༡. རཱ་ཛ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ བྷི་ཀྑུ སི་ཝ་ཐི་ཀཾ ག་ནྟྭཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཛ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ, ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་དྡ་སེ ཀ་པྤེ བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ ལོ་ཀེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཝ་ན་ནྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་མྦཱ་ཊ་ཀ་ཕ་ལཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཾ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ རཱ་ཛ་ད་ཏྟོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝཱ་ཎི་ཛྫ་ཝ་སེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ག་ཎི་ཀཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པ་ར་མ་སོ་བྷ་གྒ་ཡོ་ག་ཏོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སྶཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཐ སོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཏ་སྶཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་བྦཾ དྷ་ནཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ དུ་གྒ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟོ སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི.

ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. སོ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སུ་སཱ་ནེ ཝ་ས་ཏི. ཏ་དཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་པི ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟོ ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ ས་ཧ ཝ་ས་ཏི. སཱ ཙ ག་ཎི་ཀཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ མ་ཧ་གྒྷ་ར་ཏ་ནཾ དི་སྭཱ ལོ་བྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷུ་ཏྟ་པུ་རི་སེ་ཧི ཏཾ མཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ར་ཏ་ནཾ ག་ཎྷི. ཨ་ཐ ཏ་སྶ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟ་སྶ མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཨོ་ཙ་ར་ཀ་མ་ནུ་སྶེ པེ་སེ་སུཾ. ཏེ ར་ཏྟི་ཡཾ ཏ་སྶཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཚ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཙྩེ་ཝ ཏཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཚ་ཌྜེ་སུཾ. རཱ་ཛ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ སུ་སཱ་ནེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཏ་སྶཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྐུ་ལ་ཏོ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཝཱ་རེ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་ར་མ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏ་ཚ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ སཾ་ཝི་གྒ་ཏ་ར་མཱ་ན་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༤.༥༥-༥༩) –

‘‘ཝི་པི་ནེ བུ་དྡྷཾ དི་སྭཱ་ན, ས་ཡ་མྦྷུཾ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏཾ;

ཨ་མྦཱ་ཊ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ས་ཡ་མྦྷུ་སྶ ཨ་དཱ་ས་ཧཾ.

‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;

དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.

‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.

ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ –

༣༡༥. ‘‘བྷི་ཀྑུ སི་ཝ་ཐི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ཨ་དྡ་ས ཨི་ཏྠི་མུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ;

ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ སུ་སཱ་ན་སྨིཾ, ཁ་ཛྫ་ནྟིཾ ཀི་མི་ཧཱི ཕུ་ཊཾ.

༣༡༦. ‘‘ཡ་ཉྷི ཨེ་ཀེ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི, མ་ཏཾ དི་སྭཱ་ན པཱ་པ་ཀཾ;

ཀཱ་མ་རཱ་གོ པཱ་ཏུ་ར་ཧུ, ཨ་ནྡྷོ་ཝ ས་ཝ་ཏཱི ཨ་ཧུཾ.

༣༡༧. ‘‘ཨོ་རཾ ཨོ་ད་ན་པཱ་ཀ་མྷཱ, ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་མིཾ;

ས་ཏི་མཱ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨུ་པཱ་ཝི་སིཾ.

༣༡༨. ‘‘ཏ་ཏོ མེ མ་ན་སཱི་ཀཱ་རོ, ཡོ་ནི་སོ ཨུ་ད་པ་ཛྫ་ཐ;

ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ པཱ་ཏུ་ར་ཧུ, ནི་བྦི་དཱ ས་མ་ཏི་ཊྛ་ཐ.

༣༡༩. ‘‘ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི མེ, པ་སྶ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ;

ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི. –

ཨི་མཱ པ་ཉྩ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ སི་ཝ་ཐི་ཀཾ ག་ནྟྭཱཏི སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་རོ ས་ཡཾ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ཏྠིནྟི ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཐཱི, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཉྫྷཱ་དཱི་སུ པ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ. ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་ཏྠི་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཏནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཁི་ཏྟཾ. ཁ་ཛྫ་ནྟིཾ ཀི་མི་ཧཱི ཕུ་ཊནྟི ཀི་མཱི་ཧི པཱུ་རི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་ཛྫ་མཱ་ནཾ.

ཡ་ཉྷི ཨེ་ཀེ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི, མ་ཏཾ དི་སྭཱ་ན པཱ་པ་ཀནྟི ཡཾ ཨ་པ་ག་ཏཱ་ཡུ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ མ་ཏཾ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པཱ་པ་ཀཾ ནི་ཧཱི་ནཾ ལཱ་མ་ཀཾ ཨེ་ཀེ ཙོ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི, ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུ་མྤི ན ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཀཱ་མ་རཱ་གོ པཱ་ཏུ་ར་ཧཱུཏི ཏ་སྨིཾ ཀུ་ཎ་པེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་གོ མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨ་ནྡྷོ་ཝ ས་ཝ་ཏཱི ཨ་ཧུནྟི ཏ་སྨིཾ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ན་ཝ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཨ་སུ་ཙིཾ ས་ཝ་ཏི ས་ནྡ་ནྟེ ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ –

‘‘ར་ཏྟོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ར་ཏྟོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ཏི;

ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ རཱ་གོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི ཙ.

‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎོ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཏ་ཀཱ་རཱ་ག་མཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝཱ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨ་ནྡྷོ་ཝ ཨ་ས་ཏི ཨ་ཧུ’’ནྟི པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏི་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ན་ཏྠི.

ཨོ་རཾ ཨོ་ད་ན་པཱ་ཀ་མྷཱཏི ཨོ་ད་ན་པཱ་ཀ་ཏོ ཨོ་རཾ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཀཱ་ལེ་ན སུ་པ་རི་དྷོ་ཏ་ཏི་ནྟ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཡཱ ཨོ་ད་ནཾ པ་ཙ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨོ་ར་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ, ཏ་ཏོ་པི ལ་ཧུ་ཀཱ་ལེ་ན རཱ་གཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟོ, ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་མིཾ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏ་སྶ མེ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏ་མྷཱ ཋཱ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་མིཾ ཨ་པ་ས་ཀྐིཾ. ཨ་པ་ཀྐ་ནྟོ་ཝ ས་ཏི་མཱ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཧཾ ས་མ་ཎ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་མཱ, ས་མྨ་དེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨུ་པཱ་ཝི་སིཾ, པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ. ནི་སི་ནྣ་སྶ ཙ ཏ་ཏོ མེ མ་ན་སཱི་ཀཱ་རོ, ཡོ་ནི་སོ ཨུ་ད་པ་ཛྫ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.

རཱ་ཛ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.