༤. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨ་ཡཱ་ག་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ. ཡོ ཧི པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སྨཱིཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ. ཡོ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧི ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨི བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ, སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཙ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སོ པ་ན པ་ཧཱི་ན་དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ དྷ་མྨཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ གུ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་སྶ ཙ ཨ་ཎ་ན་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་སྨཱི་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ དཱ་ན་སཾ་ཡ་མཱ་དི་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཏ་པ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པཱ་རཾ ག་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ས་ཀ་ལ་ཝེ་ད་ནྟ་གཱུ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎོ ས་བྦ་ཐཱ ནི་ནྷཱ་ཏ་པཱ་པ་མ་ལོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ ཙ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཝེ་དེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་སྶ ཙ ཨ་ཎ་ན་ཏོ ཀ་ཐ་ན་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ཏྭཱ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཚ ཀ་མྨཱ་ནི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོཏི ཡཱ་ཙེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ. ཡཱ་ཙ་ནྟཱི་ཏི ཡཱ་ཙཱ, ཡཱ་ཙ་ཀཱ, ཏེ པ་ནེ་ཏྠ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ ཧི ‘‘དེ་སེ་ཏུ, བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, དྷ་མྨཾ; དེ་སེ་ཏུ, སུ་ག་ཏོ, དྷ་མྨ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོ, ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོཏི ཡཱ་ཙ་ན་ཡོ་གྒོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡཱ་ཛ་ཡོ་གོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཛོ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ, ཡི་ཊྛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཡཱ་ཛེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཡཱ་ཛ་ཡོ་གཱ. ས་དཱཏི ས་བྦ་དཱ, ཨ་ན་ཝ་ར་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ས་དྡྷ་མྨ་མ་ཧཱ་དཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཛེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི་པི ཡཱ་ཛ་ཡོ་གོ. ཏི་ཝི་དྷ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཡཱ་ཛེ་ན ས་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཱ་ཛ་ཡོ་གོ ས་ཏ་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱིཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་ཧ་ཏྠོ. ཡོ ཧི དཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ དཱ་ཏུཾ ས་དཱ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, སོ ‘‘པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ་པི དྷ་མྨ་དཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨ་དཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི’’ཏི. ‘‘ས་དཱ’’ཏི ཙ པ་དཾ ཨི་མི་ནཱ་པི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་དཱ པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི’’ཏི. ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧི ས་ཏྠཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ལོ་ཀ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་དཱ་ནཾ ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཡོ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཡོ་གཱ ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏེ བྷཱུ་རཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༨༢). ཏ་སྨཱ ཡཱ་ཛ་ཡོ་གོཏི ཡཱ་ཛ་བྷཱ་ཝ་ནཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ དཱ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎི, བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ་པི ཏི་ཝི་དྷཾ དཱ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་སི ཝི་སེ་ས་ཏོ དྷ་མྨ་དཱ་ནཾ, པ་རེ་པི ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ས་ར་ཎཱ་ནི ཨ་དཱ་སི, ཀ་སྶ་ཙི པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ད་ས སཱི་ལཱ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ, ཀ་སྶ་ཙི དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ, ཀ་སྶ་ཙི ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཀ་སྶ་ཙི པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི, ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ གུ་ཎ་དྷ་ནཾ དྷ་མྨ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ དེ་ནྟོ པ་རེ ཙ ‘‘དེ་ཐཱ’’ཏི ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི.
པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱིཏི ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི, ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཀི་ཉྩི དཱ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཧི ག་ཎྷཱ’’ཏི པ་སཱ་རི་ཏ་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷ་མྨ་དཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱིཏི ཝཱ ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཧ་ཏྠོ, ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་དཱ་ནེ ཀ་ཏུ་སྶཱ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟི་མ་དེ་ཧ་དྷ་རོཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་རཱི. ཨ་ཝུ་སི་ཏ་ཝ་ཏོ ཧི ཝ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝ་ས་ལཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ ག་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ སི་ཡཱ. ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝུ་སི་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ བྷི་ས་ཀྐོ ས་ལླ་ཀ་ཏྟོཏི དུ་ཏྟི་ཀི་ཙྪ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་རོ་ག་སྶ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མོ བྷི་ས་ཀྐོ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ས་ལླཱ་ནཾ ཀ་ནྟ་ན་ཏོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མོ ས་ལླ་ཀ་ནྟ་ན་ཝེ་ཛྫོ. ཨི་མི་ནཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན པ་རེ་ས་མྤི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.
ཏ་སྶ མེ ཏུ་མྷེ པུ་ཏྟཱཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ མ་མ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྲ་ཛཱ ཧོ་ཐ. ཨོ་ར་སཱཏི ཨུ་ར་སི ས་མྦ་ནྡྷཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྲ་ཛཱ ཝི་སེ་སེ་ན པི་ཏུ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ཀཾ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ར་སཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ས་ཏྠུ ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝོ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཝ་ཛྫཱ་ནུ་ཙི་ནྟ་ནེ་ན ཙ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཛྫ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་རཱི་ར་པོ་ས་ནེ་ན སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ. མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱཏི མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ས་བྦ་སྶ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་ཏོ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི་པི མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨེ ཝཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཛཱ. ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨེ་ན ནི་མྨི་ཏཱ མཱ་པི་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏཱ. ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡཱ་དི དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ, ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ ཧོ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ དྷ་མྨོ དུ་ཝི་དྷོ – ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་ཏི. ཨཱ་མི་ས་མྤི དུ་ཝི་དྷཾ – ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་སཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་ནྟི. ཀ་ཐཾ? མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་བྷེ་དོ ཧི ན་ཝ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ, ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ, ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ལེ་སེ་ན ཝཱ དྷ་མྨོ. ཡཾ པ་ནི་དཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ དཱ་ནཾ དེ་ཏི, སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཏྠུ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཏི, དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, དེ་སེ་ཏི, ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ལེ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་མི་སཾ. ཡཾ པ་ནི་དཾ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ དཱ་ནཾ དེ་ཏི…པེ… ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་སཾ ནཱ་མ.
ཏ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘སོ, ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱ…པེ… མ་གྒཱ་ནུ་གཱ ཙ པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི པ་ཙྪཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༩; ཙཱུ་ལ་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥).
‘‘སོ, ཧཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ, ཝ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ནྣེ་ཏཱ, ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱ, དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༣; ༣.༢༨༡) ཙ.
པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ…པེ… ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཡོ ཨི་ཙྪ་ཏི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏུ. ཡོ ཨི་ཙྪ་ཏི, ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡ་ཏུ. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན་པཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟུ་ཊྛིཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཎྞེ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣༧).
ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་དྡྷཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ སཱི་ལཾ…པེ… ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་སཾ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དེ་ཝ ཡ་སྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙ ཡཾ སེ་ཊྛ་ཏ་རཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ མེ ཏུ་མྷེ པུ་ཏྟཱ ཨོ་ར་སཱ…པེ… ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི.
ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཏ་པ་ཙ་རི་ཡཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝེ་ད་ནྟ་པཱ་ར་གུཾ བཱ་ཧི་ཏ་ས་བྦ་པཱ་པཾ ས་ཏ་ཏཾ ཡཱ་ཙ་ཡོ་གཾ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ‘‘སཱི་ཧོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༩༩) ཨེ་ཏྠ སཱི་ཧ་ས་དི་སཾ, ‘‘པུ་རི་སོ མ་གྒ་ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཁོ, ཏི་སྶ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༨༤) ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་དེ་ས་ཀ་པུ་རི་ས་ས་དི་སཾ, ‘‘རཱ་ཛཱ་ཧ་མ་སྨི སེ་ལཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༩) ཨེ་ཏྠ རཱ་ཛ་ས་དི་སཾ, ‘‘བྷི་ས་ཀྐོ ས་ལླ་ཀ་ཏྟོ་ཏི ཁོ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༦༥) ཨེ་ཏྠ ཝེ་ཛྫ་ས་དི་སཾ, ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཨ. ནི. ༨.༨༥) ཨེ་ཏྠ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དི་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨི་དྷཱ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎ ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘དྭེ་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་གཱཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཱ, མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡཱ་ནི ‘‘ཡི་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཝེ་ལཱ་མ་དཱ་ན་ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་དཱ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་ཡ་ཉྙ་ས་དི་སཱ ཨཱ་མི་ས་ཡཱ་གཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟ་ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཡཱ་གཱ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཡ་ཛཱིཏི ཨ་དཱ་སི. ཨ་མ་ཙྪ་རཱིཏི ས་བྦ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཾ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མ་ཙྪེ་ར་ར་ཧི་ཏོ. ས་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟེ པི་ཡ་པུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་སཱི་ལོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཝ་དྷ་ཀེ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ ཙ, ཙོ་རེ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་ཀེ;
དྷ་ན་པཱ་ལེ རཱ་ཧུ་ལེ ཙེ་ཝ, ས་མ་ཙི་ཏྟོ མ་ཧཱ་མུ་ནཱི’’ཏི. (མི. པ. ༦.༦.༥) –
སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སུ་ལ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༡. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་པྤཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནི. སུ་ལ་བྷཱ་ནཱིཏི སུ་ཁེ་ན ལ་དྡྷ་བྦཱ་ནི, ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝཱ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ལ་དྡྷུཾ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཱིཏི ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ནི་དྡོ་སཱ་ནི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཏོ ཀཱ་ཡ་མ་ཎྜ་ནཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ན་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་དུ་ཀྑ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་སཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་ཏྟཱ་ས་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ, སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ གེ་དྷཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ལཱ་བྷེ་ན ན སོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ན་ཡ་ནྟི, སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ན དོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ན་ཡ་ནྟི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཾ ན ཛ་ན་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལནྟི ར་ཐི་ཀཱ་སུ་སཱ་ན་ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པཾ་སཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝི་ཡཱ་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, པཾ་སུ ཝི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ར་ཐི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཏ་ན་ནྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པོཏི ཛ་ངྒྷ་པི་ཎྜི་ཡཱ བ་ལེ་ན ཙ་རི་ཏྭཱ གྷ་རེ གྷ་རེ ཨཱ་ལོ་པ་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནཾ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལནྟི ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པཾ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟནྟི ཡཾ་ཀི་ཉྩི གོ་མུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་པི ཀཱ་ཡོ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ན་ཝ་མྤི མུ་ཏྟཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི གོ་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧ་རི་ཏ་ཀཱི་ཁ་ཎྜཾ ‘‘པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་པ་ཎཱ་དི་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛཾ ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི བྷེ་ས་ཛྫཾ པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨ་པ་རེ.
ཡ་ཏོ ཁོཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཾ ཁོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཏུ་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏུ་ཊྛོཏི ས་ནྟུ་ཊྛོ. ཨི་ད་མ་སྶཱ་ཧནྟི ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་པྤེ་ན སུ་ལ་བྷེ་ན ས་ནྟོ་སོ, ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨེ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ངྒཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི. ས་ནྟུ་ཊྛ་སྶ ཧི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ སུ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཏོ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི – བཱ་ཧི་རཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བཱ་ཧི་རཾ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཉྩ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ པ་ན ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ. ཏེ་སུ ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་སྶཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཙེ་ཏེ དྷ་མྨཱ, ཡ་དི་དཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱ་མ་ཉྙ་ངྒ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ སེ་ནཱ་ས་ན་མཱ་ར་བྦྷཱཏི ཝི་ཧཱ་རཱ་དིཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནནྟི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨ་མྦ་པཱ་ན་ཀཱ་དི་པཱ་ནཾ, ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་གྷཱ་ཏོ ཝི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་སེ པ་ཙྩ་ཡཱ སུ་ལ་བྷཱ’’ཏི ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ན ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ལཱ་བྷཱ་དི་ནཱ ཡོ ཝི་གྷཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་ཏྠ ས་ནྟུ་ཊྛ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. དི་སཱ ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སཱ ན་པྤ་ཊི་ཧ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ ཙ ཧོ་ཏི,
ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༨);
ཡ་སྶ ཧི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ག་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ དི་སཱ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་སྶ པ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ དི་སཱ ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ. དྷ་མྨཱཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. སཱ་མ་ཉྙ་སྶཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱཏི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱཏི ས་བྦེ ཏེ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ནྟུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ, ན བཱ་ཧི་ར་ག་ཏཱ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༢. ཏ་ཏི་ཡེ ཛཱ་ན་ཏོཏི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. པ་སྶ་ཏོཏི པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཡ་དི་པི ཨི་མཱ་ནི དྭེ་པི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ. ‘‘པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ད་སྶ་ན་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཝི་ཡ པུ་གྒ་ལོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཱ་ནི, ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཝ་ཊེ དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ. པ་སྶ་ཏོཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶ་ཏོ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཝཱ ད་སྶ་ན་མ་གྒེ་ན པ་སྶ་ཏོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཛཱ་ན་ཏོ, སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན པ་སྶ་ཏོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ ཙ ས་ཏི པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་དཱ ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དཱ པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་དཱ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏཱ.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡནྟི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ, ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥; སཾ. ནི. ༣.༡༠༡; ༥.༡༠༩༥) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཀྑ་ཡོ ཨ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཁཱི་ཎཱ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༣༨) ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ར་ཝ་ཛྫཱ་ནུ་པ་སྶི་སྶ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ;
ཨཱ་ས་ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨཱ་རཱ སོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༥༣); –
ཨཱ་དཱི་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ.
‘‘སེ་ཁ་སྶ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ;
ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ;
ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ, ཉཱ་ཎཾ ཝེ ཧོ་ཏི ཏཱ་དི་ནོ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༣.༨༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༢) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཨི་དྷ ཙ མ་གྒོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཨ་ཧཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོཏི ཡོ པ་ན ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ནོ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡེ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ་པི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷོ. ས་ངྑེ་པེ་ན ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ, སེ་སཾ ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཡཾ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ན་ནཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ. ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨེ་ཝ ཧི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཚ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀོ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ, ཏ་སྶ ཨཱི་དི་སཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སཱ ཛཱ་ན་ནཱ ‘‘མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཡོ པ་ན སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཡཾ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟེ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཡོ་ནི་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨི་དྷ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥; སཾ. ནི. ༣.༡༠༡; ༥.༡༠༩༥) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཙ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ཁཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ ཙ ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
གཱ་ཐཱ་སུ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཕ་ལེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ. ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཉྩ ཁ་ཡེ ཁ་ཡ་ཀ་རེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨི་ཏི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ཨི་དྷ ན་ཏྠི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀི་ཙྩ་མྤི ཨ་དྷི་ཀ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཏྭེ་ཝི་དཾ ཀུ་སཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ན ཏྭེ་ཝི་དནྟི ན ཏུ ཨེ་ཝ ཨི་དཾ. ཏུས་དྡོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. བཱ་ལེ་ན་མ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱཏི མཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨི་དཾ སེ་ཀྑ་མ་གྒེ་ན ཨ་སེ་ཀྑ་མ་གྒེ་ན ཙ པ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠཱ་དི་ས་བྦ་ག་ནྠཱ་ནཾ པ་མོ་ཙ་ནཾ པ་མོ་ཙ་ན་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བཱ་ལེ་ན ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནཱ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་སཱི་ཏེ་ན ནི་བྦཱི་རི་ཡེ་ནཱ་པི, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནོ ཀུ་སཱི་ཏ་སྶ’’ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༨).
‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐ, ཡུ་ཉྫ་ཐ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ;
དྷུ་ནཱ་ཐ མ་ཙྩུ་ནོ སེ་ནཾ, ན་ལཱ༹་གཱ་རཾ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥; ནེ་ཏྟི. ༢༩; མི. པ. ༥.༡.༤);
ཏ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཡེ ཧི ཀེ་ཙཱིཏི ཡེ ཀེ་ཙི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན མེ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎཱ ཙེ་ཝ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ ན མ་ཡཱ ཏེ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎེ་སུ ས་མ་ཎོ་ཏི, བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཙ ས་མྨ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ཀ་སྨཱ? ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཙ པ་ན ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏྠནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་ནྟི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ, བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏྠ་ནྟི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༤. པ་ཉྩ་མེ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཾ, ཏེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་མུ་ཏྟི པ་ན ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ, ཝི་མུ་ཏྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རེ ཨོ་ཝ་ད་ནྟི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཝཱ་ད་ཀཱ. ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀཱཏི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ, ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ. ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་ཏི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ན་ཡེ་ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ཀཱ. ས་ནྡ་སྶ་ཀཱཏི ཏེ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨེ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏཱ་རོ. ས་མཱ་ད་པ་ཀཱཏི ཡཾ སཱི་ལཱ་དི ཡེ་ཧི ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ, ཏ་སྶ ས་མཱ་དཱ་པེ་ཏཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཏེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱ་རོ. ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀཱཏི ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ཡོ་གེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ ཨུ་ཏྟེ་ཛ་ཀཱ, ཡ་ཐཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་སཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཏེ་ཛ་ཀཱ. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀཱཏི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ཧི ཨུ་པ་རི་ལ་དྡྷ་བྦེ་ཧི ཙ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨཱ པ་ཧཾ་ས་ཀཱ, ལ་དྡྷ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཏོ་ས་ཀཱ. ཨ་ལཾ་ས་མ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོཏི ཨ་ལཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ས་ནྡ་སྶ་ཀཱཏི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ཏཱ་རོ. ས་མཱ་ད་པ་ཀཱཏི ཙི་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ གཱ་ཧཱ་པ་ཀཱ. ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ནེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཝོ་ད་པ་ཀཱ ཛོ་ཏ་ཀཱ ཝཱ. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཧཾ་ས་ཀཱ ཏོ་ས་ཀཱ. ཨ་ལཾ་ས་མ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོཏི ས་མ་ཏྠཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་མ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ. ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ, ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཝཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ དེ་སེ་ཏཱ་རོ.
ད་སྶ་ན་མྤ་ཧནྟི ད་སྶ་ན་མྤི ཨ་ཧཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ པ་ས་ནྣེ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་མོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྷི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཨོ་ལོ་ཀ་ན་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ས་ཝ་ནནྟི ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ར་ཊྛེ ཝཱ ཛ་ན་པ་དེ ཝཱ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ལེ་ཎེ ཝཱ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ སོ་ཏེ་ན ས་ཝ་ནཾ, ཨེ་ཏ་མྤི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནནྟི ‘‘དཱ་ནཾ ཝཱ ད་སྶཱ་མི, པ་ཉྷཾ ཝཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི, དྷ་མྨཾ ཝཱ སོ་སྶཱ་མི, ས་ཀྐཱ་རཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནནྟི པ་ཉྷ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ ཏེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཝཱ ད་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎནྟི ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣ་སྶ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡཱ གུ་མྦ་ལེ་ཎ་མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་སུ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་སཾ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ. ཡོ ཝཱ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨོ་ཝཱ་དོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི, ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨི་མ་སྨིཾ མ་གྒོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཕ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ.
ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫནྟི ཨ་རི་ཡེ་སུ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ. ཨ་རི་ཡེ་སུ ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ན་སྶ ཙ་ར་ཏོ་པི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ན་སྶ ཙ་ར་ཏོ་པི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡེ་སུ པ་སཱ་དེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ན་སྶ ཙ་ར་ཏོ་པི པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ. ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ན པ་སཱ་དེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ན་སྶ ཙ་ར་ཏོ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་ཐཱ ཐེ་ར་སྶེ་ཝ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ཙ་ནྡ་གུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ, ཏ་སྶཱ་པི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ སཱུ་རི་ཡ་གུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ, ཏ་སྶཱ་པི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ཨ་སྶ་གུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ, ཏ་སྶཱ་པི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་སྶ ཡོ་ན་ཀ་དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ. ཏ་སྶ པ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཨ་སོ་ཀ་ར་ཉྙོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཀོ་ཊི་ས་ངྑཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. དཱི་པ་པྤ་སཱ་ད་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི. ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱ ལ་ངྐཱ་དཱི་པེ ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དེ་ན པ་བྦ་ཛ་ནྟཱ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛྫ་ནྟི ནཱ་མ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་དི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེཏི ཏཱ་དི་སེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣེ ཨ་རི་ཡེ. ཡ་སྨཱ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཧི ཨ་རི་ཡེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷོ ཏེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ས་ཝ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡོ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༡༨༣).
ཏ་ཏྠ སེ་ཝ་ཏོཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏོ. བྷ་ཛ་ཏོཏི ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ཛ་ཏོ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོཏི པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ་ཏི ཏི་ཎྞཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨེ་དི་སཱ བྷི་ནྣ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏེ་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཏོ ས་ཏྠཱ་རོཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཱ་དི་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏོ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧཱཏི་པི, རཱ་གཱ་དི་ར་ཎཱ་ནཾ ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཛ་ཧཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ར་ཎ་ཉྫ་ཧཱཏི་པི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་མ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏོ ཝི་ནོ་དཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ཏ་མོ་ནུ་དཱཏི་པི, ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཨཱ་ལོ་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཨོ་བྷཱ་ས་པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀཱ་དི་ཀ་རཱཏི་པི, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཎུ་ཀྐཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་དྷ་མྨུ་ཀྐཱ་དྷ་མྨ་པྤ་བྷཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨུ་ཀྐཱ་དྷཱ་རཱཏི་པི, པ་བྷ་ངྐ་རཱཏི་པི, ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ པ་རེ་སཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡཱཏི་པི, པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཙ་ཀྑུ་མ་ནྟོཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
གཱ་ཐཱ་སུ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་ར་ཎཾ ཋཱ་ནནྟི ནི་རཱ་མི་ས་སྶ པ་མོ་ད་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ཛཱ་ན་ཏནྟི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ནནྟི བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནནྟི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ན་ཏོ, དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་ན ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་དི་དཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ ས་པྤ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཛོ་ཏ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི ཏེ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཛཱི་ཝི་ནོ ཨ་རི་ཡཱ. ཛོ་ཏ་ཡ་ནྟཱིཏི པ་ཀཱ་ས་ཡ་ནྟི. བྷཱ་ས་ཡ་ནྟཱིཏི ས་དྡྷ་མྨོ་བྷཱ་སེ་ན ལོ་ཀཾ པ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟི, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་སནྟི ཡེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ. སཱ་ས་ནནྟི ཨོ་ཝཱ་དཾ. ས་མྨ་ད་ཉྙཱ་ཡཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎེ་ཧི ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
པ་ཉྩ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༥. ཚ་ཊྛེ ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི? ཏ་ཎྷཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སཱི་ལཱ. ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏཱུཏི ‘‘ཀ་ཏྠ མ་ནཱ་པཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨི་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝཱཏི ཙེ་ཏྠ པ་ཎཱི་ཏ་པྤ་ཎཱི་ཏཱ་ནི ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི བྷ་ཝ་ཏི ཨཱ་རོ་གྱཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ པ་ཎཱི་ཏ་པྤ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ཝོ་ཏི ཝཱ ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཝི་པ་ཏྟི. བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཌྜྷི, ཨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཧཱ་ནི. ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ’’ཏི.
གཱ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ. ཨ་པི་ཙ ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་ཏྟོ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ སཾ་ས་ར་ནྟོ ན ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ སཾ་ས་ར་ཏི, ཏ་ཎྷཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡི་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ སཾ་ས་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ པ་པཱ་ཏ་པཱ་ཏཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་ག་ཎྷ་ན་ཀ་ལུ་དྡ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ཀུ་ལེ་སུ་པི བྷ་ཝེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ལེ སཱ པ་རི་བྦྷ་མཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཏ་མཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏ་ཎྷཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝནྟི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཙཱ་ཡཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ པ་བྷ་ཝོ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ‘‘ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཚ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༦. ས་ཏྟ་མེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ནཱིཏི ས་སེ་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ཡེ་སནྟི ཡེ་སཾ ཀུ་ལཱ་ནཾ. པུ་ཏྟཱ་ནནྟི པུ་ཏྟེ་ཧི པཱུ་ཛི་ཏ་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་གཱ་རེཏི ས་ཀེ གྷ་རེ. པཱུ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཡཾ གྷ་རེ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏཱ མ་ནཱ་པེ་ན ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཙ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་པཱུ་ཛ་ཀཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི ‘‘ས་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི པ་སཾ་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་པི ནེ་སཾ པ་སཾ་ས་ནཱི་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་པུ་བྦ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ བྲ་ཧྨཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏེ་སཾ བྲ་ཧྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – བྲ་ཧྨཱཏི སེ་ཊྛཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙ་ཏ་སྶོ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི མེ་ཏྟཱ, ཀ་རུ་ཎཱ, མུ་དི་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏ་སྶོ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་སྨི་ཉྷི དཱ་ར་ཀེ ‘‘ཀ་དཱ ན ཁོ པུ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་རོ་གཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ནེ་ས མ་ནྡོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀོ ཨཱུ་ཀཱ་ཧི ཝཱ མ་ངྐུ་ལེ་ཧི ཝཱ ད་ཊྛོ དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ཝཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་རོ་ད་ཏི ཝི་ར་ཝ་ཏི, ཏ་དཱ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ལོ་བྷ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཡ་སྨིཾ ཝཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ དཱ་ར་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ས་པྤི་མ་ཎྜེ པ་ཀྑི་ཏྟ་ས་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཱ་ས་པི་ཙུ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡ མུ་དུ་ཀཾ ཨཱ་མོ་དི་ཏཾ པ་མོ་དི་ཏཾ, ཏ་དཱ ནེ་སཾ མུ་དི་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏེ་སཾ པུ་ཏྟོ དཱ་ར་བྷ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི, ཏ་དཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ‘‘ས་ཀྐོ་ཏི དཱ་ནི ནོ པུ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏུ’’ནྟི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པུ་ཏྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ བྲ་ཧྨ་ས་དི་ས་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲ་ཧྨཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
པུ་བྦ་དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷཱ – ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ, ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་སུ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ. ཏེ ཧི ‘‘དེ་ཝོ, དེ་ཝཱི’’ཏི ལོ་ཀེ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི, དེ་ཝཱ ཝི་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ནི་གྒ་ཧཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ས་མ་ཏྠཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་ཏྟཱ. ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ ནཱ་མ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – དི་བྦ་ནྟི, ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ལ་ལ༹་ནྟི, ཛོ་ཏ་ནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཛ་ཡ་ནྟི ཝཱ་ཏི དེ་ཝཱ. ཏེ་སུ ས་བྦ་སེ་ཊྛཱ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཏེ བཱ་ལ་ཛ་ནེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཧཱ་ནིཾ ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏེ་སཾ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཧཱ་ནིཾ ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ པ་ར་མ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི. ས་བྦ་དེ་ཝེ་ཧི ཙ པ་ཋ་མཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏེ ཨཱ་དི་ཏོ་ཡེ་ཝ དེ་ཝཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ཝ་སེ་ན ཏེ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཉྙེ དེ་ཝེ ‘‘དེ་ཝཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི, ཨཱ་རཱ་དྷ་ན་ཝི་དྷིཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ པ་ཙྪཱ་དེ་ཝཱ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱཏི པ་ཋ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཧི པུ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟཱ ཨ་ཏི་ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་སཱི་ད, ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ, ཨེ་ཝཾ ས་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཁཱ་ད, ཨེ་ཝཾ བྷུ་ཉྫ, ཨ་ཡཾ ཏེ ‘ཏཱ་ཏཱ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨ་ཡཾ ‘བྷཱ་ཏི་ཀཱ’ཏི, ཨ་ཡཾ ‘བྷ་གི་ནཱི’ཏི, ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཧེ་ནྟི སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཉྙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་པི སི་པྤཾ མུ་དྡཾ ག་ཎ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ ས་ར་ཎཱ་ནི དེ་ནྟི, སཱི་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟི, དྷ་མྨཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ནྟི, ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དཱི་ནི པཱ་པེ་ནྟི. ཨི་ཏི ས་བྦེ་པི ཏེ པ་ཙྪཱ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ནཱ་མ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཧུ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧུ་ནཾ, དཱུ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟེ་ན གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ་སུ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཝ་ཏྠ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཁེ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ཧུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ བྲ་ཧྨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུཏི ཏཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ བྲ་ཧྨཱ་དི་ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧུ་ཀཱ་རཱཏི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ཨཱ་པཱ་ད་ཀཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཨཱ་པཱ་ད་ཀཱ, པཱ་ལ་ཀཱ. པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྷི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཾ པཱ་ལི་ཏཾ གྷ་ཊི་ཏཾ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ. པོ་ས་ཀཱཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡ་ལོ་ཧི་ཏཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ པོ་སེ་ཏཱ་རོ. ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱ་རོཏི པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཏེ ནེ་སཾ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱ་རོ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཏེ་སཾ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏྟཾ བྲ་ཧྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཡེ་ན པུ་ཏྟོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་མ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ. ས་ཙེ ཧི པུ་ཏྟོ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ད་ཀྑི་ཎེ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ མཱ་ཏ་རཾ, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པི་ཏ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ ས་ཀ་ལཾ ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི པ་རི་ཧ་རེ་ཡྻ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་ནྷཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཏེ་སཾ མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་མྤི ཨ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ, ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་ཏྟེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པ་ཊི་ཀཱ་རོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘དྭི་ནྣཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་པྤ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཝ་དཱ་མི. ཀ་ཏ་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ? མཱ་ཏུ ཙ པི་ཏུ ཙ. ཨེ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཾ་སེ་ན མཱ་ཏ་རཾ པ་རི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཀེ་ན ཨཾ་སེ་ན པི་ཏ་རཾ པ་རི་ཧ་རེ་ཡྻ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཛཱི་ཝཱི, སོ ཙ ནེ་སཾ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་ནྷཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ནེ་ན, ཏེ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་སཾ ཙ་ཛེ་ཡྻུཾ, ན ཏྭེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ཀ་ཏཾ ཝཱ. ཨི་མི་སྶཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་ཧཱུ་ཏ་ར་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ཡ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩེ ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཡྻ, ན ཏྭེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ཀ་ཏཾ ཝཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ད་ཀཱ པོ་ས་ཀཱ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱ་རོ.
‘‘ཡོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་སྶ་དྡྷེ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ནི་ཝེ་སེ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. དུ་སྶཱི་ལེ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ, མ་ཙྪ་རི་ནོ ཙཱ་ག་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་པྤ་ཉྙེ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི ནི་ཝེ་སེ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཀ་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ཀ་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༣༤).
ཏ་ཐཱ –
‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི; (ཁུ. པཱ. ༥.༦);
‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཙ –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པུ་ཏྟ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི.
གཱ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཙྩ་རེཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཀ་ཐཱི་ཡ་ནྟི. པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱཏི པ་རེ་སཾ པཱ་ཎཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཙ་ཛི་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཛཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནྟི གོ་པ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱ ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ.
ན་མ་སྶེ་ཡྻཱཏི སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ’’ནྟི ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ས་ཀྐ་རེ་ཡྻཱཏི ས་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཡྻ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྣེ་ནཱཏི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན. པཱ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་པཱ་ནེ་ན. ཝ་ཏྠེ་ནཱཏི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནེ་ན. ས་ཡ་ནེ་ནཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་བྷི་སི་བི་མྦོ་ཧ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ཡ་ནེ་ན. ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནེ་ནཱཏི དུ་གྒ་ནྡྷཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ སུ་ག་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎུ་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན. ནྷཱ་ནེ་ནཱཏི སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ན, ཨུ་ཎྷ་ཀཱ་ལེ སཱི་ཏོ་ད་ཀེ་ན ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ནྷཱ་པ་ནེ་ན. པཱ་དཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནེ་ན ཙཱཏི ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་སཱི་ཏོ་ད་ཀེ་ཧི པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ནེ་ན ཙེ་ཝ ཏེ་ལ་མ་ཀྑ་ནེ་ན ཙ.
ཏཱ་ཡ ནཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ནནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི བྷ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ན པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ ‘བྷ་ཏོ ནེ བྷ་རི་སྶཱ་མི, ཀི་ཙྩཾ ནེ་སཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མི, དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ནེ་སཾ པེ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎ་མ་ནུ་པྤ་ད་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ, པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ན པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟི – པཱ་པཱ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཀ་ལྱཱ་ཎེ ནི་ཝེ་སེ་ནྟི, སི་པྤཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟི, པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན དཱ་རེ་ན སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི, ས་མ་ཡེ དཱ་ཡ་ཛྫཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༦༧).
ཨ་པི་ཙ ཡོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣེ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལེ་སུ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ པུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, པེ་ཙྩ ས་གྒེ པ་མོ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཉྷི པུ་གྒ་ལཾ པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཏ་ཏྠ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་སཾ་ས་ནྟི ཝ་ཎྞེ་ནྟི ཐོ་མེ་ནྟི, ཏ་སྶ ཙ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱ ས་ཡ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ནྟི. པེ་ཙྩཱཏི པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་གྒེ ཋི་ཏོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི མོ་ད་ཏི པ་མོ་ད་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏྟ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བ་ཧུ་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧. ཨ་ཊྛ་མེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙེ་ཝ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཙ. ཋ་པེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟཱ ཨི་དྷ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཝོཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ, ཡེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙེ་ཝ སེ་ས་ཨ་གཱ་རི་ཀཱ ཙ ‘‘ཏུ་མྷེ ཨེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ, ཡ་ཏྠ མ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་མ སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ’’ནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཏི་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནེ་ན ཨཱ་མི་ས་སཾ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨཱ་མི་སཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ག་ཧ་ཊྛཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨ་དཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་མྷེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ,’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ཀ་ཐི་ཏཾ? པི་ཎྜཱ་པ་ཙཱ་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨཱ ཨི་མེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ནེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ, ན མི་ཏྟཱ, ན ཨི་ཎཾ ཝཱ དྷཱ་རེ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཨེ་ཏྠ ནོ ཀཱ་རཱ མ་ཧ་པྥ་ལཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ’’ཏི ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟཱ ཏུ་མྷེ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པི ཝོ ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སོ་བྷ་ཏི, ཨཱ་དེ་ཡྻཱ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨཱ་མི་ས་དཱ་ན་དྷ་མྨ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ནྣི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཨོ་གྷ་སྶ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་ནི་ཡ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨི་དཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ ཝུ་སྶ་ཏི ཙ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ སཱ་གཱ་རཱཏི ག་ཧ་ཊྛཱ. ཨ་ན་གཱ་རཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཨ་གཱ་རཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ. ཨུ་བྷོ ཨ་ཉྙོ་ཉྙ་ནི་སྶི་ཏཱཏི ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. སཱ་གཱ་རཱ ཧི ཨ་ན་གཱ་རཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དཱ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ, ཨ་ན་གཱ་རཱ ཙ སཱ་གཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡ་ནྟཱིཏི སཱ་དྷེ་ནྟི ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ས་དྡྷ་མྨནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ. སཱ་གཱ་རེ་སཱུཏི སཱ་གཱ་རེ་ཧི, ནི་སྶ་ཀྐེ ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ་གཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ. པ་ཙྩ་ཡནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ དུ་ཝི་དྷཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ བྷེ་ས་ཛྫ་ཉྩ. པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ནནྟི ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡ་ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཨཱ་ཝ་ས་ཐཾ. སུ་ག་ཏནྟི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ. སཱ་ཝ་ཀོ ཧི ཨི་དྷ སུ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. གྷ་ར་མེ་སི་ནོཏི གྷ་རཾ ཨེ་སི་ནོ, གེ་ཧེ ཋ་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟཱ བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཙེ་ཝ ག་ཧ་ཊྛ་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ཙ ཨེ་ས་ན་སཱི་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡ་ཧཱ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏནྟི ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མེ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཡ་ཐཱ ཨི་མེ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ སཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་གྒ་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨ་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཛྷཱ་ཡི་ནོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷེ་ན་པི ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡི་ནོ.
ཨི་དྷ དྷ་མྨཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ སཱ་ས་ནེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁ་སྶ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ སུ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནོ. ན་ནྡི་ནོཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཡོ་གེ་ན ན་ནྡ་ན་སཱི་ལཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དྷ་མྨཾ ཙ་རི་ཏྭཱ་ན མ་གྒ་ནྟི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སྨིནྟི ཚ་བྦི་དྷེ་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ. མོ་ད་ནྟི ཀཱ་མ་ཀཱ་མི་ནོཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ ཀཱ་མ་ཀཱ་མི་ནོ ཀཱ་མ་ཝ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་མོ་ད་ནྟཱི་ཏི.
ཨ་ཊྛ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀུ་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༨. ན་ཝ་མེ ཀུ་ཧཱཏི སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཀུ་ཧ་ཀཱ, ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཀོ་ཧ་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རེ་སཾ ཝི་མྷཱ་པ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐ་དྡྷཱཏི ཀོ་དྷེ་ན ཙ མཱ་ནེ་ན ཙ ཐ་དྡྷ་མཱ་ན་སཱ. ‘‘ཀོ་དྷ་ནོ ཧོ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་བ་ཧུ་ལོ, ཨ་པྤ་མྤི ཝུ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ཏི ཀུ་པྤ་ཏི བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཏི་ཏྠཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༢༥; པུ. པ. ༡༠༡) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཀོ་དྷེ་ན ཙ, ‘‘དུ་བྦ་ཙོ ཧོ་ཏི དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཀྑ་མོ ཨ་པྤ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༨༡) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན དོ་ཝ་ཙ་སྶེ་ན ཙ, ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་དོ, གོ་ཏྟ་མ་དོ, སི་པྤ་མ་དོ, ཨཱ་རོ་གྱ་མ་དོ, ཡོ་བྦ་ན་མ་དོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་དོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༣༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་ན མ་དེ་ན ཙ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦེ་སུ ག་རཱུ་སུ པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་ས་ལཱ་ཀཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ན་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ. ལ་པཱཏི ཨུ་པ་ལཱ་པ་ཀཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཾ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པྤེ་སི་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ལ་པ་ཀཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.
སི་ངྒཱིཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སི་ངྒཾ? ཡཾ སི་ངྒཾ སི་ངྒཱ་ར་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་ར་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་རི་ཡཾ པ་རི་ཀྑ་ཏྟ་ཏཱ པཱ་རི་ཀྑ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༨༥༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི སི་ངྒ་ས་དི་སེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཨུ་ནྣ་ལཱ༹ཏི ཨུ་གྒ་ཏ་ན་ལཱ༹, ན་ལ༹་ས་དི་སཾ ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ. ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་ལཱ་བྷི་ནོ. ན མེ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ མཱ་མ་ཀཱཏི ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑཱུ མ་མ ས་ནྟ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི. མེ་ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ ན ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ན མཱ་མ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པ་ག་ཏཱཏི ཡ་དི་པི ཏེ མ་མ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་པ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ, ཨི་ཏོ ཏེ སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ན་བྷ་ཉྩ དཱུ་རེ པ་ཐ་ཝཱི ཙ དཱུ་རེ,
པཱ་རཾ ས་མུ་དྡ་སྶ ཏ་དཱ་ཧུ དཱུ་རེ;
ཏ་ཏོ ཧ་ཝེ དཱུ་ར་ཏ་རཾ ཝ་ད་ནྟི,
ས་ཏ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཨ་ས་ཏ་ཉྩ རཱ་ཛཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༤༧; ཛཱ. ༢.༢༡.༤༡༤);
ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱིཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་དྡྷིཾ, ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ, ས་བྦ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླཾ. ན ཙ ཏེ ཀུ་ཧཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ན ཙ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཁོ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ མཱ་མ་ཀཱཏི ཨི་དྷཱ་པི མེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ད་ཏི, ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘མཱ་མ་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ ཝི་རཱུ་ཧ་ནྟི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ པ་ན ས་མྤ་ཏྟེ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ནཱ་མ. གཱ་ཐཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ.
ན་ཝ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ན་དཱི་སོ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༩. ད་ས་མེ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི ཨོ་པ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་དི་ཡཱ སོ་ཏེ་ན ཨོ་ཝུ་ཡ྄ཧེ་ཡྻཱཏི སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ་ཡ ཧཱ་ར་ཧཱ་རི་ནི་ཡཱ ན་དི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀ་ཝེ་གེ་ན ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཝུ་ཡ྄ཧེ་ཡྻ ཨ་དྷོ ཧ་རི་ཡེ་ཐ. པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནཱཏི པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྶཾ ན་དི་ཡཾ ཏ་སྶཱ ཝཱ པ་ར་ཏཱི་རེ མ་ཎི་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན་དི་ཡཾ པ་ཏི་ཏྭཱ སོ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀིཾ ན ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི? ཏེ་ན པུ་རི་སེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ག་མ་ནཾ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ན ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་མྦྷོ, པུ་རི་ས, ཡ་དི་པི ཏ་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ག་མ་ནེ པ་ན ཨ་ཡ་མཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཡཾ ཏྭཾ ཧེ་ཊྛཱ ར་ཧ་དཾ པ་ཏྭཱ མ་ར་ཎཾ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི.
ཨ་ཏྠི ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ར་ཧ་དོཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ནུ་སོ་ཏ་བྷཱ་གེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་ས་རོ ཨ་ཏྠི. སོ ཙ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝཱ་ཏཱ་བྷི་གྷཱ་ཏ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ཧི མ་ཎི་མ་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊ་ས་ནྣི་བྷཱ་ཧི མ་ཧ་ཏཱི་ཧི ཨཱུ་མཱི་ཧི ཝཱི་ཙཱི་ཧི ས་ཨཱུ་མི, ཝི་ས་མེ་སུ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སེ་སུ ས་ཝེ་གཾ ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཏཱ་ཝ ན་དི་ཡཱ མ་ཧོ་གྷེ་ན ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་མཱ་ན་ཝི་པུ་ལ་ཛ་ལ་ཏཱ་ཡ བ་ལ་ཝཱ་མུ་ཁ་ས་དི་སེ་ཧི ས་ཧ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ཝ་ཊྚོ. ཏཾ ར་ཧ་དཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ས་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བ་དྡྷཱ་མི་ས་གོ་ཙ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན གྷོ་ར་ཙེ་ཏ་སཱ ད་ཀ་ར་ཀྑ་སེ་ན ས་ག་ཧོ ས་ར་ཀྑ་སོ, ཙ་ཎྜ་མ་ཙྪ་མ་ཀ་རཱ་དི་ནཱ ཝཱ ས་ག་ཧོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ར་ཀྑ་སེ་ན ས་ར་ཀྑ་སོ.
ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ ཡཾ ར་ཧ་དཾ. ཨ་མྦྷོ པུ་རི་སཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. མ་ར་ཎཾ ཝཱ ནི་ག་ཙྪ་སཱིཏི ཏཱ་ཧི ཝཱ ཨཱུ་མཱི་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ, ཏེ་སུ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་སུ ནི་པ་ཏི་ཏོ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏེ་སཾ ཝཱ ཙ་ཎྜ་མ་ཙྪ་མ་ཀ་རཱ་དཱི་ནཾ མུ་ཁེ ནི་པ་ཏི་ཏོ. ཏ་སྶ ཝཱ ད་ཀ་ར་ཀྑ་ས་སྶ ཧ་ཏྠཾ ག་ཏོ མ་ར་ཎཾ ཝཱ ག་མི་སྶ་སི, ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཨཱ་ཡུ་སེ་སེ ས་ཏི ཏ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏེ་ཧི ཨཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཛ་ནི་ཏ་གྷ་ཊྚི་ཏ་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ མ་ར་ཎ་པྤ་མཱ་ཎཾ དུ་ཀྑཾ ནི་ག་ཙྪ་སི. པ་ཊི་སོ་ཏཾ ཝཱ་ཡ་མེ་ཡྻཱཏི སོ པུ་བྦེ ཨ་ནུ་སོ་ཏཾ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ཏྠོ ཀི་ར མེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏོ, མ་ཙྩུ་མུ་ཁེ ཀི་རཱ་ཧཾ པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་བྷ་ཡོ ས་མྦྷ་མ་ནྟོ དི་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཙ པཱ་དེ་ཧི ཙ ཝཱ་ཡ་མེ་ཡྻ ཏ་རེ་ཡྻ, ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཏཱི་རཾ ས་མྤཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ.
ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦོ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ ཀ་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨི་དྷ མ་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠོ, ཡ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ ཨཱ་ཧ་ཊཱ.
ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་པ་རི་ཝུ་ཌྜྷི་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཏོ ཨོ་སཱི་དཱ་པ་ན་ཏོ དུ་རུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨུ་པ་རི མ་ཧཱ་མེ་གྷེ ཨ་བྷི་པྤ་ཝུ་ཊྛེ ཨུ་ད་ཀཾ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་ར་པ་ད་ར་སཱ་ཁཱ་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷ་སྶི་ཏྭཱ ཀུ་སུ་བྦྷེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷ་སྶི་ཏྭཱ ཀུ་ནྣ་དི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ན་དི་ཡོ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་གྷཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ‘‘ན་དཱི་སོ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ལོ་བྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་ཝུ་ཌྜྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ན་དཱི་སོ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ས་མུ་དྡ་པྤ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ས་ཏི ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཝི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཝི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་པཱ་ཡ་ས་མུ་དྡཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ན་དཱི་སོ་ཏོ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷེ ས་ཏྟེ ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ཏི, སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, མ་ར་ཎཾ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་ཏ་ནྟོ་ག་ཏེ ས་ཏྟེ ཨོ་སཱི་དཱ་པེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ མ་ར་ཎཾ ཝཱ མ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ པཱ་པེ་ཏི.
ཡ་ཐཱ ཙ ན་དི་ཡཱ སོ་ཏོ མ་ཧོ་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨུ་ལུ༹་མྤཾ ཝཱ ནཱ་ཝཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ནེ་ཏུ་ཉྩ ཚེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ར་ཏཱི་རཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཛྫཾ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཏ་རི་ཏ་བྦོ, ན ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ་ཏི དུ་རུ་ཏྟ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ་པི ཀཱ་མོ་གྷ་བྷ་ཝོ་གྷ་བྷཱུ་ཏོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ནི་པ་ཀེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ ནི་སྶཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཏ་རི་ཏ་བྦོ, ན ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ་ཏི དུ་རུ་ཏྟ་རོ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་པ་རི་ཝུ་ཌྜྷི་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཏོ ཨོ་སཱི་དཱ་པ་ན་ཏོ དུ་རུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ན་དཱི་སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པནྟི པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ པི་ཡ་རཱུ་པཾ, མ་དྷུ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀཾ མ་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྣེ་ཏནྟི ཚ་ནྣཾ ཨེ་ཏཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི. ཏ་ཏྠ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༣༦༢) ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཾ གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨; དྷ. ས. ༡༦༡) ཨཱ་ག་ཏཾ ཨི་དཾ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༨༧) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ དྷ་མྨཱ, བཱ་ཧི་རཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༢༠) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཨི་དྷཱ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, བ་ཧི་དྡྷཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཏེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་སུ བྷ་ཝཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ, ཨཱ་ཡཱ་ནཾ ཏ་ན་ན་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏ་སྶ ཙ ན་ཡ་ན་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཧི ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ས་ཀེ་ན ས་ཀེ་ན ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི གྷ་ཊ་ནྟི ཝཱ་ཡ་མ་ནྟི, ཏེ ཙ ཨཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཏཱ་ནི ཏ་ནོ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟི, ཡ་ཉྩ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ན་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི. ཨི་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི་མེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ, ཨཱ་ཡཱ་ནཾ ཏ་ན་ན་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏ་སྶ ཙ ན་ཡ་ན་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ཨཱ་ཀ་ར་ཊྛེ་ན, ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན, ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ‘‘ཨི་སྶ་རཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ར་ཛ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཀ་རོ. སཱ་ས་ནེ པ་ན ‘‘མ་ནོ་ར་མེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ, སེ་ཝ་ནྟི ནཾ ཝི་ཧ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐོ གུ་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ. ‘‘ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༥༨; ཨ. ནི. ༣.༡༠༢) ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཙ ཏེ ཏེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ནི་ཝ་ས་ནྟི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཏེ ཨཱ་ཀི་ཎྞཱ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཏེ ནེ་སཾ ཨཱ་ཀ་རོ, ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཏོ, ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ ཙ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨི་ཏི ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ཨཱ་ཀ་ར་ཊྛེ་ན, ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན, ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཚ་ནྣེ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན’’ནྟི.
ཡ་དི་པི རཱུ་པཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ‘‘རཱུ་པཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཙ་ཀྑཱ་དི་ཀེ པ་ན མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མ་མ ཙ་ཀྑུ མ་མ སོ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ་ནྟི ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྣེ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གཱ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏཱ་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ. ཡ་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི བ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ ཧི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་ར་མྦྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ན ས་ཏྟེ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ་ར་ཧ་ད་ས་དི་ས་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱུ་མི་བྷ་ཡ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ, ཨཱུ་མི ཨེ་ཝ བྷ་ཡ་ནྟི ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཾ. ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀོ་དྷོ, སྭེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ཙ ཨ་བྷི་པྤ་མ་དྡ་ན་པ་ཝེ་དྷ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ད་ལ༹ྷཾ ཨཱ་ཡཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ཝེ་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཨཱུ་མི་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏྟེ ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ, ཨེ་ཏྟོ ཙ ཨི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏེ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ག་ཧ་ར་ཀྑ་སོ་པི ཨཱ་ར་ཀྑ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ག་ཏཾ པུ་རི་སཾ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་གོ་ཙ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ར་ཀྑ་ས་མཱ་ཡཱ་ཡ གོ་ཙ་རཾ ནེ་ཏྭཱ བྷེ་ར་ཝ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྭཱ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་བ་ལ་བྷོ་ག་ཡ་ས་སུ་ཁེ་ཧི་པི ཝི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ར་པུ་རི་སཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧཱ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ལཱ་སེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱི་ར་ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི པ་ལོ་བྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠི་མཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ནྭཱ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟོ གུ་ཎ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ག་ཧ་ར་ཀྑ་ས་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ག་ཧ་ར་ཀྑ་སོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.
པ་ཊི་སོ་ཏོ་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫཱ ས་ཧ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ནེ་ཀྑ་མྨཾ ནཱ་མ. ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནེ་ཀྑ་མྨཾ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ;
ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ནེ་ཀྑ་མྨ་ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་རེ’’ཏི.
ཨི་མེ་སཾ པ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ ཙ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི་སོ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པ་ཊི་སོ་ཏ་གཱ་མིཾ ནི་པུ་ཎཾ, ག་མྦྷཱི་རཾ དུ་དྡ་སཾ ཨ་ཎུཾ;
རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ན ད་ཀྑ་ནྟི, ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཏཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༦༥; མ. ནི. ༡.༢༨༡; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢);
ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ. ཏ་སྶ ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་བྷེ་ད་ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་ས་ནྟ་ར་ཎ་སྶ ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ན་དཱི་སོ་ཏ་ས་ནྟ་ར་ཎ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ས་དི་ས་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ན་དཱི་སོ་ཏ་སྶ ཏཱི་རེ ཋི་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ ཀཱ་མཱ་དིཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ར་ཏཱི་ར་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དི་ས་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྲི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ན་དཱི་སོ་ཏོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ས་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ས་ཨཱུ་མི་སཱ་ཝ་ཊྚ་ས་ག་ཧ་ར་ཀྑ་སོ ཧེ་ཊྛཱ་ར་ཧ་དོ ཝི་ཡ ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་མཱ་ཀུ་ལོ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ, ཏ་མ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ན་དཱི་སོ་ཏ་སྶ པ་ར་ཏཱི་རེ ཋི་ཏོ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལཾ སཾ་སཱ་རཱ་དཱི་ན་ཝཾ ས་བྦ་ཉྩ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་སྶ པ་ར་ཏཱི་ར་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ ཋི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏ་སྨིཾ ན་དི་ཡཱ སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་རི་སེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ར་ཧ་ད་སྶ ར་ཧ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཙ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏྟ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཏ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སོ་ཏ་གཱ་མི་ནོ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏ་སྨིཾ ར་ཧ་དེ མ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟི་མ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟི་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་པཱ་ཡུ་པྤ་ཏྟི, སུ་ག་ཏི་ཡཾ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི ཙ, ཏ་སྶ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཙ པཱ་དེ་ཧི ཙ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཏེ་ན ཙ ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན པ་ར་ཏཱི་རཾ པ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་ན ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་སྶ པ་ཊི་སོ་ཏ་པ་བྦ་ཛྫཱ་དི་ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཙ ཏེ་ནེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་ཏཱི་རཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི.
གཱ་ཐཱ་སུ ས་ཧཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ཛ་ཧེ་ཡྻ ཀཱ་མེཏི ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཡ་དི་པི ཏེ་སཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ན སུ་ཁེ་ན ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་ཧཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ཛ་ཧེ་ཡྻ ཀཱ་མེ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ. ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དེ ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ ད་སྶེ་ཏི.
ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དི་པི ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཛྷཱ་ན་པུ་རི་མ་མ་གྒེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མི, ཨི་མེ པ་ན ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་དུ་ཀྑོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་ཧཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མེ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ཧུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་བྦ་ཛྫཾ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཀི་ཙྪེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ རོ་ད་མཱ་ནོ ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧཱ་པི དུ་ཀྑེ་ན ཛ་ཧེ་ཡྻ ཀཱ་མེ’’ཏི. སོ ཧི ཀི་ཙྪེ་ན་པི ཀཱ་མེ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ཏྠ་ཡཱ་ནོ’’ཏི.
ས་མྨ་པྤ་ཛཱ་ནོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ. སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཕ་སྶ་ཡེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཕ་སྶ་ཡེ ཕུ་སེ་ཡྻ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ས་ཙྪི་ཀ་རེ་ཡྻ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཧི ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཕ་སྶ་ཡེ ཕུ་སེ་ཡྻ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ, ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས ཝེ་ད་གཱུཏི སོ ཝེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཝེ་ད་གཱུ. ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུཏི ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ཙ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༠. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཙ་ར་ཏོཏི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ, ཙ་ངྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏཱ་དི་སེ པ་ཙྩ་ཡེ ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝཱཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དིཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ‘‘ཨི་ཏི་པཱ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ པཱ་པ་ཀོ, ཨི་ཏི་པི ཨ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་ཏི་པི སཱ་ཝ་ཛྫོ, སོ ཙ ཁོ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་ཏི ཙེ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ན ནུ་ད་ཏི ན ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏོ ན བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ན ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ན ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ན ག་མེ་ཏི. ན པ་ཛ་ཧ་ཏི ཙེ, ན ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཙེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཙ་རནྟི ཙ་ར་ནྟོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱི ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཏཱ་པཱི, པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨོ་ཏྟ་པྤ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནོ་ཏྟཱ་པཱི. ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏནྟི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ. ཀུ་སཱི་ཏོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ན་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཙ ཀུ་སཱི་ཏོ, ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཋི་ཏ་སྶཱཏི ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏོ. ས་ཡ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ག་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཏ་ཉྩེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ་པི ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན ཝཱ་སེ་ཏི ཙེ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཝཱ་སེ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི? པ་ཛ་ཧ་ཏི ཚ་ཌྜེ་ཏི. ཀིཾ ཀ་ཙ་ཝ་རཾ ཝི་ཡ པི་ཊ་ཀེ་ན? ན ཧི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ནུ་ད་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཀིཾ བ་ལཱི་བ་དྡཾ ཝི་ཡ པ་ཏོ་དེ་ན? ན ཧི, ཨ་ཐ ཁོ ནཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི, ཏ་ཐཱ ཏེ ཀ་རོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏི? ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏ་ཐཱ ནེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ས་མཱ་ནོ ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཙ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏཱ་པཱི, ས་བྦ་སོ པཱ་པུ་ཏྲཱ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨོ་ཏྟཱ་པཱི ས་ཏ་ཏཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ, ས་མི་ཏཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་སི་དྡྷི་ཡཱ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
གཱ་ཐཱ་སུ གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ གེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ གེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ གེ་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝཱ གེ་ཧཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ. ཨ་ཐ ཝཱ གེ་ཧ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ. ཀུ་མྨ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཙ ཀུ་མྨ་གྒོ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ ཀུ་མྨ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ནཱ་མ. མོ་ཧ་ནེ་ཡྻེ་སུ མུ་ཙྪི་ཏོཏི མོ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མུ་ཙྪི་ཏོ ས་མྨ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ. ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ. ཕུ་ཊྛུནྟི ཕུ་སི་ཏུཾ པ་ཏྟུཾ, སོ ཏཱ་དི་སོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་གོ་ཙ་རོ ཨ་བྷ་བྦོ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་མ་ཡི་ཏྭཱ་ནཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏོཏི ན་ཝ་ནྣ་མྤི མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ར་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏོ. བྷ་བྦོ སོ ཏཱ་དི་སོཏི སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ པུ་གྒ་ལོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྦོ་དྷིཾ ཕུ་ཊྛུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ ས་མ་ཏྠོ་ཏི.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢. ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༡. དྭཱ་ད་ས་མེ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མྤ་ནྣཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ངྒཱི་མ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏེ་སུ –
‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་རཾ, སུ་ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཀོ་སི་ཡ;
པ་ཊི་ཝེ་དེ་མི ཏེ བྲ་ཧྨེ, ན ནེ ཝཱ་རེ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) –
ཨེ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྠོ ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡོ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མུ་པེ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨེ་ཏྠ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡོ. ‘‘ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ ས་མྤ་ནྣཾ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཁུ་དྡ་མ་དྷུཾ ཨ་ནཱི་ལ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ད’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༡༧) ཨེ་ཏྠ མ་དྷུ་ར་ཏྠོ ས་མྤ་ནྣ་ས་དྡོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྠེ་པི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི, སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཁེ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་ཏྟ་པཱ་རི་པཱུ་རི ཝི་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁེ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་ཏྟ་པཱ་རི་པཱུ་རི ཝི་ཡ སཱི་ལ་དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ན སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏྠེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠-༢༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀི་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀི་ནྟི སི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྤཱ་ད་ནཱུ་པཱ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཨ་ནེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ར་ཏོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ལོ་བྷ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི པཱུ་ཏི་བྷ་ཝ་ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་པཱ་དོ, ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཨ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་སྶ དོ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ? ཡོ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཀཱ་མ་སྣེ་ཧོ ཀཱ་མ་པི་པཱ་སཱ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཀཱ་མ་མུ་ཙྪཱ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༡༥༩), ཏ་ཐཱ ‘‘ལོ་བྷོ ལུ་བྦྷ་ནཱ ལུ་བྦྷི་ཏ་ཏྟཾ སཱ་རཱ་གོ སཱ་ར་ཛྫ་ནཱ སཱ་ར་ཛྫི་ཏ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ལོ་བྷོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༣༩༡), ‘‘དོ་སོ དུ་སྶ་ནཱ དུ་སྶི་ཏ་ཏྟཾ བྱཱ་པ་ཏྟི བྱཱ་པ་ཛྫ་ནཱ བྱཱ་པ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཾ ཝི་རོ་དྷོ པ་ཊི་ཝི་རོ་དྷོ ཙ་ཎྜི་ཀྐཾ ཨ་སུ་རོ་པོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༤༡༨, ༡༢༣༧) ཙ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ བྱཱ་པཱ་དོ ཝི་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་པ་ག་ཏོ, པ་ཧཱི་ནོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཙ བྱཱ་པཱ་ད་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཐི་ན་མི་དྡྷནྟི ཐི་ན་ཉྩེ་ཝ མི་དྡྷ་ཉྩ. ཏེ་སུ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཐི་ནཾ, ཨཱ་ལ་སི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ མི་དྡྷཾ, པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཐི་ནཾ? ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ ས་ལླཱི་ཡ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ མི་དྡྷཾ? ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨོ་ནཱ་ཧོ པ་རི་ཡོ་ནཱ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༢-༡༡༦༣) ན་ཡེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཉྩེ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཏཱ་ཀཱ་རོ, ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ནཱ་མ ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་སྶ ཀ་ཏ་པཱ་པ་སྶ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ? ཡཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་ཀྑེ་པོ བྷ་ནྟ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༦༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ. ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཨ་ཀ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཨ་ཀ་ཏཾ བྷཱི་རུ་ཏྟཱ་ནཾ; ཀ་ཏཾ པཱ་པཾ, ཀ་ཏཾ ལུ་དྡཾ, ཀ་ཏཾ ཀི་བྦི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༤༨; ནེ་ཏྟི. ༡༢༠) པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ སཾ་ས་ཡོ. ཏ་སྶཱ ‘‘ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི, ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༩༡༥), ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ? ཡཱ ཀ་ངྑཱ ཀ་ངྑཱ་ཡ་ནཱ ཀ་ངྑཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ཝི་མ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ དྭེ་ལ༹ྷ་ཀཾ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐོ སཾ་ས་ཡོ ཨ་ནེ་ཀཾ་ས་གྒཱ་ཧོ ཨཱ་ས་པྤ་ནཱ པ་རི་ས་པྤ་ནཱ ཨ་པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧ་ནཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ནོ་ཝི་ལེ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༠༠༨) ཙ ན་ཡེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཏེ་སཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘སོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. བྱཱ་པཱ་ད་པ་དོ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, བྱཱ་པཱ་ད་པ་དོ་སཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. ཐི་ན་མི་དྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཐི་ན་མི་དྡྷཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༠༨).
ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི? ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རོ ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝེ་པུ་ལླཱ་ཡཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༢).
ཨེ་ཝཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་སུ་བྷ་མྤི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨ་ནི་ཙྩེ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝཱ, དུ་ཀྑེ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝཱ, ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ, ཨ་སུ་བྷེ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི ཝཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏཾ ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –