༧. བྷ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡོ་པཱ་ནུ་དཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྷ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ སུ་མ་ན་སྶ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ད་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ སི་ཁི་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ལེ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ ‘‘སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་ཛི་ཏ, ཨོ་ཛི་ཏཱ ནཱ་མ དྭེ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་པུ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཱ་ཧཱ་རཾ ཨ་དཾ་སཱུ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཾ་སུ – ‘‘ཨུ་བྷོ་པི མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ པ་ཋ་མཱ་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ གོ་པཱ་ལ་ཀ་སེ་ཊྛི་སྶ པུ་ཏྟཱ བྷཱ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ. བ་ཧཱུ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཁཱི་ར་བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ པོ་ཀྑ་ར་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་སྶ པུ་ཏྟཱ བྷཱ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏེ་སུ ཛེ་ཊྛོ ཏ་ཕུ་སྶོ ནཱ་མ, ཀ་ནི་ཊྛོ བྷ་ལླི་ཡོ ནཱ་མ, ཏེ པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི བྷ་ཎྜ་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེ རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧཱ་མ་གྒེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་མེ་པི བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཨ་ཀ་དྡ་མོ་ད་ཀེ ས་ཀ་ཊཱ་ནི ན་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ་སུ, ‘‘ཀིཾ ནུ, ཁོ, ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཙ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ པོ་རཱ་ཎ་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་ཝི་ཊ་པ་ནྟ་རེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་དི་སཱ, ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙི་རཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ཧཱ་རོ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཱ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨི་དཱ་ནི རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ, ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཐ, ཡ་ད་སྶ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱ, ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ད་ནཾ པ་པ་ཉྩ’’ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ མ་ནྠ་ཉྩ མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་ཏྭཱ དྭེ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ས་ར་ཎཾ ག་ནྟྭཱ ཀེ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ ཧི པ་ཋ་མཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝ་ཏི བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཏ་ཕུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཡཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏེ་སུ ཏ་ཕུ་སྶོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. བྷ་ལླི་ཡོ པ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༨.༦༦-༧༠) –
‘‘སུ་མ་ནོ ནཱ་མ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་ཀྐ་རཱ་ཡཾ ཝ་སཱི ཏ་དཱ;
ཝ་ལླི་ཀཱ་ར་ཕ་ལཾ ག་ཡ྄ཧ, ས་ཡ་མྦྷུ་སྶ ཨ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མཱ་རོ བྷ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ བྷིཾ་སཱ་པ་ན་ཏྠཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ རཱུ་པཾ ད་སྶེ་སི. སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་བྷ་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡོ་པཱ་ནུ་དཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མ་བྷཱ་སི.
༧. ཏ་ཏྠ ཡོ་པཱ་ནུ་དཱིཏི ཡོ ཨ་པཱ་ནུ་དི ཁི་པི པ་ཛ་ཧི ཝི་དྡྷཾ་སེ་སི. མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་སྶཱཏི མ་ཙྩུ ནཱ་མ མ་ར་ཎཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ, སོ ཨེ་ཝ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ ཨི་སྶ་ར་ཊྛེ་ན རཱ་ཛཱཏི མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ, ཏ་སྶ. སེ་ནནྟི ཛ་རཱ་རོ་གཱ་དིཾ, སཱ ཧི་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནེ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ནཱ ནཱ་མ, ཏེ་ན ཧེ་ས མ་ཧ་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་པུ་ལེ་ན ‘‘མ་ཧཱ་སེ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ན ཧི ནོ ས་ངྒ་རཾ ཏེ་ན, མ་ཧཱ་སེ་ནེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༧༢; ཛཱ. ༢.༢༢.༡༢༡; ནེ་ཏྟི. ༡༠༣). ཨ་ཐ ཝཱ གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘མ་ཙྩཱུ’’ཏི ཨི་དྷ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཀཱ་མཱ་ད་ཡོ སེ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –
‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ཏ་ཏི་ཡཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཏ་ཎྷཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘པ་ཉྩ་མཱི ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ, ཚ་ཊྛཱ བྷཱི་རཱུ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ས་ཏྟ་མཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏེ, མཱ་ནོ མ་ཀྑོ ཙ ཨ་ཊྛ་མཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༣༨-༤༣༩; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨;ཙཱུ་ལ༹་ནི. ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤༧);
ན་ལ༹་སེ་ཏུཾ་ཝ སུ་དུ་བྦ་ལཾ མ་ཧོ་གྷོཏི སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏོ ན་ལ༹་སེ་ཏུ་ས་དི་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་བ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཊྛུ དུ་བྦ་ལཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་སེ་ནཾ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཧོ་གྷ་ས་དི་སེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཡོ ཨ་པཱ་ནུ་དི ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི ཨ་པེ་ཏ་བྷེ་ར་ཝོ ད་ནྟོ, སོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཋི་ཏ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་རོ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱི་ཏི.
བྷ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.