ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི;
དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི;
ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི.
ཨ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི.
ཨི་མ་སྶ དཱ་ནི ཨ་ཏྠཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀཱ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝ་ནྡ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ;
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.
ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ, ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་རཱ;
ཝ་ཎྞ་ནཱ མཱ་དི་སེ་ནེ་སཱ, ཨ་བོ་དྷ་ནྟེ་ན སཱ་ས་ནཾ.
ཨ་ཛྫཱ་པི ཏུ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣོ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ནི་ཙྪ་ཡོ;
ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ཋི་ཏཾ ཡ་སྨཱ, ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ.
ཏ་སྨཱ་ཧཾ ཀཱ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་མི, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨི་མཾ;
སཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ, པོ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.
ས་དྡྷ་མྨ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན, ནཱ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཀ་མྱ་ཏཱ;
ནཱ་ཉྙེ་སཾ ཝ་མྦྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཏི.
ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ
ཏ་ཏྠ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ, ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ནྣཾ ནི་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ. པ་ཉྩ ནི་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་མ –
དཱི་གྷ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་རི་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀཱ;
ནི་ཀཱ་ཡཱ པ་ཉྩ ག་མྦྷཱི་རཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙི་མེ.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ. མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཏཾ དྭེ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ ཙ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི དྭཱ་ས་ཊྛི ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ན་ཝ སུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་ཉྩ ཙ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ སུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ, དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཨུ་དཱ་ནཾ, ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀཾ, སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏོ, ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ, པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ, ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ, ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ, ཛཱ་ཏ་ཀཾ, ནི་དྡེ་སོ, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཨ་པ་དཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཝཾ་སོ, ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀཾ, ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཱ་ནི, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི? བ་ཧཱུ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ ནི་ཝཱ་ས་ཏོ ཙ. ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཝཱ་སཱ ཧི ‘‘ནི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་ཎཱ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠). པོ་ཎི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི སཱ་ས་ན་ཏོ ལོ་ཀ་ཏོ ཙ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ. ཨི་མཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀཱ་ཏུ་ཉྩ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི, ཏེ་ས་མྤི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷ་མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ- ར་ཏ་ན་སུ་ཏྟ་ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་ནི་དྷི་ཀ་ཎྜ་མེ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དོ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ ཨཱ་དི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཝ་སེ་ན ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན –
‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ, ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ;
ག་ཧ་ཀཱ་རཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, དུ་ཀྑཱ ཛཱ་ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
‘‘ག་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ དི་ཊྛོ་སི, པུ་ན གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སི;
ས་བྦཱ ཏེ ཕཱ་སུ་ཀཱ བྷ་གྒཱ, ག་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏཾ;
ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༥༣-༡༥༤) –
ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ མ་ན་སཱ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན –
‘‘ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ,
ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ ཛྷཱ་ཡ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ;
ཨ་ཐ་སྶ ཀ་ངྑཱ ཝ་པ་ཡ་ནྟི ས་བྦཱ,
ཡ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ’’ནྟི. (ཨུ་དཱ. ༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡) –
ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཡྭཱ་ཡཾ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དོ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋོ ཨི་མེ་སཾ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ཏ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་སྶཱ་མི.
ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ
ཏ་སྶ ཙཱ་ཡ་མཱ་དི ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ –
‘‘ཀེ་ན ཀ་ཏྠ ཀ་དཱ ཀ་སྨཱ, བྷཱ་སི་ཏཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡཾ;
ཀ་སྨཱ ཙི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ, མ་ཝུ་ཏྟ་མ་པི ཨཱ་དི་ཏོ.
‘‘ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏ་ཏོ པ་རཾ;
བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ, ག་མ་ཀ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ.
‘‘བྷེ་དཱ་བྷེ་དཾ ཕ་ལ་ཉྩཱ་པི, ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ དཱི་པ་ཡེ;
དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎ་མི་ཙྩཱ་དི, དྭ་ཡེ་པེ་ས ན་ཡོ མ་ཏོ.
‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཝི་ནི་དྡི་སེ;
ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཏ་ཉྩ, ཨུ་པ་མཱ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཨི་དཾ ས་ར་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་དཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཀ་སྨཱ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མ་པི་ཙཱ་དི་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཀ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི པ་ཉྩ པ་ཉྷཱ.
ཏེ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཀེ་ན བྷཱ་སི་ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, ན ཨི་སཱི་ཧི, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཀ་ཏྠཱཏི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཀ་དཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ ཡ་སེ ས་དྡྷིཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ. ཀ་སྨཱ་ཏི པ་བྦ་ཛྫ་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏྠ་ཉྩ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཾ ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, དྷ་མྨཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མི, ས་ངྒྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤).
ཀ་སྨཱ ཙི་དྷཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་ད་ཉྩ ན་ཝ་ངྒཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཏཱི་ཧི པི་ཊ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟེ་ཧི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཡ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ནོ་ཏཱ་ར་སྶ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋེ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ.
ཀ་ཏཾ ནི་དཱ་ན་སོ་དྷ་ནཾ.