི་ནྣཱ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ པཱ་དཾ པ་སཱ་རེ་ནྟཾ ཧ་ཏྠིཾ དི་སྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༨༦-༩༦) –
‘‘ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ན་དཱི་ཏཱི་རེ, ཨ་ཧོ་སིཾ ཀི་ནྣ་རཱི ཏ་དཱ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏཾ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ སུ་མ་ནཱ, ཝེ་ད་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི;
སཱ་ལ་མཱ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཀི་ནྣ་རཱི་དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཚ་ཏྟིཾ་ས་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
མ་ན་སཱ པ་ཏྠི་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ.
‘‘ད་ས་ནྣཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ, མ་ཧེ་སི་ཏྟ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ཨོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ན, སཾ་ས་རཱ་མི བྷ་ཝེ་སྭ་ཧཾ.
‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཛྫ་ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
པཱུ་ཛཱ་ར་ཧཱ ཨ་ཧཾ ཨ་ཛྫ, ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་སྶ སཱ་ས་ནེ.
‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་མ་ན་སཱ ཨ་ཛྫ, ཨ་པེ་ཏ་མ་ན་པཱ་པི་ཀཱ;
ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ བུ་དྡྷ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, སཱ་ལ་མཱ་ལཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན –
༤༨. ‘‘དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་མྷི པ་བྦ་ཏེ;
ནཱ་གཾ ཨོ་གཱ་ཧ་མུ་ཏྟི་ཎྞཾ, ན་དཱི་ཏཱི་ར་མྷི ཨ་དྡ་སཾ.
༤༩. ‘‘པུ་རི་སོ ཨ་ངྐུ་ས་མཱ་དཱ་ཡ, ‘དེ་ཧི པཱ་ད’ནྟི ཡཱ་ཙ་ཏི;
ནཱ་གོ པ་སཱ་ར་ཡཱི པཱ་དཾ, པུ་རི་སོ ནཱ་ག་མཱ་རུ་ཧི.
༥༠. ‘‘དི་སྭཱ ཨ་ད་ནྟཾ ད་མི་ཏཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏཾ;
ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷེ་སིཾ, ཁ་ལུ ཏཱ་ཡ ཝ་ནཾ ག་ཏཱ’’ཏི. – ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ནཱ་གཾ ཨོ་གཱ་ཧ་མུ་ཏྟི་ཎྞནྟི ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཾ ན་དི་ཡཾ ཨོ་གཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨོ་ག་ཡ྄ཧ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞཾ. ‘‘ཨོ་ག་ཡ྄ཧ མུ་ཏྟི་ཎྞ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ན་དཱི་ཏཱི་ར་མྷི ཨ་དྡ་སནྟི ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་པ་སྶིཾ.
ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟ་ནྟི ཙེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘དེ་ཧི པཱ་ད’ནྟི ཡཱ་ཙ་ཏཱིཏི ‘‘པཱ་དཾ དེ་ཧི’’ཨི་ཏི པི་ཊྛི་ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཏྠཾ པཱ་དཾ པ་སཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཉྙཾ དེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙི་ཏ་ཉྷི ས་ཉྙཾ དེ་ནྟོ ཨི་དྷ ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
དི་སྭཱ ཨ་ད་ནྟཾ ད་མི་ཏནྟི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པུ་བྦེ ཨ་ད་ནྟཾ ཨི་དཱ་ནི ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཧ་ཏྠི་སི་ཀྑཱ་ཡ ད་མི་ཏ་ད་མ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་མི་ཏཾ. ཀཱི་དི་སཾ ད་མི་ཏཾ? མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏཾ ཡཾ ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟི, ཏཾ ཏཾ དི་སྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷེ་སིཾ, ཁ་ལུ ཏཱ་ཡ ཝ་ནཾ ག་ཏཱཏི ཁ་ལཱུཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ, ཏཱ་ཡ ཧ་ཏྠི་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཝ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཏཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷེ་སིཾ་ཡེ་ཝ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ནཱ་མ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ ཧ་ཏྠཱི ཧ་ཏྠི་ད་མ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ད་མ་ཐཾ ག་ཏོ, ཀ་སྨཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་ད་མ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ ཝ་སེ་ན ད་མ་ཐཾ ན ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ མ་མ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷེ་སིཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནེ་ན ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ད་ནྟི་ཀཱ་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་བྦི་རི་ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་མྨ, ཛཱི་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་བྦི་རི་ཡཱ ཐེ་རི་ཡཱ གཱ་ཐཱ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ མ་ངྒ་ལཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ གེ་ཧ་ནྟ་ར་ག་ཏེ་སུ ཨ་དུ་ཏི་ཡཱ ས་ཡཾ གེ་ཧེ ཨོ་ཧཱི་ནཱ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་རཾ གེ་ཧ་དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ བྷི་ཀྑཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དྷ པ་ཝི་ས་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རེ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ཊྛེ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ གོ་ན་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ནི་སཱི་དི ཐེ་རོ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ. སཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་སི. ཐེ་རོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་བྦི་རཱིཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཾ ནཱི་ཏཱ, ཀ་ཏི་པ་ཡ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨེ་ཀཾ དྷཱི་ཏ་རཾ ལ་བྷི. ཏ་སྶཱ ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ དྷཱི་ཏ་རཾ དི་སྭཱ ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ ཨུ་བྦི་རི་ཡཱ ཨ་བྷི་སེ་ཀཾ ཨ་དཱ་སི. དྷཱི་ཏཱ པ་ན་སྶཱ ཨཱ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. མཱ་ཏཱ ཡ་ཏྠ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ, ཏཾ སུ་སཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ག་ཏཱ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱི་ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཋ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཝི་པྤ་ལ་པ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝི་པྤ་ལ་པཱ་མི, བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སུ་སཱ་ནེ ཛྷཱ་པི་ཏཱ ཏ་ཝ དྷཱི་ཏ་རོ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ, ཏཱ་སཾ ཀ་ཏ་ར ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་པྤ་ལ་པ་སཱི’’ཏི. ཏཱ་སཾ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ལཱ༹་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ –
༥༡. ‘‘ཨ་མྨ ཛཱི་ཝཱ་ཏི ཝ་ན་མྷི ཀ་ནྡ་སི, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ ཨུ་བྦི་རི;
ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་བྦཱ ཛཱི་ཝ་ས་ནཱ་མི་ཀཱ;
ཨེ་ཏ་མྷཱ་ལཱ༹་ཧ་ནེ ད་ཌྜྷཱ, ཏཱ་སཾ ཀ་མ་ནུ་སོ་ཙ་སཱི’’ཏི. – ས་ཨུ་པ་ཌྜྷ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ;
ཏ་ཏྠ, ཨ་མྨ, ཛཱི་ཝཱཏི མཱ་ཏུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་མེ་ན དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ, ཨི་ད་ཉྩ་སྶཱ ཝི་པྤ་ལ་པ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཝ་ན་མྷི ཀ་ནྡ་སཱིཏི ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་རི་དེ་ཝ་སི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ ཨུ་བྦི་རཱིཏི ཨུ་བྦི་རི ཏ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ བུ་ཛ྄ཛྷ་སྶུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཧི. ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ས་བྦཱ ཛཱི་ཝ་ས་ནཱ་མི་ཀཱཏི ཏཱ ས་བྦཱ་པི ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཡཱ ས་མཱ་ན་ནཱ་མི་ཀཱ. ཨེ་ཏ་མྷཱ་ལཱ༹་ཧ་ནེ ད་ཌྜྷཱཏི ཨེ་ཏ་མྷི སུ་སཱ་ནེ ཛྷཱ་པི་ཏཱ. ཏཱ་སཾ ཀ་མ་ནུ་སོ་ཙ་སཱིཏི ཏཱ་སུ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ནཱ་མཱ་སུ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ་སུ ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏྭཾ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་སི ཨ་ནུ་སོ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ་རཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཏེ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ཏཱ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༣༧-༦༠) –
‘‘ན་ག་རེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ཧོ་སིཾ བཱ་ལི་ཀཱ ཏ་དཱ;
མཱ་ཏཱ ཙ མེ པི་ཏཱ ཙེ་ཝ, ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་ག་མཾ་སུ ཏེ.
‘‘མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་མྷི སཱུ་རི་ཡེ, ཨ་དྡ་སཾ ས་མ་ཎཾ ཨ་ཧཾ;
ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཾ, ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ས་ཧཾ.
‘‘གོ་ན་ཀཱ་ཝི་ཀ་ཏི་ཀཱ་ཧི, པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ མ་མཱ་ས་ནཾ;
པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ སུ་མ་ནཱ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝིཾ.
‘‘ས་ནྟ་ཏྟཱ ཀུ་ཐི་ཏཱ བྷཱུ་མི, སཱུ་རོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཋི་ཏོ;
མཱ་ལུ་ཏཱ ཙ ན ཝཱ་ཡ་ནྟི, ཀཱ་ལོ ཙེ་ཝེ་ཏྠ མེ་ཧི་ཏི.
‘‘པ་ཉྙ་ཏྟ་མཱ་ས་ན་མི་དཾ, ཏ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ མ་ཧཱ་མུ་ནི;
ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ནི་སཱི་ད མ་མ ཨཱ་ས་ནེ.
‘‘ནི་སཱི་དི ཏ་ཏྠ ས་མ་ཎོ, སུ་ད་ནྟོ སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ;
ཏ་སྶ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཡ་ཐཱ་ར་ནྡྷཾ ཨ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ མེ སུ་ཀ་ཏཾ བྱ་མྷཾ, ཨཱ་ས་ནེ་ན སུ་ནི་མྨི་ཏཾ;