ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ
ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི;
དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི;
ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི.
ཨ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི.
ཨི་མ་སྶ དཱ་ནི ཨ་ཏྠཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀཱ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ;
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ;
ཝ་ཎྞ་ནཱ མཱ་དི་སེ་ནེ་སཱ, ཨ་བོ་དྷ་ནྟེ་ན སཱ་ས་ནཾ.
ཨ་ཛྫཱ་པི ཏུ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣོ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ནི་ཙྪ་ཡོ;
ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ཋི་ཏཾ ཡ་སྨཱ, ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ.
ཏ་སྨཱ་ཧཾ ཀཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་མི, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨི་མཾ;
སཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ, པོ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.
ས་དྡྷ་མྨ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན, ནཱ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཀ་མྱ་ཏཱ;
ནཱ་ཉྙེ་སཾ ཝ་མྦྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཏི.
ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ
ཏ་ཏྠ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ, ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ནྣཾ ནི་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ. པ་ཉྩ ནི་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་མ –
དཱི་གྷ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རི་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀཱ;
ནི་ཀཱ་ཡཱ པ་ཉྩ ག་མྦྷཱི་རཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙི་མེ.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ. མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཏཾ དྭེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ ཙ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི དྭཱ་ས་ཊྛི ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ན་ཝ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ སུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ, དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཨུ་དཱ་ནཾ, ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀཾ, སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏོ, ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ, པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ, ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ, ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ, ཛཱ་ཏ་ཀཾ, ནི་དྡེ་སོ, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཨ་པ་དཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཝཾ་སོ, ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀཾ, ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཱ་ནི, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི? བ་ཧཱུ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ ནི་ཝཱ་ས་ཏོ ཙ. ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཝཱ་སཱ ཧི ‘‘ནི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་ཎཱ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠). པོ་ཎི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི སཱ་ས་ན་ཏོ ལོ་ཀ་ཏོ ཙ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ. ཨི་མཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀཱ་ཏུ་ཉྩ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི, ཏེ་ས་མྤི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷ་མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ- ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་ནི་དྷི་ཀ་ཎྜ་མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དོ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ ཨཱ་དི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཝ་སེ་ན ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན –
‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ;
ག་ཧ་ཀཱ་རཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, དུ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
‘‘ག་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ དི་ཊྛོ་སི, པུ་ན གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སི;
ས་བྦཱ ཏེ ཕཱ་སུ་ཀཱ བྷ་གྒཱ, ག་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏཾ;
ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༥༣-༡༥༤) –
ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ མ་ན་སཱ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན –
‘‘ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ,
ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཛྷཱ་ཡ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ;
ཨ་ཐ་སྶ ཀ་ངྑཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟི ས་བྦཱ,
ཡ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ’’ནྟི. (ཨུ་དཱ. ༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡) –
ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཡྭཱ་ཡཾ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དོ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ ཨི་མེ་སཾ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་སྶཱ་མི.
ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ
ཏ་སྶ ཙཱ་ཡ་མཱ་དི ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ –
‘‘ཀེ་ན ཀ་ཏྠ ཀ་དཱ ཀ་སྨཱ, བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡཾ;
ཀ་སྨཱ ཙི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ, མ་ཝུ་ཏྟ་མ་པི ཨཱ་དི་ཏོ.
‘‘ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏ་ཏོ པ་རཾ;
བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ག་མ་ཀ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ.
‘‘བྷེ་དཱ་བྷེ་དཾ ཕ་ལ་ཉྩཱ་པི, ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དཱི་པ་ཡེ;
དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ.
‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེ;
ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཨི་དཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་དཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་སྨཱ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མ་པི་ཙཱ་དི་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཀ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི པ་ཉྩ པ་ཉྷཱ.
ཏེ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, ན ཨི་སཱི་ཧི, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཀ་ཏྠཱཏི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཀ་དཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཡ་སེ ས་དྡྷིཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ. ཀ་སྨཱ་ཏི པ་བྦ་ཛྫ་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏྠ་ཉྩ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཾ ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤).
ཀ་སྨཱ ཙི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་ད་ཉྩ ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཏཱི་ཧི པི་ཊ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟེ་ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཡ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ནོ་ཏཱ་ར་སྶ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋེ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ.
ཀ་ཏཾ ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ.
༡. ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ག་མ་ཀ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་ཏྟ་ར་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་མུ་པཱ་དཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡).
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ན ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –
‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན བུ་དྡྷོ? བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཝི་ཀ་སི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་དོ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ བུ་དྡྷོ. བུ་དྡྷོ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན པི་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ན མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢).
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཨ་ཝ་ག་ནྟཱ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ པ་ཎྞ་སོ་སཱ ཝཱ་ཏཱ པ་ཎྞ་སུ་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱཏི བུ་དྡྷོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ས་བྦ་དྷ་མྨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ས་བྦ་དྷ་མྨ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་བོ་དྷི་ཏོ ས་ཡ་མེ་ཝ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཀ་སི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོཏི ནཱ་ནཱ་གུ་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏོ པ་དུ་མ་མི་ཝ ཝི་ཀ་ས་ན་ཊྛེ་ན བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ངྐོ་ཙ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་པ་ཧཱ་ན་ཏོ ནི་དྡཱ་ཀྑ་ཡ་ཝི་བུ་དྡྷོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ནི་དྡཱ་ཀྑ་ཡ་ཝི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏོ་ཏི བུ་དྡྷོཏི བུ་དྡྷི་ཡ་ཏྠཱ་ནཾ ག་མ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ མ་གྒཾ ག་ཏོ་པི པུ་རི་སོ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་པི བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི བུ་དྡྷོཏི ན པ་རེ་ཧི བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ, ཀི་ནྟུ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ བུ་དྡྷོཏི བུ་དྡྷི བུ་དྡྷཾ བོ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱི་ལ་ར་ཏྟ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ནཱི་ལོ པ་ཊོ, ར་ཏྟོ པ་ཊོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ བུ་དྡྷོ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཏྠ་མ་ནུ་ག་ཏཱ ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་པི བུ་དྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ག་མ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎཾ, ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ དུ་ཀྑཾ དུ་གྒ་ཏིཾ པ་རི་ཀྐི་ལེ་སཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་དྷ་མ་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནི་རོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ཙ དྷ་མྨོ, ཨ་པྤ་ཀཱ་ན་མྤི ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ངྒྷོ. ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ. ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཧི ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ས་ཏྟོ ཏཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ‘‘ཨེ་ས མེ ས་ར་ཎཾ, ཨེ་ས མེ པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨུ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ‘‘ཨེ་ཏེ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མ, དྷ་མྨ་ཉྩ, ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ནོ བྷ་ག་ཝཱ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི ཏ་པུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ, ‘‘ས་ཏྠཱ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་ཝ་ཀོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྲ་ཧྨཱ་ཡུ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི ‘ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. ན་མོ ཏ་སྶ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༨༨) བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཏ་པྤོ་ཎ་ཏྟེ་ན ཝཱ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གི་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ, ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཝི་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ཨུ་པེ་ཏི.
ཨ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ག་མ་ཀ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ.
བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ‘‘བྷེ་དཱ་བྷེ་དཾ ཕ་ལ་ཉྩཱ་པི, ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དཱི་པ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷེ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡཾ དཱི་པ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ག་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ དུ་ཝི་དྷོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷེ་དོ – སཱ་ཝ་ཛྫོ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཙ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཉྙ་ས་ཏྠ་རི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་སྨི་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. སོ དུ་ཝི་དྷོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མེ་ཝ. བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སཾ་ས་ཡ་མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ད་རཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏེ་སཾ ས་ར་ཎཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ར་ཎཱ ཙེ་ཝ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་ར་ཎཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༧༦; མ. ནི. ༣.༡༢༨; ཝི་བྷ. ༨༠༩). པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏུ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ར་ཎ་བྷེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ར་ཎཱ. སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཝ ནེ་སཾ ས་ར་ཎ་བྷེ་དོ, སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཙ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཕ་ལོ, ཨ་བྷེ་དོ པ་ན ཕ་ལ་ཏོ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝ ཕ་ལཾ དེ་ཏི.
ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡེ་ཀེ་ཙི བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ;
པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧);
ཏ་ཏྲ ཙ ཡེ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ, ཏེ ཨ་པཱ་ཡཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ན ག་མི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཱ.
ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ
ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ས བུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ ས་ར་ཎཾ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ. ཀ་སྨཱ? ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་དྭ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ དྭི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཨི་ཙྪ་ནྟི.
‘‘ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ པུ་བྦཾ དི་སཾ, ག་ཙྪ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༥༩; ༣.༨༧) ཝི་ཡ སཱ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, བུ་དྡྷ་ས་ར་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ སི་ཡཱ. ཡ་ཉྷི ཏཾ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎཾ, ཏ་མེ་ཝེ་ས ག་ཏོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཏཾ ཁོ ས་ར་ཎཾ ཁེ་མཾ, ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༩༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཧི གཱ་ཐཱ་པ་དེ ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་དི་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷ་ཡ་ཧ་ར་ཎ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྱ་བྷི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཁེ་མ་མུ་ཏྟ་མ་ཉྩ ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏུ ག་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་པྤ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་མེ་ཏཾ. ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ག་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པ་སི་དྡྷི་ཏོ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ས་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཙ ནོ དོ་སེ་ན ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘མ་མ་ཉྷི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢༩) ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་ར་ཎ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ར་ཎ་མཱ་ག་མྨ, ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ན བུ་དྡྷ་སྶ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ས་ར་ཎ་སྶ, ན ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ, ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཉྩ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ག་མ་ཀ་སྶ ག་མ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཨེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ག་མ་ནཱི་ཡོ, ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏུ ཏཾ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མི. ཨེ་ས མེ ས་ར་ཎཾ, ཨེ་ས མེ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ, ཨ་གྷ་སྶ, ཏཱ་ཏཱ, ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་དྷཱ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཏཾ ག་ཙྪཱ་མི བྷ་ཛཱ་མི སེ་ཝཱ་མི པ་ཡི་རུ་པཱ་སཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་མི བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི་ཏི. ཡེ་ས་ཉྷི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ བུ་དྡྷི་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་པྤ་ཡོ་གཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མི་ཏི ཙེ? ཏཾ ན. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཡ་དི ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ རཱུ་པ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༥, ༨༥) ཝི་ཡ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ, ན ཙ པ་ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཉྩ ན, ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ. ‘‘ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༠) ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡཱ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པེ་ཏྠ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨེ་ཝཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་སུ, ཏ་སྨཱ ཨ་དོ་སོ ཨེ་ཝ སོ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤) ས་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏུ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟ་མི་ཏི ཙེ. ཏཾ ནཱ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཏོ པུ་བྦ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི པ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ ག་མ་ནཱི་ཡ་དཱི་པ་ནཱ.
དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ས་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེ ཨེ་སོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ས་དི་སཾ, སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཡ་ཏོ ཡ་དེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི དྷ་མྨོ་ཏི ཨེ་ཀེ. བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཙ མ་གྒ་ཝི་རཱ་གཱ ཨེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི, ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཝ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).
ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་མ་དྷི་ཝཱ་སི་ཏ་ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ན་ཉྩ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཡེ ཝོ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ དེ་སི་ཏཱ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ, པ་སྶ་སི ནོ ཏྭཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ དྭེ་པི བྷི་ཀྑཱུ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དེ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣).
ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒྷོ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་མ་ནཱི་ཡོ. སུ་ཏྟེ ཙ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤, ༡༨༡) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏཾ པ་ན ས་ར་ཎཾ ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཝཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁེ ཝཱ ས་ངྒྷེ ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྒྷེ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་བྷེ་དེ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ་པི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི ན སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་ནྟུ ཨི་མ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ བྷེ་དཱ་བྷེ་དཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ‘‘དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ས་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ ཏ་དུ་པ་དེ་སི་ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀ་ཏོ ཏ་དཱ་སེ་ཝ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ནྟེ ས་ངྒྷོ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཧི་ཏེ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ དྷ་མྨོ, ཧི་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཧི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ ས་ངྒྷོ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེ.
ཨུ་པ་མཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ’’ཏི, ཏ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཏྠ པ་ན པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ནི་ཀ་རོ ཝི་ཡ ཏེ་ན དེ་སི་ཏོ དྷ་མྨོ, པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་ཀི་ར་ཎ་ས་མུ་པྤཱ་དི་ཏ་པཱི་ཎི་ཏོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་སྶ ར་སྨི་ཛཱ་ལ་མི་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ དྷ་མྨོ, ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ཝ་ན་དཱ་ཧ་ཀ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཝ་ན་ད་ཧ་ན་གྒི ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ན་ད་ཧ་ནོ དྷ་མྨོ, ད་ཌྜྷ་ཝ་ན་ཏྟཱ ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ད་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྒྷོ. མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་ལི་ལ་ཝུ་ཊྛི ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཝུ་ཊྛི་ནི་པཱ་ཏཱུ་པ་ས་མི་ཏ་རེ་ཎུ ཝི་ཡ ཛ་ན་པ་དོ ཨུ་པ་ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་རེ་ཎུ ས་ངྒྷོ. སུ་སཱ་ར་ཐི ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ཝི་ན་ཡཱུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, སུ་ཝི་ནཱི་ཏ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ས་མཱུ་ཧོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ས་བྦ་དི་ཊྛི་ས་ལླུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ས་ལླ་ཀ་ཏྟོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་ལླུ་དྡྷ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ས་མུ་དྡྷ་ཊ་ས་ལློ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མུ་དྡྷ་ཊ་དི་ཊྛི་ས་ལློ ས་ངྒྷོ. མོ་ཧ་པ་ཊ་ལ་ས་མུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཏོ ཝཱ སཱ་ལཱ་ཀི་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, པ་ཊ་ལ་ས་མུ་པྤཱ་ཊ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ས་མུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་པ་ཊ་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ལོ་ཙ་ནོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་མོ་ཧ་པ་ཊ་ལོ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཉཱ་ཎ་ལོ་ཙ་ནོ ས་ངྒྷོ. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཀི་ལེ་ས་བྱཱ་དྷི་ཧ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀུ་ས་ལོ ཝེ་ཛྫོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་མྨཱ པ་ཡུ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, བྷེ་ས་ཛྫ་པ་ཡོ་གེ་ན ས་མུ་པ་ས་ནྟ་བྱཱ་དྷི ཝི་ཡ ཛ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མུ་པ་ས་ནྟ་ཀི་ལེ་ས་བྱཱ་དྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ས་ངྒྷོ.
ཨ་ཐ ཝཱ སུ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, སུ་མ་གྒོ ཝི་ཡ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི ཝི་ཡ ཙ དྷ་མྨོ, མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. སུ་ནཱ་ཝི་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, པཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ས་མྤ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. ཧི་མ་ཝཱ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝོ་ས་དྷ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, ཨོ་ས་དྷཱུ་པ་བྷོ་གེ་ན ནི་རཱ་མ་ཡོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. དྷ་ན་དོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, དྷ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ལ་དྡྷ་དྷ་ནོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་མྨཱ་ལ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནོ ས་ངྒྷོ. ནི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ནི་དྷི ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ནི་དྷི་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ.
ཨ་པི་ཙ ཨ་བྷ་ཡ་དོ ཝི་ཡ ཝཱི་ར་པུ་རི་སོ བུ་དྡྷོ, ཨ་བྷ་ཡ་མི་ཝ དྷ་མྨོ, ས་མྤ་ཏྟཱ་བྷ་ཡོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་བྦ་བྷ་ཡོ ས་ངྒྷོ. ཨ་སྶཱ་ས་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་སྶཱ་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཨ་སྶ་ཏྠ་ཛ་ནོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. སུ་མི་ཏྟོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཧི་ཏཱུ་པ་ཡོ་གེ་ན པ་ཏྟ་ས་ད་ཏྠོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. དྷ་ནཱ་ཀ་རོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, དྷ་ན་སཱ་རོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, དྷ་ན་སཱ་རཱུ་པ་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་ངྒྷོ. རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ནྷཱ་པ་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, སཱི་ས་ནྷཱ་ན་ས་ལི་ལཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, སུ་ནྷཱ་ཏ་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ས་ལི་ལ་སུ་ནྷཱ་ཏོ ས་ངྒྷོ. ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་རཱ་ཛ་པུ་ཏྟ་ག་ཎོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ས་ངྒྷོ. ཙ་ནྡ་ན་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་ག་ནྡྷོ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཙ་ནྡ་ནུ་པ་བྷོ་གེ་ན ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝི་ཡ ཛ་ནོ ས་དྡྷ་མྨཱུ་པ་བྷོ་གེ་ན ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ས་ངྒྷོ. དཱ་ཡ་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་ན་ཀོ ཝི་ཡ པི་ཏཱ བུ་དྡྷོ, དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, དཱ་ཡ་ཛྫ་ཧ་རོ པུ་ཏྟ་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་དཱ་ཡ་ཛྫ་ཧ་རོ ས་ངྒྷོ. ཝི་ཀ་སི་ཏ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ བུ་དྡྷོ, ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་མ་དྷུ ཝི་ཡ དྷ་མྨོ, ཏ་དུ་པ་བྷོ་གཱི་བྷ་མ་ར་ག་ཎོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཡཱ པུ་བྦེ ‘‘ཀེ་ན ཀ་ཏྠ ཀ་དཱ ཀ་སྨཱ, བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ, སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ཋ་མཱ་ཏི་ཀཱ
ཨེ་ཝཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི སཱ་ས་ནོ་ཏཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝཱ ཡེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ པ་ཋ་མཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ཋ་སྶ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཎྞ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ མཱ་ཏི་ཀཱ –
‘‘ཡེ་ན ཡ་ཏྠ ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ, ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཏཱ་ནི ཏཾ ན་ཡཾ;
ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ.
‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙ ཡཾ ཝ་ཛྫཾ, ཝ་ཛྫཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཡཾ;
ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་དཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ཏོ.
‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ;
ཨ་ཐ པ་ཉྩ་སུ པུ་བྦེ་སུ, ཝི་སེ་ས་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏོ.
‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་བྷུ་ཏི-ཧེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཏོ;
ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱ་ན་བྷེ་དཱ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏོ ཏ་ཐཱ.
‘‘པ་ཡོ་ག་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཝེ་ད་ནཱ་མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཏོ;
ཝི་ར་མ་ཏོ ཙ ཕ་ལ་ཏོ, ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
‘‘ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཏོ ཡུ་ཏྟཾ, པ་ཙྪི་མེ་སྭ་པི པ་ཉྩ་སུ;
ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཉེ་ཡྻཱ ཧཱི་ནཱ་དི་ཏཱ་པི ཙཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏཱ་ནི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ད་ས སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན སཱ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ཧི. ཏཱ་ནི ཙ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ་ན སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན …པེ… ཨ་ཐ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་མྷེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’’ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ད་ས སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏུཾ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི…པེ… ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥).
ཏཱ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༩༣; མ. ནི. ༢.༢༤; ཝི་བྷ. ༥༠༨) སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ ཙ ད་སྶི་ཏ་པཱ་ཋཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཡེ་ན ཡ་ཏྠ ཡ་དཱ ཡ་སྨཱ, ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཏཱ་ནི ཏཾ ན་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ’’ཏི སོ ན་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ.
སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ དྭེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མཱ་ནི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་ཉྩ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ནི་ཙྩ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟ་མ་ཊྛ་མཾ ཙེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི, པ་ཙྪི་མཾ པ་ན སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པུ་རི་མཱ་ནི ཙེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཛྫ་ཏོ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡཱ, སེ་སཱ་ནི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙ ཡཾ ཝ་ཛྫཾ, ཝ་ཛྫཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཡཾ, ཏཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦཾ.
སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི པ་དཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཡཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ –
ཏ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཏཱ་ཝ ཝེ་རཾ མ་ཎ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི, ཝེ་རཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཝི་ནོ་དེ་ཏི, བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ར་མ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ར་མྷཱ པུ་གྒ་ལོ་ཏི, ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཝེ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝི་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི དྭི་དྷཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི སི་ཀྑཱ, པ་ཛྫ་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ. སི་ཀྑཱ་ཡ པ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ མཱུ་ལཾ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཝི་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱ དུ་ཏི་ཡེ་ན ན་ཡེ་ན. ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡཱ་མི ས་མཱ་དི་ཡཱ་མི, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་བ་ལ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཏི, སཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཨཱ་ར་ཏི ཝི་ར་ཏི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཏྟི ཝེ་ལཱ་ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༧༠༤) ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཱ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་སཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི ནཱ་མ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཨི་དྷ པ་ན ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ར་ཧཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
སི་ཀྑཱཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཀཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙ སི་ཀྑཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ…པེ… ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཕ་སྶོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ…པེ… པ་ཉྩ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ…པེ… ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཾ…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཧོ་ཏི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༢-༧༡༣).
ཨེ་ཏཱ་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི སི་ཀྑཱ་ཡ པ་དཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ, ཨ་ཐ ཝཱ མཱུ་ལཾ ནི་སྶ་ཡོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༨༢). ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ པ་ཉྩ་སུ པུ་བྦེ་སུ, ཝི་སེ་ས་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི – པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ པཱ་ཎོཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟ་ཏི, ཏཾ ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ ས་ཏྟོ. ཏ་སྨིཾ པ་ན པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཏ་སྶ པཱ་ཎ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་དི་ནྣ་ནྟི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏྠ པ་རོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ད་ཎྜཱ་ར་ཧོ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཛྫོ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཐེ་ཡྻ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ, དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. མུ་སཱ་ཝཱ་དོཏི ཨེ་ཏྠ མུ་སཱཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀོ ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ན་སྶ པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན སུ་རཱཏི པ་ཉྩ སུ་རཱ – པི་ཊྛ་སུ་རཱ, པཱུ་ཝ་སུ་རཱ, ཨོ་ད་ན་སུ་རཱ, ཀི་ཎྞ་པ་ཀྑི་ཏྟཱ, ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི. མེ་ར་ཡམྤི པུ་པྥཱ་ས་ཝོ, ཕ་ལཱ་ས་ཝོ, གུ་ལཱ༹་ས་ཝོ, མ་དྷྭཱ་ས་ཝོ, ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ. མ་ཛྫནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ མ་ད་ནི་ཡ་ཊྛེ་ན མ་ཛྫཾ, ཡཾ ཝཱ པ་ན་ཉྙ་མྤི ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠི མ་ད་ནི་ཡཾ, ཡེ་ན པཱི་ཏེ་ན མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི པ་མ་ཏྟོ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཛྫཾ. པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏཾ པི་ཝ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏི, སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མ་ད་པྤ་མཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཏོ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱ ‘‘སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པྤ་བྷུ་ཏཱི་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ
ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ན ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་དྷ་ཀ་པྤ་ཡོ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དི་ནོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི? ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཡ་དཱ ཨེ་ཀཾ ཝ་ཛ྄ཛྷཾ བ་ཧཱུ ཝ་དྷ་ཀཱ ཝ་དྷེ་ནྟི, ཨེ་ཀོ ཝཱ ཝ་དྷ་ཀོ བ་ཧུ་ཀེ ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་དྷེ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དི་ནཱ པ་ཡོ་གེ་ན བ་ཧཱུ ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཝ་དྷཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཀཱ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ཡོ་གཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏ་དཱ ཨེ་ཀེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི པ་ན ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཡ་དཱ ཨེ་ཀོ ཝ་དྷ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ པ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ བ་ཧཱུ ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་དྷེ་ཏི, བ་ཧཱུ ཝཱ ཝ་དྷ་ཀཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟ་སོ་མ་ད་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ བ་ཧཱུ པ་ཡོ་གེ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟཾ སོ་མ་ད་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་དྷེ་ནྟི, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་ཡོ་གེ་ཧི ཨེ་ཀོ ཝ་ཛ྄ཛྷོ ཝ་དྷཱི་ཡ་ཏི. བ་ཧཱུ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ཡོ་གཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཏ་དཱ བ་ཧཱུ་ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏ་མ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ནེ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐེ་ཝ ཏུ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ, ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤཱི་ཏི.
ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ན ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་དྷ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་མེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏཱ, ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏཱ, ཀི་ནྟུ ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་དྷ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡུ་ག་ན་ནྡྷ་མེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏཱ, དྭི་ནྣ་མྤི ཏུ ཏེ་སཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཝཱ ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི བ་ཧཱུ་སུ ཝ་དྷ་ཀེ་སུ བ་ཧཱུ་ཧི ས་ར་ཀྑེ་པཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ཨོ་པཱ་ཏ་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཡོ་གེ་ན བ་ཧཱུ ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་དྷེ་ནྟེ་སུ་པི བ་ཧཱུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝ་དྷ་ཀེ ཨེ་ཀེ་ན, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ པ་ཡོ་གེ་ཧི ཏ་པྤ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀཱ་ཡ, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི བ་ཧཱུ ཝ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་དྷེ་ནྟེ་པི བ་ཧཱུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བ་ཧཱུ་སུ ཙ ཝ་དྷ་ཀེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི བ་ཧཱུ་ཧི, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ པ་ཡོ་གེ་ན ཨེ་ཀཾ ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ཝ་དྷེ་ནྟེ་སུ་པི བ་ཧཱུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ནཱ་ན་ཏཱ་དི་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎོ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཡ་སྶ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་མཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎོ. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མྤི ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཡ་དཱ ས་ཏྟོ ཧ་རི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨཱ་དཱ་ན་ཏོཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏཱ་ནི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནེ་ཝ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནཱ་པི ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི, པ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནཱ་པི. ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི་པི ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི, པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནི་པི. ཀི་ནྟུ ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ར་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཱ་སཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ པ་ན པ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ཡོ, པ་ཉྩ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨཱ་དཱ་ན་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
བྷེ་ད་ཏོཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ས་བྦཱ་ནི་པི བྷི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནི ཧི ཏཱ་ནི ཏེ་སཾ, ཡཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ནེ་ཝ པུ་ན པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏྟཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ – ‘‘ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་མཱ་དི་ནྣེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ‘པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མཱ་དི་ནྣེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ སེ་སཱ་ནི་པི ས་བྦཱ་ནི བྷི་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ས་མཱ་དི་ནྣ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ, ཡཾ ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ བྷེ་ད་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏོཏི གུ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་སུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་དཱི་སུ པཱ་ཎེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀེ པཱ་ཎེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, མ་ཧཱ་ས་རཱི་རེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཀ་སྨཱ? པ་ཡོ་ག་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. པ་ཡོ་ག་ས་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཏྠུ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ་སུ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་གུ་ཎེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫོ, མ་ཧཱ་གུ་ཎེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫོ. ས་རཱི་ར་གུ་ཎཱ་ན་ནྟུ ས་མ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཱ་ན་ཉྩ མུ་དུ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, ཏི་བྦ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ན ཏ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཀ་སྨཱ? མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་པི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པ་ཡོ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ, ནི་སྶ་གྒི་ཡོ, ཐཱ་ཝ་རོ, ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ, ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ་ཏི ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ར་ཎཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ པ་ཡོ་གོ, སོ ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀེ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ མ་ར་ཎེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཡོ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་དྡི་སྶ་ཀེ པ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི མ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙ པ་ཧ་རི་ཏ་མ་ཏྟེ ཝཱ མ་ར་ཏུ, པ་ཙྪཱ ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གེ་ན, པ་ཧ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཀ་མྨུ་ནཱ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙ པ་ཧཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་མ་ཏ་སྶ པུ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ པ་ཙྪཱ་པི ཡ་དི པ་ཋ་མ་པ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་ར་ཏི, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ ཀ་མྨུ་ནཱ བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཧཱ་རེ་ན, ན་ཏྠི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི མ་ཏེ་པི པ་ཋ་མ་པ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨུ་ནཱ བ་དྡྷོ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི་པི ཨ་མ་ཏེ ནེ་ཝ་ཏྠི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ བ་ཧུ་ཀེ་ཧི་པི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཡ་སྶ པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི.
ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ན ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ པ་ཡོ་གོ. ཏ་ཏྠ་པི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀེ པ་ཡོ་གེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦོ. ཚ་བྦི་དྷོ ཙེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ –
‘‘ཝ་ཏྠུ ཀཱ་ལོ ཙ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ;
ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨི་མེ, ཚ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱ’’ཏི. (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༤);
ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱུཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦོ པཱ་ཎོ. ཀཱ་ལོཏི པུ་བྦ་ཎྷ་སཱ་ཡ་ནྷཱ་དི་ཀཱ་ལོ ཙ, ཡོ་བྦ་ན་ཐཱ་ཝ་རི་ཡཱ་དི་ཀཱ་ལོ ཙ. ཨོ་ཀཱ་སོཏི གཱ་མོ ཝཱ ནི་ག་མོ ཝཱ ཝ་ནཾ ཝཱ ར་ཙྪཱ ཝཱ སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨཱ་ཝུ་དྷནྟི ཨ་སི ཝཱ ཨུ་སུ ཝཱ ས་ཏྟི ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ མཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཋཱ་ནཾ ཝཱ ནི་ས་ཛྫཱ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི.
ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོཏི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝཱ ཚེ་ད་ནཾ ཝཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝཱ ས་ངྑ་མུ་ཎྜི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཡ་དི ཧི ཝ་ཏྠུཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ མཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི.
མཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ནྟུ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ར་ཎ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ པ་ཡོ་གོ. སོ་པི ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ ཨེ་ཝ, ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཙེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨོ་པཱ་ཏ་ཁ་ཎ་ནཾ, ཨ་པ་སྶེ་ན་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནཾ, བྷེ་ས་ཛྫ་ཝི་ས་ཡ་ནྟཱ་དི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཐཱ་ཝ་རོ པ་ཡོ་གོ. སོ་པི ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ནྟུ ཝི་སེ་སོ – མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨོ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སཾ མཱུ་ལེ་ན ཝཱ མུ་དྷཱ ཝཱ དི་ནྣེ་སུ་པི ཡ་དི ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི་པི ཙ ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨོ་པཱ་ཏེ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ས་མེ ཀ་ཏེ་པི པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀཱ ཝཱ པཾ་སུཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ, མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ཀཱ ཝཱ མཱུ་ལཱ་ནི ཁ་ཎ་ནྟཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི, དེ་ཝེ ཝཱ ཝ་སྶ་ནྟེ ཀ་དྡ་མོ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ ཀོ་ཙི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ལ་གྒི་ཏྭཱ ཝཱ མ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི པ་ན ཡེ་ན ལ་དྡྷཾ, སོ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཏཾ ཝི་ཏྠ་ཊ་ཏ་རཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ཝ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ ཏུ མཱུ་ལཱ་ནི མཱུ་ལེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྲ ཐ་ལེ ཀ་ཏེ མུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་སྶེ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཡཱ་ཝ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ན ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཛ་པྤ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ པ་ཡོ་གོ. དཱ་ཋཱ་ཝུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ཋཱ་ཀོ་ཊ་ནཱ་དི་མི་ཝ མཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་ཝི་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ པ་ཡོ་གོ་ཏི. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ ཏུ ཐེ་ཡྻ་པ་ས་ཡ྄ཧ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཀ་པྤ་ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ཡོ པ་ཡོ་གཱ, ཏེ་ས་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཨེ་ཝ པ་ཡོ་གོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ཡོ་ག་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨ་ངྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི – པཱ་ཎོ ཙ ཧོ་ཏི, པཱ་ཎ་ས་ཉྙཱི ཙ, ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཏེ་ན ཙ མ་ར་ཏཱི་ཏི. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶཱ་པི པ་ཉྩེ་ཝ – པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙཱི ཙ, ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་དཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི – ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཡོ་ག་ཉྩ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སཱ་དི་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་རེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི. ཏ་ཏྠ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཏཱ་ཝ མུ་སཱ ཙ ཧོ་ཏི ཏཾ ཝ་ཏྠུ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཛྫོ ཙ ཝཱ་ཡཱ་མོ, པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ན སུ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི མ་ད་ནཱི་ཡ་པཱ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཛྫ་ཉྩ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པཱི་ཏེ ཙ པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཝེ་ད་ནཱ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེ སུ་ཁཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
མཱུ་ལ་ཏོཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཙེ་ཏྠ དོ་ས་མོ་ཧ་མཱུ་ལོ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ ལོ་བྷ་མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ ཝཱ དོ་ས་མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ ཝཱ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེ ལོ་བྷ་མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ མཱུ་ལ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཀ་མྨ་ཏོཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནི ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཙ, མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ཀོ, སོ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་རོ ཀ་མྨ་མེ་ཝ. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཝི་ར་མ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ནྟོ ཀུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏཱི’’ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཝི་ར་མ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་རེ་སཾ ཝཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི. ཀི་མཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ? ཡ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ. ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝི་ར་མ་ནྟོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ་ཝ. ཀི་མཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ? པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནེ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝི་ར་མ་ཏི, ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཡཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཉྩ, ཏཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ ཙ, ས་ཏྟེ་ཡེ་ཝཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ད་ཉྙེ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཱ ཡ་དེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ར་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྷི ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋེ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ…པེ… ཀ་ཏི ཨ་ར་ཎཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཡེ་ཝ, སི་ཡཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༦) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཙ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ, ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་ན ཨ་མ་ཏཾ, ཛ་ཧ་ནྟོ ས་བྦ་པཱ་པ་ཀེ;
ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ བྷ་ཝེ, མ་གྒ་ཊྛོ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝི་ར་མ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཕ་ལ་ཏོཏི ས་བྦེ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ དུ་གྒ་ཏི་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, སུ་ག་ཏི་ཡ་ཉྩ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཀ་ནྟཱ་མ་ནཱ་པ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ས་མྤ་རཱ་ཡེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཡོ ས་བྦ་ལ་ཧུ་སོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༤༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཕ་ལ་ཏོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨ་པི ཙེ་ཏྠ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ན་མྤི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ – ས་བྦཱ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙཱ་ཏི. ས་བྦཱ ཨེ་ཝ ཙ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་ས་མཱུ་ལཱ ཝཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ ཝཱ. ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ ཙི་ཏྟ་ཏོ་ཝ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ས་བྦཱ་པི མ་ནོ་ཀ་མྨཾ.
པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏཱ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏཱ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ ཙཱ་རུ་ཏཱ མུ་དུ་ཏཱ སུ་ཙི་ཏཱ སཱུ་ར་ཏཱ མ་ཧ་བྦ་ལ་ཏཱ ཝི་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ལོ་ཀ་པི་ཡ་ཏཱ ནེ་ལ་ཏཱ ཨ་བྷེ་ཛྫ་པ་རི་ས་ཏཱ ཨ་ཙྪ་མྦྷི་ཏཱ དུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཏཱ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་མ་ར་ཎ་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ སུ་རཱུ་པ་ཏཱ སུ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ ཨ་སོ་ཀི་ཏཱ པི་ཡེ་ཧི མ་ནཱ་པེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཕ་ལཱ་ནི.