སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ ན་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཡ་སྨཱ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལ་པ་དེ་ཧེ་ཝ པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ མཱུ་ལ་པ་དེ་ཧི པ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་པི མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མཱུ་ལ་པ་དཱ ཀུ་ཧིཾ ད་ཊྛ་བྦཱ? སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མཱུ་ལ་པ་ད་སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒ་ཧོ པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ? སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ་ས་ནཾ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཋཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ‘‘སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱ་ས་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ པ་ཝེ་ད་ན་ཏོ ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན སུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏེ་སཾ པ་ན ས་མཱུ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་དེ་སོ པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀེ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཊྛཱ་ནཾ? པ་ཊྛི་ཏ་ཊྛེ་ན ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡེ ཏེ གོ་ཊྛཱ པ་ཊྛི་ཏ་གཱ་ཝོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྨི་ཉྷི ཡེ་ན པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏེ ‘‘གོ་ཊྛཱ པ་ཊྛི་ཏ་གཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ནཱ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་སུ ཧཱ་ར་ན་ཡེ་སུ ཨ་ནི་སྶ་ངྒ་ག་མ་ན་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་བྷེ་དེ་སུ ཙ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡ་ལཱ་བྷ་ཏོ ནི་སྶ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ག་མ་ན་ཏྟཱ ཏེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ད་ཡོ ལོ་ཀི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝོ་མི་སྶཱ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཡཾ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་དེ་སོ པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་སོ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཝཱ་ས་ནཱ པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ཝཱ་ས་ནཾ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ལོ་བྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ལ་ནཾ ནི་བྦེ་དྷོ. ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ནི་བྦེ་དྷཾ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑཱ་དྷ་མྨཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཨ་སེ་ཀྑེ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཏེ་སུ ཡ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཨི་དཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཡ་ཏྠ དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཡ་ཏྠ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨི་དཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཏེ་སཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
ཏཱ་ནི པ་ན ཚ དུ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏི་ཀཱ ཨེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨ་པ་ར་མྤི ཨེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནྟི དྭཱ་ད་ས ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ དུ་ཀཱ དྭེ ཙ ཏི་ཀཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཨི་ཏ་རེ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ་པི ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི སུ་ཏྟཱ་ནི, སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ་ཝ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ་ཝ, ཀ་ཏྠ་ཙི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ་ཝ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟཾ ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཝོ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ སཾ་ཀི་ལེ་སེ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཏི་དྷཱ་ཝ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ན་ཏྠི.
‘‘ཏ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཏི་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ས་མ་ཐཱ་དི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི ཨཱ་ས་ཏྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བྷ་ཝེ་སཱུཏི བྷ་ཝེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཡ་དི བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝ་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ བྷ་ཝ་ཏི པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ བྷ་ཝེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི སུ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨི་མཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི སུ་ཏྟཱ་ནི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱིཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ནྟ་ར་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན མི་སྶི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི. ཨ་ཊྛ བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི པུ་རི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ བྷ་ཝ་ནྟི.
ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ སུ་ཏྟཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི སོ་ལ༹་ས བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛ སུ་ཏྟཱ་ནི ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནེ་ཝ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ, ན་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ན་ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ན ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི པུ་རི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཀཱ, ཚ དུ་ཀཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏི་ཀཱ, ཨེ་ཀོ ཙ་ཏུ་ཀྐོ, ཨ་པ་རོ་པི ཨེ་ཀོ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠཱ་པི དྭེ དུ་ཀཱ, དྭེ ཏི་ཀཱ, དྭེ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྶ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ནྣེ་ཧི ན་ཝ་ཝི་དྷཾ སུ་ཏྟཾ བྷི་ནྣཾ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨི་མེ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ན་ཝ་ཝི་དྷཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ བྷི་ནྣཾ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ པ་དེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཐཾ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཡ གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་ཡ གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ མི་ནི་ཏྭཱ ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ གཱ་ཐཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ས་བྦཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི ‘‘སུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
༩༠. ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ ཛཱ་ལ་ས་ཉྪ་ནྣཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཨི་མ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཱ་ན་མྤི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ན ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ.
ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ག་མ་ནཱ་ནི, ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྡཱཏི ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ག་ནྟ་བྦཾ ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ. ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་མ་དྡི་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི. ནི་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཧཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི ཙ པ་རི་ཝཱ་རོ ཙ.
‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ མ་ནོཏི ཡ་དི་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཙ་ཀྑུ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ (དྷ. པ. ༡-༢; ཐེ་ར་གཱ. ༩༥) པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཝེ་ཛྫ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. སོ མ་ནོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, མ་ན་སཱ པ་ཋ་མ་གཱ་མི་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨཱཏི ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨཱ, ཏེ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ. ཨེ་ཏེ ཧི མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ མ་ནོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨུ་པྤཱ་ད་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི བ་ཧཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ གཱ་མ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ངྒ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡོ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, སོ ད་ཏྟོ ཝཱ མི་ཏྟོ ཝཱ ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ངྒ་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན མ་ནོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ. ན ཧི ཏེ མ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི, མ་ནོ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སུ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ.
ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཝ་སེ་ན མ་ནོ སེ་ཊྛོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙོ་རཱ་དཱི་ནཾ ཙོ་ར་ཛེ་ཊྛ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནོ སེ་ཊྛཱ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ས་མྤི མ་ནོ སེ་ཊྛོ. ཡ་ཐཱ པ་ན དཱ་རུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ནི་པྥ་ནྣཱ་ནི བྷ་ཎྜཱ་ནི དཱ་རུ་མ་ཡཱ་དཱི་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏེ་པི མ་ན་ཏོ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ ནཱ་མ. པ་དུ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི དོ་སེ་ཧི པ་དུ་ཊྛེ་ན དཱུ་སི་ཏེ་ན བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ. སོ ཧི བྷཱ་ས་ནྟོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་མེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏི, ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་བྷཱ་ས་ནྟོ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ཏཱ་ཡ ཏི་ཝི་དྷཾ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་ཏོ ནཾ དུ་ཀྑ་མ་ནྭེ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནྭེ་ཏི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཙ་ཀྐཾ་ཝ ཝ་ཧ་ཏོ པ་དནྟི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ས་ཀ་ཊཾ ཝ་ཧ་ཏོ བ་ལཱི་བ་དྡ་སྶ པ་དཾ པ་ཧ་ར་ནྟཾ ཙ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནཾ པུ་གྒ་ལཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ མི་དྡྷཱིཏི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. མ་ཧ་གྒྷ་སོཏི མ་ཧཱ་བྷོ་ཛ་ནོ ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀ་ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀ་ཏ་ཏྲ་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཀཱ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་བྷུ་ཏྟ་ཝ་མི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡ. ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱཏི སུ་པ་ན་སཱི་ལོ. ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱིཏི སེ་ཡྻ་སུ་ཁ་པ་སྶ་སུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ས་ཡ་ན་སཱི་ལོ. ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོཏི ཀུ་ཎྜ་ཀཱ་དི་ནཱ སཱུ་ཀ་ར་བྷ་ཏྟེ་ན པུ་ཊྛོ. གྷ་ར་སཱུ་ཀ་རོ ཧི བཱ་ལ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པོ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་ཀཱ་ལེ གེ་ཧ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ པ་སྶ་ས་ནྟོ ས་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་དཱ པུ་རི་སོ མི་དྡྷཱི ཙ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ, ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཡཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནི་དྡཱ་སཱི་ལོ སཾ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི, ཏ་དཱ སོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷཾ ཨུ་པེ་ཏི, ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
‘‘ཨ་ཡ་སཱ་ཝ མ་ལ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཡ་སཱཏི ཨ་ཡ་ཏོ. ས་མུ་ཊྛི་ཏནྟི ཛཱ་ཏཾ. ཏ་ཏུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨ་ཏི་དྷོ་ན་ཙཱ་རི་ནནྟི དྷོ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨ་ལ་མེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་པ་ཉྙཱ, ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ཏི་དྷོ་ན་ཙཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ཡ་ཏོ མ་ལཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཏོ ཏཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་མེ་ཝ ཁཱ་ད་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཾ ཨ་ཏི་དྷོ་ན་ཙཱ་རི་ནཾ སཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི དུ་གྒ་ཏིཾ ན་ཡ་ནྟཱི་ཏི.
‘‘ཙོ་རོ ཡ་ཐཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཙོ་རོ ཡ་ཐཱ ས་ནྡྷི་མུ་ཁེ ག་ཧཱི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཙོ་རོ གྷ་ར་ས་ནྡྷིཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ གྷ་ར་ས་ནྡྷི་མུ་ཁེ ཨེ་ཝ རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་ཧི ག་ཧི་ཏོ. ས་ཀ་མྨུ་ནཱ ཧ་ཉྙ་ཏི བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ ཙཱཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན ཀ་སཱ་བྷི་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་དི་ནཱ ཧ་ཉྙ་ཏི ཙེ་ཝ ཨ་དྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ནཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ པེ་ཙྩ པ་ཛཱ པ་ར་ཏྠཱཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཡཾ པཱ་པ་ཀཱ་རི་ནཱི པ་ཛཱ ཨི་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀེ. ས་ཀ་མྨུ་ནཱ ཧ་ཉྙ་ཏི བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཀ་ཏེ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཧ་ཉྙ་ཏི ཙེ་ཝ པ་རི་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙཱ་ཏི.
‘‘སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཡོ ད་ཎྜེ་ན ཝི་ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་བཱ་དྷ་ཏི. པེ་ཙྩ སོ ན ལ་བྷེ སུ་ཁནྟི སོ པུ་གྒ་ལོ པ་ར་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་སུ་ཁཾ ཝཱ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
གུ་ནྣཾ ཙེ ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནནྟི གཱ་ཝཱི་སུ མ་ཧོ་གྷཾ ཏ་ར་ནྟཱི་སུ. ཛི་མྷཾ ག་ཙྪ་ཏི པུ་ངྒ་ཝོཏི ཡ་དི ཡཱུ་ཐ་པ་ཏི ཨུ་ས་བྷོ ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཙྪ་ཏི. ས་བྦཱ ཏཱ ཛི་མྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ་པི ཏཱ གཱ་ཝི་ཡོ ཀུ་ཊི་ལ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ནེ་ཏྟེ ཛི་མྷཾ ག་ཏེ ས་ཏཱིཏི ནེ་ཏྟ་རི ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཏེ ས་ཏི, ནེ་ཏྟ་སྶ ཀུ་ཊི་ལཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི ཏཱ་སཾ པ་ཙྩ་ཡི་ཀོ ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཧ་རོ ཙ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡོ མ་ནུ་སྶེ་སུ པ་དྷཱ་ན་ས་མྨ་ཏོ, ཡ་དི སོ ཨ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི སི་ཡཱ. ཡེ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཛཱི་ཝི་ནོ, ས་བྦེ་པི ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. སཱ་མི་ས་མྤ་དཱ ཧི པ་ཀ་ཏི་ས་མྤ་དཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་བྦཾ ར་ཊྛཾ དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི, རཱ་ཛཱ ཙེ ཧོ་ཏི ཨ་དྷ་མྨི་ཀོ. སུ་ཀི་ཙྪ་རཱུ་པཱ ཝ་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ ཀི་ཙྪཱ་པ་ནྣ་རཱུ་པཱ ཝ་ཏ. ཨུ་པ་དྷཱི་སཱུཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱུ་པ་དྷཱི་སུ. ར་ཏྟཱཏི རཱ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ. ཀ་ཊུ་ཀནྟི དུ་ཀྑཾ.
ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཛ་ན་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་པྤ་བྷ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི ཀ་ད་ལི་ཡཱ པ་རཱ་བྷ་ཝཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཕ་ལཾ ཝེ ཀ་ད་ལིཾ ཧ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཨོ་ས་དྷཱི་ནཾ ‘‘ཕ་ལཾ ཝེ་ལུ༹ཾ ཕ་ལཾ ན་ལ༹’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ལ༹་ཝཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ག་དྲ་བྷ་སྶ ཛཱ་ཏཱ ཨ་སྶ་ཏ་རཱི ནཱ་མ, སཱ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟེ ཝི་ཛཱ་ཡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. པཱ་དེ་ཧི བྷཱུ་མིཾ པ་ཧ་ར་ནྟཱི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ ཙ་ཏཱུ་སུ ཁཱ་ཎུ་ཀེ་སུ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀུ་ཙྪིཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ པོ་ཏ་ཀཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི, སཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ག་བྦྷོ ཨ་སྶ་ཏ་རིཾ ཡ་ཐཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཀ་ད་ལི་ཝེ་ལུ༹་ན་ལེ༹་པི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ག་བྦྷོ ཙ ཨ་སྶ་ཏ་རིཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ ས་ཀྐཱ་རོ ཨ་ས་པྤུ་རི་སཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི.
ཀོ་དྷ་མ་ཀྑ་ག་རཱུཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀོ་དྷཾ, པ་ར་གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་ཀྑ་ཉྩ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟོ. སུ་ཁེ་ཏྟེཏི སུ་ཁེ་ཏྟེ་པི. པཱུ་ཏི་བཱི་ཛཾ་ཝཱཏི པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ བཱི་ཛཾ ཝི་ཡ. ཚ་ཀ་ཎ་ར་སཱ་དི་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ན་སུ་ཀྑཱ་པ་ན་སུ་ཁ་ས་ཡཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན བཱི་ཛ་དོ་ས་དུ་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༩༡. ཙེ་ཏ་སཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ན. ཙེ་ཏོཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙི་ཏྟཾ. པ་རི་ཙྩཱཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ.
མཱ་ཀ་ཏྠཱཏི མཱ ཨ་ཀ་ཏྠ. ན པ་མུ་ཏྱ་ཏྠཱིཏི པ་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི. ཨུ་པེ་ཙྩཱ་པཱིཏི ས་ཉྩི་ཙྩཱ་པི, བུ་དྡྷི་པུ་བྦེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཨ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༡༧༦), ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟཾ ཁོ, རཱ་ཧུ་ལ, ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཡེ་སཾ ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ལ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༡༠༨). ཏཾ ཀ་ཐཾ ནུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏཾ དྷ་ནཾ ཀེ་ན ནུ པ་ཀཱ་རེ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཏེ་སཾ ས་མྦྷ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ན་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ སུ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷ་མྨི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དི་ཏོ རཱ་ཛ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ད་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི. སཱུཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ས་མྦྷ་ཏ་སྶ ཝི་ན་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྶ ས་མྦྷ་ཏཾ ས་ཛྫི་ཏཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི. ས་གྒནྟི སུ་ག་ཏིཾ. སཱ ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི སོ་བྷ་ནེ་ཧི ཨ་གྒོ་ཏི ས་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཧཱ་ནི་ཡཱ. ཧ་ཏཱཏི ཝི་ན་ཊྛཱ.
ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏེཏི ནི་ཝ་ཊྚ་ཏི. ལོ་བྷཱ ཁ་ཎ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ལོ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཨ་པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ཏི ནཱ་མ. མི་ཏྟེ་ཧི ཛཱི་ར་ཏཱིཏི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཧཱ་ཡ་ཏི.
ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. བཱ་ལཱཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨི་དྷ བཱ་ལཱ ནཱ་མ. དུ་མྨེ་དྷཱཏི ནི་པྤ་ཉྙཱ. ན ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཊྛ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཡ ཝེ་རི་ནཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ. ཀ་ཊུ་ཀ་པྥ་ལནྟི ཏི་ཁི་ཎ་ཕ་ལཾ, དུ་ཀྑ་ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ སཱ་དྷུ, ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏཱིཏི ཡཾ ཀ་མྨཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠཾ དུ་ཀྑུ་ད་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏི ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏི, ཏཾ ཀ་ཏཾ ན སཱ་དྷུ ན སུ་ནྡ་རཾ ན བྷ་དྡ་ཀཾ. ཡ་སྶ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོཏི ཡ་སྶ ཨ་སྶཱུ་ཧི ཏི་ནྟ་མུ་ཁོ རོ་ད་ནྟོ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི.
དུ་ཀྐ་རནྟི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སཱི་ལ་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་རཾ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཁ་ཎྜཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་སྶ ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑཾ, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཏེ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྐ་རཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ པ་ན དུ་སྶ་ཧ་ན་ཏོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རཾ་ཝ་སེ་ན དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑཾ. ཨ་བྱ་ཏྟེ་ནཱཏི མ་ནྡ་པ་ཉྙེ་ན. སཱ་མ་ཉྙནྟི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ. ས་མྦཱ་དྷཱཏི དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠ་དུ་པྤཱ་རུ་ཏ་མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་དི་ས་མྨ་དྡཱ. ཡ་ཏྠཱཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་མྦཱ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏྟི་ཏི་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་མཾ དུ་ར་དྷི་ཝཱ་སི་ཡཾ. ཨ་བྱ་ཏྟེ་ནཱཏི བཱ་ལེ་ན. སཱ་མ་ཉྙནྟི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ པ་ཎྜི་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ད་ས་པི ཝ་སྶཱ་ནི ཝཱི་ས་ཏི་པི…པེ… ས་ཊྛི་པི ཝ་སྶཱ་ནི ད་ནྟེ་བྷི ད་ནྟ་མཱ་དྷཱ་ཡ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཙེ་ཏ་སཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ བཱ་ལཱ ཨ་བྱ་ཏྟཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི. བ་ཧཱུ་ཧི ཏ་ཏྠ ས་མྦཱ་དྷཱཏི ཏ་སྨིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ བ་ཧཱུ ས་མྦཱ་དྷཱ, མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ བ་ཧཱུ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ པ་མི་ན་ནྟོཏི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པུ་གྒ་ལཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་སཱི་ལོ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཏྟ་ཀ་པ་ཉྙོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མི་ན་ནྟོ. ཀོ་དྷ ཝི་དྭཱ ཝི་ཀ་པྤ་ཡེཏི ཀོ ཨི་དྷ ཝི་དྭཱ མེ་དྷཱ་ཝཱི ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ མི་ན་ནྟོ ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ནི་ཝུ་ཏཾ མ་ཉྙེཏི ཡོ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ མི་ནེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི, ཏཾ ནི་ཝུ་ཏཾ ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་པ་ཉྙཾ མ་ཉྙཱ་མི. ཨ་ཀི་སྶ་ཝནྟི ཀི་སྶ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ནི་པྤ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཀུ་ཋཱ་རཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན ཀུ་ཋཱ་རི་ས་དི་སཱི ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ. ཚི་ནྡ་ཏཱིཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ནི་ཀ་ནྟ་ཏི. ཝི་སཾ ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨི་ཝཱཏི ཧ་ལཱ་ཧ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སཾ ཨི་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ར་དྡྷཾ པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཝི་ར་དྡྷཾ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ ཁ་ལི་ཏ་པུ་གྒ་ལཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ ཡ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ.
༩༢. ནི་ནྡི་ཡནྟི ནི་ནྡ་ནཱི་ཡཾ. ཏཾ ཝཱ ནི་ནྡ་ཏི ཡོ པ་སཾ་སི་ཡོཏི ཡོ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོ, ཏཾ ཝཱ སོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ག་ར་ཧ་ཏི. ཝི་ཙི་ནཱ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཙི་ནཱ་ཏི. ཀ་ལིནྟི ཨ་པ་རཱ་དྷཾ. ཨ་ཡཾ ཀ་ལཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རཱ་དྷོ. ཨ་ཀྑེ་སཱུཏི ཛཱུ་ཏ་ཀཱི་ལ༹་ན་ཀྑེ་སུ. ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་ཧཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ས་བྦེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ས་དྡྷིཾ. སུ་ག་ཏེ་སཱུཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ, སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ ཙ ག་ད་ཏྟཱ སུ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ. མ་ནཾ པ་དོ་ས་ཡེཏི ཡོ མ་ནཾ པ་དོ་སེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ མ་ནོ་པ་དོ་སོ ཨེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟ་རོ ཀ་ལཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ…པེ… པཱ་པ་ཀནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ཏཾ ས་ཧ་སྶཱ་ནནྟི ནི་ར་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ. ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི ནི་ར་བྦུ་དཱ་ནི. པ་ཉྩ ཙཱཏི ཨ་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ཉྩ ཙ ཨ་བྦུ་དཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀོ སོ ཀཱ་ལོ, ཡཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་རི་ཡ་ག་ར་ཧི་ཝཱ་ཙཾ མ་ན་ཉྩ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པཱ་པ་ཀཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ས་ངྑེ་པེ་ན པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ན པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ལོ་བྷ་གུ་ཎེཏི ‘‘གུ་ཎོ’’ཏི བཱ་ལེ་ཧི དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ལོ་བྷོ་ཡེ་ཝ ལོ་བྷ་གུ་ཎོ, ཏ་སྨིཾ ལོ་བྷ་གུ་ཎེ, ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཝ་ད་ཉྙཱུཏི ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྙཱུ, བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. མ་ཙྪ་རཱིཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡེ་ན མ་ཙྪ་རཱི. པེ་སུ་ཎི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི པེ་སུ་ཎི་ཡ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷེ་ད་ནེ་ན. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཉྷི མཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་ན བྷཱ་སི་ཏཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཏི. མུ་ཁ་དུ་གྒཱཏི མུ་ཁ་ཝི་ས་མ. ཝི་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝི་ག་ཏ་བྷཱུ་ཏ ཨ་ལི་ཀ་ཝཱ་དི. ཨ་ན་རི་ཡཱཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས. བྷཱུ་ན་ཧཱུཏི བྷཱུ་ཏི་ཧ་ན་ཀ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཝི་ནཱ་ས་ཀ. པུ་རི་ས་ནྟཱཏི པུ་རི་སཱ་དྷ་མ. ཀ་ལཱིཏི ཨ་ལ་ཀྑི་པུ་རི་ས. ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏ་ཀ་པུ་ཏྟཱཏི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ. མཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎི་དྷ ནེ་ར་ཡི་ཀོ་སཱིཏི ཨི་དཱ་ནི བ་ཧུ་བྷཱ་ཎཱི མཱ ཧོ་ཧི, ནེ་ར་ཡི་ཀོ ཨ་སི ཛཱ་ཏོ. ར་ཛ་མཱ་ཀི་ར་སཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ར་ཛཾ ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཀྑི་པ་སི. ས་ནྟེཏི ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་སེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ. ཀི་བྦི་ས་ཀཱ་རཱིཏི པཱ་པ་ཀཱ་རི. པ་པ་ཏནྟི ན་ར་ཀཾ.
ཨི་དཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡནྟི ཨི་དཾ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ས་ནྣེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ས་དྡ་ཧ་ནྟེ་ན.
༩༣. ཨི་དྡྷནྟི ཧ་ཏྠཱུ་པ་ག་སཱི་སཱུ་པ་གཱ་དི་ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི མ་ཎི་ཀ་ན་ཀཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་མི་དྡྷཾ. ཕཱི་ཏནྟི ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་པུ་ལཾ. ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶནྟི ནི་ར་ནྟ་ར་མ་ནུ་སྶཾ. ས་མྦཱ་དྷ་བྱཱུ་ཧནྟི བྱཱུ་ཧཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ནི་བྦི་དྡྷ་ར་ཙྪཱ་ཡོ. ཡེ་སུ པ་ཝི་ཊྛ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟི, ཏེ ས་མྦཱ་དྷཱ བྱཱུ་ཧ་ཀཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦཱ་དྷ་བྱཱུ་ཧཾ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ གྷ་ན་ཝཱ་ས་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. བྷ་ནྟེ་ནཱཏི ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏེ་ན, ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟེ་ན ཝཱ. ཨ་པཱ་པ་ཀནྟི ཨ་ལཱ་མ་ཀཾ. ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱཏི ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན.
པེ་ཙྩ སོ ལ་བྷ་ཏེཏི ཡོ བྷཱུ་ཏེ ད་ཎྜེ་ན ན ཧིཾ་ས་ཏི, སོ པུ་གྒ་ལོ པ་ར་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་སུ་ཁཾ དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༩༤. ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱིཏི ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ག་མི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི? ས་ཏྟ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟི – དེ་ས་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྟཾ, ཏ་ཏྲ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ས་ངྒ་ད་སྶ་ནཾ, ས་མྦུ་དྡྷ་ཝ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དེ་སཱ་ནཾ ཙེ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ནཾ, བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་ཧི པུ་ཉྙོ་གྷ་པྤ་ས་ཝ་ནཾ, ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་སི་ད་ཏྟ་པུ་རཱ་ཎཱཏི ཨི་སི་ད་ཏྟོ ཙ པུ་རཱ་ཎོ ཙ, ཏེ་སུ ཨི་སི་ད་ཏྟོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི. པུ་རཱ་ཎོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. སཱ་ཀེ་ཏེཏི ‘‘སཱ་ཀེ་ཏོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷོ་ག་གཱ་མ་ཀེ. མ་གྒེ པུ་རི་སཾ ཋ་པེ་སུནྟི ཏེ་སཾ ཀི་ར གཱ་མ་དྭཱ་རེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་མ་ན་མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཙེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ པ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཐ པ་སྶི་ཏུཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི མ་གྒ་མ་ཛ྄ཛྷེ པུ་རི་སཾ ཋ་པེ་སུཾ. ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སཱུཏི ན དཱུ་ར་ཏོ་ཝ, པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ་སུ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ས་ཀ་ཊ་མ་གྒ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཛ་ངྒྷ་མ་གྒེ་ན ཨ་ག་མཱ་སི, ཨི་ཏ་རེ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨཱཏི བུ་དྡྷཱ ཧི ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ དི་ཝ་ས་བྷཱ་ག་མྤི ནི་སི་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ས་ནེ ཝ་ལླ་བྷཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཕ་ལཱ, ཨི་མེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཡེ་ན་ཉྙ་ཏ་རཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱིཏི ཏེ ཀི་ར ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ན་ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜ་པཱ་ད་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཏེ་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་ཉྩ པཱ་ན་ཀཾ ས་ར་བྷ་པཱ་ད་པ་ལླ་ངྐ་ཉྩ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མཾ་སུ. ཨ་ཐ ནཾ པ་ལླ་ངྐཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སཱུཏི ‘‘ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ནི་ཡ་ཏཱ་ཙི་ཎྞ་ཏྟཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཙཱ་རི་ཀ་ཙ་ར་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ. ས་ཙེ་པི པ་ཙྩ་ནྟ་དེ་སེ ག་ཙྪ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་ཏཱ་ཙི་ཎྞཾ, ཏ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་སཱི་སཱུཏི ཀཱ་སི་ར་ཊྛ་ཏོ. ཏ་ཐཱ མ་ག་དྷེ་སཱུཏི མ་ག་དྷ་ར་ཊྛ་ཏོ. ཨཱ་ས་ནྣེ ནོ བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་པཱུ་ཛཾ ཀཱ་ཏུཾ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ནེ་སཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཐ་པ་ཏ་ཡོ ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོཏི ཐ་པ་ཏ་ཡོ ཡ་སྨཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཡི དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་ས་ནྣེ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ‘‘ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི. གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་སྶ ཧི དོ་སེ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨ་སྶ་ཐ, ཨེ་ཝཾ ཝོ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན ས་མྦཱ་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མ་ཧཱ་གྷ་རེ ཝ་ས་ནྟ་སྶཱ་པི ཧི ས་ཀི་ཉྩ་ན་ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ ས་མྦཱ་དྷོ་ཝ. ར་ཛོ་པ་ཐོཏི རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐོ, ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ པ་བྦ་ཛྫཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ན ཨ་ཀི་ཉྩ་ན་ཨ་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ. ཙ་ཏུ་ར་ཏ་ནི་ཀེ་པི ཧི ག་བྦྷེ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ལླ་ངྐེ་ན པ་ལླ་ངྐཾ གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ན་མྤི ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཱ་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ལ་ཉྩ པ་ན ཝོ ཐ་པ་ཏ་ཡོ ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦཱ་དྷ་གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་མེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ནཱ་གཱཏི ཧ་ཏྠི་ནོ. ཨོ་པ་ཝ་ཡ྄ཧཱཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཡོ་གྒཱ. ཨེ་ཀཾ པུ་ར་ཏོ ཨེ་ཀཾ པ་ཙྪ་ཏོ ནི་སཱི་དཱ་པེ་མཱཏི ཏེ ཀི་ར དྭེ་པི ཛ་ནཱ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ དྭཱི་སུ ནཱ་གེ་སུ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ནཱ་གཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ. ནཱ་གོ་པི ར་ཀྑི་ཏ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སི་ཏཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཏཱ་པི བྷ་གི་ནི་ཡོཏི ཡ་ཐཱ པ་མཱ་དཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཏྟཱ་པཱིཏི སི་ཏ་ཀ་ཐི་ཏ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་པི ར་ཀྑི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧི ‘‘སཱ་མི་དུ་བྦྷ་ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི.
ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཐ་པ་ཏ་ཡོཏི ཡ་སྨཱ ཏུ་མྷེ རཱ་ཛཱ ནི་ཙྩཾ རཱ་ཛ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི ས་མྦཱ་དྷོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སོ ར་ཛོ་པ་ཐོ. ཡ་སྨཱ པ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ནྟོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ པ་བྦ་ཛྫཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱ་པི. ཨ་ལ་ཉྩ ཁོ ཐ་པ་ཏ་ཡོ ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་ཡ, ཨ་པྤ་མཱ་ད་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མུ་ཏྟ་ཙཱ་གོཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙཱ་གོ. པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱིཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠོ. ཝོ་ས་གྒ་ར་ཏོཏི ཝོ་ས་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཙཱ་གེ ར་ཏོ. ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོཏི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟོ. ‘‘ཡཱ་ཛ་ཡོ་གོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, དཱ་ན་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀི་ཉྩི ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ་པི སཾ་ཝི་བྷཱ་གེ ར་ཏོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཡྻཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་བྷཱ་གཾ, ས་བྦཾ དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ ཐ་པ་ཏ་ཡོ ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨི་མེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཐ་པ་ཏཱི་ནཾ ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་མྷེ ཁོ ཐ་པ་ཏ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༩༥. ས་ཧ་སྶཾ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོཏི ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་སཱི་ཏི ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་སཱི་ཏི་ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏྠ པ་ན ཏེ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི? ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝེ ཙེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ ཙཱ’’ཏི, དེ་ཝེ་སུ ཙེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝི་རུ་ལ༹ྷ་མྷཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ལླ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་རུ་ལ༹ྷེ. ཨ་ལ་བྷིཾ་ཧནྟི ཨ་ལ་བྷིཾ ཨ་ཧཾ. ཨ་ཛྫ ཏིཾ་སཾ ཏ་ཏོ ཀ་པྤཱཏི ཏ་ཏོ ཀ་པྤ་ཏོ ཨ་ཛྫ ས་མྤ་ཏི ཨ་ཡཾ ཀ་པྤོ ཏིཾ་ས་ཏི་མོ. ཏ་སྶཱ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ་ས་ནཱཏི ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ་ས་ན་ཏོ.
ཏ་ཎྷཱ་ནི་གྷཱ་ཏ་ཀོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀོ. ཝ་ཊཾ་ས་ཀོཏི པུ་པྥ་མ་ཡ་ཀ་ཎྞི་ཀོ. ས་བྦ་པུ་པྥེ་ཧི་ལ་ངྐ་ཏོཏི ནཱ་ནཱ་པུ་པྥེ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ. ལ་པ་ན་ནྟ་རཱཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་དྷ་རོ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ཏོ. ཨོ་ཀྐཱཏི པ་བྷཱ. མུ་དྡྷ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཐཱཏི མུ་དྡྷ་ནི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཐ. ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་རཱཏི ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཧི. ཡ་སྶ ཏཾ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ, ས་དཱ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་དཱ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སོ ས་བྦ་ཉྙཱུ བྷ་ག་ཝཱ ཐེ་རཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨེ་ཏ་ད་བྲ་ཝཱིཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱ་ཛཱ ར་ཊྛེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སྨིཾ ར་ཊྛེ རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཙ་རི་མནྟི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝཾ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་ཏནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཝཱ.
༩༦. སུ་ཝ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནཾ ནཱ་ཝནྟི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཚཱ་དི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝཾ. པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ས་ཀྐ་སྶ ཨི་ཏི མེ སུ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛཱ ས་ཀྐ་སྶ བྱཱ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ་པི སུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ད་ཏི.
པཾ་སུ་ཐཱུ་པེ་སཱུཏི ས་རཱི་ར་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཾ་སཱུ་ཧི ཀ་ཏ་ཐཱུ་པེ་སུ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏེ་སུ ད་ས་བ་ལ་དྷ་རཱ་ན’’ནྟི.
༩༧. དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞཱཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ས་རཱི་ར་ས་དི་ས་ཝ་ཎྞཱ. སུ་བྷ་ག་ས་ཎྛི་ཏཱིཏི སོ་བྷ་གྒ་ཡུ་ཏྟ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝ་ཏ ཏཾ ཨཱ་སཱིཏི ཏཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཝ་ཏ ཨ་ཧོ་སི. ཡཱ་ཧནྟི ཡཱ ཨ་ཧཾ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཀ་པྤེ, མུ་དི་ཏོ ཐཱུ་པཾ ཨ་པཱུ་ཛེ་སཱིཏི ཐཱུ་པཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤེ ཨ་ཧཾ མུ་དི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ག་ནྟུ་ན ཝི་ནི་པཱ་ཏནྟི ཨ་པཱ་ཡུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ཡཾ ཙ་ཀྑུནྟི ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུཾ. པ་ཎི་ཧི་ཏནྟི ཋ་པི་ཏཾ. ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་མྷཱིཏི ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཨ་མྷི. ཝི་དྷཱུ་ཏ་ལ་ཏོཏི ཝི་དྷཱུ་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ལ་ཏོ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏ་ཎྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༩༨. སཱ་མཱ་ཀ་པ་ཏྠོ་ད་ན་མ་ཏྟནྟི སཱ་མཱ་ཀ་ཏི་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཁི་ལེཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཁི་ལེ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཨོ་ཀ་པྤ་ཡི དྷ་མྨ་མུ་ཏྟ་མནྟི ཏ་སྨིཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨེ་ན ནཱ་མ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ས་དྡ་ཧིཾ. ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ དྷ་མྨེ པ་ཎི་དྷེ་སིཾ མཱ་ན་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཧ་མྤི ས་ཙྪི་ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ཙི་ཏྟཾ པ་ཎི་ད་ཧིཾ. བྷ་ཝེ ཀུ་དཱ་སུ་པི ཙ མཱ ཨ་པེ་ཀྑ་ཝཱཏི ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝེ ཨ་པེ་ཀྑ་ཝཱ མཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ་ནྟི ཙ པ་ཎི་དྷེ་སིཾ མཱ་ན་ས་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཀུ་རཱུ་སཱུཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རཱུ་སུ. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀེ་སཱུཏི ཏེ་སཾ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་མ་མེ་སཱུཏི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ. པཱ་ཎཱི་སཱུཏི ས་ཏྟེ་སུ. ཨ་ཧཱི་ན་གཱ་མཱི་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཏི་ད་སོ་པ་པ་ཛྫ་ཐཱཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫིཾ, ཏི་ད་སེ ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པ་པ་ཛྫིཾ. ཝི་སི་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་ག་ཏོཏི ཝི་སི་ཊྛ་ཀཱ་ཡེ་སུ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ཡེ་སུ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཡ་ས་སྶི་སཱུཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ནྟེ་སུ. ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཱ་སི་ཧཱིཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱི་ཧི. པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཁྭི་མནྟི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཁོ ཨི་མཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ས་ཀཱ་སཱིཏི སོ ཨ་ཀཱ་སི. བ་ལི་མཱ་བྷི་ཧཱ་རཱིཏི པཱུ་ཛཱ་བ་ལིཾ ཨ་བྷི་ཧ་རི. པ་ཏི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀནྟི ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་པུ་པྥཾ པ་ཏི་ཏཾ.
ཨུ་པ་རི་ཊྛནྟི ཨུ་པ་རི ཝེ་ཧཱ་སེ ཋི་ཏཾ. ཨ་རི་ཊྛནྟི ཨ་རི་ཊྛཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ཙ བ་ཧི་དྡྷ་ཝི་ས་ཡཱ ཙ. ཡེ མེ ཝི་ཛྫིཾ་སཱུཏི ཡེ མེ པུ་བྦེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎ་སཾ་སཱ་རོ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ན་མཱི་ཡ་ན་བྷཱུ་ཏོ སཾ་སཱ་རོ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཙ དཱ་ནི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ག་པུ་ཉྙ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༩༩. ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ…པེ… ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ. ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱཏི ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་ཏཱཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ.
༡༠༠. ཡ་དཱ ཧ་ཝེཏི ཡ་སྨིཾ ཧ་ཝེ ཀཱ་ལེ. པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷ་ཀཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ. པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟི. དྷ་མྨཱཏི ཙ་ཏུ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ. ཨཱ་ཏཱ་པོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ. ཛྷཱ་ཡ་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཙ ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ. ཨ་ཐ་སྶ ཀ་ངྑཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟི ས་བྦཱཏི ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཝཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཡཱ ཏཱ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི? ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༢) ན་ཡེ་ན ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, ཀ་སྶ པ་ནི་དཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི? ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༣༥) ཙ ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ངྑཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) སོ་ལ༹་ས་ཀ་ངྑཱ ‘‘བུ་དྡྷེ ཀ་ངྑ་ཏི དྷ་མྨེ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (དྷ. ས. ༡༠༠༨) ཨ་ཊྛ ཙ ཀ་ངྑཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏཱ ས་བྦཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཀ་སྨཱ? ཡ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཾ, ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨི་མཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དིཾ ཀེ་ཝ་ལཾ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
ཡ་ཏོ ཁ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝེ་དཱིཧི ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཝེ་དི ཨ་ཉྙཱ་སི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི, ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ་སྶ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཛྷཱ་ཡ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ དྷ་མྨཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶ ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ངྑཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ས་བྦཱ་པི ཏཱ ཀ་ངྑཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི.
ཨཱ་ར་ཉྙནྟི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏུ་ཉྪེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟནྟི ཀུ་ལེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཏོ ནི་ཙྩ་ན་ཝོ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་ཉྪེ་ན པི་ཎྜ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཡཱ་པེ་ནྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏེ་སུ ཨི་སྶ་ར་ཛ་ན་གེ་ཧེ་སུ ཀ་ཊུ་ཀ་བྷ་ཎྜ་ས་མྦྷཱ་རཾ སུ་ག་ནྡྷ་བྷོ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་ཉྪ་ནཾ ཉཱ་ཏུ་ཉྪ་ནཾ ནཱ་མ, གྷ་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ན དྭཱ་རེ ཋི་ཏེ་ན ལ་དྡྷ་མི་སྶ་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏུ་ཉྪ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟཾ. ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནནྟི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ ནི་ར་པེ་ཀྑཾ.
ཚེ་ཏྭཱཏི ཝ་དྷི་ཏྭཱ. སུ་ཁཾ སེ་ཏཱིཏི ཀོ་དྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ཨ་པ་རི་ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ སུ་ཁཾ ས་ཡ་ཏི. ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཀོ་དྷ་ཝི་ནཱ་སེ་ན ཝི་ན་ཊྛ་དོ་མ་ན་སྶ་ཏྟཱ ན སོ་ཙ་ཏི. ཝི་ས་མཱུ་ལ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ. མ་དྷུ་ར་གྒ་སྶཱཏི ཡཾ ཨ་ཀྐུ་ཊྛ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ པ་ཧ་ཊ་སྶ པ་ཊི་པྤ་ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སོ ‘‘མ་དྷུ་ར་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཋཱ་ནེ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ‘‘ཨ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རི་ཡཱཏི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ.
ཧ་ནེཏི ཧ་ནེ་ཡྻ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏནྟི ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཾ. ཝི་ནོ་ད་ཡེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻ.
༡༠༡. ས་ཏྟི་ཡཱཏི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་མ་ཊྛོཏི པ་ཧ་ཊོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི པ་ཧཱ་རཱ ཨོ་མ་ཊྛོ ཨུ་མྨ་ཊྛོ མ་ཊྛོ ཝི་མ་ཊྛོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་རི ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ དི་ནྣ་པྤ་ཧཱ་རོ ཨོ་མ་ཊྛོ ནཱ་མ, ཨ་དྷོ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ མུ་ཁཾ དི་ནྣ་པྤ་ཧཱ་རོ ཨུ་མྨ་ཊྛོ ནཱ་མ, ཨ་གྒ་ལ༹་སཱུ་ཙི ཝི་ཡ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ མ་ཊྛོ ནཱ་མ, སེ་སོ ས་བྦོ་པི ཝི་མ་ཊྛོ ནཱ་མ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཨོ་མ་ཊྛོ ག་ཧི་ཏོ. སོ ཧི ས་བྦ་དཱ་རུ་ཎོ དུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎ་ས་ལློ དུ་ཏྟི་ཀི་ཙྪོ ཨ་ནྟོ་དོ་སོ ཨ་ནྟོ་པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏོ ཙ ཧོ་ཏི. པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏཾ ཨ་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཎ་མུ་ཁཾ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི མ་ཉྩེ་ན ས་དྡྷིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་དྷོ་སི་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, མ་ར་ཎཾ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. པ་རི་བྦ་ཛེཏི ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ.
ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཀིཾ ཀ་ཐི་ཏཾ? ཡ་ཐཱ ས་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་མ་ཊྛ་པུ་རི་སོ ས་ལླུ་བྦཱ་ཧ་ན་ཝ་ཎ་ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི པ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི པ་ར་ཀྐ་མ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ད་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ མ་ཏྠ་ཀེ ཨཱ་དི་ཏྟ་སི་རོ ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི པ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཏི པ་ར་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ས་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཝཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏེ ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ, ཨ་ཏྠཾ པ་ན པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་པི ཧི ཨེ་སཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཡྻ, ཡཱ་ཝ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་གོ མ་གྒེ་ན ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཡྻ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨོ་མ་ཊྛོ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ པུ་རི་མ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ལོ་ཀཱ་མི་སནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎོ. ས་ནྟི་པེ་ཀྑོཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ. པ་ཉྙ་ཝཱཏི པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ. པ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི་པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཝི་ར་ཏོ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ས་བྦ་ཏོ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ར་ཏོ. ‘‘ཝི་ར་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི པ་ན བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒེ (སཾ. ནི. ༡.༩༦) ‘‘ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་སཱུ’’ཏི པཱ་ཋོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ད་ས་ནྣ་མྤི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏཱི་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏཱི་ཏོ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཏོ ན་ནྡི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏི་ཎྞ་ཉྩ བྷ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ན་ནྡི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎོ. སོ ཏཱ་དི་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ག་མྦྷཱི་རེ སཾ་སཱ་ར་ཎྞ་ཝེ ན སཱི་ད་ཏི.
ས་དྡ་ཧཱ་ནོཏི ཡེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཙ ས་ཏྟ་ཏྟིཾ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་བྷེ་དེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་ར་ཧ་ནྟོ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ. ཏཾ ས་དྡ་ཧཱ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ན ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟོ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ཏི, ཨོ་ད་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན སུ་སྶཱུ་སཾ ལ་བྷ་ཏེ པ་ཉྙཾ.
ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཏཾ དྷ་མྨཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ་པི ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཡ་དཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟོ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་སྶཱུ་ས་མྤི ཙ ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཨེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི.
པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་རཱིཏི དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནི ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་རཱི. དྷུ་ར་ཝཱཏི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ. ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ར་ཀྐ་མོ. ཝི་ནྡ་ཏེ དྷ་ནནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཙྩེ་ནཱཏི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩེ་ན ཙ. བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ནི་བྦུ་ཏིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱ ཀི་ཏྟི་མྤི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ད་དནྟི པ་རེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་ཏྠི་ཏཾ དེ་ནྟོ མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏི ས་མྤཱ་དེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་དྡ་དཾ ཝཱ ད་ད་ནྟོ ག་ནྠ་ཏི, དཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏེ་ཧི མི་ཏྟཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་སྨཱ ལོ་ཀཱ པ་རཾ ལོ་ཀཾ, ས ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་མེ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝི་ཛྫ་ནྟི, སོ ཨི་མ་སྨཱ ལོ་ཀཱ པ་རཾ ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ན སོ་ཙ་ཏི, སོ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཡ་སྶེ་ཏེ ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨཱ, ས་དྡྷ་སྶ གྷ་ར་མེ་སི་ནོ;
ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, ས ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༩༠) –
གཱ་ཐཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟེ ཧི ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀེ་ན ‘‘ཀ་ཐཾ སུ ལ་བྷ་ཏེ པ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༧) པུ་ཊྛེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི.
ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན, པ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ. སཾ་ཝཱ་སོཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་ཧ་ཝཱ་སོ ས་མཱ་ག་མོ. ཏནྟི ཏ་ཐཱ ས་མཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་བྦཾ པུ་རི་སཾ. མ་ན་སཱ ཙེ པ་ས་ནྣེ་ནཱཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན པ་ས་ནྣེ་ན མ་ན་སཱ. ན ཏེ་ན ཧོ་ཏི སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཡཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱཏི ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཱ, མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༠༢. རཱ་གོ ཙ དོ་སོ ཙཱཏི རཱ་ག་དོ་སཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཝ. ཀུ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཱཏི ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ ཀིཾ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཧི ཨ་ཡཾ ཏོ-ཨཱ་དེ་སོ, ས་མཱ་སེ ཙ་སྶ ལོ་པཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ར་ཏཱི ར་ཏཱི ལོ་མ་ཧཾ་སོ ཀུ་ཏོ་ཛཱཏི ཡཱ་ཡཾ པ་ནྟེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཙ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ར་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ, ཡཱ ཙ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ར་ཏི ཨ་བྷི་ར་ཏི ཨཱ་ས་ཏྟི ཀཱི་ལ༹་ནཱ་དི, ཡོ ཙ ལོ་མ་ཧཾ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ལོ་མ་ཧཾ་ས་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ, ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ཀུ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ ཀུ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཏི པུ་ཙྪཱ. ཀུ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཀུ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ. མ་ནོཏི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཝི་ཏ་ཀྐཱཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ. ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ དྷ་ངྐ་མི་ཝོ་ས་ཛ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཀཱ་ཀཾ སུ་ཏྟེ་ན པཱ་དེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨོ་ས་ཛ་ནྟི ཁི་པ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་མ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཀུ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ས་ཛ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ.
རཱ་གོ ཙཱཏི དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ ཏ་སྶཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི རཱ་ག་དོ་སཱ, ཨ་ར་ཏི ར་ཏི ལོ་མ་ཧཾ་སཱ ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་མ་ནཾ ཨོ་ས་ཛ་ནྟི. ཏེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ཏོ་ནི་དཱ་ནཱ ཨི་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏོ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་དཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སྣེ་ཧ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ ཧི རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་སྣེ་ཧེ་ན ཛཱ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཛཱ་ཡ་ནྟཱ ཙ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་བྷེ་དེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སྣེ་ཧ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཾ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ནི་གྲོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ཛཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཛཱཏི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཛཱ་ཏཱ པཱ་རོ་ཧཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ནི་གྲོ་དྷ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཛ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པཱ་རོ་ཧཱ ཨཱ་པོ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ སྣེ་ཧེ ས་ཏི ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཛཱ་ཡ་ནྟཱ ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་གྲོ་དྷེ ཏེ་སུ ཏེ་སུ སཱ་ཁ་པྤ་དེ་སེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཏ་ཎྷཱ་སྣེ་ཧེ ས་ཏི ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཛཱ་ཡ་ནྟཱ ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དི་པྤ་དེ་སེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སྣེ་ཧ་ཛཱ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. པུ་ཐུ ཝི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཡ་སྨཱ རཱ་གོ་པི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན, དོ་སོ་པི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཏ་སྶ ཏ་སྶ བྷེ་ད་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦེ་པི་མེ ཀི་ལེ་སཱ པུ་ཐུ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ས་ཏྟཱ ལ་གྒཱ སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཀི་མི་ཝ? མཱ་ལུ་ཝཱ་ཝ ཝི་ཏ་ཏཱ ཝ་ནེ ཡ་ཐཱ ཝ་ནེ ཝི་ཏ་ཏཱ མཱ་ལུ་ཝཱ ཏེ་སུ ཏེ་སུ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁ་པྤ་སཱ་ཁཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཝི་ས་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ལ་གྒཱ སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ ཀི་ལེ་སཱ དྷ་མྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ པུ་ཐུ་པ་བྷེ་དེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཝི་ས་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནཾ.
ཡེ ནཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ, ཏེ ནཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི སུ་ཎོ་ཧི ཡ་ཀྑ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ ས་ཏྟཱ ནཾ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནཾ ‘‘ཨི་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ ཨེ་ས ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ་སི་ནེ་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་གྒི་ནཱ ཝི་སོ་སེ་ནྟཱ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི པ་ཛ་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཎོ་ཧི ཡ་ཀྑཱ་ཏི. ཏེ དུ་ཏྟ་རཾ ཨོ་གྷ་མི་མཾ ཏ་ར་ནྟི, ཨ་ཏི་ཎྞ་པུ་བྦཾ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡཱཏི ཡེ ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟི. ན ཧི མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱ ཏེ པ་ཀ་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན དུ་ཏྟ་རཾ ཀཱ་མོ་གྷཱ་དིཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨོ་གྷཾ ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པི ཨ་ཏི་ཎྞ་པུ་བྦཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པུ་བྦཾ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ ཏ་ར་ནྟི.
དུ་ཀྐ་རཾ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཀོ ཀི་ར དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ, སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྐ་རནྟི ད་ས་པི ཝ་སྶཱ་ནི…པེ… ས་ཊྛི་པི ཝ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ དུ་ཀྐ་རཾ. སེ་ཀྑཱཏི ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱཏི སཱི་ལེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ས་མུ་པེ་ཏཱ. ཋི་ཏ་ཏྟཱཏི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་པ་ཉྷཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ན་གཱ་རི་ཡུ་པེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡུ་པེ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ ནི་གྒེ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ, པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ཊྛཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སོ.
བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏེ ཚེ་ཏྭཱ མ་ཙྩུ་ནོ ཛཱ་ལནྟི ཡེ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏཱ, ཏེ དུ་སྶ་མཱ་ད་ཧཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་ཧ་ནྟི. ཡེ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ, ཏེ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟི. ཡེ ས་ནྟུ་ཊྛཱ, ཏེ སཱི་ལཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟི. ཡེ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ, ཏེ ཨ་རི་ཡཱ མ་ཙྩུ་ནོ ཛཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི.
དུ་གྒ་མོཏི ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ, ཡེ ཨི་ནྡྲི་ཡཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏཱ, ཏེ དུ་སྶ་མཱ་ད་ཧཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་ཧ་ནྟི. ཡེ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ, ཏེ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟི. ཡེ ས་ནྟུ་ཊྛཱ, ཏེ སཱི་ལཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟི. ཡེ སཱི་ལེ པ་ར་མ་གྒཱ་ཧི་ནོ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ, ཏེ ཨ་རི་ཡཱ མ་ཙྩུ་ནོ ཛཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཀིཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ན དུ་གྒ་མོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ས་མོ མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནེ་ཝ དུ་གྒ་མོ ན ཝི་ས་མོ, པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་ན་སྶ བ་ཧཱུ པ་རི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཝཾ་སི་རཱཏི ཉཱ་ཎ་སི་རེ་ན ཨ་དྷོ་སི་རཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་པ་ཏ་ནྟི. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏེ མ་གྒེ པ་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་མོ མ་གྒོཏི སྭེ་ཝ མ་གྒོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་མོ ཧོ་ཏི. ཝི་ས་མེ ས་མཱཏི ཝི་ས་མེ་པི ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ ས་མཱ ཨེ་ཝ.
༡༠༣. ཨི་ད་ཉྷི ཏཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཙེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨི་སི་ས་ངྒྷ་ནི་སེ་ཝི་ཏནྟི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ནི་ཝེ་སི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘ཀ་མྨཾ ཝི་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨནྟི མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཝི་ཛྫཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ. དྷ་མྨོཏི ས་མཱ་དྷི, ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ དྷ་མྨཱ. སཱི་ལཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་མུ་ཏྟ་མནྟི སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཛྫཱཏི དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤཱ. དྷ་མྨོཏི ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ. སཱི་ལནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ. ཛཱི་ཝི་ཏ་མུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཏེ་ན མ་ཙྩཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན ས་ཏྟཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ མ་གྒེ་ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན གོ་ཏྟ་དྷ་ནེ་ཧི, ཏ་སྨཱ. ཡོ་ནི་སོ ཝི་ཙི་ནེ དྷ་མྨནྟི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ནེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ་ནི་སོ ཝི་ཙི་ནེ དྷ་མྨནྟི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ནེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟོ་ཝ སེ་ཡྻོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨུ་པ་ས་མེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན. པཱ་ར་ངྒ་ཏོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ, ཡོ ཀོ་ཙི ནི་བྦཱ་ན་པ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ, ན ཏཱ་དི་སོ. ཨེ་ཏཱ་ཝ་པ་ར་མོ སི་ཡཱ, ན ཐེ་རཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ. ནཱ་ནྭཱ་ག་མེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ནཱ་ནུ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ན་པྤ་ཊི་ཀ་ངྑེཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ན པ་ཏྠེ་ཡྻ. ཡ་ད་ཏཱི་ཏནྟི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ, ཏཾ པ་ཧཱི་ནཾ ནི་རུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ནཱ་ནུ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ ཙ ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་མྤི ན པ་ཏྠེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མྤི དྷ་མྨཾ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠེ་ཝ སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ཏི. ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤནྟི ཨི་དཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ན སཾ་ཧི་ར་ཏི ན ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཧཱི་རཱ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤཱ, ཏཾ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ཡེ ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ པ་ཊི་ཝི་པ་སྶེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ན སཾ་ཧི་ར་ཏི ན ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤཾ, ཏཾ ཝི་དྭཱ པ་ཎྜི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ཡེ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་ནྟོ ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀི་ཙྩ་མཱ་ཏ་པྤནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ནེ་ན ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀོ ཛ་ཉྙཱ མ་ར་ཎཾ སུ་ཝེཏི སྭེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཝཱ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཛྫེ་ཝ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, སཱི་ལཾ ཝཱ ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ‘‘ཨ་ཛྫ ཏཱ་ཝ པ་པ་ཉྩོ ཨ་ཏྠི, སྭེ ཝཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཝཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་སེ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཧི་ཝི་ཙྪི་ཀ་ཝི་ས་ས་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཧི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཏ་སྶ སེ་ནཱ་ཏི ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་སེ་ནེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ‘‘ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ག་མེ་ཧི, ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་དིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝཱ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ‘‘ཨི་དཾ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་མེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་ཉྫཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་རཱ་སི་ནཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བ་ལ་རཱ་སི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ས་ངྒ་རོ ན་ཏྠི. ས་ངྒ་རོ་ཏི ཧི མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ལ་ཉྫ་དཱ་ན་བ་ལ་རཱ་སི་ས་ངྐ་ཌྜྷ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏ་ནྡི་ཏནྟི ཨ་ན་ལ་སཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཧ་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ བྷ་དྡོ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟོ ཨ་སྶཱ་ཏི བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟོ ཨ་ཡ’’ནྟི རཱ་གཱ་དི་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟོ བུ་དྡྷ་མུ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི.
ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙཱཏི ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ. ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ, ས་ཏི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ. ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན.
དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ སུ་ཝི་སུ་དྡྷནྟི དི་བྦཾ ཙ་ཀྑུ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱཏི པུ་རི་མཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱཏི ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ནི་རོ་དྷོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༡༠༤. ཡ་སྶ སེ་ལཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨེ་ཀ་གྷ་ནཾ སེ་ལཾ ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏེ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ སེ་ལཱུ་པ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཋི་ཏཾ ནཱ་ནུ་པ་ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི. ར་ཛ་ནཱི་ཡེ་སཱུཏི ལཱ་བྷཱ་དཱི་སུ. ཀོ་པ་ནེ་ཡྻེཏི ཨ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀེ. ཀུ་ཏོ ནཾ དུ་ཀྑ་མེ་སྶ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ནཱ་ནུ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ན དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧུཾ་ཧུ་ངྐཱ་ར་ཀ་སཱ་ཝཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཧུཾ་ཧུ་ངྐཱ་ར་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ནི་ཧུཾ་ཧུ་ངྐོ. རཱ་གཱ་དི་ཀ་སཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཡ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཏ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཝེ་དེ་ཧི ཨ་ནྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཝེ་དཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ. དྷ་མྨེ་ན སོ བྲ་ཧྨ་ཝཱ་དཾ ཝ་དེ་ཡྻཱཏི སོ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཝཱ་དཾ ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྶ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཀུ་ཧི་ཉྩི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ་པི རཱ་གུ་སྶ་དོ དོ་སུ་སྶ་དོ མོ་ཧུ་སྶ་དོ མཱ་ནུ་སྶ་དོ དི་ཊྛུ་སྶ་དོ་ཏི ཨི་མེ ཨུ་སྶ་དཱ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
ན གཱ་དྷ་ཏཱིཏི ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. སུ་ཀྐཱཏི སུ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ག་ཧཱ. ཡ་དི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་བྷཱ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཏ་མོ ཨེ་ཝ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་མཱ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་མོ ཏ་ཏྠ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝེ་དཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཡ་དཱ ཝི་ནྡ་ཏི, ཨ་ཐ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཏོ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏཾ པི་སཱ་ཙནྟི ཨ་ཛ་ཀ་ལཱ་པ་ཀ, ཨེ་ཏཾ ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ པི་སཱ་ཙཾ ཀི་ལེ་ས་པི་སཱ་ཙ་ཉྩ. པ་ཀྐུ་ལནྟི ཏ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཨ་ཀྐུ་ལཾ པ་ཀྐུ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ. ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི.
ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཨཱ་ཡ་ནྟིནྟི པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ནྟིཾ ན སོ་ཙ་ཏི. ས་ངྒཱ ས་ངྒཱ་མ་ཛིཾ མུ་ཏྟནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་པི ས་ངྒ་ཏོ མུ་ཏྟཾ ས་ངྒཱ་མ་ཛིཾ བྷི་ཀྑུཾ.
བ་ཧྭེ་ཏྠཱཏི བ་ཧུ ཨེ་ཏྠ ནྷཱ་ཡ་ཏི ཛ་ནོ, ན ཏེ་ན སོ སུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཛཱ་ཏི་བ་ལཾ ནི་སེ་དྷནྟི ཛཱ་ཏི་བ་ལ་སྶ ནི་སེ་དྷ་ཀཾ. ས་ཧཱ་ཡཱ ཝ་ཏཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཧ ཨ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧཱ་ཡཱ ཝ་ཏ. ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ར་ར་ཏྟཾ ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་མོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙི་ར་ར་ཏྟ་ས་མེ་ཏི་ཀཱ. སི་ཐི་ལ་མཱ་ར་བྦྷཱཏི སི་ཐི་ལཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ.
༡༠༥. ཏ་ཏྲ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ ཝི་སེ་སོཏི ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཉྩ་སྭེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ནི་བྦི་དཱ་ད་ཡོ་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རི ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ན་ཏྠི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༥.༣༡; ཀ་ཐཱ. ༣༥༥ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ). ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི ‘‘ཏ་ཏྲ ཀོ ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོཏི ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཡོ་གོ. ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ཙ ཝི་སེ་སོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ.
ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་སེ་སོཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དི་པི སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ ཙ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ན ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉྷི ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙོ ས་ཏྠཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ ནཱ་མ. ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་སྶ. མ་གྒཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མ་གྒ་ཉྙཱུ. མ་གྒཾ ཝི་དི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི མ་གྒ་ཝི་དཱུ. མ་གྒེ ཙ ཨ་མ་གྒེ ཙ ཀོ་ཝི་དོ་ཏི མ་གྒ་ཀོ་ཝི་དོ. མ་གྒཱ་ནུ་གཱཏི མ་གྒཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཱ. པ་ཙྪཱ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཧཾ པ་ཋ་མཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ཙྪཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ.
༡༠༦. ‘‘ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༨༥; པུ. པ. ༡༦༨) ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་མོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ནི་ར་ཡ་ཏ་མུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཁ་ནྡྷ་ཏ་མོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཌྜྷེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༨༥; པུ. པ. ༡༦༨) ཛོ་ཏི་ནཱ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཛོ་ཏི, ཨཱ་ལོ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི པུ་ན ས་གྒཱུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཛོ་ཏི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་པི དྭེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ན ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷཱི་རཱཏི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སཱ. ཡཾ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཡེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཨཱ་ཡ་སཾ ཨ་དྡུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དཱ་རུ་མ་ཡ་ཉྩ པ་བྦ་ཛ་ཏི་ཎེ་ཧི ར་ཛྫུཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ན་ཉྩ, ཏཾ ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚི་ནྡི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཐི་ར’’ནྟི ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི ར་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟཱ. བ་ལ་ཝ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སཱུཏི མ་ཎཱི་སུ ཙ ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ ཙ, མ་ཎི་ཙི་ཏྟེ་སུ ཝཱ ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ. ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷནྟི ཡེ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ, ཏེ་སུ ཡོ རཱ་གོ, ཡཱ ཙ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་སུ ཨ་པེ་ཀྑཱ ཏ་ཎྷཱ, ཨེ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ཡཾ བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སཱ ‘‘ད་ལ༹ྷ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
ཨོ་ཧཱ་རི་ནནྟི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ. སི་ཐི་ལནྟི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཛ་ལ་པ་ཐ་ཐ་ལ་པ་ཐཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཏཱི་ཏི སི་ཐི་ལཾ. དུ་པྤ་མུ་ཉྩནྟི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀ་ཙྪ་པོ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི དུ་པྤ་མུ་ཉྩཾ. ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་མྤི ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཁ་གྒེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི པ་ཀྐ་མ་ནྟི པ་བྦ་ཛ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༠༧. ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏེ་ཏི. པ་ཀ་པྤེ་ཏཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤེ་ཏི. ཨ་ནུ་སེ་ཏཱིཏི རཱ་གཱ་དི་ཨ་ནུ་ས་ཡོ་ཝ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སེ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཡ་དེ་ཏཾ ཙེ་ཏ་ནཾ པ་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཉྩ, ཨེ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀ་མྨཾ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏི.
‘‘ནོ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ, ཡ་དི་པི ཀ་དཱ་ཙི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ནུ་ས་ཡཱ པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཏི, ཏེ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི. ས་ཏི ཙ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༠༨. ‘‘ནེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ས་མུ་དྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་དི དུ་པྤཱུ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན སཾ་སཱི་ད་ན་ཊྛེ་ན དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན སཱ་ག་རོ ‘‘ས་མུ་དྡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ས་ཏ་བྷཱ་གེ་ན་པི ས་ཧ་སྶ་བྷཱ་གེ་ན་པི ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་སྭེ་ཝ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་ས་སྶ ས་མུ་དྡོ, ཏ་སྶ རཱུ་པ་མ་ཡོ ཝེ་གོ’’ཏི, རཱུ་པེ་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཝེ་གོ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝེ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡོ ཏཾ རཱུ་པ་མ་ཡཾ ཝེ་གཾ ས་ཧ་ཏཱིཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙ ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ལ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏ་རི ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་དྡནྟི ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མུ་དྡཾ ཏི་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཙ་ཀྑུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ས་མུ་དྡོ་ཏི ཡ་དི་པི དུ་པྤཱུ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཡ་དི ཝཱ ས་མུ་ད་ན་ཊྛེ་ན ས་མུ་དྡོ, ཙ་ཀྑུ་མེ་ཝ ས་མུ་དྡོ. ཏ་སྶ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ནཱི་ལཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མོ་ས་ར་ནྟཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ དུ་པྤཱུ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན་པི ས་མུ་དྡོ. ཙ་ཀྑུ ཙ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ནཱི་ལཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ས་མུ་དེ་ཏི ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨོ་ས་ར་མཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་ད་ན་ཊྛེ་ན་པི ས་མུ་དྡོ. ཏ་ཐཱ ཙ་ཀྑུཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ཧི ས་ནྟཱ་ན་སྶ ས་མུ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཏེ་མ་ན་ཊྛེ་ན ས་མུ་དྡོ. ཏ་སྶ རཱུ་པ་མ་ཡོ ཝེ་གོཏི ས་མུ་དྡ་སྶ ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ ཨཱུ་མི་མ་ཡོ ཝེ་གོ ཝི་ཡ ཏ་སྶཱ་པི ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་དྡ་སྶ ས་མོ་ས་ར་ནྟ་སྶ ནཱི་ལཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ རཱུ་པ་མ་ཡོ ཝེ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ ཏཾ རཱུ་པ་མ་ཡཾ ཝེ་གཾ ས་ཧ་ཏཱིཏི ཡོ ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་དྡེ ས་མོ་ས་ར་ནྟཾ རཱུ་པ་མ་ཡཾ ཝེ་གཾ མ་ནཱ་པེ རཱུ་པེ རཱ་གཾ, ཨ་མ་ནཱ་པེ དོ་སཾ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ མོ་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སེ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ་ཏི.
ས་ཨཱུ་མིནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀི་ལེ་ས་ཨཱུ་མཱི་ཧི ས་ཨཱུ་མིཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚེ་ཧི སཱ་ཝ་ཊྚཾ. ཀི་ལེ་ས་ག་ཧེ་ཧི ས་ག་ཧཾ. ཀི་ལེ་ས་ར་ཀྑ་སེ་ཧི ས་ར་ཀྑ་སཾ. ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཝཱ ཝ་སེ་ན ས་ཨཱུ་མིཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཊྚཾ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཝ་སེ་ན ས་ག་ཧཾ ས་ར་ཀྑ་སཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨཱུ་མི་བྷ་ཡ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩; མ. ནི. ༢.༡༦༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༢). ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩; མ. ནི. ༢.༡༦༤; ཨ. ནི. ༤.༡༢༢). ག་ཧ་ར་ཀྑ་སོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༩). སེ་ས་དྭཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཾ དུ་ཏྟ་རཾ ཨ་ཙྩ་ཏ་རཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཨཱུ་མི་བྷ་ཡེ་ན ས་བྷ་ཡཾ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི. ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུཏི སཾ་སཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ག་ཏོ. པཱ་ར་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི.
བ་ལི༹་སཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ བ་ལི༹་སཱ ཝི་ཡ བ་ལི༹་སཱ. ཨ་ན་ཡཱ་ཡཱཏི ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ. བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡཱཏི དུ་ཀྑཱ་ཡ. ཨི་ཊྛཱཏི པ་རི་ཡི་ཊྛཱ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡི་ཊྛཱ ཝཱ སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཊྛཱ. ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀ་ནྟཱ. མ་ན་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན མ་ནཱ་པཱ. པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པི་ཡ་རཱུ་པཱ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ. རཱ་ག་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ར་ཉྫ་ན་ཏོ ར་ཛ་ནཱི་ཡཱ. ཏ་ཉྩེཏི ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ན་ནྡ་ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི ཝ་དཱ་པེ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ གི་ལི་ཏ་བ་ལི༹་སོ མཱ་ར་སྶཱཏི ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑུ, ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ བ་ལི༹་ས་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྷེ་དཱིཏི བྷི་ནྡི. པ་རི་བྷེ་དཱིཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན བྷི་ནྡི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༡༠༩. ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ས་ནྟཱ་པ་ཛཱ་ཏོཏི ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཛཱ་ཏ་ས་ནྟཱ་པོ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སོ་ཀ་ས་ནྟཱ་པོ ཙ རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་ནྟཱ་པོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་སྶ་པ་རེ་ཏོཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི དུ་ཀྑ་ཕ་སྶེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. རོ་དཾ ཝ་ད་ཏི ཨ་ཏྟ་ཏོཏི ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཕུ་ཊྛཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧོ དུ་ཀྑཾ, ཨཱི་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཏྟུ་ནོ་པི མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ལ་པ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡེ་ན ཡེ་ན ཧི མ་ཉྙ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ས་ཏྟཱ ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ མ་ཉྙ་ནྟི ཨཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ཝཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཌྜྷིཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཌྜྷི ཨེ་ཝ པ་ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ བྷ་ཝ་ས་ཏྟོ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝེ་སུ ས་ཏྟོ ས་ཏྟལོ་ཀོ, ཏ་ཐཱ་པི བྷ་ཝ་མེ་ཝཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི. ཡ་ད་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཏཾ བྷ་ཡནྟི ཡཾ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་བྱ་ས་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ཊྛེ་ན བྷ་ཡཾ. ཡ་སྶ བྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཡ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཏོ བྷཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑནྟི.
བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ མ་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ མ་གྒབྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱིཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་གྒ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ནཱཏི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ན ཝཱ. བྷ་ཝ་སྶཱཏི སཾ་སཱ་ར་སྶ. ཝི་པྤ་མོ་ཀྑནྟི བྷ་ཝ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟིཾ, སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ, བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨེ་ན པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན, ཏཾ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཝ་ད་ནྟཱ བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ ཝ་ད་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦེ ཏེ ཨ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་སྨཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཝེ་ནཱཏི བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ, བྷ་ཝ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ‘‘བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘བྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏཾ བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ནི་ཙྩཾ, ཨི་དཾ དྷུ་ཝཾ, ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༥༠༡; སཾ. ནི. ༡.༡༧༥). ཝི་བྷ་ཝེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཝི་བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཝི་བྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཝ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་མཱ་ཧཾ་སཱུཏི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ ཝ་དིཾ་སུ. ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, བྷོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ རཱུ་པཱི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀོ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, བྷོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ས་མྨཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩༡).
ཨ་ནི་སྶ་ཊཱཏི ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ཉྷི པ་ཊི་ཙྩ དུ་ཀྑ་མི་དཾ ས་མྦྷོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷིནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཨུ་པ་དྷིཾ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཡ་ཏྠ ཨི་མེ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ, ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི་ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷ་ཡོ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཉཱ་ཏཱ. ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི. ཡཾ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ཡཱ ན་ཏྠི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. པུ་ཐཱུཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་རེ་ཏནྟི མོ་ཧེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ. བྷཱུ་ཏནྟི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. བྷཱུ་ཏ་ར་ཏནྟི ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སེ, པུ་རི་སོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཏྟེ་སུ ར་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷ་ཝཱ ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟཱ. ཡེ ཧི ཀེ་ཙི བྷ་ཝཱཏི ཨི་ཏྟ་ར་ཁ་ཎཱ ཝཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ ཝཱ སཱ་ཏ་ཝ་ནྟོ ཝཱ ཨ་སཱ་ཏ་ཝ་ནྟོ ཝཱ བྷ་ཝཱ. ས་བྦ་དྷཱིཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཏི་རི་ཡ་ནྟི ས་བྦ་ཏྠ. ས་བྦ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྦེ ཏེ བྷ་ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ས་བྦེ་པི བྷ་ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་པི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་བྷ་ཝཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་མྤི ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ན པ་ཏྠེ་ཏི, ཏ་སྶ ས་བྦ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ མ་གྒེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦུ་ཏི ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ནི་བྦུ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི མཱ་རོ ཝི་ཛི་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ནེ་ན མཱ་རེ་ན ས་ངྒཱ་མོ, ས་བྦེ་པི བྷ་ཝེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟོ་ཏི.
ཨ་ནུ་སོ་ཏ་གཱ་མཱི ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ཊི་སོ་ཏ་གཱ་མཱི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཋི་ཏ་ཏྟོ སེ་ཀྑོ. ཨི་ཏ་རོ ཨ་སེ་ཀྑོ.
༡༡༠. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ཛཱ་ཏི་ཡོ. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ཀ་ཎྷེ ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ. ཀ་ཎྷཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ དུ་སྶཱི་ལ་དྷ་མྨཾ པ་ས་ཝ་ཏི ཀ་རོ་ཏི, སོ ཏཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. སུ་ཀྐཾ དྷ་མྨནྟི ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ་པི པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨི་དཱ་ནི པུ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཀྐཾ པ་ཎྜ་རཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏི, སོ ཏེ་ན ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཀ་ཎྷཾ ཨ་སུ་ཀྐཾ ནི་བྦཱ་ནནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ས་ཙེ ཀ་ཎྷཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀཾ ད་དེ་ཡྻ. སུ་ཀྐཾ, སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀཾ ད་དེ་ཡྻ. དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ པ་ན ‘‘ཨ་ཀ་ཎྷཾ ཨ་སུ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་བྦཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏཾ ཨེ་ས ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏི པ་ས་ཝ་ཏི ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི སུ་ཀྐེ ཨུ་ཙྩེ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་ཎྷཾ ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་རེ ཝི་བྷ་ཏྟོ ཨེ་ཝ.
༡༡༡. མཱ་ནུ་ས་ཏྟནྟི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ, མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྭེཏི ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཙཱ་ཏི དྭེ. ཀི་ཙྩཱ་ནི ཏྭེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ན ཙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཀི་ཙྩནྟི་ཨཱ་དི ‘‘ཀི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ.
པ་དྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནི ཝི་སི་ཊྛཱ་ནི. པུ་རི་མ་སྨིཾ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སཱུཏི ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་མི་ས་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ས་མ་དྷུ་རོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ་སུ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡེ་ན ཡེ་ན ཝཱ པ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཨུ་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱཏི བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱ. དུ་ཏི་ཡེ ཡེ་ན ཡེ་ན ཝཱ པ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཨི་མི་ནཱ ཨ་སུ་བྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་སུ་བྷ་སྶ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་སུ་བྷེ་ན ཨ་སི་ཝེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན. ཨི་དཾ བཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི པུ་རི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ བཱ་ལོ ཨ་ཡཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཨི་དཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ.
ཨི་མི་ནཱ སུ་བྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎནྟི པ་ཎྜི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་མཱི་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཝཱ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏོ སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡོ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ, སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟོ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟོ, སོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
༡༡༢. ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷེ་ན སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ མཱུ་ལ་པ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ན ཨི་མ་སྶཱ་པི ཏེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ མཱུ་ལ་པ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མཱུ་ལ་པ་དཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ཏི་ཀཱ, ཐ་ཝོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡནྟི ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟོ, ལོ་ཀེ ཝཱ ཝི་དི་ཏོ ལོ་ཀི་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀི་ཡོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ སུ་ཏྟཾ ལོ་ཀི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ པ་དེ་སེ་ན ལོ་ཀི་ཡོ, པ་དེ་སེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ. ཡ་ཉྩ ས་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན དེ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཾ ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ན གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ ཐ་ཝོ ནཱ་མ.
ཏ་ཏྠ ས་ཛྫུ་ཁཱི་རནྟི ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ དྷེ་ནུ་ཡཱ ཐ་ནེ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཨ་བྦྷུ་ཎྷ་ཁཱི་རཾ. མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི པ་རི་ཎ་མ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ དྷེ་ནུ་ཡཱ ཐ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཁཱི་རཾ ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ན མུ་ཙྩ་ཏི ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི ན ད་དྷི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཀྐཱ་དི་ཨ་མྦི་ལ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ན པ་ར་ཏོ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧ་ཏི ད་དྷི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པཱ་པ་ཀ་མྨ་མྤི ཀི་རི་ཡ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི ཝི་པ་ཙྩེ་ཡྻ, ནཱ་ནཱ་ག་ཏཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ཀོ་ཙི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝི་ས་ཧེ་ཡྻ. ཡཱ་ཝ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཙ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཏཾ ཏེ ར་ཀྑ་ནྟི, ཏེ་སཾ བྷེ་དཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ན་ཉྩ ཌ་ཧ་ནྟཾ བཱ་ལ་མ་ནྭེ་ཏི, ཀིཾ ཝི་ཡ? བྷ་སྨ་ཙྪ་ནྣོ་ཝ པཱ་ཝ་ཀོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཏ་ངྒཱ་རོ ཨ་ཀྐ་ནྟོ་པི ཚཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ ན ཏཱ་ཝ ཌ་ཧ་ཏི, ཚཱ་རི་ཀཾ པ་ན ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་མྨཱ་དཱི་ནི ཌ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཱ ཌ་ཧ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པཱ་པ་ཀ་མྨ་མྤི ཡེ་ན ཀ་ཏཾ, ཏཾ བཱ་ལཾ དུ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཌ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.
ཡ་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ར་ཐི་ནཱ སུ་ད་ནྟཱ ཨ་སྶཱ ཝི་ཡ ཚ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་མ་ཐཾ ད་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ་ནི, ཏ་སྶ ན་ཝ་ཝི་དྷཾ མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་མཱ་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝ་སྶ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དེ་ཝཱ་པི པི་ཧ་ཡ་ནྟི, མ་ནུ་སྶཱ་པི ད་སྶ་ན་ཉྩ ཨཱ་ག་མ་ན་ཉྩ པ་ཏྠེ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་རེ ས་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷེ ཚ་ནྡ་རཱ་གེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ ས་ཏི.
༡༡༣. ས་བྦཱ དི་སཱ ཨ་ནུ་པ་རི་ག་མྨ ཙེ་ཏ་སཱཏི པ་རི་ཏོ ད་ས་པི དི་སཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱཏི ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ. པི་ཡ་ཏ་རནྟི ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པི་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ པི་ཡོ པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱ པ་རེ་སནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ པི་ཡ་ཏ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་རེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ན ཧིཾ་སེ པ་རཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་ཀཱ་མོ་ཏི.
བྷཱུ་ཏཱཏི ཛཱ་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ནྟི. བྷཱུ་ཏཱཏི ཝཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ. ཏེ ཧི པ་ཧཱི་ན་བྷ་ཝ་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ག་མི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་མི་སྶ་ནྟི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཾ ནི་བྦཱ་ནཾ.
པི་ཡོ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཙ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པི་ཡོ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘སཱི་ལ་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ, དྷ་མྨ་ཊྛཾ ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ནཾ;
ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཀུ་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཛ་ནོ ཀུ་རུ་ཏེ པི་ཡ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༢༡༧);
པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ག་རུ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ. སཱི་ལ་གུ་ཎེ་ན ཝཱ པི་ཡ་ག་རུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ‘ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡོ ཙ ཨ་སྶཾ མ་ནཱ་པོ ཙ ག་རུ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙཱ’ཏི, སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༥).
ཝ་ཏྟཱཏི ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་ལླུ་མྤ་ན་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཱ. ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ སུ་བྦ་ཙོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཁ་མ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ. ཝ་ཏྟཱཏི ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་སཱི་ལོ. ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོཏི དྷ་མྨཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ པ་རེ་ཧི ཨ་སཾ་ཧཱི་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མོ. ག་མྦྷཱི་ར་ཉྩ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དིཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟཱ. ན ཙ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་དིཾ ཨ་དྷ་མྨཱ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་པ་ན་ཏོ ན ཙ ཨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ.
མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་རཾ ཧ་ནྟྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་ས’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛ་ན་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ མཱ་ཏཱ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ར་ཉྙོ, རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པུ་ཏྟོ’’ཏི པི་ཏ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་སྨི་མཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་སྨི་མཱ་ནོ པི་ཏཱ ནཱ་མ. ལོ་ཀོ ཝི་ཡ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཡ་སྨཱ ས་བྦ་དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི དྭེ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡོ བྷ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡོ དྭེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ. དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝི་ཏྠ་ཏ་ཊྛེ་ན ར་ཊྛ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ར་ཊྛཾ ནཱ་མ. ཨཱ་ཡ་སཱ་དྷ་ཀོ ཨཱ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏོ ན་ནྡི་རཱ་གོ ཨ་ནུ་ཙ་རོ ནཱ་མ.
ཨ་ནཱི་གྷོཏི ནི་དྡུ་ཀྑོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. ཨེ་ཏེ་ན ཧི ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་སི་ནཱ ཧ་ཏཱ བཱ་ཧི་ཏཱ. ཡཱ་ཏཱིཏི སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ནི་དྡུ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཏཱི་ཏི.
ཀཱ་ཡེཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ. ཙི་ཏྟནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ས་མོ་ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་དཱ དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏི་ཀཾ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟེ་པི ཀཱ་ཡཾ ས་མོ་ད་ཧ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ སཱི་གྷཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ ཀཱ་ཡཾ པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ག་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡེ སུ་ཁ་ས་ཉྙ་ཉྩ ལ་ཧུ་ས་ཉྙ་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན (མ་ཧཱ་ཝ. ༨, ༡༣༧; དཱི. ནི. ༢.༦༦; མ. ནི. ༡.༢༨༢; ༢.༣༣༨; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢) ཨི་དྡྷི་མཱ ཀཱ་ཡེ སུ་ཁ་ས་ཉྙ་ཉྩ ལ་ཧུ་ས་ཉྙ་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དཱི་ནི པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི.
༡༡༤. ཡཾ ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་མི་ཀ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ན ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི.
ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི ཏེ ས་ནྟིནྟི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟིཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མི. དི་ཊྛེ དྷ་མྨེཏི དི་ཊྛེ དུ་ཀྑཱ་དི་དྷ་མྨེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཨ་ནཱི་ཏི་ཧནྟི ཨི་ཏི་ཧཱ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན ཨི་ཏི་ཀི་རཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ཏོ ཙ་རནྟི ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༢༧༧; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༦; ནེ་ཏྟི. ༥) ན་ཡེ་ན ས་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཡཾ ས་ནྟིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཏ་རེ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀནྟི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཝི་ས་པྤ་ན་ཏོ ཝི་ས་ཏྟི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ ཏ་རེ ཏ་རེ་ཡྻ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཉྩཱ་ཧཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡཱ་མཱིཏི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ནྟི་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཧཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་མི, ཏཾ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ནྟིཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡཱ་མཱི་ཏི དྷོ་ཏ་ཀོ ཝ་ད་ཏི. ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཏི་རི་ཡ་ཉྩཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་རི ཙ. ཨ་དྷོཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཙ. ཏི་རི་ཡ་ཉྩཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷེཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ པ་རི་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ངྒོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཛ་ན་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཉ་ཏྭཱ. བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཱ་ཡཱཏི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ན་ཉྩེ་ཝ མ་ཧ་ནྟཱ་ན་ཉྩ བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཝཱ.
ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནནྟི ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ. ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱཏི ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན. ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏནྟི བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་སྶ ག་མ་ནེ་ན ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏཾ. སཾ་ས་རི་ཏནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ས་རི་ཏཾ. མ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩཱཏི མ་ཡཱ ཙེ་ཝ ཏུ་མྷེ་ཧི ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏཾ སཾ་ས་རི་ཏནྟི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎཾ མ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟཱིཏི བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཾ ན་ཡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཏ་ཎྷཱ་ར་ཛྫུ. སཾ་སི་ཏནྟི སཾ་ས་རི་ཏཾ. ས་མཱུ་ཧ་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ ཧ་ཏཱ ཚི་ནྣཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ.
ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ཁ་ཎ་པ་རི་ཏྟ་ཏོ ཙ ན ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ. ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཊྚདུ་ཀྑེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨེ་ས ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ མ་གྒོ. ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱཏི ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཁ་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ དུ་ཀྑཱ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱཏི ས་བྦེ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་ར་ཏོ ཏུ་ཙྪ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏོ ཨ་སཱ་ར་ཏོ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
སེ་ཡྻོཏི ཝི་སི་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ. ས་དི་སོཏི ས་མཱ་ནོ. ཧཱི་ནོཏི ལཱ་མ་ཀོ. ཨོ་མཱ་ནོ་པི ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ངྐ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན་པི སཾ་པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི. ཀི་མ་ཉྙ་ཏྲ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཱཏི ས་ར་ས་པ་བྷ་ངྒུ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི སེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་སྶ ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ནཱ ཀིཾ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ད་ནཱ་དཱིསུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༡༥. ཡེ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡ་ནྟཱིཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཨོ་བྷཱ་སེ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀཱ་སཱ་ནི པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི. ག་མྦྷཱི་ར་པ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛ་པ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སུ་དེ་སི་ཏཱ་ནཱིཏི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ན་ཡེ་ཧི སུ་ཊྛུ དེ་སི་ཏཱ་ནི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཏེ ཧོ་ནྟི བྷུ་སཾ པ་མ་ཏྟཱཏི ཏེ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ པུ་གྒ་ལཱ ཀཱ་མཾ དེ་ཝ་ར་ཛྫ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཱ་དི་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ བྷུ་སཾ པ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ བྷ་ཝེ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ, ཏེ་སཾ ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ན ཨ་ཊྛ་མཾ བྷ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི, ས་ཏྟ་མ་བྷ་ཝེ་ཡེ་ཝ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཐི་ནྡ་ཁཱི་ལོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱཏི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོཏི ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་མྨཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཊྛ ཝཱ ད་ས ཝཱ ཧ་ཏྠེ པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་སྶ སཱ་ར་དཱ་རུ་མ་ཡ་སྶ ཐ་མྦྷ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཐ་ཝི་སྶི་ཏོ སི་ཡཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ནི་སྶི་ཏོ སི་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཙ་ཏུ་བྦྷི ཝཱ་ཏེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཏ་ཝཱ་ཏེ་ཧི. ཨ་ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཡོཏི ཀ་མྤེ་ཏུཾ ཝཱ ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. ཏ་ཐཱུ་པ་མཾ…པེ… པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ས་པྤུ་རི་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཾ ཏ་ཐཱ ད་སྶ་ན་ཏོ ས་བྦ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་ད་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཐཱུ་པ་མཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱུ་པ་མཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡ་སོ་ཏཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོཏི ཨ་རི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ. ཁཱི་ཎ་ནི་ར་ཡོ་མྷཱིཏི ཁཱི་ཎ་ནི་ར་ཡོ ཨ་མྷི. ཁཱི་ཎཱ་པཱ་ཡ་དུ་གྒ་ཏི་ཝི་ནི་པཱ་ཏོཏི ཨི་དཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ར་ཡཱ་ད་ཡོ ཧི ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ཨ་ཡ་ཏོ ཨ་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཡཱ. དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ནྟི དུ་གྒ་ཏི་ཡོ. དུ་ཀྐ་ཊ་ཀཱ་རི་ནོ ཝི་ཝ་སཱ ཨེ་ཏྠ ནི་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏཱ. སོ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་རཱུ་པེ ན ནི་པ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏོ. ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་མྦོ་དྷི ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶ པ་རཾ ཨ་ཡ་ནཾ ག་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ.
ནི་ཝི་ཊྛཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཡཱཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ནྟེ་ཧི པི་ཡེ་ཧི མ་ནཱ་པེ་ཧི. པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ནྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི, བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦོ་པི པ་ནེ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ཨི་དཾ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཝ. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཏོ ས་བྦེ་ས་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཡ་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙཱཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ལོ་ཀེ’’ཏི. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷཱཏི ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ.
དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཱིཏི དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནི. ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ ནཱ་མ ཨ་ལོ་བྷོ ཝཱ ཨ་ལོ་བྷ་སཱི་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཝཱ ད་ས་ཨ་སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ དྷ་མྨ་པ་དཾ. ཙ་ཏུ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ དྷ་མྨ་པ་དཾ. ད་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་ཧཱ་རེ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་ཏི དྷ་མྨ་པ་དཾ. ད་ས་ཀ་སི་ཎ་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི དྷ་མྨ་པ་དཾ.
པ་ཉྩ ཚི་ནྡེཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨ་པཱ་ཡུ་པ་པ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པཱ་དེ བ་དྡྷ་ར་ཛྫུཾ ཝི་ཡ པུ་རི་སོ ས་ཏྠེ་ན ཧེ་ཊྛཱ མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ན ཚི་ནྡེ་ཡྻ. པ་ཉྩ ཛ་ཧེཏི ཨུ་པ་རི་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ས་མྤཱ་པ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པུ་རི་སོ གཱི་ཝཱ་ཡ བ་དྡྷ་ར་ཛྫུཾ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཛ་ཧེ་ཡྻ ཚི་ནྡེ་ཡྻེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ ཙུ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝ་ཡེཏི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཏི་གོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པ་ཉྩ་ནྣཾ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ས་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ས་ངྒཱ་ཏི་གོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནི་ཏྟི་ཎྞ་ཙ་ཏུ་རོ་གྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ, ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཉ་སྶཱ་མི ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཏཾ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན ཉཱ་ཏ་མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙོ, ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ, ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ ཕ་ལེ་སུ, ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ མ་གྒེ་སུ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནོ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྶ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ.
༡༡༦. བཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱིཏི བཱ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. བཱ་ལ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ‘‘བཱ་ལོ ཨ་ཡ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏུཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. བཱ་ལཱ་པ་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི བཱ་ལ་སྶ པོ་རཱ་ཎཱ་ནི ཝི་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི. ‘‘དུ་ཙྩི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཙྩི་ནྟི་ཏཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ བྱཱ་པཱ་དཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི དུ་ཙྩི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟཱི. དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དིཾ བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་སཱི. དུ་ཀྐ་ཊཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བྷི་ཡྻོཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི. པ་ཀུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུནྟི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ. ‘‘པ་ཀུ་པྤེ་ཡྻུ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. བྷུ་སེ་ནཱཏི ད་ལ༹ྷེ་ན. ད་ཎྜེ་ནཱཏི ད་ཎྜ་དཱ་ནེ་ན. དྷཱི་རོཏི པ་ཎྜི་ཏོ ས་པྤ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ནི་སེ་དྷ་ཡེཏི པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ཡྻ. པུ་ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝཱ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་རནྟི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ. ཡོ ས་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏཱིཏི ཡོ ས་ཏི་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མཾ་ཡེ་ཝཱ་ཧཾ བཱ་ལ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ མ་ཉྙཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ཛྫནྟི དོ་སཾ. ཡ་དཱ ནཾ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ ནཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རུ་ཧ་ཏཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི. གོ་ཝ བྷི་ཡྻོ པ་ལཱ་ཡི་ནནྟི ཡ་ཐཱ གོ་ཡཱུ་ཐེ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ དྭེ གཱ་ཝོ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ གོ་ག་ཎོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི ཡཱ་ཝ ན ཨེ་ཀོ པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ཡ་དཱ པ་ན པ་ལཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ཏཾ པ་ལཱ་ཡཱི་ནཾ ས་བྦོ གོ་ག་ཎོ བྷི་ཡྻོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དུ་མྨེ་དྷོ ཁ་མ་ནྟཾ བྷི་ཡྻོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ད་ཏྠ་པ་ར་མཱཏི ས་ཀ་ཏྠ་པ་ར་མཱ. ཁ་ནྟྱཱ བྷི་ཡྻོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ ས་ཀ་ཏྠ་པ་ར་མེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཁ་ནྟི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ན ཝི་ཛྫ་ཏི. ཏ་མཱ་ཧུ པ་ར་མཾ ཁ་ནྟིནྟི ཡོ བ་ལ་ཝཱ ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཁ་ནྟིཾ པ་ར་མཾ ཨཱ་ཧུ. བཱ་ལ་བ་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་བ་ལཾ. ཏཾ ཡ་སྶ བ་ལཾ, ཨ་བ་ལ་མེ་ཝ ཏཾ, ན ཏཾ བ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧུ ཀ་ཐེ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟི. དྷ་མྨ་གུ་ཏྟ་སྶཱཏི དྷ་མྨེ་ན ར་ཀྑི་ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ ཝཱ ར་ཀྑ་ནྟ་སྶ. པ་ཊི་ཝ་ཏྟཱཏི པ་ཊི་པྥ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཱ, པ་ཊི་པྤ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི. དྷ་མྨ་ཊྛཾ པ་ན ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོཏི ཏེ་ན ཀོ་དྷེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་སྶ པཱ་པཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི? ཡོ ཀུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ. ཏ་ཏྠ ཀུ་དྡྷནྟི ས་མྤ་དཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀུ་དྡྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ནཱ མ་ཉྙ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙཱཏི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཾ ཏི་ཀི་ཙྪ་ནྟཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟཾ པུ་གྒ་ལཾ ‘‘བཱ་ལོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཡེ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱཏི ཡེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ ཨ་ཙྪེ་ཀཱ, ཏེ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༧. པ་ཏྟནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ནུ་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཀཱ་མཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཏྟ་བྦནྟི ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ར་ཛཱ་ནུ་ཀི་ཎྞནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཀི་ཎྞཾ. ཨཱ་ཏུ་ར་སྶཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་ར་སྶ. ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏོཏི ཀི་ལེ་ས་བ་ཧུ་ལ་པུ་གྒ་ལེ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ཏོ. ཡེ ཙ སི་ཀྑཱ་སཱ་རཱཏི ཡེ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་ཀྑཾ སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ལཾ ཝ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ‘‘ན ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨོ་ར་མ་ཏི, ཏཾ སཱི་ལཾ. ཡཾ ཝེ་ས་བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩ་ཙ་ར་ཎཱ་དི, ཏཾ ཝ་ཏཾ. ཛཱི་ཝི་ཏནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་རཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་སཱ་རཱ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཏཱ་ནི སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་ཙྩེ་ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟཱཏི ཨི་ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙི་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟཱ. ཏེ ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཏྟ་བྦེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཏྟེ ཙ རཱ་ག་ར་ཛཱ་དི་ཨོ་ཀི་ཎྞེ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་ལླཱི་ནེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་རཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟེ་ཧི, ས་ཡ་ཉྩ ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་རེ་ཧེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ ཀ་ཊ་སི་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ན་སཱི་ལཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཀ་ཊ་སིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟི, ས་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱ པ་རེ ཙ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡེ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟཱ ཝ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀེཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨོ་ལཱི་ཡ་ན་ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩེ. ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ – ‘‘ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི.
ན ཨ་མ་ཉྙིཾ་སུ ཏེ་ས་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་དི་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཊྚཾ ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠཱིཏི.