༩. པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སྭཱ་ག་ཏནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ས་ཏྠུ ཐཱུ་པ་སྶ པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷེ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི རཱ་ཛཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་གྒ་པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི. ‘‘པི་ལི་ནྡོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ན གོ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ‘‘པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སཾ་སཱ་རེ པ་ན སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ཛྫཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དཱུ ཙ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི.

ཨ་ཐ ཡ་དཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ སཱ ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཾ ན སཱ་དྷེ་ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘སུ་ཏཾ ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནཱ་ནཾ ‘ཡ་ཏྠ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ དྷ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི, ས་མ་ཎ་སྶ པ་ན གོ་ཏ་མ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝི་ཛྫཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཾ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨོ་ཀཱ་སཾ མེ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་བྦ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛི. ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཙ་རི་ཏཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཡཱ པ་ན པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཏ་སྶོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཏཱ, ཏཾ ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ ཐེ་རཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཏཾ པ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢.༥༥-༦༧) –

‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷི, སུ་མེ་དྷེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལེ;

པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཐཱུ་པ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་ས་ཧཾ.

‘‘ཡེ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཏ་ཏྠ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ;

ཏེ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ས་ཧཾ.

‘‘སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཏ་དཱ ཨ་ཧུ;

སུ་མེ་དྷོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྠ སོ ཏ་དཱ.

‘‘ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ཝི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ;

ཚ་ལཱ༹་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡོ ར་མིཾ་སུ མེ.

‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ས་བྦ་ཀཱ་མེ་ཧི ཏཱ ས་དཱ;

ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེ ཨ་བྷི་བྷོ་མི, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.

‘‘པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་མྷི ཀ་པྤ་མྷི, ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;

ཝི་སུ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནོ ཨཱ་སིཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ.

‘‘ན ཏེ བཱི་ཛཾ པ་ཝ་པྤ་ནྟི, ན་པི ནཱི་ཡ་ནྟི ན་ངྒ་ལཱ;

ཨ་ཀ་ཊྛ་པཱ་ཀི་མཾ སཱ་ལིཾ, པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི མཱ་ནུ་སཱ.

‘‘ཏ་ཏྠ ར་ཛྫཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ན, དེ་ཝ་ཏྟཾ པུ་ན ག་ཙྪ་ཧཾ;

ཏ་དཱ་པི ཨེ་དི་སཱ མ་ཡ྄ཧཾ, ནི་བྦ་ཏྟཱ བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ.

‘‘ན མཾ མི་ཏྟཱ ཨ་མི་ཏྟཱ ཝཱ, ཧིཾ་ས་ནྟི ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནོ;

ས་བྦེ་ས་མྤི པི་ཡོ ཧོ་མི, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.

‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཡཾ དཱ་ན་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;

དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ག་ནྡྷཱ་ལེ་པ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.

‘‘ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་དྡ་ཀེ ཀ་པྤེ, ཨེ་ཀོ ཨཱ་སིཾ ཛ་ནཱ་དྷི་པོ;

མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ རཱ་ཛཱ་ཧཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.

‘‘སོ་ཧཾ པ་ཉྩ་སུ སཱི་ལེ་སུ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཛ་ན་ཏཾ བ་ཧུཾ;

པཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏིཾ་ཡེ་ཝ, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པི་ཡོ ཨ་ཧུཾ.

‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མཾ ཐེ་རཾ བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༠༩, ༢༡༥) སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཛྫཱ་ནི་མི་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ག་མ་ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ནཱ་པ་ག་ཏ’’ནྟི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.

༩. ཏ་ཏྠ སྭཱ་ག་ཏནྟི སུ་ནྡ་རཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ, ཨི་དཾ མ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ སྭཱ་ག་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ཨཱ་ག་ཏཾ, མ་ཡཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. ནཱ་པ་ག་ཏནྟི ན ཨ་པ་ག་ཏཾ ཧི་ཏཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷི་ཏོ ན ཨ་པེ་ཏཾ. ན་ཡི་དཾ དུ་མ་ནྟི་ཏཾ མ་མཱཏི ཨི་དཾ མ་མ དུ་ཊྛུ ཀ་ཐི་ཏཾ, དུ་ཊྛུ ཝཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏཾ ན ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ མ་མཱ་ག་མ་ནཾ, ཡཾ ཝཱ མ་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ སྭཱ་ག་ཏཾ, སྭཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ན དུ་རཱ་ག་ཏཾ. ཡཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་མ མ་ནྟི་ཏཾ ག་དི་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏཾ ཨི་ད་མྤི ན དུ་མྨ་ནྟི་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཾ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཾ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་སཱུཏི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཏྟེ་སུ. དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མ་ཐ་དྷ་མྨེ་སུ ཝཱ, ནཱ་ནཱ་ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི དུ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. ཡཾ སེ་ཊྛཾ ཏ་དུ་པཱ་ག་མིནྟི ཡཾ ཏ་ཏྠ སེ་ཊྛཾ, ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ, ཏ་སྶ ཝཱ བོ་དྷ་ཀཾ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨཾ ཨུ་པཱ་ག་མིཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཾ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ཡཾ ཏ་ཏྠ སེ་ཊྛཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ཝ་རཾ, ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨཾ ཨུ་པཱ་ག་མིཾ, ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སིཾ, ཏ་སྨཱ སྭཱ་ག་ཏཾ མ་མ ན ཨ་པ་ག་ཏཾ སུ་མ་ནྟི་ཏཾ ན དུ་མྨ་ནྟི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.