༣༠. ཙ་ནྡཱ་བྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཙ་ནྡཾ ཝཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙ་ནྡཱ་བྷ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐཱ – ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཀོ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཝཱ་སཱི ཝཱ་ཎི་ཛོ ‘‘པ་ཙྩ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ ཙ་ནྡ་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བ་ཧཱུ་ནི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ནི་ཝཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊ་ཝི་ཡཾ གོ་པཱ་ལ་དཱ་ར་ཀེ པུ་ཙྪི – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ གཱ་མེ པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་ཀ་མྨི་ཀོ ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཀོ ནཱ་མེ་སོ’’ཏི? ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘བྷ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ན་སྶ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཀིཾ་ནཱ་མ’’ནྟི? ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཧཾ པ་ན་སྶ ཋཱ་ནེ གེ་ཧ’’ནྟི? ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མཱ’’ཏི. སོ ཏེ་ཧི དི་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཁ་ཡཱ་ན་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་སྶ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཡཱ་ནཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ གེ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ནཱ་མེ’’ཏི ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ པ་ཀྐོ་སི. སཱ ‘‘ཨེ་ཀོ ནོ ཉཱ་ཏ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝེ་གེ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སི. སོ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ས་ཧཱ་ཡོ ཀ་ཧ’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཏོ, སཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘མ་མ པུ་ཏྟོ ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ, མ་མ དྷཱི་ཏཱ ཨ་སུ་ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཧ’’ནྟི ས་བྦེ་སཾ ནཱ་མཾ ཀི་ཏྟེ་ནྟོ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ནེ་སཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ནི ད་དེ་ཡྻཱ་སི, ས་ཧཱ་ཡ་སྶཱ་པི མེ ཨ་ཊ་ཝི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཾ ད་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨ་དཱ་སི. སཱ ཏ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘སཱ་མི, ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ དི་ནྣ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ་པི་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་རི.
ཨ་ཐ ནཾ སཱ་ཡཾ ས་ཡ་ནེ ནི་སི་ནྣོ པུ་ཙྪི – ‘‘ས་མྨ, པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ཙ་ར་ནྟེ་ན ཏེ ཀིཾ བ་ཧུཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦ’’ནྟི? ‘‘ཨ་ཉྙཾ ན པ་སྶཱ་མི, ར་ཏྟ་སཱ་ཁཱ པ་ན མེ བ་ཧཱུ རུ་ཀྑཱ དི་ཊྛཱ’’ཏི. ‘‘བ་ཧཱུ རུ་ཀྑཱ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བ་ཧཱུ’’ཏི. ཏེ་ན ཧི ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ད་སྶེ་ཧཱི་ཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཏྟ་ཙ་ནྡ་ན་རུ་ཀྑེ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨ, བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ མ་མ གེ་ཧཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི, ཨ་ཉྙེ་ན ཙ མེ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི, ར་ཏྟ་སཱ་ཁ་རུ་ཀྑེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ར་ཏྟ་ཙ་ནྡ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, སོ་པི་སྶ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ དེ་ཏི.
ཏ་ཏོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ཀ་ཉྩ་ན་ཐཱུ་པེ སོ པུ་རི་སོ བ་ཧུཾ ཙ་ནྡ་ནཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ སོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཝཱ་ཎི་ཛོ བ་ཧུཾ ཙ་ནྡ་ནཾ པི་སཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི, ས་མྨ, ཡཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཙ་ནྡ་ན་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ་པི་སྶ པ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱ་སཱི ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཙེ་ཏི་ཡ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཙ་ནྡ་ནེ་ན ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ.
སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ཏ་ཏྠ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ནཱ་བྷི་མ་ཎྜ་ལ་ཏོ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་ས་དི་སཱ པ་བྷཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི, ཏེ་ན་སྶ ཙ་ནྡཱ་བྷོཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཙེ་ཏི་ཡེ ཀི་ར་སྶ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨེ་ས. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ས་ཀྐཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལོ་ཀཾ ཁཱ་དི་ཏུ’’ནྟི. ཏཾ ཡཱ་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ ཨི་མ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི, སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ད་ད་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཕུ་སི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཏེ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ན་ག་ར་སྶ ཙ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ ནི་ཝཱ་སཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ་མྤི པ་ཉྩ་ཀོ་ཊི་མ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལ་ཝ་ཏྠ་བྷེ་ས་ཛྫཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཐ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ནྡཱ་བྷ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་དི་སོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ས་རཱི་རཾ ཕུ་ས་ནྟཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ ལ་བྷ་ནྟི, ཨེ་ཐ པ་སྶ་ཐ ན་ནྟི. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ནྡཱ་བྷ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཙ་ནྡཱ་བྷ་སྶ ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ཙ་ནྡཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ངྒཱ་ར་པ་ཙྪི་ཡཾ ཀཱ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ན་ཡིཾ་སུ, ཨཱ་བྷཱ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. པུ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ན་ཡིཾ་སུ, ཨཱ་བྷཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨཱ་བྷཾ དི་སྭཱ ཙ་ནྡཱ་བྷོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་མ་ནྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་མ་ནྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི? ཨཱ་མ, ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི. ཏེ་ན ཧི མེ དེ་ཐཱ་ཏི. ན ས་ཀྐཱ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ དཱ་ཏུ་ནྟི. སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ མ་ནྟེ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཧཾ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཛེ་ཊྛ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཧོ་ཐ, ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ མ་ནྟཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི. ཨ་ཐ་སྶ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི. ཨི་དཾ མ་ནྟ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་པི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ག་ཧི་ཏོ ཏེ མ་ནྟོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟི. ན ཏཱ་ཝ ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི. སོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཡཱ་ཐ ཏུ་མྷེ, ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་དྷ་མྨོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨི་དཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟོ ཙ་ནྡཱ་བྷོ, བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝེ་ས ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༤༡༣. ‘‘ཙ་ནྡཾ་ཝ ཝི་མ་ལཾ སུ་དྡྷཾ, ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ནཱ་ཝི་ལཾ;
ན་ནྡཱི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཝི་མ་ལནྟི ཨ་བྦྷཱ་དི་མ་ལ་ར་ཧི་ཏཾ. སུ་དྡྷནྟི ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ. ཝི་པྤ་ས་ནྣནྟི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ཝི་ལནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ཝི་ལ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ. ན་ནྡཱི་བྷ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎནྟི ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏ་ཎྷཾ ཏ་མ་ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཙ་ནྡཱ་བྷ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཏིཾ་ས་ཏི་མཾ.