༡. ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡེ་སེ ཏཱ་ཝ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནེ པ་ཉྙཱ སུ་ཏ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ སོ་ཏས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས –

མཾ་ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་སུ, ཏ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཙ དི་སྶ་ཏི;

དྷཱ་རཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ, ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་མྤི ཙ.

‘‘སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༡༥༧) ཧི ཨ་ཡཾ སོ་ཏ་ས་དྡོ མཾ་ས་སོ་ཏེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩༥) སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ. ‘‘དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༦) ཉཱ་ཎ་སོ་ཏེ. ‘‘ཡཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནི ལོ་ཀ་སྨི་ནྟི ཡཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནི མ་ཡཱ ཀི་ཏྟི་ཏཱ་ནི པ་ཀི་ཏྟི་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏཱ་ནི དེ་སི་ཏཱ་ནི པ་ཉྙ་པི་ཏཱ་ནི པ་ཊྛ་པི་ཏཱ་ནི ཝི་ཝ་རི་ཏཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ དི་ཊྛི་སོ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་སོ་ཏོ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སོ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤) ཏ་ཎྷཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷཾ ག་ངྒཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡) ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ སོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ. ‘‘པུ་རི་ས་སྶ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སོ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཨི་དྷ ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༤༩) ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ མཾ་ས་སོ་ཏེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན སོ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཨ་པྤཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཾ. ཀིཾ ཏཾ? སུ་ཏཾ. སུ་ཏ་ཉྩ ནཱ་མ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༣༩) ཝི་ཡ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ ཨི་དྷ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ སུ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནེ པ་ཉྙཱ. པ་ཉྙཱཏི ཙ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱ, ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི་པི པ་ཉྙཱ.

སུ་ཏ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཏས་དྡོ ཏཱ་ཝ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙ –

ག་མ་ནེ ཝི་སྶུ་ཏེ ཏི་ནྟེ་ནུ་ཡོ་གོ་པ་ཙི་ཏེ་པི ཙ;

ས་དྡེ ཙ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཉཱ་ཏེ ཙ དི་སྶ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘སེ་ནཱ་ཡ པ་སུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༡༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༥) ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༥༧) ཏི་ནྟཱ ཏི་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ ཛྷཱ་ན་པ་སུ་ཏཱ དྷཱི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༨༡) ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཁུ. པཱ. ༧.༡༢; པེ. ཝ. ༢༥) ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ས་དྡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༣༩) སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཡཱ ཨེ་སཱ ཨེ་ཏཾ སུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མ་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ, ཏཾ ‘‘སུ་ཏ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, སུ་ཏ་མ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏ་མ་ཡེ་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘ན ཧེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ (ཀ་ཐཱ. ༡, ༡༥-༡༨). ‘‘ཝ་ན་པྤ་གུ་མྦེ ཡ་ཐཱ ཕུ་སྶི་ཏ་གྒེ’’ (ཁུ. པཱ. ༦.༡༣; སུ. ནི. ༢༣༦). ‘‘ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རེ ན་ཏྠི པ་ར་ཀཱ་རེ ན་ཏྠི པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨) པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སུ་ཏ་མ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཏེ་ན པ་ཀ་ཏོ ཕ་སྶཱ་དི་ཀོ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫོ སུ་ཏ་མ་ཡོ, ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ་མ་ཡེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ སུ་ཏ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ. ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨེ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཉཱ་ཎ་ཉྩ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ཀྑ་ལི་ཏ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལི་སྶཱ་ས་ཁི་ཏྟ་ཨུ་སུ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ, ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ར་སཾ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏ་སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ. ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༧༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཧི ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ, ཀི་ཙྩཾ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ ར་སོ ནཱ་མ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༢. སུ་ཏྭཱ་ན སཾ་ཝ་རེ པ་ཉྙཱཏི –

པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ ས་ཏཱི ཙེ་ཝ, ཉཱ་ཎཾ ཁ་ནྟི ཏ་ཐེ་ཝ ཙ;

ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཉྩི་མེ དྷ་མྨཱ, སཾ་ཝ་རཱ་ཏི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ.

‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པཱ་ག་ཏོ ས་མུ་པཱ་ག་ཏོ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨཱ་ག་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༣; མ. ནི. ༡.༢༩༥; སཾ. ནི. ༤.༢༣༩; ཨ. ནི. ༣.༡༦) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ.

‘‘ཡཱ་ནི སོ་ཏཱ་ནི ལོ་ཀ་སྨིཾ (ཨ་ཛི་ཏཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ),

ས་ཏི ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ;

སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི, པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི . (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༦༠; སུ. ནི. ༡༠༤༡) –

ཨཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་སཾ་ཝ་རོ, སོ་པི ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཡ པི་པཱ་སཱ་ཡ ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཱ་ནཾ དུ་རུ་ཏྟཱ་ནཾ དུ་རཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱ་རཱི་རི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཏི་བྦཱ་ནཾ ཁ་རཱ་ནཾ ཀ་ཊུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་སཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་མ་ནཱ་པཱ་ནཾ པཱ་ཎ་ཧ་རཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤; ༦.༥༨) ཨཱ་ག་ཏོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤; ༦.༥༨) ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. ‘‘ཨི་དྷ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༨) ཨཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཾ་ཝ་རོ, སོ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ སཾ་ཝ་རེ་སུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ སཾ་ཝ་རཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏེ་སུ ཙ ཝི་སེ་སེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. ས་བྦོ་པི ཙཱ་ཡཾ སཾ་ཝ་རོ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ར་ནྟ་སྶ སཾ་ཝ་རཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ སཾ་ཝ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ‘‘སུ་ཏྭཱ་ན སཾ་ཝ་རེ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ སུ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སུ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་ཝ་རེ པ་ཉྙཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ.

སཱི་ལ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ནྟི སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ. ཀི་མི་དཾ སཱི་ལ་ནཾ ནཱ་མ? ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཝཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝཱ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་དཱུ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘‘ཨ་དྷི་སེ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་ཊྛེ་ན ཏ་སྶཱི་ལ་ཊྛེ་ན སི་ར་ཊྛེ་ན སཱི་ཏ་ལ་ཊྛེ་ན སི་ཝ་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

སཱི་ལ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་སྶ, བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ;

ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ རཱུ་པ་སྶ, ཡ་ཐཱ བྷི་ནྣ་སྶ ནེ་ཀ་དྷཱ.

ཡ་ཐཱ ཧི ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱི་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ས་ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཡ་དེ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་ན་སྶ –

‘‘དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་གུ་ཎོ ཏ་ཐཱ;

ཀི་ཙྩ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠེ་ན, ར་སོ ནཱ་མ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི’’.

ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཀི་ཙྩ་ཊྛེ་ན ར་སེ་ན དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཾ, ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ར་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ར་ས་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཏ་སྶ ཝི་ཉྙུ་ཧི;

ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ ཧི་རཱི ཙེ་ཝ, པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཝ་ཎྞི་ཏཾ. –

ཏ་ཡི་དཾ སཱི་ལཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻ’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ པ་ན ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ཎྞི་ཏཾ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ ཧི ས་ཏི སཱི་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙ, ཨ་ས་ཏི ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ སཱི་ལ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལ་མེ་ཝ པ་ཀ་ཏཾ སཱི་ལ་མ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ སཱི་ལ་མ་ཡེ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཙ, སཾ་ཝ་རེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཙ, སཾ་ཝ་ར་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཙ, སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཙ སཱི་ལ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.

༣. སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ས་མཱ་ད་ཧ་ནེ པ་ཉྙཱཏི སཱི་ལ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་མཱ་ད་ཧ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་ད་ཧ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ. ས་མཾ ས་མྨཱ ཙ ཨཱ་ད་ཧ་ནཾ ཋ་པ་ན་ནྟི ཙ ས་མཱ་ད་ཧ་ནཾ, ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཝེ་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ས་མཱ་དྷི? ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཊྛེ་ན ས་མཱ་དྷི. ཀི་མི་དཾ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ? ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ས་མཾ ས་མྨཱ ཙ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ, ཋ་པ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ས་མཾ ས་མྨཱ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑི་པ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨི་དཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶ ཁོ པ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ –

ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏུ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཝི་ཀྑེ་པ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ར་སོ;

ཨ་ཀ་མྤ་ནམུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ སུ་ཁཾ པ་ན.

བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ, ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ས་མཱ་དྷི་སྶ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ.

༤. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྩ ཕ་ལ་མེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ. པ་ཊི་ཙྩཱཏི ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན, ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྠོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ ཙ པ་ཉྙཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ.

དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨས་དྡོ ཏཱ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ནི་སྶ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡) ས་བྷཱ་ཝེ དི་སྶ་ཏི.

‘‘ཡ་སྶེ་ཏེ ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨཱ, ས་དྡྷ་སྶ གྷ་ར་མེ་སི་ནོ;

ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, ས ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༩༠) –

ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙཱ་ཡཾ.

‘‘ན ཧི དྷ་མྨོ ཨ་དྷ་མྨོ ཙ, ཨུ་བྷོ ས་མ་ཝི་པཱ་ཀི་ནོ;

ཨ་དྷ་མྨོ ནི་ར་ཡཾ ནེ་ཏི, དྷ་མྨོ པཱ་པེ་ཏི སུ་གྒ་ཏི’’ནྟི. (ཐེ་ར་གཱ. ༣༠༤) –

ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཉྙེ. ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ནི་རུ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༠༦-༡༠༨) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༣-༢༣༤) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི (དྷ. ས. ༡༢༡). དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༡༥) ནི་སྶ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཾ. ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༡༠༧) ཝི་ཀཱ་རེ. ‘‘ཚ་ནྣཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༥༠) གུ་ཎེ. ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༢༠) པ་ཙྩ་ཡེ. ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏུ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༢༠; ཨ. ནི. ༣.༡༣༧) པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷཱ་པི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, ས་ཀ་ས་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ, ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་ད་ཉྷི ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡོ་ག་མཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཏེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཀ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ ཧི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཀཱ་ཏུཾ. ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦེ སི་དྡྷཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ‘‘ས་མཱ་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཡུ་ག་ན་དྡྷ་ཏྟཱ.

‘‘ས་མཱ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཙེ ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཝི་པ་སྶ་མཱ་ནོ ཏ་ཐཱ ཙེ ས་མཱ་ད་ཧེ;

ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ས་མ་ཐོ ཏ་དཱ ཨ་ཧུ, ས་མཱ་ན་བྷཱ་གཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ ཝ་ཏྟ་རེ’’ཏི. –

ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཡུ་ག་ན་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏཱ་ཝ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༥. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི ཨི་ཏཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ཨཱ་ག་ཏཱ ན ས་མྤ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ, ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨུ་དྡྷཾ པ་ནྣཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ. ཨ་དྡྷཱ ས་ནྟ་ཏི་ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ཝ་སེ་ན རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ནེ པ་ཉྙཱ.

ས་མྨ་ས་ནེ ཉཱ་ཎནྟི ས་མྨཱ ཨཱ་མ་ས་ནེ ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ནེ པེ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎཾ, ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏ་སྶ ‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝཱ སུ་ཁུ་མཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ ཡཾ དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀེ ཝཱ, ས་བྦཾ ཏཾ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀཾ ས་མྨ་ས་ནཾ, དུ་ཀྑ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀཾ ས་མྨ་ས་ནཾ, ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀཾ ས་མྨ་ས་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷེ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

༦. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ད་སྶ་ནེ བྷ་ངྒ་ད་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱ. ཡ་སྨཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་ད་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་པི བྷེ་དེ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཨུ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ན་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨུ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཧི ཨུ་ད་ཡཾ ཝི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ པཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏཾ་ས་མྨ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡེ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཉྷི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༧. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷ་ངྒ་ཏོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་སྶི་ཏྭཱ. བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎནྟི ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷ་ངྒ་ཏོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ བྷ་ངྒཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནེ ཡཱ པ་ཉྙཱ, ཏཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཙ ཝི་ཝི་དྷཱ པ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཛཱ་ན་ནཱ པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ ‘‘བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ སི་ཁཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨི་ད་མེ་ཝ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཋི་ཏ་སྶ མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ སི་དྡྷཱ་ཡ ཏཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སི་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ སུ་པ་རི་དི་ཊྛ་ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་སྶ སུ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་སུ ཉཱ་ཎེ ཏི་ཀྑེ ཝ་ཧ་ནྟེ ཨུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ ས་ངྑཱ་རཱ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

༨. བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་པ་ཝ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟ་ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ པཱི་ལཱ༹་ཡོ་ག་ཏོ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱུ་པ་ག་མ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ཉྙཱ, ཏཾ ‘‘བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨཱ་དཱི་ན་ཝེ ཉཱ་ཎནྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ‘‘ཡཱ ཙ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཉྙཱ, ཡ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝེ ཉཱ་ཎཾ, ཡཱ ཙ ནི་བྦི་དཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༢༧) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མི་ཝ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ ཏི་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ སི་དྡྷཱ་སུ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ བྷ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏི་བྷ་ཝ་ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་ཉྩ་ག་ཏི་ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ན་ཝ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ པ་བྷེ་ད་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ བྷཱི་རུ་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་དཱི་པི་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪ་ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་ས་ཙ་ཎྜ་གོ་ཎ་ཙ་ཎྜ་ཀུ་ཀྐུ་ར་པ་བྷི་ནྣ- མ་ད་ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠི་གྷོ་ར་ཨཱ་སི་ཝི་ས་ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐ་སུ་སཱ་ན་ར་ཎ་བྷཱུ་མི་ཛ་ལི་ཏ་ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་བྷ་ཡཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྶ ཏཾ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཋི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ནེ་ཝ ཏཱ་ཎཾ ན ལེ་ཎཾ ན ག་ཏི ན པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཋི་ཏི་ནི་ཝཱ་ས་ག་ཏེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ས་ངྑཱ་རེ་པི པ་ཏྠ་ནཱ ཝཱ པ་རཱ་མཱ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཏ་ངྒཱ་ར་པུ་ཎྞཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་ཡོ ཝི་ཡ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ གྷོ་ར་ཝི་སཱ ཨཱ་སི་ཝི་སཱ ཝི་ཡ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་སི་ཀཱ ཝ་དྷ་ཀཱ ཝི་ཡ, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི སུ་ཉྙ་གཱ་མོ ཝི་ཡ, ཚ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཙོ་རཱ ཝི་ཡ, ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ན་ཝ ཙ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ཨཱ་དི་ཏྟཱ ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཱ ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ, ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཎྜ་བྷཱུ་ཏཱ རོ་ག་བྷཱུ་ཏཱ ས་ལླ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་གྷ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་བཱ་དྷ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ ནི་ར་སྶཱ་དཱ ནི་ར་སཱ མ་ཧཱ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་རཱ་སི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ བྷཱི་རུ་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏ་མྤི ས་ཝཱ་ལ༹་ཀ་མི་ཝ ཝ་ན་ག་ཧ་ནཾ, ས་ས་དྡཱུ་ལཱ ཝི་ཡ གུ་ཧཱ, ས་གཱ་ཧ་ར་ཀྑ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ, ས་མུ་སྶི་ཏ་ཁ་གྒཱ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ, ས་ཝི་སཾ ཝི་ཡ བྷོ་ཛ་ནཾ, ས་ཙོ་རོ ཝི་ཡ མ་གྒོ, ཨཱ་དི་ཏྟ་མི་ཝ ཨ་གཱ་རཾ, ཨུ་ཡྻུ་ཏྟ་སེ་ནཱ ཝི་ཡ ར་ཎ་བྷཱུ་མི. ཡ་ཐཱ ཧི སོ པུ་རི་སོ ཨེ་ཏཱ་ནི ས་ཝཱ་ལ༹་ཀ་ཝ་ན་ག་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་མྨ བྷཱི་ཏོ སཾ་ཝི་གྒོ ལོ་མ་ཧ་ཊྛ་ཛཱ་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་སུ ས་མ་ནྟ་ཏོ ནི་ར་སཾ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

སོ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ས་མྤ་སྶ་ནྟོ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ག་ཏེ ས་བྷེ་ད་ཀེ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ཏི ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཱ་བྷི་ར་ཏོ སུ་ཝ་ཎྞ་རཱ་ཛ་ཧཾ་སོ ཨ་སུ་ཙི་མྷི ཙ་ཎྜཱ་ལ་གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཨཱ་ཝཱ་ཊེ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, ས་ཏྟ་སུ མ་ཧཱ་ས་རེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་མ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཡོ་གཱི་རཱ་ཛ་ཧཾ་སོ སུ་པ་རི་དི་ཊྛཱ་དཱི་ན་ཝེ ས་བྷེ་ད་ཀེ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་སུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་མ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཉྫ་རེ་པི པ་ཀྑི་ཏྟོ སཱི་ཧོ མི་ག་རཱ་ཛཱ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ཝི་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཧི་མ་ཝ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ར་མ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཡོ་གཱི་སཱི་ཧོ ཏི་ཝི་དྷེ སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ་པི ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, ཏཱི་སུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཡེ་ཝ ར་མ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ས་བྦ་སེ་ཏོ ས་ཏྟ་པྤ་ཏི་ཊྛོ ཨི་དྡྷི་མཱ ཝེ་ཧཱ་ས་ངྒ་མོ ཚ་དྡ་ནྟོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ ན་ག་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, ཧི་མ་ཝ་ཏི ཚ་དྡ་ནྟ་ར་ཧ་དེ་ཡེ་ཝ ར་མ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཡོ་གཱི་ཝ་ར་ཝཱ་ར་ཎོ ས་བྦ་སྨི་མྤི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཁེ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༥༣) ན་ཡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛེ ས་ནྟི་པ་དེ་ཡེ་ཝ ར་མ་ཏི, ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏ་པྤོ་ཎ་ཏ་པྤ་བྦྷཱ་ར་མཱ་ན་སོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

༩. མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཉཱ་ཎནྟི མུ་ཉྩི་ཏུཾ ཙ་ཛི་ཏུཾ ཀཱ་མེ་ཏི ཨི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ, མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ བྷཱ་ཝོ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ངྑཱ. ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ, ས་ནྟི་ཊྛ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ. མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཙ སཱ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཙ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ ཙཱ་ཏི མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ. ཨི་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་བྦི་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ. མུ་ཉྩ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ. མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ, མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑ་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི ཙ ‘‘ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སཱུ’’ཏི ཙ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ – ‘‘ཡཱ ཙ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཡཱ ཙ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཡཱ ཙ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༢༧). ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སཱུ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་སཱུ་ཏི ཙ ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན པ་ན ཏེ་ན ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་བྦི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནྟ་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ག་ཏེ་སུ ས་བྷེ་ད་ཀེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ན ས་ཛྫ་ཏི ན ལ་གྒ་ཏི ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ལ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏོ མ་ཙྪོ, ས་པྤ་མུ་ཁ་ག་ཏོ མ་ཎྜཱུ་ཀོ, པ་ཉྫ་ར་པ་ཀྑི་ཏྟོ ཝ་ན་ཀུ་ཀྐུ་ཊོ, ད་ལ༹ྷ་པཱ་ས་ཝ་སཾ་ག་ཏོ མི་གོ, ཨ་ཧི་ཏུ་ཎྜི་ཀ་ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ ས་པྤོ, མ་ཧཱ་པ་ངྐ་པ་ཀྑ་ནྡོ ཀུ་ཉྫ་རོ, སུ་པ་ཎྞ་མུ་ཁ་ག་ཏོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ, རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་པ་ཝི་ཊྛོ ཙ་ནྡོ, ས་པ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ པུ་རི་སོ་ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ནི་སྶ་རི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་བྦ་སྨཱ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མཾ ནི་སྶ་རི་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ‘‘མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ’’ཏི པཱ་ཋོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཾ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ. ཨ་ཐ་སྶ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝི་ག་ཏཱ་ལ་ཡ་སྶ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ག་ཏེ ས་བྷེ་ད་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ མུ་ཉྩ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ པུ་ན ཏེ ཨེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝི་པ་སྶ་ཏོ ཙ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ སུ་ཉྙཱ’’ཏི དི་སྭཱ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རེ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ བྷ་ཡ་ཉྩ ན་ནྡི་ཉྩ ཝི་པྤ་ཧཱ་ཡ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ དོ་སཾ དི་སྭཱ ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷ་རི་ཡོ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ཏ་སྶཱ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨུ་དཱ་སཱི་ནོ ཧོ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ, ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཙི་ཏྟཾ པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏི པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཏི ན ས་མྤ་སཱ་རི་ཡ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ པ་དུ་མ་པ་ལཱ་སེ ཨཱི་ས་ཀཾ པོ་ཎེ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏཱ་ནི པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ནྟི པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ནྟི པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ན ས་མྤ་སཱ་རི་ཡ་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཝཱ པ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཊ་པ་ཏྟཾ ཝཱ ནྷཱ་རུ་ད་དྡུ་ལཾ ཝཱ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་ཏྟཾ པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏི པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཏི ན ས་མྤ་སཱ་རི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཙི་ཏྟཾ པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏི པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཏི ན ས་མྤ་སཱ་རི་ཡ་ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་རི གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘སོ ཝ་ཏ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རཾ ནི་ཙྩ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ་ཡ ཁ་ནྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ་ཡ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨ་ནོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ཝཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༩༨; པ་ཊི. མ. ༣.༣༦).

ཝུ་ཏྟ་ཉྩ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ –

‘‘ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཁ་ནྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི? ཀ་ཏི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི? ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཁ་ནྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༧).

པ་ཊྛཱ་ནེ ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མཾ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝོ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧).

ཏ་སྶ ཧི ཏཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་དྡྷཱ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཝཱི་རི་ཡཾ སུ་པ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ས་ཏི སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ, ཙི་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ, ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎཾ ཏི་ཀྑ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྶ ཨི་དཱ་ནི མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཛ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཉྷི པུ་རི་མཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཐ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཨུ་པ་རི ཙ པ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨི་ཀོ རཱ་ཛཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་མཱ་ནོ ཏེ་ས་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, པོ་རཱ་ཎ་སྶ ཙ རཱ་ཛ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏ་ཏྠ རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཊྛ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པོ་རཱ་ཎ་རཱ་ཛ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་ད་མཱ་ནོ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ རཱ་ཛ་དྷ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཐ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཨུ་པ་རི ཙ པ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༡༠. བ་ཧི་དྡྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནེ པ་ཉྙཱ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ བ་ཧི་དྡྷཱཏི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་མྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཝི་ག་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི པ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནཾ, ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཾ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ན ནི་མི་ཏྟཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༢༧).

པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གོ་ཏྟཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡ་གོ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ གོ་ཏྲ་བྷུ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎེ་ཧི པ་དུ་མ་པ་ལཱ་ས་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་མི་ཝ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ པ་ཏི་ལཱི་ཡ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གོ་ཏྟཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་མཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་གོ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྑཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཋ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཋ་མཱ་བྷོ་ག་པ་ཋ་མ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ མ་གྒ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་སེ་ཝ་ན་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

༡༡. དུ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནེ པ་ཉྙཱ མ་གྒེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་བྷ་ཏོཏི ཨུ་བྷ་ཏོ, དྭ་ཡ་ཏོ་ཏི ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཙ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཙ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དུ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནེ པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་པི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི དུ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༢༧).

མ་གྒེ ཉཱ་ཎནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏི པེ་ཀྑ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ མ་གྒཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནྭེ་སཱི་ཡ་ཏི, ཀི་ལེ་སེ ཝཱ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ, ཏ་སྨིཾ མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ. ཛཱ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ས་ཡཾ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཀི་ལེ་སེ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་མཱ་ནཾ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མུ་དྡཾ སོ་ས་ཡ་མཱ་ནཾ ས་བྦཱ་པཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ནི པི་ད་ཧ་མཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་ན་ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མི་ཙྪཱ་མ་གྒཾ པ་ཛ་ཧ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ནི ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡ་མཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་ན་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ས་ཏཱ་ནི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཡ་མཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

ཋཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཾ པུ་རི་སོ, ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ར་ཏཱི་རེ;

ཝེ་གེ་ནཱ་ག་མྨ ཡ་ཐཱ, ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨོ་རི་མ་ཏི་ར་ཏ་རུ་བ་དྡྷཾ.

ར་ཛྫུཾ ཝཱ ད་ཎྜཾ ཝཱ, ཨུ་ལླ་ངྒྷི་ཏྭཱ་ན པཱ་ར་ནི་ནྣ་ཏ་ནུ;

པཱ་རཱ་པ་ནྣོ པ་ན ཏཾ, མུ་ཉྩི་ཡ ཝེ་དྷཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི པཱ་རེ.

ཨེ་ཝཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ, ས་ཀྐཱ་ཡ་མ་ཡ་མྷི ཨོ་རི་མེ ཏཱི་རེ;

དི་ཊྛ་བྷ་ཡོ ཨ་བྷ་ཡེ པ་ན, ཋཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཾ ཨ་མ་ཏ་པཱ་རེ.

ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ, པ་བྷུ་ཏི་ཀ་ཝེ་གེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ར་ཛྫུཾ;

རཱུ་པཱ་ཝ྄ཧཾ ད་ཎྜཾ ཝཱ, ཏ་དི་ཏ་ར་ཁ་ནྡྷཱ་ཝ྄ཧ་ཡཾ ས་མྨཱ.

ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན, ཙི་ཏྟེ་ན ཧི པུ་བྦ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏོ་ཝ;

ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཧུ་ལླ་ངྒྷི་ཡ, ནི་བྦུ་ཏི་ནི་ནྣོ ཏ་དཱ་ས་ནོ་པ་ག་ཏོ.

ཏཾ མུ་ཉྩི་ཡ གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ, ཨ་ལ་དྡྷ་ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ་ན ཏུ པ་ཝེ་དྷཾ;

པ་ཏི་ཏོ ས་ངྑ་ཏ་པཱ་རེ, ཏ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན.

པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙ་ནྡཾ, ཙ་ནྡེ ཚ་ནྣ་མྷི ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལེ་ཧི;

ཐུ་ལ་ཀ་སུ་ཁུ་མ་སུ་ཁུ་མེ་སུ, ཨ་བྦྷེ་སུ ཧ་ཊེ་སུ ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཀ་མ་ཏོ.

ཙ་ནྡཾ པ་སྶེ་ཡྻ ན་རོ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཀ་མཱ;

ས་ཙྩ་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧེ, ཝི་ནཱ་སི་ཏེ པེ་ཀྑ་ཏེ ཧི གོ་ཏྲ་བྷུ ཨ་མ་ཏཾ.

ཝཱ་ཏཱ ཝི་ཡ ཏེ ཙ་ནྡཾ, ཨ་མ་ཏཾ ན ཧི པེ་ཀྑ་རེ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི;

པུ་རི་སོ ཨ་བྦྷཱ་ནི ཡ་ཐཱ, གོ་ཏྲ་བྷུ ན ཏ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི.

བྷ་མི་ཏ་མྷི ཙ་ཀྐ་ཡ་ནྟེ, ཋི་ཏོ ན་རོ ཨ་ཉྙ་དི་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ;

ཨུ་སུ་པཱ་ཏེ ཕ་ལ་ཀ་ས་ཏཾ, ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ ཝི་ཛ྄ཛྷེ.

ཨེ་ཝ་མི་དྷ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ནཱ དི་ནྣ་ས་ཉྙ་མ་ཝི་ཧཱ་ཡ;

ནི་བྦཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་ནྟཾ, ལོ་བྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ པ་དཱ་ལེ་ཏི.

སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཛ་ལ་དྷིཾ, སོ་ས་ཡ་ཏི པི་ད་ཧ་ཏི དུ་གྒ་ཏི་དྭཱ་རཾ;

ཀུ་རུ་ཏེ ཙ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནི་ནཾ, མི་ཙྪཱ་མ་གྒ་ཉྩ པ་ཛ་ཧཱ་ཏི.

ཝེ་ར་བྷ་ཡཱ་ནི ས་མ་ཡ་ཏེ, ཀ་རོ་ཏི ནཱ་ཐ་སྶ ཨོ་ར་ས་སུ་ཏ་ཏྟཾ;

ཨ་ཉྙེ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏེ, ཨཱ་ནཱི་སཾ་སེ ད་དཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་མི་ད་ནྟི.

༡༢. པ་ཡོ་ག་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པ་ཉྙཱ ཕ་ལེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཡོ་གོཏི བྷུ་སོ ཡོ་གོ, ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཡོ་ག་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི. ཀིཾ ཏཾ? ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱ པ་ཡོ་ག་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ཕ་ལེ པ་ཉྙཱ པ་ཡོ་ག་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པ་ཉྙཱ. ཕ་ལ་ཏི ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཕ་ལཾ, ཏ་སྨིཾ ཕ་ལེ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཧི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ‘‘ས་མཱ་དྷི་མཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཉྙ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༦.༥; སུ. ནི. ༢༢༨) ཙ, ‘‘ད་ནྡྷཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༦༢) ཙ ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ དྭེ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི, ཏ་སྶ ཏ་ཏི་ཡཾ གོ་ཏྲ་བྷུ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ, ཏཱི་ཎི ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ ཏཱི་ཎི ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི, ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ གོ་ཏྲ་བྷུ, པ་ཉྩ་མཾ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ, དྭེ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི, ཏ་སྶ པ་ཉྩ་མཾ གོ་ཏྲ་བྷུ, ཚ་ཊྛཾ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཕ་ལཾ. ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཕ་ལཾ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ.

༡༣. ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མཱ་ནུ་པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཾ ཏཾ ཏཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ པ་ཙྪཱ པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎཾ. ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ, ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. ཏ་སྶཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ན་ནཾ ཉཱ་ཎཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎཾ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་མྤི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ན ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༣; དཱི. ནི. ༡.༢༤༨) ཧི ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –

‘‘ཝུ་ཏྟ་མྷི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, ཡེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཏེ་ན;

ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ནྟི ས་བྦེ, ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ’’ཏི. (ནེ་ཏྟི. ༤.༥ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར);

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༤. ཏ་དཱ ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ པ་སྶ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ཏ་དཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙ ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མཱ་ག་ཏེ ས་མྤ་ཏྟེ ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏེ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཙ པ་སྶ་ནཱ པེ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཉྙཱ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ ཉཱ་ཎནྟི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ བྷུ་སཾ པ་སྶ་ནཾ ཛཱ་ན་ནཾ ཉཱ་ཎཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཧི མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་རུ་དྡྷེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཱི་ཏི. པུ་ན བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ས མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. སོ ཧི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏཱ་ཧཾ མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ལ་དྡྷོ’’ཏི ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཨི་མེ ནཱ་མ མེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘ཨི་མེ ནཱ་མ མེ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ དྷ་མྨོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ’’ཏི ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. ཨི་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ པ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ན་མྤི. ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ནི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཡེ་ཝ ཙེ་སོ. པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏི ཝཱ ན ཝཱ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཀོ་སུ ནཱ་མ མེ དྷ་མྨོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ, ཡེ་ན མེ ཨེ་ཀ་དཱ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཱ་པི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༧༥).

ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཡ་ཐཱ པུ་རི་སོ ‘‘མ་ཙྪེ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཙྪ་ཁི་པྤཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ ཨུ་ད་ཀེ ཨོ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཁི་པྤ་མུ་ཁེ་ན ཧ་ཏྠཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཨུ་ད་ཀེ ཀ་ཎྷ་ས་པྤཾ མ་ཙྪ་ས་ཉྙཱ་ཡ གཱི་ཝཱ་ཡ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ མ་ཡཱ མ་ཙྪོ ལ་དྡྷོ’’ཏི ཏུ་ཊྛོ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟོ སོ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ཏྟ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ས་པྤོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ བྷཱི་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ག་ཧ་ཎེ ནི་བྦི་ནྣོ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ མུ་ཉྩ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་གྒ་ན་ངྒུ་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཏྠཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ཏྭཱ བཱ་ཧཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་སཱི་སེ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མེ་ཏྭཱ ས་པྤཾ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ རེ དུ་ཊྛ་ས་པྤཱ’’ཏི ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ཐ་ལཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཋི་ཏོ་ཝ ‘‘མ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝ་ཏ བྷོ ས་པྤ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ མུ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི ཧ་ཊྛོ ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻ.

ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ མ་ཙྪ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཎྷ་ས་པྤཾ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏུ་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ཨཱ་དི་ཏོ བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་ཧི ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏུ་སྶ་ནཾ, ཏ་སྶ ཁི་པྤ་མུ་ཁ་ཏོ ས་པྤཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ སོ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ཏྟ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་པྤོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཡ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ, ས་པྤེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ས་པྤ་ག་ཧ་ཎེ ནི་བྦི་ནྡ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ས་པྤཾ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཝི་ཡ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ, མུ་ཉྩ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ས་པྤཾ པ་རི་བྦྷ་མེ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཌཾ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་པཱ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་རོ་པ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ས་ངྑཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མེ་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ནི་ཙྩ་སུ་ཁ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་པཱ་པ་ནཾ, ས་པྤ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ཡ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཾ, ས་པྤཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཐ་ལཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཋི་ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ, ཧ་ཊྛ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ཡ མ་གྒཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི.

ཨི་མེ་ས་ཉྩ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཙ དེ་ས་ན་ཀྐ་མ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་སུ པ་ཋ་མཾ ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མིཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, རཱུ་པ་རཱ་ག་ཨ་རཱུ་པ་རཱ་ག་མཱ་ན་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༢༧༧, ༣༦༡-༣༦༣) ཙ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མོ པ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ. སོ པ་ན ཀ་མོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ བྷཱུ་མི་ཀྐ་མོ དེ་ས་ན་ཀྐ་མོ་ཏི.

‘‘པ་ཋ་མཾ ཀ་ལ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ལ་ལཱ ཧོ་ཏི ཨ་བྦུ་དཾ;

ཨ་བྦུ་དཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ པེ་སི, པེ་སི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི གྷ་ནོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༥) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ. ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ. ‘‘སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ. ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩༣-༩༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི བྷཱུ་མི་ཀྐ་མོ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢༢) ཝཱ, ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དཱ་ན་ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་སཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༡; དཱི. ནི. ༡.༢༩༨; ༢.༨༣) ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དི དེ་ས་ན་ཀྐ་མོ. ཨི་དྷ པ་ན ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ན་ཀྐ་མོ ཙཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཀ་མཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༡༥. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་རཱུ་པེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ་དྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པྤ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ པ་ཉྙཱ ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ན་ཏྟེ ཉཱ་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ས་ཀ་ལེ ཧི ནཱ་མ་རཱུ་པེ ཝུ་ཏྟེ ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཡ་ཉྩ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་སྶ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནཱ་མ་ཉྷི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ན ཙ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱུ་པ་ག་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཏེ་ན, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༦༢) ཧི ཨ་ཡཾ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; དྷ. ས. ༡༦༡), ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣) ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ‘‘ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༢༠) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ, པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཝི་ཧཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༨༧) ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ, ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ. ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ན་ཏྟེཏི ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ, ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ནོ་པི ཙ་ཀྑཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.

༡༦. བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཚ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་ཧི བ་ཧི་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ. གོ་ཙ་ར་ནཱ་ན་ཏྟེཏི ཝི་ས་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ.

༡༧. ཙ་རི་ཡཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ. ‘‘ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ’’ཏི ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ་པི པ་ཋ་ནྟི.

༡༨. ཙ་ཏུ་དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ. བྷཱུ་མཱིཏི ཙ ‘‘བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཉྩ ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༦) པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷཱུ་མིཾ ཏཱ་ཏ, མཱ སེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༦.༣༤) ཝི་ས་ཡེ. ‘‘སུ་ཁ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༩༨༨) ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨི་དྷ པ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.

༡༩. ན་ཝ་དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་མོ་ཛྫ་མཱུ་ལ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ ན་ཝ་ནྣཾ ན་ཝ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ. ཨི་མེ་སུ ཙ པ་ཉྩ་སུ ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ན་ཏྟེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ གོ་ཙ་ར་ནཱ་ན་ཏྟེ ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཏི་ཎྞཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ན་ཝ་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

༢༠. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི ཏི་སྶོ པ་རི་ཉྙཱ. ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཉཱ་ཏ་ཊྛེ ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཏི་སྶོ ཧི པ་རི་ཉྙཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ‘‘རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ རཱུ་པཾ, ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ. ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ན དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ.

ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ བྷཱུ་མི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ནྟ་རེ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶེ་ཝ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ བྷཱུ་མི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ནྟ་རེ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶེ་ཝ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ བྷཱུ་མི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ སུ་ཁ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ ན་ནྡིཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ནི་རོ་དྷེ་ནྟོ ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ ཨཱ་དཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༥༢) ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ན་ན་པ་ཉྙཱ. སཱ ཧི སོ་བྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན སོ་བྷ་ནཾ ཛཱ་ན་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཉཱ་ཏ་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི ཛཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎཾ.

༢༡. པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱཏི ཛཱ་ན་ན་པ་ཉྙཱ. སཱ ཧི བྱཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཀི་ཙྩ་ས་མཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ བྱཱ་པི་ཏཾ ཛཱ་ན་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཱི་ར་ཎ་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ས་མྨ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཉཱ་ཎཾ.

༢༢. པ་ཧཱ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ནཱ པ་ཉྙཱ, པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ, པ་ཛ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ པ་ཧཱ་ནཾ. པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎཾ.

༢༣. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙཱཏི ཝ་ཌྜྷ་ན་པ་ཉྙཱ. ཨེ་ཀ་ར་ས་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎཾ, ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ར་ས་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎཾ.

༢༤. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཉྙཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ. ཕ་སྶ་ན་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནྡ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎཾ.

༢༥-༢༨. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཏྠོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཙཱ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ནི་རུ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཏེ་སུ ཏཱི་སུ་པི ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ. པ-ཀཱ་རཾ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ཋ་ནྟི.

༢༩-༣༡. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛེ ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛེ ཉཱ་ཎ་ཉྷི དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཧོ་ཏི, ས་མཱ་པ་ཏྟ་ཊྛེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་ཎ་ཉྷི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦཱ་ནེ ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ. ཝི་ཧཱ་རོཏི ཙ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨེ་ཝ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་ན་ཏྟེཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་ན་ཏྟེཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

༣༢. ཏ་ཏོ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ‘‘དུ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནེ པ་ཉྙཱ’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶཱ་པི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མེ་ན ཏ་དེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཀྑེ་པོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ན ཝི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ཙྪེ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ཙ་ཀྑུ་ཏོ་པི…པེ… མ་ན་ཏོ་པི ས་ནྡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏོ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷུཾ, ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཾ ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨེ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨེ་ཏ་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨཱ-ཀཱ་རོ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཊྛེ་ན མ་དི་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ. ལོ་ཀ་སྨི་ཉྷི ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ མ་དི་རཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་དི ཙ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ, ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་ཧོ་སི, ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ས་མ་བྷ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ཝ་ནྟི པ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨཱ་ས་ཝཱ, ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་དོ. པ་ཉྙཱཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དེ པ་ཉྙཱ.

ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ཕ་ལ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི. ན ཧི མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་སྶ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ནི་སེ་དྷ་ཀོ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ པུ་གྒ་ལོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་སྶ, ཀ་པྤ་སྶ ཙ ཨུ་ཌྜ་ཡ྄ཧ་ན་ཝེ་ལཱ ཨ་སྶ, ནེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཀ་པྤོ ཨུ་ཌྜ་ཡ྄ཧེ་ཡྻ, ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཋི་ཏ་ཀ་པྤཱི. ས་བྦེ་པི མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལཱ ཋི་ཏ་ཀ་པྤི་ནོ’’ཏི (པུ. པ. ༡༧).

ཨི་དཾ ཏེ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ.

༣༣. ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཕ་ལ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་ར་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ཏ་ཏ་མེ་ཝ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝེ་པི བ་ཧུ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏྟཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཙ ནི་རོ་དྷ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཏྟཱ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནྟི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་མ་སཱི་ས་ཊྛ་སྶ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཁ་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ར་སྶ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནྟི ས་མ་སཱི་ས་ཊྛེ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ས་ནྟོ ཙཱཏི ཙ-ཀཱ་རོ ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཉྩ ས་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ག་མོ ཙ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཏཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ. ད་སྶ་ནནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ, ད་སྶ་ན་ཉྩ ཏཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ, ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེ་ན ཝཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ, ཨ་དྷི་ག་མྨ་ཏི པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ག་མོ, ཝི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་མོ ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ག་མོ. སོ ཙ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི ས་ནྟོ. སོ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ. ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཎཱི་ཏོ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏོ་ཏི ཝཱ པ་ཎཱི་ཏོ, པ་ཎཱི་ཏེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཝི་ས་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཏ་པྤ་ར་མོ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ. སཱ ཙ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ.

ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རེཏི ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ཧཱ་རེ. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཧི ར་ཎ་ནྟི ས་ཏྟེ ཙུ་ཎྞེ་ནྟི པཱི་ལེ༹་ནྟཱི་ཏི ར་ཎཱ, ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ ཀ་ནྡ་ནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ར་ཎཱ. ཝུ་ཏྟོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཝི་ཧཱ་རོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ར་ཎོ. ཝི་ཝི་དྷེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཧ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ར་ཎེ ཝི་ཧཱ་རེ. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ (པ་ཊི. མ. ༡.༨༢) ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཡཱ ཙ ཨ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ནྟེ (མ. ནི. ༣.༣༢༣ ཨཱ་ད་ཡོ) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ ཨ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་དཱ, སཱ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཨ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི…པེ… ན ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻ ཧཱི་ནཾ ག་མྨཾ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཾ ཨ་ན་རི་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ན ཙ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་རི་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨེ་ཏེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི ཉཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱི ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨུ་སྶཱ་ད་ན་ཉྩ ཛ་ཉྙཱ, ཨ་པ་སཱ་ད་ན་ཉྩ ཛ་ཉྙཱ, ཨུ་སྶཱ་ད་ན་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ཨ་པ་སཱ་ད་ན་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ནེ་ཝུ་སྶཱ་དེ་ཡྻ ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཡྻ, དྷ་མྨ་མེ་ཝ དེ་སེ་ཡྻ. སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཛ་ཉྙཱ, སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཁ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻ, ར་ཧོ་ཝཱ་དཾ ན བྷཱ་སེ་ཡྻ, ས་མྨུ་ཁཱ ན ཁཱི་ཎཾ བྷ་ཎེ, ཨ་ཏ་ར་མཱ་ནོ་ཝ བྷཱ་སེ་ཡྻ ནོ ཏ་ར་མཱ་ནོ, ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟིཾ ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, ས་མ་ཉྙཾ ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མུ་དྡེ་སོ ཨ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ …པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ ཀཱ་མ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་སུ་ཁི་ནོ སོ་མ་ན་སྶཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ ཧཱི་ནཾ…པེ… ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཨ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་རི་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ …པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ…པེ… ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཡཾ ནེ་ཝུ་སྶཱ་ད་ནཱ ན ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཙ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི་དཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ ས་མྦོ་དྷི་སུ་ཁཾ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ར་ཧོ་ཝཱ་དོ བྷཱུ་ཏོ ཏ་ཙྪོ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ …པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཁཱི་ཎ་ཝཱ་དོ བྷཱུ་ཏོ ཏ་ཙྪོ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི་དཾ ཨ་ཏ་ར་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ…པེ… ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་ཏི་སཱ་རོ, ཨ་དུ་ཀྑོ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ…པེ… ཏ་སྨཱ ཨེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཎོ་ཏི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ར་ཎ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མ, ཨ་ར་ཎ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མ. ས་ར་ཎ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཎ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. སུ་བྷཱུ་ཏི ཙ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན ཙ ས་ནྟེ་ན ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཊྛ་ངྒ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཙ. སེ་སཱ པ་ན པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ, ཨ་ཉྙེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ’’ཏི ‘‘མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ’’ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨུ་སྶཱ་ད་ནཱ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི. སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ, ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཙ ཝ་ཎྞེ་སི, ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ནཾ ཡ་དི་དཾ སུ་བྷཱུ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༨, ༢༠༡) ཙ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱི་ཏི.

༣༤. དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧཱིཏི ས་མ་ཐ་བ་ལ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ ཝཱ. ཏ་ཡོ ཙཱཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཏི་ཎྞ་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྠཾ ནི་རོ་དྷ་ཏྠཾ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སོ་ལ༹་ས་ཧཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ, མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཧི. ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཧི. ན་ཝ་ཧཱིཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་དྷི ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ་ཧི. ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙཱཏི ལ་ཧུ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཝ་སོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་སཱི, ཝ་སི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ, ཝ་སི་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀུ་ལྱ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ པ་ཉྙཱ ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. སི-ཀཱ་རཾ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ པ་ཋ་ནྟི. ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཙ ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙཱ་ཏི ཙ-ཀཱ་རོ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ.

ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཛི་ན་མྷི ཧ་ཉྙ་ཏེ དཱི་པཱི་ཏི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ, ན ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཙ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༣༥. ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶཱཏི ས་མྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཏ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ. པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་ས་པ་ཝ་ཏྟཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ. ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ.

༣༦. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་མྨཱ ས་མུ་ཙྪེ་དེཏི ས་ནྟ་ཏི་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ནི་རོ་དྷེ. ནི་རོ་དྷེ ཙ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱཏི ནི་རོ་དྷེ ག་ཏེ པུ་ན ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ, པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མྨཱ་ས་མུ་ཙྪེ་དེ ཙ ནི་རོ་དྷེ ཙ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཙ-ཀཱ་རོ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ.

ས་མ་སཱི་ས་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས ས་མཱ་ནི, ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནི ཏེ་ར་ས སཱི་སཱ་ནི. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་ནི, ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ཀོ་ཊི་ཏྟཱ ཙ སཱི་སཱ་ནི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ རོ་གེ ཝཱ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ ཝཱ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དཱི་ནི ས་མཱ་ནི ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི སཱི་སཱ་ནི ཙ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ས་མ་སཱི་སཱི, ས་མ་སཱི་སི་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མ་སཱི་ས་ཊྛོ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་སཱི་ས་ཊྛེ, ས་མ་སཱི་སི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ རོ་གེ ཝཱ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ རོ་གེ ས་བྷཱ་ག་ཛཱི་ཝི་ཏེ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི པ་ཏྭཱ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་མ་སཱི་སི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ ས་མ་སཱི་སི་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ (པུ. པ. ༡༦), ཏ་སྶཱ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡༦) –

‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ས་མ་སཱི་སཱི? ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ས་མ་སཱི་སཱི’’ཏི (པུ. པ. ༡༦).

‘‘ས་མ་སཱི་སི་ནི་དྡེ་སེ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མནྟི ཨ་པུ་རེ ཨ་པ་ཙྪཱ, ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནནྟི པ་རི་ཀྑ་ཡོ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ནེ་ས ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཡོ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཡོ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཡོ ནི་པ་ནྣོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཨེ་ཀཾ རོ་གཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་རོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཀ་ཏ་རོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི? ཏེ་ར་ས སཱི་སཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཾ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཾ. ཡ་སྶ ཙེ་ཏཾ སཱི་ས་དྭ་ཡཾ ས་མཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, སོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཀ་ཐ་མི་དཾ ས་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཝཱ་རེ མ་གྒ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ པ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ པ་ཉྩ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ པ་ཉྩ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་སཱི་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་མྤི ས་མཾ ཧོ་ཏི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི.

༣༧. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ སུ་ཏ་མ་ཡ་སཱི་ལ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝ་ཊྚ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ས་ལླེ་ཁཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པཱ་ད་ཀཱ་ནེ་ཝ ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ལླེ་ཁཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ས་ལླེ་ཁ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་སཱི་ས་ཊྛེ ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ལླེ་ཁ་ཊྛེ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏེ་ཛ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ པ་ཉྙཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཊྛེ་ན པུ་ཐཱུ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནཱ་ན་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ཏེ་ཛཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ ཁེ་པ་ནེ པ་ཉྙཱ, ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དི་མྷི ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ པ་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་ན་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཏེ་ཛཱ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཏེ་ཛཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ཛེ་ཧི་ཡེ་ཝ པུ་ཐཱུ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ.

ས་ལླེ་ཁ་ཊྛེ ཉཱ་ཎནྟི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ས་ལླེ་ཁ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོ, ཏ་སྨིཾ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་པྤ་བྷེ་དེ ས་ལླེ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘པ་རེ ཝི་ཧིཾ་ས་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, མ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ་ཏི ས་ལླེ་ཁོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༨༣) ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་བྷེ་དོ་པི ས་ལླེ་ཁོ ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༣༨. ཨི་དཱ་ནི ས་ལླེ་ཁེ ཋི་ཏེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་པ་གྒ་ཧ་ཊྛེཏི ཀོ་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ལླཱི་ནོ ཨ་ས་ངྐུ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟོ. ཨ་ཏྟཱཏི ཙི་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨུ་ད་ཀ་ཉྷི ན་ཡ་ནྟི ནེ་ཏྟི་ཀཱ, ཨུ་སུ་ཀཱ་རཱ ན་མ་ཡ་ནྟི ཏེ་ཛ་ནཾ;

དཱ་རུཾ ན་མ་ཡ་ནྟི ཏ་ཙྪ་ཀཱ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་མ་ཡ་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི. ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༨༠-༨༢) –

ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ཧི་ཏོ པེ་སི་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛོ ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ. ཨ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ རོ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༨༠). ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟོ ཙ སོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཙཱ་ཏི ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི པ་གྒ་ཧོ, པ་གྒ་ཧོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་གྒ་ཧ་ཊྛོ, པ་གྒ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཧ་ཊྛོ ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་པ་གྒ་ཧ་ཊྛོ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་པ་གྒ་ཧ་ཊྛེ. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནཾ པ་ད་ཧེ་ཡྻཱ་ཐ. ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ, ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ ས་རཱི་རེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཾ. ཡཾ ཏཾ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན པུ་རི་ས་ཝཱི་རི་ཡེ་ན པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཏཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནི་ཏཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་གྒ་ཧ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཀོ་ས་ཛྫུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ ཉཱ་ཎནྟི ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝཱི་རཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ, ཝི་དྷི་ནཱ ཝཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨཱི་ར་ཡི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་དེ་ཏཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ར་སཾ, ཨ་སཾ་སཱི་ད་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ‘‘སཾ་ཝི་གྒོ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༡༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཾ་ཝེ་ག་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. ས་མྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ. ཨི་མི་ནཱ སེ་སཱ་ར་མྦྷེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ར་མྦྷས་དྡོ ཀ་མྨེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡེ ཧིཾ་སཱ་ཡཾ ཝི་ཀོ་པ་ནེ་ཏི ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ.

‘‘ཡཾ་ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑཾ ས་མྦྷོ་ཏི, ས་བྦཾ ཨཱ་ར་མྦྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ;

ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷེ་ན, ན་ཏྠི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ’’ཏི. (སུ. ནི. ༧༤༩) –

ཨེ་ཏྠ ཧི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏི ཙ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༤༢; པུ. པ. ༡༩༡) ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘‘མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཱ མ་ཧཱ་ར་མྦྷཱ, ན ཏེ ཧོ་ནྟི མ་ཧ་པྥ་ལཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༩; སཾ. ནི. ༡.༡༢༠) ཨེ་ཏྠ ཡཱུ་པུ་སྶཱ་པ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ. ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐ, ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥) ཨེ་ཏྠ ཝཱི་རི་ཡཾ. ‘‘ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ པཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྦྷ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༥༡-༥༢) ཨེ་ཏྠ ཧིཾ་སཱ. ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༠; མ. ནི. ༡.༢༩༣) ཨེ་ཏྠ ཚེ་ད་ན་བྷ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཀཾ ཝི་ཀོ་པ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ’’ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ར་བྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཨ་ས་ལླཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་པཱ་ཋོ་ཡེ་ཝ སུ་ནྡ་རོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏྟ་ཏཱ, ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་སྶ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་ཏཱ, ས་ཏྟ་ནྣཾ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ས་མ་ཏཱ པ་གྒ་ཧ་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི.

༣༩. ཨི་དཱ་ནི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སི་དྡྷཾ མ་གྒ་ཕ་ལཾ པ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཏྠ་ས་ནྡ་སྶ་ནེ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏཱཏི ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏཱ དཱི་པ་ན་ཏཱ དེ་ས་ན་ཏཱ. པ་ཀཱ་ས་ན་ཏཱཏི ཙ པ་ཀཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ས་ནྡ་སྶ་ནེཏི ནཱ་ནཱ་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་རེ་སཾ ས་ནྡ་སྶ་ནེ. དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ཏྠཱ ཙ ཏེ ཨེ་ཝ.

༤༠. ཨི་དཱ་ནི པ་རེ་སཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ ནཱ་ན་ཏྟེ་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེཏི ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཙ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ ཙ. མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀྑ་ཎེ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ, ས་ཉྫཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ, ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྒ་ཧོ, ག་ཎ་ན་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ, ས་བྦེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ས་བྦེ ཝེ་སྶཱ, ས་བྦེ སུ་དྡཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ’’, ‘‘ཡཱ, ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཡ ཧི ཨི་དྷ ས་བྦེ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ས་བྦེ ཀོ་ས་ལ་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ, ས་བྦེ མཱ་ག་དྷི་ཀཱ, ས་བྦེ བྷཱ་རུ་ཀ་ཙྪ་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ’’, ‘‘ཡོ, ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཡཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་ཏི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཨ་ཡཾ ས་ཉྫཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཛཱ་ཏཱ སཾ་ཝ་ཌྜྷཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཡ ཧི ཨི་དྷ ས་བྦེ ཛཱ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནི་ཝུ་ཏྠོ་ཀཱ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ས་བྦེ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ, ས་བྦེ ཨ་སྶཱ་རོ་ཧཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ, ས་བྦེ ར་ཐི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ’’, ‘‘ཡཱ, ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཨ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྒ་ཧོ ནཱ་མ. ས་བྦེ་ཝ ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀ་ཏ་མཾ ཁ་ནྡྷ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཧ་ཉྩི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་ཏ རེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (ཀ་ཐཱ. ༤༧༡) ཨ་ཡཾ ག་ཎ་ན་ས་ངྒ་ཧོ ནཱ་མ. ཨ་ཡ་མི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཐ་ཊྛཱ་དཱི་སུ དྭཱ་ད་ས་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨེ་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཱ, ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ.

ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཉཱ་ཎནྟི མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ད་སྶ་ནཾ. ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི, ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཉཱ་ཎཾ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི, ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི.