༨. དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ-(ནཱ་ཝཱ་སུ་ཏྟ)-ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༩. ཡ་སྨཱ ཧི དྷ་མྨནྟི དྷ་མྨ་སུ་ཏྟཾ, ‘‘ནཱ་ཝཱ་སུ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཀི་ར བྷ་ག་ཝ་ཏི དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ པ་ཋ་མོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་གཱ་མོ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་ག་གཱ་མོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ས་ཊྛི་ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་དྷ་ན་ཝི་བྷ་ཝ་སྶ གཱ་མ་སཱ་མི་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ རཱུ་པ་སཱ་རཱི ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. དུ་ཏི་ཡོ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཝི་དཱུ་རེ ཀོ་ལི་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་ག་གཱ་མོ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཝི་བྷ་ཝ་སྶེ་ཝ གཱ་མ་སཱ་མི་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱི ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཙ ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་གཱ་མེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ, ཨེ་ཀ་སྶ ཀོ་ལི་ཏ་གཱ་མེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཀོ་ལི་ཏོཏི ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ.
ཏེ ས་ཧ་པཾ་སུཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝུ་ཌྜྷིཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཉྩ་པ་ཉྩ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི པ་རི་ཝཱ་རཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཝཱ ན་དཱི་ཏི་ཏྠཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟཱ ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཀོ པ་ཉྩ་ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཝི་ཀཱ་ས་ཏེ་ཧི, དུ་ཏི་ཡོ པ་ཉྩ་ཧི ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐ་ས་ཏེ་ཧི. ཏ་དཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀཱ་ལཱ་ནུ་ཀཱ་ལཾ གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ན་ག་ར་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཡ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷ་ཝཱ་སི་ནོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་མཱ་རཱ་ད་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣཱ ས་མ་ཛྫ་ཝི་བྷཱུ་ཏིཾ པ་སྶ་ནྟི. ཨ་ཐ ཏེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཏེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ས་མ་ཛྫ་ཝི་བྷཱུ་ཏིཾ པ་སྶ་ནྟོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ན་ལཱ་ཊ་ནྟེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ ཀོ་ལི་ཏ་སྶ. ཏེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ན་ཊེ་སུ ན་ཙྩ་ནྟེ་སུ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་པི ཙི་ཏྟཾ ན ན་མི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ཝེ་གོ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་པཱ་དི.
ཨ་ཐ ཝུ་ཊྛི་ཏེ ས་མ་ཛྫེ པ་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ས་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རེ་ན པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཏེ་སུ ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཀོ་ལི་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་སྶཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ, ས་མྨ, ནཱ་ཊ་ཀཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཝ པ་མོ་ད་ན་མ་ཏྟ་མྤི ནཱ་ཧོ་སཱི’’ཏི? སོ ཏ་སྶ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཊི་པུ་ཙྪི. སོ་པི ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, ས་མྨ, པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཾ ག་ཝེ་སཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷུ ས་མྨཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. ཏ་ཏོ དྭེ་པི ཛ་ནཱ ཏཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པུ་ན་དེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧེ ས་ཉྩ་ཡོ ནཱ་མ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཉྩ་ཧི མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ས་བྦ་ཉྩ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཏེ་སཾ ས་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་དི་སྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷཾ དི་སྶ་ཏི, པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པ་ན ན དི་སྶ་ཏི ‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྠེ་ཧི པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི, ཡ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠཱི’’’ཏི. སོ་པི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ན པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཏེ་ན ཧི མ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཝེ་སཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ཝེ་ས་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཏེ ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་མ་ཏཾ ག་ཝེ་ས་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རིཾ ན ས་མྤཱ་ཡ་ནྟི. ‘‘ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ཀོ་ལི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཀེ ཨེ་ཏེ, ན ཁོ མ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟཱ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ ཨ་མ་ཏ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནེ་སུ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧ་མ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. ཏེ ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏུ ཨ་མ་ཏཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ པུ་ན་དེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་སྶ་ཛི པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཡཱ་ཝ ཏེ་སཾ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཏཱ་ཝ ས་བྦཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༠) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. སོ ཡ་དཱ ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཐེ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ‘‘པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡོ མེ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ, ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི གཱ་ར་ཝེ་ན. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ན ཝ་ས་ཏི, ཏ་དཱ ཡ་སྶཾ དི་སཱ་ཡཾ ཐེ་རོ ཝ་ས་ཏི, ཏཾ དི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ན་མ་སྶ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ ཀེ་ཙི བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དི་སཾ ན་མ་སྶ་ཏི, ཨ་ཛྫཱ་པི མ་ཉྙེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དི་ཊྛི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི? ཏེ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑིཾ་སུ. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ དི་སཾ ན་མ་སྶ་ཏི, ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡ་ཏི ན་མ་སྶ་ཏི ས་མྨཱ་ནེ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱུ་ཛ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཧི དྷ་མྨཾ པུ་རི་སོ ཝི་ཛ་ཉྙཱཏི ཡ་ཏོ པུ་གྒ་ལཱ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་པྤ་བྷེ་དཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ཝཱ, པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པྤ་བྷེ་དཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཾ ཝཱ པུ་རི་སོ ཝི་ཛ་ཉྙཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ཝེ་དེ་ཡྻ. ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཨི་ནྡཾ་ཝ ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ པཱུ་ཛ་ཡེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ དྭཱི་སུ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་སུ དེ་ཝ་ཏཱ པཱུ་ཛེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ སོ པུ་གྒ་ལོ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཨོ་མུ་ཉྩ་ནཱ་དིཾ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ པཱུ་ཛེ་ཡྻ ས་ཀྐ་རེ་ཡྻ ག་རུ་ཀ་རེ་ཡྻ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? སོ པཱུ་ཛི་ཏོ…པེ… པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ཏི དྷ་མྨཾ, སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨེ་ཝཾ པཱུ་ཛི་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་མྷི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཉྩ, དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨ་ཉྩ པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ཏི དེ་སེ་ཏི, དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ, ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རོ་ཏི.
༣༢༠. ཏ་ད་ཊྛི་ཀ་ཏྭཱ་ན ནི་ས་མྨ དྷཱི་རོཏི ཨེ་ཝཾ པ་ས་ནྣེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པཱ་ཏུ་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ཏྭཱ་ན སུ་ཎི་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ དྷཱི་རོ པུ་རི་སོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་མཱ་ནོ. ཝི་ཉྙཱུ ཝི་བྷཱ་ཝཱི ནི་པུ་ཎོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ཝི་ཉྙུ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན ཝི་ཉྙཱུ, ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པ་རེ་ས་མྤི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཉཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝཱི, པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏཱ་ཡ ནི་པུ་ཎོ ཙ ཧོ་ཏི. ཡོ ཏཱ་དི་སཾ བྷ་ཛ་ཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོཏི ཡོ ཏཱ་དི་སཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཏ་པྤ་སཱ་ད་ན་པ་རོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ཛ་ཏི.
༣༢༡. ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཙ་རི་ཡ་སེ་ཝ་ནཾ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བཱ་ལཱ་ཙ་རི་ཡ་སེ་ཝ་ནཾ ནི་ནྡ་ནྟོ ‘‘ཁུ་དྡ་ཉྩ བཱ་ལ’’ནྟི ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁུ་དྡནྟི ཁུ་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བཱ་ལཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠནྟི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠཾ. ཨུ་སཱུ་ཡ་ཀནྟི ཨི་སྶཱ་མ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཝུ་ཌྜྷིཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ པ་ད་ཏོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཡོ བ་ཧུ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱ་བྷཱི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ན ས་ཀྐོ་ཏི དཱ་ཏུཾ, དྷ་མྨ་དཱ་ནེ པ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ཧི ཁུ་དྡ་ཏཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཁུ་དྡཾ བཱ་ལཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠཾ ཨུ་སཱུ་ཡ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་པ་སེ་ཝ་མཱ་ནོ ‘‘པཱུ་ཏི་མ་ཙྪཾ ཀུ་ས་གྒེ་ནཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༧༦; ཛཱ. ༡.༡༥.༡༨༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཡ་མྤི བཱ་ལོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ སཱ་ས་ནེ ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཙ ཡ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཱ, ཏཾ ཨ་ཏ་རི་ཏྭཱ མ་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣༢༢-༣. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ན་རོ’’ཏི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་གནྟི ན་དིཾ. མ་ཧོ་ད་ཀནྟི བ་ཧུ་ཨུ་ད་ཀཾ. ས་ལི་ལནྟི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ག་ཏཾ, ཝི་ཏྠི་ཎྞ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་རི་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. སཱི་གྷ་སོ་ཏནྟི ཧཱ་ར་ཧཱ་རི་ཀཾ, ཝེ་ག་ཝ་ཏི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ སོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སོ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ སོ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྶ ན་ར་སྶ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟོ སོ་ཀཱ་རོ. ཀིཾ སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ན བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནཱ་མ སོ, ཝི་ན་སྶི་སྶཱ་མི ནཱ་མ སོ’’ཏི. དྷ་མྨནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ. ཨ་ནི་སཱ་མ་ཡ་ཏྠནྟི ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ པ་ད་ཏོ.
ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཡ་ཐཱ ཡོ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ན་རོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ན་དིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་སོ་ཏ་གཱ་མཱི སོ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟོ པ་རེ པཱ་ར་ཏྠི་ཀེ ཀིཾ ས་ཀྑ་ཏི པཱ་རཾ ནེ་ཏུཾ. ‘‘ས་ཀྐ་ཏཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཐེ་ཝ དུ་ཝི་དྷ་མྤི དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ནི་སཱ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑོ པ་རེ ཀིཾ ས་ཀྑ་ཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ པེ་ཀྑཱ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘སོ ཝ་ཏ, ཙུ་ནྡ, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ཉྩེ་ཏྠ (མ. ནི. ༡.༨༧) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཾ.
༣༢༤-༥. ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ བཱ་ལ་སྶ པ་རཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡོ ཏཱ་དི་སཾ བྷ་ཛ་ཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་རེ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་པི ནཱ་ཝ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཕི་ཡེ་ནཱཏི ད་བྦི་པ་ད་རེ་ན. རི་ཏྟེ་ནཱཏི ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ནཱ་ཝཱ་ཡཾ. ཏ་ཏྲཱུ་པ་ཡ་ཉྙཱུཏི ཏ་སྶཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་པ་ཊི་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ནེ་ན མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ན ཨུ་པཱ་ཡ་ཉྙཱུ. སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ སུ་ཀུ་ས་ལ་ཧ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀུ་ས་ལོ. ཨུ་པྤ་ནྣུ་པ་དྡ་ཝ་པ་ཊི་ཀཱ་ར་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ མུ་ཏཱི་མཱ. ཝེ་ད་གཱུཏི ཝེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ག་ཏོ. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟོཏི ཏཱ་ཡེ་ཝ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏོཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཱུ་པ་ནི་སཱུ་པ་པ་ནྣེཏི སོ་ཏ་ཨོ་ད་ཧ་ནེ་ན ཙ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཨུ་པ་པ་ནྣེ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ས་ཀྐཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏུ་ནྟི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ.
༣༢༦. ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་རེ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པ་ཎྜི་ཏ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ ཧ་ཝེ’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་ཝ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ པ་ཎྜི་ཏ་སེ་ཝ་ནེ་ན ཝི་སེ་སཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཧ་ཝེ ས་པྤུ་རི་སཾ བྷ་ཛེ་ཐ. ཀཱི་དི་སཾ ས་པྤུ་རི་སཾ བྷ་ཛེ་ཐ? མེ་དྷཱ་ཝི་ན་ཉྩེ་ཝ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཉྩ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ མེ་དྷཱ་ཝི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སུ་ཏ་དྭ་ཡེ་ན ཙ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཾ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི བྷ་ཛ་མཱ་ནོ ཏེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་མྨོ སོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་བྷེ་དཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རསུ་ཁཾ ལ་བྷེ་ཐ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ས་མཱ་པེ་སཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.