༤. ཀོ་ཀི་ལ་ཝ་གྒོ
[༣༣༡] ༡. ཀོ་ཀི་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡོ ཝེ ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཏ་ཀྐཱ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶ ཨ་མ་ཙྩོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, རཱ་ཛཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎཱི ཨ་ཧོ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ཏ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎི་ཏཾ ནི་སེ་དྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཨུ་པ་མཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སི་ལཱ་པ་ཊྚེ ནི་སཱི་དི, ཏ་སྶུ་པ་རི ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྲེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ཀ་ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀེ ཀཱ་ལ༹་ཀོ་ཀི་ལཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཎྜ་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི. ཀཱ་ཀཱི ཏཾ ཀོ་ཀི་ལ་ཨ་ཎྜ་ཀཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཏ་ཏོ ཀོ་ཀི་ལ་པོ་ཏ་ཀོ ནི་ཀྑ་མི. ཀཱ་ཀཱི ‘‘པུ་ཏྟོ མེ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ན གོ་ཙ་རཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི. སོ ཨ་ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་པ་ཀྑོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཀི་ལ་ར་ཝཾ ར་ཝི. ཀཱ་ཀཱི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ར་ཝཾ ར་ཝ་ཏི, ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ན ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཱ པཱ་ཏེ་སི. སོ ར་ཉྙོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཀི་མེ་ཏཾ ས་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི? བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཧཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པ་མཾ པ་རི་ཡེ་སཱ་མི, ལ་དྡྷཱ དཱ་ནི མེ སཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏི་མུ་ཁ་རཱ ཨ་ཀཱ་ལེ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎི་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀོ་ཀི་ལ་པོ་ཏ་ཀོ ཀཱ་ཀི་ཡཱ པུ་ཊྛོ ཨ་ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་པ་ཀྑོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཀི་ལ་ར་ཝཾ ར་ཝི. ཨ་ཐ ནཾ ཀཱ་ཀཱི ‘ནཱ་ཡཾ མ་མ པུ་ཏྟ་ཀོ’ཏི ཉ་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ན ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཱ པཱ་ཏེ་སི. མ་ནུ་སྶཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ལེ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎི་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༢༡. ‘‘ཡོ ཝེ ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ, ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ པ་བྷཱ་ས་ཏི;
ཨེ་ཝཾ སོ ནི་ཧ་ཏོ སེ་ཏི, ཀོ་ཀི་ལཱ་ཡི་ཝ ཨ་ཏྲ་ཛོ.
༡༢༢. ‘‘ན ཧི ས་ཏྠཾ སུ་ནི་སི་ཏཾ, ཝི་སཾ ཧ་ལཱ་ཧ་ལཱ་མི་ཝ;
ཨེ་ཝཾ ནི་ཀ་ཊྛེ པཱ་ཏེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ ཡ་ཐཱ.
༡༢༣. ‘‘ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལེ ཨ་ཀཱ་ལེ ཝཱ, ཝཱ་ཙཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ པ་ཎྜི་ཏོ;
ནཱ་ཏི་ཝེ་ལཾ པ་བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཨ་པི ཨ་ཏྟ་ས་མ་མྷི ཝཱ.
༡༢༤. ‘‘ཡོ ཙ ཀཱ་ལེ མི་ཏཾ བྷཱ་སེ, མ་ཏི་པུ་བྦོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ;
ས་བྦེ ཨ་མི་ཏྟེ ཨཱ་དེ་ཏི, སུ་པ་ཎྞོ ཨུ་ར་གཱ་མི་ཝཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྤ་ཏྟེ. ཨ་ཏི་ཝེ་ལནྟི ཝེ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཧ་ལཱ་ཧ་ལཱ་མི་ཝཱཏི ཧ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཨི་ཝ. ནི་ཀ་ཊྛེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ ཀཱ་ལེ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ སུ་ནི་སི་ཏ་ས་ཏྠ་ཧ་ལཱ་ཧ་ལ་ཝི་ས་ཏོ་པི ཁི་པྤ་ཏ་རཾ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པཱ་ཏེ་སི, ཏ་སྨཱ. ཀཱ་ལེ ཨ་ཀཱ་ལེ ཝཱཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝཱ་ཙཾ ར་ཀྑེ་ཡྻ, ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ན བྷཱ་སེ་ཡྻ ཨ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མེ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎེ་པི པུ་གྒ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མ་ཏི་པུ་བྦོཏི མ་ཏིཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནེ་ན མ་ཏི་པུ་བྦོ. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནྡ་ན་པུ་གྒ་ལོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ནཱ་མ. ཨུ་ར་གཱ་མི་ཝཱཏི ཨུ་ར་གཾ ཨི་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ སུ་པ་ཎྞོ ས་མུ་དྡཾ ཁོ་བྷེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཾ ཨུ་ར་གཾ ཨཱ་དེ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཙ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ནཾ སི་མྦ་ལིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ མ་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ མི་ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི, སོ ས་བྦེ ཨ་མི་ཏྟེ ཨཱ་དེ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མི་ཏ་བྷཱ་ཎཱི ཨ་ཧོ་སི, ཡ་ས་ཉྩ་སྶ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཾ ཨ་དཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ ཀོ་ཀི་ལ་པོ་ཏ་ཀོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
ཀོ་ཀི་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཋ་མཱ.
[༣༣༢] ༢. ར་ཐ་ལ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་པི ཧ་ནྟྭཱ ཧ་ཏོ བྲཱུ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཀི་ར ར་ཐེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷོ་ག་གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་མྦཱ་དྷེ མ་གྒེ ར་ཐཾ པཱ་ཛེ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཀ་ཊཾ ཨ་པ་ནེ་ཐཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཀ་ཊེ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཏོ་ད་ལ་ཊྛི་ཡཱ པུ་རི་མ་ས་ཀ་ཊེ སཱ་ཀ་ཊི་ཀ་སྶ ར་ཐ་དྷུ་རེ པ་ཧ་རི. སཱ ར་ཐ་དྷུ་རེ པ་ཊི་ཧ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ན་ལཱ་ཊཾ པ་ཧ་རི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ་སྶ ན་ལཱ་ཊེ ག་ཎྜོ ཨུ་ཊྛ་ཧི. སོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ཀ་ཊི་ཀེ་ཧི པ་ཧ་ཊོ་མྷཱི’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ་ཀ་ཊི་ཀེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟཱ ཏ་སྶེ་ཝ དོ་སཾ ཨ་དྡ་སཾ་སུ. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ར་ཉྙོ ཀི་ར པུ་རོ་ཧི་ཏོ ‘སཱ་ཀ་ཊི་ཀེ་ཧི པ་ཧ་ཊོ་མྷཱི’ཏི ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ར་ཛྫཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པེ་ས ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་མ་ཙྩོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ར་ཉྙོ པུ་རོ་ཧི་ཏོ ར་ཐེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷོ་ག་གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་ན ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ རཱ་ཛཱ ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སཱ་ཀ་ཊི་ཀེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཨ་སོ་དྷེ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི མ་མ པུ་རོ་ཧི་ཏཾ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ན་ལཱ་ཊེ ག་ཎྜོ ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་སྶ་ཧ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ཏུ་མྷེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀ་མྨཾ ཨ་སོ་དྷེ་ཏྭཱ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ ས་བྦ་སྶཾ ཧ་རཱ་པེ་ཐ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ་པི ‘པ་རེ་ན པ་ཧ་ཊ་མྷཱ’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ་ན ནཱ་མ ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.
༡༢༥. ‘‘ཨ་པི ཧ་ནྟྭཱ ཧ་ཏོ བྲཱུ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཛི་ཏོ་ཏི བྷཱ་ས་ཏི;
པུ་བྦ་མ་ཀྑཱ་ཡི་ནོ རཱ་ཛ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ན ས་དྡ་ཧེ.
༡༢༦. ‘‘ཏ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡོ, སུ་ཎེ་ཡྻ ཨི་ཏ་ར་སྶ་པི;
ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ དྷ་མྨོ ཏ་ཐཱ ཀ་རེ.
༡༢༧. ‘‘ཨ་ལ་སོ གི་ཧཱི ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི ན སཱ་དྷུ, ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ན སཱ་དྷུ;
རཱ་ཛཱ ན སཱ་དྷུ ཨ་ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རཱི, ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ ཀོ་དྷ་ནོ ཏཾ ན སཱ་དྷུ.
༡༢༨. ‘‘ནི་ས་མྨ ཁ་ཏྟི་ཡོ ཀ་ཡི་རཱ, ནཱ་ནི་ས་མྨ དི་ས་མྤ་ཏི;
ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ རཱ་ཛ, ཡ་སོ ཀི་ཏྟི ཙ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པི ཧ་ནྟྭཱཏི ཨ་པི ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ནྟྭཱ ‘‘པ་རེ་ན པ་ཧ་ཊོ་མྷཱི’’ཏི བྲཱུ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཛེ་ཏྭཱ ཛི་ཏོཏི ས་ཡཾ ཝཱ པ་ན པ་རཾ ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཛི་ཏོ་མྷཱི’’ཏི བྷཱ་ས་ཏི. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་བྦ་མེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟ་སྶ པུ་བྦ་མ་ཀྑཱ་ཡི་ནོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ན ས་དྡ་ཧེ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་དྡ་ཧེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་དྡ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཐཱ དྷ་མྨོཏི ཡ་ཐཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ ཋི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཀ་རེ་ཡྻ.
ཨ་ས་ཉྙ་ཏོཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ དུ་སྶཱི་ལོ. ཏཾ ན སཱ་དྷཱུཏི ཡཾ ཏ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ན་གྒཱ་ཧི་ཝ་སེ་ན ད་ལ༹ྷ་ཀོ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀོ་དྷ་ནཾ, ཏཾ ན སཱ་དྷུ. ནཱ་ནི་ས་མྨཱཏི ན ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ. དི་ས་མྤ་ཏཱིཏི དི་སཱ་ནཾ པ་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ. ཡ་སོ ཀི་ཏྟི ཙཱཏི ཨི་སྶ་རི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཙེ་ཝ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཙ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི, དྷ་མྨེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶེ་ཝ དོ་སོ ཛཱ་ཏོ་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
ར་ཐ་ལ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ དུ་ཏི་ཡཱ.
[༣༣༣] ༣. པ་ཀྐ་གོ་དྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་དེ་ཝ མེ ཏྭནྟི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་སཾ ཨུ་དྡྷཱ་རཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ལུ་དྡ་ཀོ ‘‘ཨུ་བྷོ་པི ཁཱ་ད་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ པ་ཀྐ་གོ་དྷཾ ཨ་དཱ་སི. སོ པུ་རི་སོ བྷ་རི་ཡཾ པཱ་ནཱི་ཡ་ཏྠཱ་ཡ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ གོ་དྷཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘བྷ་དྡེ, གོ་དྷཱ པ་ལཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷུ, སཱ་མི, པ་ཀྐ་གོ་དྷཱ་ཡ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཀིཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི? སཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘ཀིཾ ཨུ་པཱ་སི་ཀེ, ཨ་ཡཾ ཏེ ཧི་ཏ་ཀཱ་མོ ས་སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་ཀཱ་མཱ ས་སི་ནེ་ཧཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ཡི ནི་སྶི་ནེ་ཧོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཧོ་ཏུ མཱ ཙི་ནྟ་ཡི, ཨེ་ཝཾ ནཱ་མེ་ས ཀ་རོ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏེ གུ་ཎཾ ས་ར་ཏི, ཏ་དཱ ཏུ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ས་བྦི་སྶ་རི་ཡཾ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ལུ་དྡ་ཀོ ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ‘‘དྭེ་པི ཛ་ནཱ ཁཱ་ད་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ པ་ཀྐ་གོ་དྷཾ ཨ་དཱ་སི. རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ ཏཾ ཝ་ལླི་ཡཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. ཏེ ཨེ་ཀཾ ས་རཾ དི་སྭཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཨ་སྶ་ཏྠ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ ‘‘ག་ཙྪ བྷ་དྡེ, ས་ར་ཏོ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ཧ་ར, མཾ་སཾ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ གོ་དྷཾ སཱ་ཁཱ་ཡ ལ་གྒེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཏཱ. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦཾ གོ་དྷཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ན་ངྒུ་ཊྛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་མྨུ་ཁོ ནི་སཱི་དི. སོ ཏཱ་ཡ པཱ་ནཱི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷ་དྡེ, གོ་དྷཱ སཱ་ཁཱ་ཡ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཝ་མྨི་ཀཾ པཱ་ཝི་སི, ཨ་ཧཾ དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སིཾ, ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ བི་ལཾ པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཧོ་ཏུ, དེ་ཝ, པ་ཀྐ་གོ་དྷཱ་ཡ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཧི ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ ར་ཛྫཾ པ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟེ ཋ་པེ་སི, ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནོ པ་ན་སྶཱ ན་ཏྠི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶཱ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ན་ནུ མ་ཡཾ ཨ་ཡྻེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷཱ་མ, ཀིཾ ནོ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏཱ་ཏ, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཱ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷཱ་མི, ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཀིཾ ད་སྶཱ་མི, རཱ་ཛཱ་པི མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ད་སྶ་ཏི, སོ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཀྐ་གོ་དྷཾ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཁཱ་དཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡྻེ, ན དེ་ཝོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙུ་ཏྠཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ དེ་ཝཱི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཏཾ, ཏཱ་ཏ, ན པཱ་ཀ་ཊཾ, ར་ཉྙོ་ཡེ་ཝ མ་ཡ྄ཧ་ཉྩ པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༢༩. ‘‘ཏ་དེ་ཝ མེ ཏྭཾ ཝི་དི་ཏོ, ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ར་ཐེ་ས་བྷ;
ཡ་སྶ ཏེ ཁ་གྒ་བ་དྡྷ་སྶ, ས་ནྣ་དྡྷ་སྶ ཏི་རཱི་ཊི་ནོ;
ཨ་སྶ་ཏྠ་དུ་མ་སཱ་ཁཱ་ཡ, པ་ཀྐ་གོ་དྷཱ པ་ལཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཏ་དེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་དཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏྭཾ ཝི་དི་ཏོ. ཨ་ཉྙེ པ་ན ཏ་ཝ ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་གྒ་བ་དྡྷ་སྶཱཏི བ་དྡྷ་ཁ་གྒ་སྶ. ཏི་རཱི་ཊི་ནོཏི ཏི་རཱི་ཊ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠ་སྶ མ་གྒཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ. པ་ཀྐ་གོ་དྷཱཏི ཨ་ངྒཱ་ར་པ་ཀྐཱ གོ་དྷཱ པ་ལཱ་ཡ་ཐཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ར་ཉྙཱ ཀ་ཏ་དོ་སཾ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཡྻེ, དེ་ཝ་སྶ ཨ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༣༠. ‘‘ན་མེ ན་མ་ནྟ་སྶ བྷ་ཛེ བྷ་ཛ་ནྟཾ, ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ཀུ་བྦ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ ཀི་ཙྩཾ;
ནཱ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་སྶ ཀ་རེ་ཡྻ ཨ་ཏྠཾ, ཨ་ས་མྦྷ་ཛ་ནྟ་མྤི ན ས་མྦྷ་ཛེ་ཡྻ.
༡༣༡. ‘‘ཙ་ཛེ ཙ་ཛ་ནྟཾ ཝ་ན་ཐཾ ན ཀ་ཡི་རཱ, ཨ་པེ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ན ས་མྦྷ་ཛེ་ཡྻ;
དི་ཛོ དུ་མཾ ཁཱི་ཎ་ཕ་ལ་ནྟི ཉ་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙཾ ས་མེ་ཀྑེ་ཡྻ མ་ཧཱ ཧི ལོ་ཀོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ན་མེ ན་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ ཨ་ཏྟ་ནི མུ་དུ་ཙི་ཏྟེ་ན ན་མ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ན་མེ་ཡྻ. ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ཀུ་བྦ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ནུ་ཀུ་བྦ་ནྟ་སྶེ་ཝ. ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་སྶཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ་མ་སྶ. ཝ་ན་ཐཾ ན ཀ་ཡི་རཱཏི ཏ་སྨིཾ ཙ་ཛ་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་སྣེ་ཧཾ ན ཀ་རེ་ཡྻ. ཨ་པེ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་པ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན. ན ས་མྦྷ་ཛེ་ཡྻཱཏི ན ས་མཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཾ ས་མེ་ཀྑེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ དི་ཛོ ཁཱི་ཎ་ཕ་ལཾ དུ་མཾ རུ་ཀྑཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཕ་ལ་བྷ་རི་ཏཾ རུ་ཀྑཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཁཱི་ཎ་རཱ་གཾ པུ་རི་སཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ས་སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཏ་སྶཱ གུ་ཎཾ ས་རི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་དྡེ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཏ་ཝ གུ་ཎཾ ན ས་ལླ་ཀྑེ་སིཾ, པ་ཎྜི་ཏ་སྶ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ལླ་ཀྑེ་སིཾ, མ་མ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ས་ཧ་ནྟི་ཡཱ ཨི་དཾ ས་ཀ་ལ་ར་ཛྫཾ ཏུ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༣༢. ‘‘སོ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མི ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡེ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ;
ས་བྦ་ཉྩ ཏེ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ད་དཱ་མི, ཡ་སྶི་ཙྪ་སཱི ཏ་སྶ ཏུ་ཝཾ ད་དཱ་མཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སོཏི སོ ཨ་ཧཾ. ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ. ཡ་སྶི་ཙྪ་སཱིཏི ཡ་སྶ ཨི་ཙྪ་སི, ཏ་སྶ ཨི་དཾ ར་ཛྫཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཾ ཏྭཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ད་དཱ་མཱི་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ དེ་ཝི་ཡཱ ས་བྦི་སྶ་རི་ཡཾ ཨ་དཱ་སི, ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ གུ་ཎཾ ས་རཱ་པི་ཏོ’’ཏི པ་ཎྜི་ཏ་སྶ་པི མ་ཧ་ནྟཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཨ་དཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་བྷོ ཛ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ཏ་དཱ ཛ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཛ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ, པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
པ་ཀྐ་གོ་དྷ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ.
[༣༣༤] ༤. རཱ་ཛོ་ཝཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ག་ཝཾ ཙེ ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ རཱ་ཛོ་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཏེ་ས་ཀུ་ཎ་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༢.༡༧.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྠཱ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པོ་རཱ་ཎ་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ་པི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟཱ ས་གྒ་པུ་རཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ག་མིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ར་ཉྙཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ སི་ཀྑི་ཏ་ས་བྦ་སི་པྤོ ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ར་མ་ཎཱི་ཡེ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ཨ་གུ་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ མེ ཀོ་ཙི ཨ་གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ’’ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨ་ནྟོ་ཛ་ནེ ཙ བ་ཧི་ཛ་ནེ ཙ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ ཙ བ་ཧི་ན་ག་རེ ཙ ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དིཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཛ་ན་པ་དེ ནུ ཁོ ཀ་ཐ’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཛ་ན་པ་དཾ ཙ་རི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཀ་ཐ་མེ་ཝ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ནུ ཁོ ཀ་ཐ’’ནྟི ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨ་སྶ་མཾ པ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ པ་རི་པ་ཀྐཱ་ནི ནི་གྲོ་དྷ་ཕ་ལཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི, ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི མ་དྷུ་རཱ་ནི ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟཱ་ནི ས་ཀྑ་ར་ཙུ་ཎྞ་ས་མ་ར་སཱ་ནི. སོ རཱ་ཛཱ་ན་མྤི ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ, ནི་གྲོ་དྷ་པ་ཀྐ་ཕ་ལཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ ནི་གྲོ་དྷ་པ་ཀྐཾ ཨ་ཏི ཝི་ཡ མ་དྷུ་ར’’ནྟི? ‘‘མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ, ནཱུ་ན རཱ་ཛཱ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཏཾ མ་དྷུ་ར་ནྟི. ར་ཉྙོ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨ་མ་དྷུ་རཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ, རཱ་ཛཱུ་སུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི་པི ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ནི་པི ཨ་མ་དྷུ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟི ནི་རོ་ཛཱ་ནི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏཱ་ནི, ས་ཀ་ལ་མྤི ར་ཊྛཾ ནི་རོ་ཛཾ ཀ་ས་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སུ པ་ན དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི མ་དྷུ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟཱ་ནི, ས་ཀ་ལ་མྤི ར་ཊྛཾ ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏཱ་པ་ས་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི་སྶ ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ནི་གྲོ་དྷ་པ་ཀྐཾ ཨ་དཱ་སི, ཏཾ ཏ་སྶ ཏི་ཏྟ་ཀ་ར་སཾ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨ་མ་དྷུ་རཾ ནི་ར་ས’’ནྟི ས་ཧ ཁེ་ལེ༹་ན ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཏྟ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ, ནཱུ་ན རཱ་ཛཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. རཱ་ཛཱུ་ན་ཉྷི ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨ་ར་ཉྙེ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་མ་དྷུ་རཾ ནི་རོ་ཛཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༣༣. ‘‘ག་ཝེ ཙེ ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཛི་མྷཾ ག་ཙྪ་ཏི པུ་ངྒ་ཝོ;
ས་བྦཱ ཏཱ ཛི་མྷཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ནེ་ཏྟེ ཛི་མྷཾ ག་ཏེ ས་ཏི.
༡༣༤. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཡོ ཧོ་ཏི སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏོ;
སོ ཙེ ཨ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱ;
ས་བྦཾ ར་ཊྛཾ དུ་ཁཾ སེ་ཏི, རཱ་ཛཱ ཙེ ཧོ་ཏི ཨ་དྷ་མྨི་ཀོ.
༡༣༥. ‘‘ག་ཝཾ ཙེ ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནཾ, ཨུ་ཛུཾ ག་ཙྪ་ཏི པུ་ངྒ་ཝོ;
ས་བྦཱ གཱ་ཝཱི ཨུ་ཛུཾ ཡ་ནྟི, ནེ་ཏྟེ ཨུ་ཛུཾ ག་ཏེ ས་ཏི.
༡༣༦. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཡོ ཧོ་ཏི སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏོ;
སོ ས་ཙེ དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱ;
ས་བྦཾ ར་ཊྛཾ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, རཱ་ཛཱ ཙེ ཧོ་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ག་ཝནྟི གུ་ནྣཾ. ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནནྟི ན་དིཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟཱ་ནཾ. ཛི་མྷནྟི ཀུ་ཊི་ལཾ ཝ་ངྐཾ. ནེ་ཏྟེཏི ནཱ་ཡ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཝ་ཛེ་ཊྛ་ཀེ ཨུ་ས་བྷེ པུ་ངྒ་ཝེ. པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ པ་ཛཱཏི ཨི་ཏ་རེ ས་ཏྟཱ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཁཾ སེ་ཏཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ སེ་ཏི, ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝི་ནྡ་ཏི. ཨ་དྷ་མྨི་ཀོཏི ཡ་དི རཱ་ཛཱ ཚ་ནྡཱ་དི་ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷ་མྨི་ཀོ ཧོ་ཏི. སུ་ཁཾ སེ་ཏཱིཏི ས་ཙེ རཱ་ཛཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨི་ཀོ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ར་ཊྛཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
རཱ་ཛཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, པུ་བྦེ ནི་གྲོ་དྷ་པ་ཀྐཾ ཨ་ཧ་མེ་ཝ མ་དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཨི་དཱ་ནི པུ་ན མ་དྷུ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟོ ས་བྦཾ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་པ་སོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
རཱ་ཛོ་ཝཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ.
[༣༣༥] ༥. ཛ་མྦུ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བྲ་ཧཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོ སོ་ཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ སུ་ག་ཏཱ་ལ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཏུ་མྷེ དི་སྭཱ ཀིཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ནྟེ, སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་རོ་ནྟོ མ་མ ཧ་ཏྠེ བཱི་ཛ་ནིཾ ད་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨུ་རེ ཛ་ཎྞུ་ནཱ པ་ཧ་རི, ཨི་ཏི སོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་རོ་ནྟོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝཱི’’ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ན ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ མ་མ ཨ་ནུ་ཀ་རོ་ནྟོ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི, པུ་བྦེ་པེ་ས ཨ་ནུ་བྷོ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ སཱི་ཧ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ གུ་ཧཱ་ཡཾ ཝ་ས་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧིཾ་སཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི་ཏྭཱ གུ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཀོ སི་ངྒཱ་ལོ ཏཾ དི་སྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་རེ་ན ནི་པ་ཛྫི, ‘‘ཀིཾ ཛ་མྦུ་ཀཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི ཏཾ, བྷ་དྡ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱི་ཧོ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨེ་ཧཱི’’ཏི ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ མཾ་སཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པོ་སེ་སི. ཏ་སྶ སཱི་ཧ་ཝི་གྷཱ་སེ་ན ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་ཏཾ པ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ སཱི་ཧཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ, སཱ་མི, ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བོ་དྷོ, ཏུ་མྷེ ནི་ཙྩཾ མཾ་སཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ མཾ པོ་སེ་ཐ, ཨ་ཛྫ ཏུ་མྷེ ཨི་དྷེ་ཝ ཧོ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ར་ཎཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སཱི་ཧོ ‘‘མཱ ཏེ, ཛ་མྦུ་ཀ, ཨེ་ཏཾ རུ་ཙྩི, ན ཏྭཾ ཝཱ་ར་ཎཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཾ་ས་ཁཱ་ད་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨ་ཧཾ ཏེ ཝཱ་ར་ཎཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མི, ཝཱ་ར་ཎོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཀཱ་ཡོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོ, མཱ ཝཱ་ར་ཎཾ ག་ཎྷི, མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
༡༣༧. ‘‘བྲ་ཧཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོ སོ, དཱི་གྷ་དཱ་ཋོ ཙ ཛ་མྦུ་ཀ;
ན ཏྭཾ ཏ་ཏྠ ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ, ཡ་ཏྠ ག་ཎྷ་ནྟི ཀུ་ཉྫ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧཱཏི མ་ཧ་ནྟོ. པ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་ཡོཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཀཱ་ཡོ. དཱི་གྷ་དཱ་ཋོཏི དཱི་གྷ་ད་ནྟོ ཏེ་ཧི ད་ནྟེ་ཧི ཏུ་མྷཱ་དི་སེ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡེ པཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ སཱི་ཧ་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏཱ མ་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏྭཾ ན ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏོ, སི་ངྒཱ་ལ་ཀུ་ལེ པ་ན ཛཱ་ཏོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སི་ངྒཱ་ལོ སཱི་ཧེ་ན ཝཱ་རི་ཏོ་ཡེ་ཝ གུ་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ‘‘བུ་ཀྐ བུ་ཀྐཱ’’ཏི སི་ངྒཱ་ལི་ཀཾ ན་དཾ ན་དི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊེ ཋི་ཏོ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལ༹་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨུ་ལླ་ངྒྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ཀུ་མྦྷེ པ་ཏི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏི. ཝཱ་ར་ཎོ པུ་རི་མ་པཱ་དཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི, སཱི་སཾ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཾ ཛཱ་ཏཾ. སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ནྟོ ས་ཡི, ཝཱ་ར་ཎོ ཀོ་ཉྩ་ནཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཀྐཱ་མི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏོ ཏཾ ཝི་ནཱ་ས་པྤ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ན་ཊྛོ སི་ངྒཱ་ལོ’’ཏི ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༣༨. ‘‘ཨ་སཱི་ཧོ སཱི་ཧ་མཱ་ནེ་ན, ཡོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཀུ་བྦ་ཏི;
ཀོ་ཏྠཱུ་ཝ ག་ཛ་མཱ་ས་ཛྫ, སེ་ཏི བྷཱུ་མྱཱ ཨ་ནུ་ཏྠུ་ནཾ.
༡༣༩. ‘‘ཡ་ས་སྶི་ནོ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ, ས་ཉྫཱ་ཏ་ཁ་ནྡྷ་སྶ མ་ཧ་བྦ་ལ་སྶ;
ཨ་ས་མེ་ཀྑི་ཡ ཐཱ་མ་བ་ལཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ, ས སེ་ཏི ནཱ་གེ་ན ཧ་ཏོ་ཡཾ ཛ་མྦུ་ཀོ.
༡༤༠. ‘‘ཡོ ཙཱི་དྷ ཀ་མྨཾ ཀུ་རུ་ཏེ པ་མཱ་ཡ, ཐཱ་མ་བྦ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་དི་ཏྭཱ;
ཛ་པྤེ་ན མ་ནྟེ་ན སུ་བྷཱ་སི་ཏེ་ན, པ་རི་ཀྑ་ཝཱ སོ ཝི་པུ་ལཾ ཛི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝི་ཀུ་བྦ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀོ་ཏྠཱུ་ཝཱཏི སི་ངྒཱ་ལོ ཝི་ཡ. ཨ་ནུ་ཏྠུ་ནནྟི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ནྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཀོ་ཏྠུ མ་ཧ་ནྟཾ ག་ཛཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ནྟོ བྷཱུ་མི་ཡཾ སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ ཨ་ཉྙོ དུ་བྦ་ལོ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཝི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཡ་ས་སྶི་ནོཏི ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ན ཙ ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ས་ཉྫཱ་ཏ་ཁ་ནྡྷ་སྶཱཏི སུ་ས་ཎྛི་ཏ་མ་ཧཱ་ཁ་ནྡྷ་སྶ. མ་ཧ་བྦ་ལ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་ཐཱ་མ་སྶ. ཐཱ་མ་བ་ལཱུ་པ་པ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ སཱི་ཧ་སྶ ཐཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལ་ཉྩེ་ཝ སཱི་ཧ་ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཀཱ་ཡ་ཐཱ་མ་ཉྩ ཉཱ་ཎ་བ་ལ་ཉྩ སཱི་ཧ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས སེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱི་ཧེ་ན ས་དི་སཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ, སོ ཨ་ཡཾ ཛ་མྦུ་ཀོ ནཱ་གེ་ན ཧ་ཏོ མ་ཏ་ས་ཡ་ནཾ སེ་ཏི.
པ་མཱ་ཡཱཏི པ་མི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ‘‘པ་མཱ་ཎཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎེ་ན ཀ་མྨཾ ཀུ་རུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐཱ་མ་བྦ་ལནྟི ཐཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལཾ, ཀཱ་ཡ་ཐཱ་མ་ཉྩ ཉཱ་ཎ་བ་ལ་ཉྩཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཛ་པྤེ་ནཱཏི ཛ་པེ་ན, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎེ་ན. སུ་བྷཱ་སི་ཏེ་ནཱཏི ས་ཙྩཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. པ་རི་ཀྑ་ཝཱཏི པ་རི་ཀྑཱ་ས་མྤ་ནྣོ. སོ ཝི་པུ་ལཾ ཛི་ནཱ་ཏཱིཏི ཡོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མ་ཉྩ བ་ལ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ཛ་པྤ་མ་ནྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ བྷཱ་ས་ནྟོ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཝི་པུ་ལཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྠཾ ཛི་ནཱ་ཏི ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨི་མཱ་ཧི ཏཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ སི་ངྒཱ་ལོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, སཱི་ཧོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
ཛ་མྦུ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ཉྩ་མཱ.
[༣༣༦] ༦. བྲ་ཧཱ་ཚ་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏི་ཎཾ ཏི་ཎ་ནྟི ལ་པ་སཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀུ་ཧ་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ.
ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ ཨ་མ་ཙྩོ ཨ་ཧོ་སི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཡུ་དྡྷེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཎྷི. ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པ་ན པུ་ཏྟོ ཚ་ཏྟོ ནཱ་མ ཀུ་མཱ་རོ ཨ་ཏྠི. སོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་སི་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཙ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས སི་པྤཱ་ནི ཙ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་སི་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་མྨ ས་བྦ་ས་མ་ཡ་སི་པྤཱ་ནི སི་ཀྑ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ པ་ཙྩ་ནྟ་གཱ་མཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཏཱ་པ་སཱ ཨ་ར་ཉྙེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་སུ ཝ་ས་ནྟི. ཀུ་མཱ་རོ ཏེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ་ས་མྤི ས་ནྟི་ཀེ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཡཾ ཏེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི. སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ག་ཎ་ས་ཏྠཱ ཛཱ་ཏོ.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨི་སི་ག་ཎཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་རི་སཱ, ཀ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སཾ ན ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘མཱ་རི་ས, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ པ་ཎྜི་ཏཱ, ཏེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟི, མ་ངྒ་ལཾ བྷ་ཎཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ ག་ར་ཧ་ནྟི, མ་ཡཾ ཏེ་ན བྷ་ཡེ་ན ན ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘མཱ ཏུ་མྷེ བྷཱ་ཡ་ཐ, ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ས་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁཱ་རི་ཝི་ཝི་དྷ་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པ་ཏྟཱ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ་པི ཀོ་ས་ལ་ར་ཛྫཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཡུ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ལོ་ཧ་ཙཱ་ཊི་ཡོ པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ ཏེ ཨི་ས་ཡོ རཱ་ཛུ་ཡྻཱ་ནེ ར་ཏྟིཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ན་ག་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སྶུ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཏ་ལེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ད་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ལཱ ཏཾ ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི. ཚ་ཏྟོ ར་ཉྙོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟོ ས་བྦ་པ་ཉྷེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. རཱ་ཛཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པ་ས་ནྣོ པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ཏེ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཝཱ་སཱ་པེ་སི.
ཚ་ཏྟོ ནི་དྷི་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་མ་ནྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟོ ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ ཨི་མི་ནཱ མ་མ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ནི་ད་ཧི་ཏ’’ནྟི མ་ནྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ནི་ད་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་མ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ་པ་སེ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘མཱ་རི་སཱ, ཨ་ཧཾ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པུ་ཏྟོ, བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ར་ཛྫེ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑིཾ, ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ལ་དྡྷཾ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་ཡ་མྤི ཏ་ཡཱ་ཝ ས་དྡྷིཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི མ་ཧ་ནྟེ མ་ཧ་ནྟེ ཙ་མྨ་པ་སི་བྦ་ཀེ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ བྷཱུ་མིཾ ཁ་ཎི་ཏྭཱ དྷ་ན་ཙཱ་ཊི་ཡོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་སི་བྦ་ཀེ་སུ དྷ་ནཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙཱ་ཊི་ཡོ ཏི་ཎ་སྶ པཱུ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཙ ཨི་སི་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ནུ་སྶེ དྷ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ རཱ་ཛ་ཡུ་ཏྟེ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ཀཱ་ར་ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀཱ་དི་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་པ་ཏྟ་ར་ཉྙཱ ཡུ་དྡྷེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ་པི ‘‘ཏཱ་པ་སཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. སོ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཙཱ་ཊི་ཡོ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཎ་མེ་ཝ པ་སྶི, ཏ་སྶ དྷ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟོ སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏི་ཎཾ ཏི་ཎ’’ནྟི ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི, ནཱ་སྶ ཀོ་ཙི སོ་ཀཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ར་ཉྙོ མ་ཧ་ནྟོ སོ་ཀོ, ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཁོ པ་ན མཾ ནཱ་སྶ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི སོ་ཀཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ, ནི་སྶོ་ཀཾ ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སུ་ཁ་ནི་སི་ནྣོ ཏ་སྶ ཝི་པྤ་ལ་པ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༡. ‘‘ཏི་ཎཾ ཏི་ཎ་ནྟི ལ་པ་སི, ཀོ ནུ ཏེ ཏི་ཎ་མཱ་ཧ་རི;
ཀིཾ ནུ ཏེ ཏི་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏྠི, ཏི་ཎ་མེ་ཝ པ་བྷཱ་ས་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀིཾ ནུ ཏེ ཏི་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏྠཱིཏི ཀིཾ ནུ ཏ་ཝ ཏི་ཎེ་ན ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི. ཏི་ཎ་མེ་ཝ པ་བྷཱ་ས་སཱིཏི ཏྭ་ཉྷི ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཏི་ཎཾ ཏི་ཎ’’ནྟི ཏི་ཎ་མེ་ཝ པ་བྷཱ་ས་སི, ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཏི་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ན ཀ་ཐེ་སི, ཏི་ཎ་ནཱ་མཾ ཏཱ་ཝ་སྶ ཀ་ཐེ་ཧི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཏི་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི, མ་ཡཾ ཏེ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མ, ཨ་ཐ པ་ན ཏེ ཏི་ཎེ་ན་ཏྠོ ན་ཏྠི, ནི་ཀྐཱ་ར་ཎཱ མཱ ཝི་པྤ་ལ་པཱི་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༢. ‘‘ཨི་དྷཱ་ག་མཱ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི, བྲ་ཧཱ ཚ་ཏྟོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ;
སོ མེ ས་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ, ཏི་ཎཾ ནི་ཀྑི་པྤ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧཱཏི དཱི་གྷོ. ཚ་ཏྟོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ས་བྦཾ ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་བྦཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏི་ཎཾ ནི་ཀྑི་པྤ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཙཱ་ཊཱི་སུ ཏི་ཎཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༣. ‘‘ཨེ་ཝེ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་པྤེ་ན བ་ཧུ་མི་ཙྪ་ཏཱ;
ས་བྦཾ ས་ཀ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ, ཨ་ནཱ་དཱ་ནཾ ཏི་ཎ་སྶ ཙཱ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་པྤེ་ན ཏི་ཎེ་ན བ་ཧུ་དྷ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཡ་དི་དཾ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་སྶ དྷ་ན་སྶ ས་བྦཾ ཨཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་ག་སྶ ཏི་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་དཱ་ནཾ. ཨི་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སོ བྲ་ཧཱ ཚ་ཏྟོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཏི་ཎཾ ཙཱ་ཊཱི་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༤. ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ན ཀུ་བྦ་ནྟི, བཱ་ལོ སཱི་ལཱ་ནི ཀུ་བྦ་ཏི;
ཨ་ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ དུ་སྶཱི་ལྱཾ, ཀིཾ པ་ཎྜི་ཙྩཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོཏི ཡེ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་ར་ཡོ, ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན ཀུ་བྦ་ནྟི. བཱ་ལོ སཱི་ལཱ་ནི ཀུ་བྦ་ཏཱིཏི བཱ་ལོ པ་ན དུ་རཱ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་སཱི་ལནྟི ཨ་དྡྷུ་ཝེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. དུ་སྶཱི་ལྱནྟི དུ་སྶཱི་ལཾ. ཀིཾ པ་ཎྜི་ཙྩཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པུ་གྒ་ལཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ པ་ཎྜི་ཙྩཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི ཀིཾ ས་མྤཱ་དེ་སྶ་ཏི, ཝི་པ་ཏྟི་མེ་ཝ་སྶ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ག་ར་ཧ་ནྟོ ཝ་ཏྭཱ སོ ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཀ་ཐཱ་ཡ ནི་སྶོ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི – ‘‘ཏ་དཱ བྲ་ཧཱ་ཚ་ཏྟོ ཀུ་ཧ་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཎྜི་ཏཱ་མ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི.
བྲ་ཧཱ་ཚ་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཚ་ཊྛཱ.
[༣༣༧] ༧. པཱི་ཋ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན ཏེ པཱི་ཋ་མ་དཱ་ཡི་མྷཱ་ཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཀི་ར ཛ་ན་པ་ད་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་ད་ཧ་རེ པུ་ཙྪི ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀེ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི, ཝི་སཱ་ཁཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཨེ་ཏེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པུ་ན་དི་ཝ་སེ པཱ་ཏོ་ཝ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ་པི ཨ་པ་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ག་ཏ་ཏྟཱ ཀོ་ཙི ན ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. སོ ཏ་ཏོ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ག་ཏོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ་ཝ ག་ཏ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩི ན ལ་བྷི. སོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཡཱ་གུ་ཡཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ག་ཏོ, པུ་ན་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟེ ནི་ཊྛི་ཏེ ག་ཏོ. སོ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘དྭེ་པི ཀུ་ལཱ་ནི ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནི ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ན ‘ས་དྡྷཱ་ནི པ་ས་ནྣཱ་ནཱི’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི པ་རི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་སུ་ཀོ ཀི་ར ཛཱ་ན་པ་དོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏི་ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཀུ་ལ་དྭཱ་རཾ ག་ཏོ བྷི་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀུ་ལཱ་ནི པ་རི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སི, པུ་བྦེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཏཱ་པ་སཱ་པི ཏཱ་ཝ ཀུ་ལ་དྭཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ན ཀུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ཡཾ ས་བྦ་སི་པྤཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཙི་རཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ལོ་ཎ་མྦི་ལ་སེ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ན་ག་རཾ བྷི་ཀྑཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་སེ་ཊྛི ས་དྡྷོ ཧོ་ཏི པ་ས་ནྣོ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘ཀ་ཏ་རཾ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ས་དྡྷ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཊྛི་གྷ་ར’’ནྟི སུ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི་ནོ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སེ་ཊྛི རཱ་ཛུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏོ, མ་ནུ་སྶཱ་པི ནཾ ན པ་སྶིཾ་སུ, སོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སེ་ཊྛི རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟོ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ཏེ་ལ་མ་ཀྑ་ན་ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་ནྟ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཏྟེ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ ཡཱ་ཙ་ཀཱ ཝཱ དྷ་མྨི་ཀ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ག་ཏ་པུ་བྦཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏུ་མྷེ པ་ན ཨ་ཛྫ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ར་ཀེ་ཧི ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ནཾ ཝཱ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དོ་སོ, ཏཾ ནོ ཁ་མི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༥. ‘‘ན ཏེ པཱི་ཋ་མ་དཱ་ཡི་མྷཱ, ན པཱ་ནཾ ན་པི བྷོ་ཛ་ནཾ;
བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི ཁ་མ་སྶུ མེ, ཨེ་ཏཾ པ་སྶཱ་མི ཨ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ན ཏེ པཱི་ཋ་མ་དཱ་ཡི་མྷཱཏི པཱི་ཋ་མྤི ཏེ ན དཱ་པ་ཡི་མྷ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༦. ‘‘ནེ་ཝཱ་བྷི་ས་ཛྫཱ་མི ན ཙཱ་པི ཀུ་པྤེ, ན ཙཱ་པི མེ ཨ་པྤི་ཡ་མཱ་སི ཀི་ཉྩི;
ཨ་ཐོ་པི མེ ཨཱ་སི མ་ནོ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ནཱུ་ན ཀུ་ལ་སྶ དྷ་མྨོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནེ་ཝཱ་བྷི་ས་ཛྫཱ་མཱིཏི ནེ་ཝ ལ་གྒཱ་མི. ཨེ་ཏཱ་དི་སོཏི ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ནཱུ་ན ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་དཱ་ཡ་ཀ་ཝཾ་སོ ཨེ་ས བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མེ མ་ནོ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ནྣོ.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ སེ་ཊྛི ཨི་ཏ་རཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༤༧. ‘‘ཨེ་ས་སྨཱ་ཀཾ ཀུ་ལེ དྷ་མྨོ, པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧོ ས་དཱ;
ཨཱ་ས་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཛྫཾ, ས་བྦེ་ཏཾ ནི་པ་དཱ་མ་སེ.
༡༤༨. ‘‘ཨེ་ས་སྨཱ་ཀཾ ཀུ་ལེ དྷ་མྨོ, པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧོ ས་དཱ;
ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛཱ་མ, ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝི་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ དྷ་མྨོཏི ས་བྷཱ་ཝོ. པི་ཏུ་པི་ཏཱ་མ་ཧོཏི པི་ཏཱུ་ན་ཉྩ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ་ན་ཉྩ ས་ནྟ་ཀོ. ཨུ་ད་ཀནྟི པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ. པ་ཛྫནྟི པཱ་ད་མ་ཀྑ་ན་ཏེ་ལཾ. ས་བྦེ་ཏ་ནྟི ས་བྦཾ ཨེ་ཏཾ. ནི་པ་དཱ་མ་སེཏི ནིཀཱ་རཔཀཱ་རཱ ཨུ་པ་ས་གྒཱ, དཱ་མ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ད་དཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཀུ་ལ་པ་རི་ཝ་ཊྚཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཝཾ་སོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝཾ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝི་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀནྟི མཱ་ཏ་རཾ ཝི་ཡ པི་ཏ་རཾ ཝི་ཡ ཙ མ་ཡཾ དྷ་མྨི་ཀཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ དི་སྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ན ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ བཱ་རཱ་ཎ་སི་སེ་ཊྛི་ནོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཧི་མ་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་སི, ས་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ བྷི་ཀྑུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་སེ་ཊྛི ཨཱ་ན་ནྡོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཱ་པ་སོ པ་ན ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི་ནྟི.
པཱི་ཋ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་ཏྟ་མཱ.
[༣༣༨] ༨. ཐུ་ས་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་དི་ཏཾ ཐུ་སནྟི ཨི་དཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ ཏ་སྶ མཱ་ཏུ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུ་ལོ་ཧི་ཏ་པི་ཝ་ན་དོ་ཧ་ལོ༹ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཎྜུ ཨ་ཧོ་སི. སཱ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཧི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཏཱ་སཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ་པི སུ་ཏྭཱ ནེ་མི་ཏྟ་ཀེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝི་ཡཱ ཀི་ར ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དོ་ཧ་ལོ༹ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཀཱ ནི་པྥ་ཏྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ནེ་མི་ཏྟ་ཀཱ ‘‘དེ་ཝི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ས་ཏྟོ ཏུ་མྷེ མཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙེ མ་མ པུ་ཏྟོ མཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ཀོ ཨེ་ཏྠ དོ་སོ’’ཏི ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུཾ ས་ཏྠེ་ན ཕཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ལོ་ཧི་ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏ་ཊྚ་ཀེ་ན གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ དེ་ཝི་ཡཱ པཱ་ཡེ་སི. སཱ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཙེ མ་མ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ པུ་ཏྟོ པི་ཏ་རཾ མཱ་རེ་སྶ་ཏི, ཀིཾ མེ ཏེ་ནཱ’’ཏི. སཱ ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཀུ་ཙྪིཾ མ་དྡཱ་པེ་སི.
རཱ་ཛཱ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་དྡེ མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ར པུ་ཏྟོ མཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏི, ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ཛ་རོ ཨ་མ་རོ, པུ་ཏྟ་མུ་ཁཾ པ་སྶི་ཏུཾ མེ དེ་ཧི, མཱ ཨི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཀུ་ཙྪིཾ མ་དྡཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ག་མ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་སི. སཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ག་བྦྷཱ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཙ་སྶ ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶེ་ཝ པི་ཏུ ས་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ’’ཏྭེ་ཝ ནཱ་མ་མ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཀུ་མཱ་ར་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་དི. རཱ་ཛཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཀུ་མཱ་རཾ མ་ཎྜེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨ་དཾ་སུ. རཱ་ཛཱ བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧེ་ན པུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱུ་རུ་མྷི ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་ག་ཏེ་ན པེ་མེ་ན པུ་ཏྟ་མེ་ཝ མ་མཱ་ཡ་ནྟོ ན དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ པ་མཱ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པུ་བྦེ རཱ་ཛཱ་ནོ པུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ངྐ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ་ཐཱ’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སུ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ཡཾ དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རེ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་མཱ་རེ ཙ སི་པྤཾ ཝཱ་ཙེ་སི. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ་པི པུ་ཏྟོ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཙ ས་བྦ་སི་པྤཱ་ནི ཙ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་སི་པྤོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ངྒ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མ་སྶ པུ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཙ་ཏ་སྶོ གཱ་ཐཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཨ་དཱ་སི, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཏཾ ཝ་དེ་སི ‘‘ཏཱ་ཏ, པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐཾ ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཝ པུ་ཏྟ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི, དུ་ཏི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ, ཏ་ཏི་ཡཾ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་མཱ་ནོ སོ་པཱ་ན་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ས་ཡ་ན་སི་རི་ག་བྦྷཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཨུ་མྨཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཏོ ཨོ་པ་ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལཱ༹་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ སི་རི་ཝི་བྷ་ཝཾ དི་སྭཱ པི་ཏ་རཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷུ དེ་ཝ, མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷེ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཀོ ཨ་ཏྠོ, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཝི་སཾ ཁཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པི་ཏ་རཱ ས་དྡྷིཾ སཱ་ཡ་མཱ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཝི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. རཱ་ཛཱ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏི་ཡཾ བྷ་ཏྟེ ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟེ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༩. ‘‘ཝི་དི་ཏཾ ཐུ་སཾ ཨུ་ནྡུ་རཱ་ནཾ, ཝི་དི་ཏཾ པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཾ;
ཐུ་སཾ ཐུ་སཾ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཏ་ཎྜུ་ལཾ པ་ན ཁཱ་ད་རེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝི་དི་ཏནྟི ཀཱ་ལ༹་ཝ་དྡ་ལེ་པི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཨུ་ནྡུ་རཱ་ནཾ ཐུ་སོ ཐུ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལོ ཙ ཏ་ཎྜུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དི་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘ཐུ་སཾ ཏ་ཎྜུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཁཱ་ད་རེཏི ཐུ་སཾ ཐུ་སཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་མེ་ཝ ཁཱ་ད་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏཱ་ཏ ཀུ་མཱ་ར, ཡ་ཐཱ ཨུ་ནྡུ་རཱ་ནཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་པི ཐུ་སོ ཐུ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལོ ཙ ཏ་ཎྜུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ, ཏེ ཐུ་སཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་མེ་ཝ ཁཱ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་མ་པི ཏ་ཝ ཝི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི.
ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཉཱ་ཏོ་མྷཱི’’ཏི བྷཱི་ཏོ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏི་ཡཾ ཝི་སཾ པཱ་ཏེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཏོ. སོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ ཏཱ་ཝ་མྷི ཉཱ་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐཾ མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀ་ཎྞི་ཀ་ཝ་སེ་ན མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ཏྠེ་ཀོ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཁ་གྒཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཋ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཁ་གྒེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ མཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་སུཾ. ཀུ་མཱ་རོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ནྣ་དྡྷ་ཁ་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ར་ཉྙོ པ་ཧ་ར་ཎོ་ཀཱ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ རཱ་ཛཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༠. ‘‘ཡཱ མ་ནྟ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙ་སྨིཾ, ཡཱ ཙ གཱ་མེ ནི་ཀ་ཎྞི་ཀཱ;
ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཨི་ཏི ཙཱི་ཏི ཙ, ཨེ་ཏ་མྤི ཝི་དི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ར་ཉྙ་སྨིནྟི ཨུ་ཡྻཱ་ནེ. ནི་ཀ་ཎྞི་ཀཱཏི ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ མ་ནྟ་ནཱ. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཨི་ཏི ཙཱི་ཏི ཙཱཏི ཡ་ཉྩ ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི མ་མ པ་ཧ་ར་ཎོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏཱ་ཏ ཀུ་མཱ་ར, ཡཱ ཨེ་སཱ ཏ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཙ གཱ་མེ ཙ ནི་ཀ་ཎྞི་ཀཱ མ་ནྟ་ནཱ, ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི མ་མ མཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་ཏི ཙཱི་ཏི ཙ ཀ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏ་མྤི ས་བྦཾ མ་ཡཱ ཉཱ་ཏ་ནྟི.
ཀུ་མཱ་རོ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མེ ཝེ་རི་བྷཱ་ཝཾ པི་ཏཱ’’ཏི ཏ་ཏོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏེ ས་ཏྟ་ཊྛ དི་ཝ་སེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་མཱ་ར, ན ཏེ པི་ཏཱ, ཝེ་རི་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ན ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙཱི ཨ་ཧོ་སི, མཱ་རེ་ཧི ན’’ནྟི ཝ་དིཾ་སུ. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཁ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སོ་པཱ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ག་བྦྷ་དྭཱ་རེ ཨ་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ སོ་པཱ་ན་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏོ ཏ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༥༡. ‘‘དྷ་མྨེ་ན ཀི་ར ཛཱ་ཏ་སྶ, པི་ཏཱ པུ་ཏྟ་སྶ མ་ཀྐ་ཊོ;