༨. རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཎི་དྷཱ་ན་མ་ཀཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཡ་སོ་དྷ་རཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ རཱ་ཧུ་ལོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ མ་ཧ་ཏཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷི, ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སུ་ལ་དྡྷོ་ཝཱ་དོ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢.༦༨-༨༥) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
ས་ཏྟ་བྷཱུ་མ་མྷི པཱ་སཱ་དེ, ཨཱ་དཱ་སཾ ས་ནྠ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, པ་རི་ཀི་ཎྞོ མ་ཧཱ་མུ་ནི;
ཨུ་པཱ་ག་མི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ, དྭི་པ་དི་ནྡོ ན་རཱ་ས་བྷོ.
‘‘ཝི་རོ་ཙེ་ནྟོ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ, དེ་ཝ་དེ་ཝོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཛོ་ཏི་ཏཱ སེ་ཡྻཱ, ཨཱ་དཱ་སོ་ཝ སུ་ས་ནྠ་ཏོ;
ཏ་མ་ཧཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, སུ་ཎཱ་ཐ མ་མ བྷཱ་ས་ཏོ.
‘‘སོ་ཎྞ་མ་ཡཱ རཱུ་པི་མ་ཡཱ, ཨ་ཐོ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ;
ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ནྟི པཱ་སཱ་དཱ, ཡེ ཀེ་ཙི མ་ན་སོ པི་ཡཱ.
‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི;
ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་པྤ་མྷི, ཝི་མ་ལོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ན་ག་རཾ རེ་ཎུ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ, ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི སུ་མཱ་པི་ཏཾ;
ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཏཱི་ཎི ས་ཏཾ, ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ས་མཱ་ཡུ་ཏཾ.
‘‘སུ་ད་སྶ་ནོ ནཱ་མ པཱ་སཱ་དོ, ཝི་སྶ་ཀ་མྨེ་ན མཱ་པི་ཏོ;
ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ཝ་རཱུ་པེ་ཏོ, ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་བྷཱུ་སི་ཏོ.
‘‘ད་ས་ས་དྡཱ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཏཾ, ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ས་མཱ་ཀུ་ལཾ;
སུ་ད་སྶ་ནཾ་ཝ ན་ག་རཾ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘པ་བྷཱ ནི་གྒ་ཙྪ་ཏེ ཏ་སྶ, ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ་ཝ སཱུ་རི་ཡེ;
ཝི་རོ་ཙེ་སྶ་ཏི ཏཾ ནི་ཙྩཾ, ས་མ་ནྟཱ ཨ་ཊྛ་ཡོ་ཛ་ནཾ.
‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏུ་སི་ཏཱ སོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ་ན, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨ་ཏྲ་ཛོ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ས་ཙེ་ཝ་སེ་ཡྻ ཨ་གཱ་རཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ སོ;
ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཡཾ ཏཱ་དཱི, ཨ་གཱ་རེ ར་ཏི་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ.
‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་གཱ་ར་མྷཱ, པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི སུ་བྦ་ཏོ;
རཱ་ཧུ་ལོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཨ་ར་ཧཱ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ཙཱ་མ་རཱི ཝི་ཡ ཝཱ་ལ་དྷིཾ;
ནི་པ་ཀོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ, མ་མཾ ར་ཀྑི མ་ཧཱ་མུ་ནི.
‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཝི་ཧཱ་སིཾ སཱ་ས་ནེ ར་ཏོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ –
༢༩༥. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ནྣོ, རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུ;
ཡ་ཉྩ་མྷི པུ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་སྶ, ཡ་ཉྩ དྷ་མྨེ་སུ ཙ་ཀྑུ་མཱ.
༢༩༦. ‘‘ཡ་ཉྩ མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཡ་ཉྩ ན་ཏྠི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ;
ཨ་ར་ཧཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ་མྷི, ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཨ་མ་ཏ་དྡ་སོ.
༢༩༧. ‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ ཛཱ་ལ་པ་ཙྪ་ནྣཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱ;
པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ་ནཱ བ་དྡྷཱ, མ་ཙྪཱ་ཝ ཀུ་མི་ནཱ་མུ་ཁེ.
༢༩༨. ‘‘ཏཾ ཀཱ་མཾ ཨ་ཧ་མུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ, ཚེ་ཏྭཱ མཱ་ར་སྶ བ་ནྡྷ་ནཾ;
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧ, སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ་སྨི ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི. –
ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ནྣོཏི ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་དཱ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུཏི ‘‘རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ’’ཏི མཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཏ་སྶ ཧི ཛཱ་ཏ་སཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ‘‘རཱ་ཧུ ཛཱ་ཏོ, བ་ནྡྷ་ནཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ‘‘རཱ་ཧུ་ལོ’’ཏི ནཱ་མཾ ག་ཎྷི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ པི་ཏ་རཱ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡོ་ཏི མཾ ཝི་དཱུ’’ཏི. བྷ་དྡོཏི ཙ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཉྩ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཡ་སྨཱ. ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཨ་མྷི པུ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟོ ཨ་མྷི. དྷ་མྨེ་སཱུཏི ལོ་ཀི་ཡེ་སུ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་སུ ཙ དྷ་མྨེ་སུ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་མཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཙ ཨ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
པུ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་ཧི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡ་ཉྩ མེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོཏི ད་ཀྑི་ཎཱ་ར་ཧོ. ཨ་མ་ཏ་དྡ་སོཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ད་སྶཱ་ཝཱི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་དཱ་ནི ཡཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡོ ཀུ་མི་ནེ བ་ནྡྷ་མ་ཙྪཱ ཝི་ཡ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏྟ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མེ་ཧི ཀཱ་མེ་སུ ཝཱ ཨ་ནྡྷཱ་ཏི ཀཱ་མ་ནྡྷཱ. ‘‘ཚ་ནྡོ རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨) ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏཱ. ཛཱ་ལ་པ་ཙྪ་ནྣཱཏི ས་ཀ་ལཾ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ཛཱ་ལེ་ན པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཚ་ནྣཱ པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཚ་ད་ནེ་ན ཚཱ་དི་ཏཱ ནི་ཝུ་ཏཱ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏཱ. པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ་ནཱ བ་དྡྷཱ, མ་ཙྪཱ་ཝ ཀུ་མི་ནཱ་མུ་ཁེཏི ཀུ་མི་ནཱ་མུ་ཁེ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ མ་ཙྪ་པ་སི་བྦ་ཀ་མུ་ཁེ བ་དྡྷཱ མ་ཙྪཱ ཝི་ཡ པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ་ནཱ མཱ་རེ་ན ཡེ་ན ཀཱ་མ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ན ནི་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ནྟོ་བ་ནྡྷ་ན་ག་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི.
ཏཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཀཱ་མཾ བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧཱ་ཡ ཀི་ལེ་སམཱ་ར་སྶ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, པུ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མཱུ་ལེ་ན ས་མཱུ་ལཾ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་བྦུ་ཡ྄ཧ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཧཾ ཨ་སྨི ཧོ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.