༣. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཡོ མུ་ཁ་སཾ་ཡ་ཏོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༡.༡༨༡; སུ. ནི. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ; ཨ. ནི. ༡༠.༨༩) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠོ་པི་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀེ པ་ན པ་དུ་མ་ནི་ར་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣེ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨ་ཧོ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ནཱ་སཾ པ་ཏྟོ, དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧི་སྶ པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཝ་རཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ན་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཏ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་རེ ཀ་ཙྪ་པོ ཝ་ས་ཏི. དྭེ ཧཾ་ས་པོ་ཏ་ཀཱ གོ་ཙ་རཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་ཝི་སྶཱ་སི་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀ་ཙྪ་པཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ས་མྨ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཙི་ཏྟ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏ་ཏ་ལེ ཀ་ཉྩ་ན་གུ་ཧཱ་ཡ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ར་མ་ཎི་ཡོ པ་དེ་སོ, ག་ཙྪི་སྶ་སི ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི. ‘‘ས་མྨ, ཨ་ཧཾ ཀ་ཐཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཡཾ ཏཾ ནེ་སྶཱ་མ, ས་ཙེ མུ་ཁཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི’’ཏི. ‘‘ར་ཀྑི་སྶཱ་མི, ས་མྨཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཾ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ད་ཎྜ་ཀཾ ཀ་ཙྪ་པེ་ན ཌཾ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཏ་སྶ ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ ཌཾ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ. ཏཾ ཏ་ཐཱ ཧཾ་སེ་ཧི ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ དི་སྭཱ ‘‘དྭེ ཧཾ་སཱ ཀ་ཙྪ་པཾ ད་ཎྜེ་ན ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཀ་ཙྪ་པོ ‘‘ཡ་དི མཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ནེ་ནྟི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཧོ་ཏི དུ་ཊྛ་ཙེ་ཊ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཧཾ་སཱ་ནཾ སཱི་གྷ་ཝེ་ག་ཏཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ན་ག་རེ རཱ་ཛ་ནི་ཝེ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ད་ཎྜ་ཀཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎེ པ་ཏི་ཏྭཱ དྭེ་དྷཱ བྷི་ཛྫི. ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ –
‘‘ཨ་ཝ་དྷཱི ཝ་ཏ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཀ་ཙྪ་པོ བྱཱ་ཧ་རཾ གི་རཾ;
སུ་གྒ་ཧཱི་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཊྛ་སྨིཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཀི་ཡཱ་ཝ་དྷཱི.
‘‘ཨེ་ཏ་མྤི དི་སྭཱ ན་ར་ཝཱི་རི་ཡ་སེ་ཊྛ,
ཝཱ་ཙཾ པ་མུ་ཉྩེ ཀུ་ས་ལཾ ནཱ་ཏི་ཝེ་ལཾ;
པ་སྶ་སི བ་ཧུ་བྷཱ་ཎེ་ན, ཀ་ཙྪ་པཾ བྱ་ས་ནཾ ག་ཏ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༢.༡༢༩-༡༣༠);
ཨི་མཾ དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ བ་ཧུ་བྷཱ་ཎི་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ མུ་ཁ་སཾ་ཡ་ཏེ་ན ས་མ་ཙཱ་རི་ནཱ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏེ་ན ནི་བྦུ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༦༣. ‘‘ཡོ མུ་ཁ་སཾ་ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑུ, མ་ནྟ་བྷཱ་ཎཱི ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོ;
ཨ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི, མ་དྷུ་རཾ ཏ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ མུ་ཁ་སཾ་ཡ་ཏོཏི དཱ་ས་ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ཏྭཾ དུ་ཛྫཱ་ཏོ, ཏྭཾ དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ མུ་ཁེ་ན སཾ་ཡ་ཏོ. མ་ནྟ་བྷཱ་ཎཱིཏི མ་ནྟཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ བྷ་ཎ་ན་སཱི་ལོ. ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོཏི ནི་བྦུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏཱིཏི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨ་ཉྩ ཀ་ཐེ་ཏི. མ་དྷུ་རནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷཱ་སི་ཏཾ མ་དྷུ་རཾ ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ན པཱ་ལི༹ཾ, པཱ་ལི༹ཾ་ཡེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ན ཨ་ཏྠཾ, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ པ་ན ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷཱ་སི་ཏཾ མ་དྷུ་རཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.