༡. ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ག་མ་ཀ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་ཏྟ་ར་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡).
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ན ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན བུ་དྡྷོ? བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཝི་ཀ་སི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་དོ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ བུ་དྡྷོ. བུ་དྡྷོ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན པི་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ན མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢).
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཨ་ཝ་ག་ནྟཱ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ པ་ཎྞ་སོ་སཱ ཝཱ་ཏཱ པ་ཎྞ་སུ་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱཏི བུ་དྡྷོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ས་བྦ་དྷ་མྨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ས་བྦ་དྷ་མྨ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་བོ་དྷི་ཏོ ས་ཡ་མེ་ཝ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཀ་སི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ནཱ་ནཱ་གུ་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏོ པ་དུ་མ་མི་ཝ ཝི་ཀ་ས་ན་ཊྛེ་ན བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ངྐོ་ཙ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་པ་ཧཱ་ན་ཏོ ནི་དྡཱ་ཀྑ་ཡ་ཝི་བུ་དྡྷོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ནི་དྡཱ་ཀྑ་ཡ་ཝི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏོ་ཏི བུ་དྡྷོཏི བུ་དྡྷི་ཡ་ཏྠཱ་ནཾ ག་མ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ མ་གྒཾ ག་ཏོ་པི པུ་རི་སོ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་པི བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི བུ་དྡྷོཏི ན པ་རེ་ཧི བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ, ཀི་ནྟུ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ བུ་དྡྷོཏི བུ་དྡྷི བུ་དྡྷཾ བོ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱི་ལ་ར་ཏྟ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ནཱི་ལོ པ་ཊོ, ར་ཏྟོ པ་ཊོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ བུ་དྡྷོ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཏྠ་མ་ནུ་ག་ཏཱ ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་པི བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ག་མ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎཾ, ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ དུ་ཀྑཾ དུ་གྒ་ཏིཾ པ་རི་ཀྐི་ལེ་སཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་དྷ་མ་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནི་རོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ཙ དྷ་མྨོ, ཨ་པྤ་ཀཱ་ན་མྤི ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ངྒྷོ. ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ. ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཧི ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ས་ཏྟོ ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ‘‘ཨེ་ས མེ ས་ར་ཎཾ, ཨེ་ས མེ པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ‘‘ཨེ་ཏེ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མ, དྷ་མྨ་ཉྩ, ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ནོ བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཏ་པུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ, ‘‘ས་ཏྠཱ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་ཝ་ཀོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྲ་ཧྨཱ་ཡུ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི ‘ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ན་མོ ཏ་སྶ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༨༨) བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཏ་པྤོ་ཎ་ཏྟེ་ན ཝཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གི་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ, ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཝི་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ཨུ་པེ་ཏི.
ཨ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ག་མ་ཀ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ‘‘བྷེ་དཱ་བྷེ་དཾ ཕ་ལ་ཉྩཱ་པི, ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དཱི་པ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷེ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡཾ དཱི་པ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ག་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ དུ་ཝི་དྷོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷེ་དོ – སཱ་ཝ་ཛྫོ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཙ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཉྙ་ས་ཏྠ་རི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་སྨི་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. སོ དུ་ཝི་དྷོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མེ་ཝ. བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སཾ་ས་ཡ་མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ད་རཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏེ་སཾ ས་ར་ཎཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ར་ཎཱ ཙེ་ཝ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་ར་ཎཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༧༦; མ. ནི. ༣.༡༢༨; ཝི་བྷ. ༨༠༩). པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏུ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ར་ཎ་བྷེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ར་ཎཱ. སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཝ ནེ་སཾ ས་ར་ཎ་བྷེ་དོ, སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཙ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཕ་ལོ, ཨ་བྷེ་དོ པ་ན ཕ་ལ་ཏོ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝ ཕ་ལཾ དེ་ཏི.
ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡེ་ཀེ་ཙི བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧);
ཏ་ཏྲ ཙ ཡེ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ, ཏེ ཨ་པཱ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ན ག་མི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཱ.
ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ
ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ས བུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ ས་ར་ཎཾ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཀ་སྨཱ? ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་དྭ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ དྭི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཨི་ཙྪ་ནྟི.
‘‘ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ པུ་བྦཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩; ༣.༨༧) ཝི་ཡ སཱ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, བུ་དྡྷ་ས་ར་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ སི་ཡཱ. ཡ་ཉྷི ཏཾ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ, ཏ་མེ་ཝེ་ས ག་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏཾ ཁོ ས་ར་ཎཾ ཁེ་མཾ, ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༩༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཧི གཱ་ཐཱ་པ་དེ ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷ་ཡ་ཧ་ར་ཎ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྱ་བྷི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཁེ་མ་མུ་ཏྟ་མ་ཉྩ ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏུ ག་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་པྤ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་མེ་ཏཾ. ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ག་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པ་སི་དྡྷི་ཏོ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ས་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཙ ནོ དོ་སེ་ན ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘མ་མ་ཉྷི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ར་ཎ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ན བུ་དྡྷ་སྶ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ས་ར་ཎ་སྶ, ན ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ, ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཉྩ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ག་མ་ཀ་སྶ ག་མ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཨེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ག་མ་ནཱི་ཡོ, ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏུ ཏཾ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མི. ཨེ་ས མེ ས་ར་ཎཾ, ཨེ་ས མེ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ, ཨ་གྷ་སྶ, ཏཱ་ཏཱ, ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་དྷཱ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཏཾ ག་ཙྪཱ་མི བྷ་ཛཱ་མི སེ་ཝཱ་མི པ་ཡི་རུ་པཱ་སཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་མི བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི་ཏི. ཡེ་ས་ཉྷི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ བུ་དྡྷི་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་པྤ་ཡོ་གཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མི་ཏི ཙེ? ཏཾ ན. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཡ་དི ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༥, ༨༥) ཝི་ཡ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ན ཙ པ་ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཉྩ ན, ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ. ‘‘ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༠) ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡཱ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པེ་ཏྠ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་སུ, ཏ་སྨཱ ཨ་དོ་སོ ཨེ་ཝ སོ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤) ས་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏུ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟ་མི་ཏི ཙེ. ཏཾ ནཱ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཏོ པུ་བྦ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི པ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ.
དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ས་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེ ཨེ་སོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ས་དི་སཾ, སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཡ་ཏོ ཡ་དེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཀེ. བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཙ མ་གྒ་ཝི་རཱ་གཱ ཨེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི, ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཝ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་མ་དྷི་ཝཱ་སི་ཏ་ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ན་ཉྩ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡེ ཝོ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ དེ་སི་ཏཱ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ, པ་སྶ་སི ནོ ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ དྭེ་པི བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དེ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣).
ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒྷོ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་མ་ནཱི་ཡོ. སུ་ཏྟེ ཙ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤, ༡༨༡) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏཾ པ་ན ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཝཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁེ ཝཱ ས་ངྒྷེ ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྒྷེ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་བྷེ་དེ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་པི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི ན སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ནྟུ ཨི་མ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ བྷེ་དཱ་བྷེ་དཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ ཏ་དུ་པ་དེ་སི་ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀ་ཏོ ཏ་དཱ་སེ་ཝ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ནྟེ ས་ངྒྷོ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཧི་ཏེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཧི་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཧི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ ས་ངྒྷོ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེ.
ཨུ་པ་མཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ’’ཏི, ཏ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཏྠ པ་ན པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ནི་ཀ་རོ ཝི་ཡ ཏེ་ན དེ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ, པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ས་མུ་པྤཱ་དི་ཏ་པཱི་ཎི་ཏོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་སྶ ར་སྨི་ཛཱ་ལ་མི་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ དྷ་མྨོ, ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ཝ་ན་དཱ་ཧ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཝ་ན་ད་ཧ་ན་གྒི ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ན་ད་ཧ་ནོ དྷ་མྨོ, ད་ཌྜྷ་ཝ་ན་ཏྟཱ ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ད་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྒྷོ. མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་ལི་ལ་ཝུ་ཊྛི ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཝུ་ཊྛི་ནི་པཱ་ཏཱུ་པ་ས་མི་ཏ་རེ་ཎུ ཝི་ཡ ཛ་ན་པ་དོ ཨུ་པ་ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་རེ་ཎུ ས་ངྒྷོ. སུ་སཱ་ར་ཐི ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ཝི་ན་ཡཱུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, སུ་ཝི་ནཱི་ཏ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ས་མཱུ་ཧོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ས་བྦ་དི་ཊྛི་ས་ལླུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ས་ལླ་ཀ་ཏྟོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་ལླུ་དྡྷ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ས་མུ་དྡྷ་ཊ་ས་ལློ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མུ་དྡྷ་ཊ་དི་ཊྛི་ས་ལློ ས་ངྒྷོ. མོ་ཧ་པ་ཊ་ལ་ས་མུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཏོ ཝཱ སཱ་ལཱ་ཀི་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, པ་ཊ་ལ་ས་མུ་པྤཱ་ཊ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ས་མུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་པ་ཊ་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ལོ་ཙ་ནོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་མོ་ཧ་པ་ཊ་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཉཱ་ཎ་ལོ་ཙ་ནོ ས་ངྒྷོ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཀི་ལེ་ས་བྱཱ་དྷི་ཧ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ཛྫོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་མྨཱ པ་ཡུ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, བྷེ་ས་ཛྫ་པ་ཡོ་གེ་ན ས་མུ་པ་ས་ནྟ་བྱཱ་དྷི ཝི་ཡ ཛ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མུ་པ་ས་ནྟ་ཀི་ལེ་ས་བྱཱ་དྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ས་ངྒྷོ.
ཨ་ཐ ཝཱ སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, སུ་མ་གྒོ ཝི་ཡ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི ཝི་ཡ ཙ དྷ་མྨོ, མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. སུ་ནཱ་ཝི་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, པཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ས་མྤ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. ཧི་མ་ཝཱ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝོ་ས་དྷ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, ཨོ་ས་དྷཱུ་པ་བྷོ་གེ་ན ནི་རཱ་མ་ཡོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. དྷ་ན་དོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, དྷ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ལ་དྡྷ་དྷ་ནོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མྨཱ་ལ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནོ ས་ངྒྷོ. ནི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ནི་དྷི ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ནི་དྷི་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ.
ཨ་པི་ཙ ཨ་བྷ་ཡ་དོ ཝི་ཡ ཝཱི་ར་པུ་རི་སོ བུ་དྡྷོ, ཨ་བྷ་ཡ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, ས་མྤ་ཏྟཱ་བྷ་ཡོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་བྦ་བྷ་ཡོ ས་ངྒྷོ. ཨ་སྶཱ་ས་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་སྶཱ་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཨ་སྶ་ཏྠ་ཛ་ནོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. སུ་མི་ཏྟོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཧི་ཏཱུ་པ་ཡོ་གེ་ན པ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. དྷ་ནཱ་ཀ་རོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, དྷ་ན་སཱ་རོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, དྷ་ན་སཱ་རཱུ་པ་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ནྷཱ་པ་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, སཱི་ས་ནྷཱ་ན་ས་ལི་ལཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, སུ་ནྷཱ་ཏ་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ས་ལི་ལ་སུ་ནྷཱ་ཏོ ས་ངྒྷོ. ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟ་ག་ཎོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ས་ངྒྷོ. ཙ་ནྡ་ན་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ག་ནྡྷོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཙ་ནྡ་ནུ་པ་བྷོ་གེ་ན ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་དྡྷ་མྨཱུ་པ་བྷོ་གེ་ན ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ས་ངྒྷོ. དཱ་ཡ་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་ན་ཀོ ཝི་ཡ པི་ཏཱ བུ་དྡྷོ, དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, དཱ་ཡ་ཛྫ་ཧ་རོ པུ་ཏྟ་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་དཱ་ཡ་ཛྫ་ཧ་རོ ས་ངྒྷོ. ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་མ་དྷུ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཏ་དུ་པ་བྷོ་གཱི་བྷ་མ་ར་ག་ཎོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཡཱ པུ་བྦེ ‘‘ཀེ་ན ཀ་ཏྠ ཀ་དཱ ཀ་སྨཱ, བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ, སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.