༣. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ཏ་ཏི་ཡེ ཛཱ་ན་ཏོཏི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. པ་སྶ་ཏོཏི པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཡ་དི་པི ཨི་མཱ་ནི དྭེ་པི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ. ‘‘པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ད་སྶ་ན་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཝི་ཡ པུ་གྒ་ལོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཱ་ནི, ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཝ་ཊེ དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ. པ་སྶ་ཏོཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶ་ཏོ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཝཱ ད་སྶ་ན་མ་གྒེ་ན པ་སྶ་ཏོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཛཱ་ན་ཏོ, སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན པ་སྶ་ཏོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ ཙ ས་ཏི པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་དཱ ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དཱ པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་དཱ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏཱ.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡནྟི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ, ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥; སཾ. ནི. ༣.༡༠༡; ༥.༡༠༩༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཀྑ་ཡོ ཨ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཁཱི་ཎཱ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ;
ཨཱ་ས་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་རཱ སོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༥༣); –
ཨཱ་དཱི་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ.
‘‘སེ་ཁ་སྶ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ;
ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ;
ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ, ཉཱ་ཎཾ ཝེ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༣.༨༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༢) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཨི་དྷ ཙ མ་གྒོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཨ་ཧཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོཏི ཡོ པ་ན ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ནོ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡེ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ་པི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷོ. ས་ངྑེ་པེ་ན ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ, སེ་སཾ ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཡཾ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ. ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨེ་ཝ ཧི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཚ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀོ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཏ་སྶ ཨཱི་དི་སཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སཱ ཛཱ་ན་ནཱ ‘‘མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཡོ པ་ན སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཡཾ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟེ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡོ་ནི་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨི་དྷ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥; སཾ. ནི. ༣.༡༠༡; ༥.༡༠༩༥) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཙ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ཁཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ ཙ ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཕ་ལེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ. ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཉྩ ཁ་ཡེ ཁ་ཡ་ཀ་རེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨི་ཏི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ཨི་དྷ ན་ཏྠི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩ་མྤི ཨ་དྷི་ཀ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཏྭེ་ཝི་དཾ ཀུ་སཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ན ཏྭེ་ཝི་དནྟི ན ཏུ ཨེ་ཝ ཨི་དཾ. ཏུས་དྡོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. བཱ་ལེ་ན་མ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱཏི མཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་དཾ སེ་ཀྑ་མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ཀྑ་མ་གྒེ་ན ཙ པ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཱ་དི་ས་བྦ་ག་ནྠཱ་ནཾ པ་མོ་ཙ་ནཾ པ་མོ་ཙ་ན་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བཱ་ལེ་ན ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནཱ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་སཱི་ཏེ་ན ནི་བྦཱི་རི་ཡེ་ནཱ་པི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནོ ཀུ་སཱི་ཏ་སྶ’’ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨).
‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐ, ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;
དྷུ་ནཱ་ཐ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥; ནེ་ཏྟི. ༢༩; མི. པ. ༥.༡.༤);
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.