༢༤. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཀ་པི་ལ་མ་ཙྪ་ཝ་ཏྠུ
མ་ནུ་ཛ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀ་པི་ལ་མ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཀཱ་ལེ དྭེ ཀུ་ལ་བྷཱ་ཏ་རོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཛེ་ཊྛོ སཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སི, ཀ་ནི་ཊྛོ ཀ་པི་ལོ ནཱ་མ. མཱ་ཏཱ པ་ན ནེ་སཾ སཱ་དྷི་ནཱི ནཱ་མ, ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི ཏཱ་པ་ནཱ ནཱ་མ. ཏཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ཨུ་བྷོ བྷཱ་ཏ་རོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཀ་ཏི དྷུ་རཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ག་ནྠ་དྷུ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷུ་ར་ཉྩཱ་ཏི དྭེ དྷུ་རཱ་ནཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཛེ་ཊྛོ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷུ་རཾ པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཉྩ ཝ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཀ་ནི་ཊྛོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏཱ་ཝ ཏ་རུ་ཎོ, ཝུ་ཌྜྷ་ཀཱ་ལེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷུ་རཾ པཱུ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ནྠ་དྷུ་རཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཎྷི. ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ, པ་རི་ཝཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལཱ་བྷོ ཨུ་ད་པཱ་དི. སོ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མ་དེ་ན མ་ཏྟོ ལཱ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏི་པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ཏཱ་ཡ པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡ་མྤི ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་དེ་ཏི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མྤི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་དེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫ་མྤི ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མྤི ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི. སོ པེ་ས་ལེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘མཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཀ་པི་ལ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ‘‘ཏུ་མྷེ ཀིཾ ཛཱ་ནཱ་ཐ, རི་ཏྟ་མུ་ཊྛི་ས་དི་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཁུཾ་སེ་ནྟོ ཝ་མྦྷེ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷཱ་ཏུ སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶཱ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ་པི ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ཀ་པི་ལ, ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ན་ཉྷི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་ཡུ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙཱ’’ཏི ཨོ་ཝ་དི. སོ ཏ་སྶ་པི ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་དི་ཡི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཐེ་རོ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཾ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་སི ས་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཾ ཨ་ཉྙེ པེ་ས་ལཱ བྷི་ཀྑཱུ ཚ་ཌྜ་ཡིཾ་སུ.
སོ དུ་རཱ་ཙཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ དུ་རཱ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བཱི་ཛ་ནིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨི་མ་སྶ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནེ་ན དི་ནྣེ་ནཱ’’ཏི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, དྷ་མྨོ ཝཱ ཝི་ན་ཡོ ཝཱ ན་ཏྠི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་ན སུ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་སུ་ཏེ་ན ཝཱ ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི. ཨེ་ཝཾ སོ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་སི. སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་རོ་པི ཏ་ད་ཧེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཀ་པི་ལོ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི. སཱ་པི་སྶ མཱ་ཏཱ ཙ བྷ་གི་ནཱི ཙ ཏ་སྶེ་ཝ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པེ་ས་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ.
ཏ་སྨིཾ པ་ན ཀཱ་ལེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ པུ་རི་སཱ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱ ཛ་ན་པ་ད་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་དྡྷཱ པ་ལཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ནོ, བྷ་ནྟེ, ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱི་ལ་ས་དི་སཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་པི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ཐེ་རོ ཨོ་ཝ་དི – ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ཝོ ནེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ན མ་ནོ་པ་དོ་སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ཛ་ན་པ་ད་མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནཱ ཏེ ཙོ་རེ དི་སྭཱ ས་བྦེ ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སུཾ. ཏེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ, ཙོ་ར་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ཛེ་ཊྛ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི.
ཏེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་དྭཱ་རེ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ཀུ་ལི་ཀེ ཀེ་ཝ་ཊྚ་གཱ་མེ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཀེ་ཝ་ཊྚ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་སྶ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི, ཨི་ཏ་རེ ཨི་ཏ་རེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ག་ཧ་ཎ་ཉྩ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཉྩ ཨ་ཧོ་སི. ཀེ་ཝ་ཊྚ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨི་མ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨ་ཉྙེ་པི དཱ་ར་ཀཱ ཨ་ཛྫ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི པ་རི་ཡེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་བྦེ་སཾ པོ་སཱ་ཝ་ནི་ཀཾ དཱ་པེ་སི. ཏེ ས་བྦེ་པི ས་ཧ་པཾ་སུ་ཀཱི་ལ༹་ཀཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་སཾ ཀེ་ཝ་ཊྚ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་པུ་ཏྟོ་ཝ ཡ་ས་ཏོ ཙ ཏེ་ཛ་ཏོ ཙ ཨ་གྒ་པུ་རི་སོ ཨ་ཧོ་སི.
ཀ་པི་ལོ་པི ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ དུ་གྒ་ནྡྷ་མུ་ཁོ མ་ཙྪོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ‘‘མ་ཙྪེ བ་ནྡྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཛཱ་ལཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་དི་ཡཱ ཁི་པིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཾ སོ མ་ཙྪོ པཱ་ཝི་སི. ཏཾ དི་སྭཱ ས་བྦེ ཀེ་ཝ་ཊྚ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཀཾ་སུ – ‘‘པུ་ཏྟཱ ནོ པ་ཋ་མཾ མ་ཙྪེ བ་ནྡྷ་ནྟཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཙྪཾ བ་ནྡྷིཾ་སུ, ཨི་དཱ་ནི ནོ རཱ་ཛཱ བ་ཧུ་དྷ་ནཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་པི ཁོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ མ་ཙྪཾ ནཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ནཱ་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ར་ཉྙཱ་པི ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཙྪོ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. རཱ་ཛཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ མ་ཙྪཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མ་ཙྪཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. མ་ཙྪེ་ན མུ་ཁེ ཝི་ཝ་ཊ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷཾ ཨ་ཧོ་སི. རཱ་ཛཱ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀ་སྨཱ, བྷ་ནྟེ, མ་ཙྪོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ ཛཱ་ཏོ, ཀ་སྨཱ ཙ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ དུ་གྒ་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི?
ཨ་ཡཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀ་སྶ་པ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཀ་པི་ལོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ ལཱ་བྷ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་པ་རི་བྷཱ་ས་ཀོ, ཏ་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་སི, སོ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ན ཨི་དཱ་ནི མ་ཙྪོ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏོ. ཡཾ པ་ན སོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ་ཙེ་སི, བུ་དྡྷ་སྶ ཙ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་སི, ཏ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཨི་མཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་པ་རི་བྷཱ་ས་ཀོ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ན་སྶ མུ་ཁ་ཏོ དུ་གྒ་ནྡྷོ ཝཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཐཱ་པེ་མི ནཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ཀ་ཐཱ་པེ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི – ‘‘ཏྭཾ་སི ཀ་པི་ལོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ ཀ་པི་ལོ’’ཏི. ‘‘ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་ཏོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀོ ཏེ སཱ་ག་ཏོ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ’’ཏི? ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘མཱ་ཏཱ པ་ན ཏེ སཱ་དྷི་ནཱི ཀ་ཧ’’ནྟི? ‘‘མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི ཙ ཏེ ཏཱ་པ་ནཱ ཀ་ཧ’’ནྟི? ‘‘མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏྭཾ ཀ་ཧཾ ག་མི་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་མེ་ཝ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ནཱ་ཝཾ སཱི་སེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སཾ་ཝི་གྒོ ཨ་ཧོ་སི ལོ་མ་ཧ་ཊྛ་ཛཱ་ཏོ.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨེ་ཏ་དཱ་ཧུ ཝ་སུ་ཏྟ་མ’’ནྟི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ (སུ. ནི. ༢༧༦) ཀ་པི་ལ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༣༤. ‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ པ་མ་ཏྟ་ཙཱ་རི་ནོ, ཏ་ཎྷཱ ཝ་ཌྜྷ་ཏི མཱ་ལུ་ཝཱ ཝི་ཡ;
སོ པླ་ཝ་ཏཱི ཧུ་རཱ ཧུ་རཾ, ཕ་ལ་མི་ཙྪཾ་ཝ ཝ་ན་སྨི ཝཱ་ན་རོ.
༣༣༥. ‘‘ཡཾ ཨེ་སཱ ས་ཧ་ཏེ ཛ་མྨཱི, ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ;
སོ་ཀཱ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཝ་ཊྛཾ་ཝ བཱི་ར་ཎཾ.
༣༣༦. ‘‘ཡོ ཙེ་ཏཾ ས་ཧ་ཏེ ཛ་མྨིཾ, ཏ་ཎྷཾ ལོ་ཀེ དུ་ར་ཙྩ་ཡཾ;
སོ་ཀཱ ཏ་མྷཱ པ་པ་ཏ་ནྟི, ཨུ་ད་བི་ནྡུ་ཝ པོ་ཀྑ་རཱ.
༣༣༧. ‘‘ཏཾ ཝོ ཝ་དཱ་མི བྷ་དྡཾ ཝོ, ཡཱ་ཝ་ནྟེ་ཏྠ ས་མཱ་ག་ཏཱ;
ཏ་ཎྷཱ་ཡ མཱུ་ལཾ ཁ་ཎ་ཐ, ཨུ་སཱི་ར་ཏྠོ་ཝ བཱི་ར་ཎཾ;
མཱ ཝོ ན་ལ༹ཾ་ཝ སོ་ཏོ་ཝ, མཱ་རོ བྷ་ཉྫི པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ པ་མ་ཏྟ་ཙཱ་རི་ནོཏི ས་ཏི་ཝོ་སྶ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་མཱ་དེ་ན པ་མ་ཏྟ་ཙཱ་རི་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི. ཡ་ཐཱ པ་ན རུ་ཀྑཾ སཾ་སི་བྦ་ནྟཱི པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ནྟཱི ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་ཡ མཱ་ལུ་ཝཱ་ལ་ཏཱ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཚ དྭཱ་རཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པླ་ཝ་ཏཱི ཧུ་རཱ ཧུ་རནྟི སོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་ཝེ བྷ་ཝེ ཨུ་པླ་ཝ་ཏི དྷཱ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ ཝི་ཡཱ་ཏི? ཕ་ལ་མི་ཙྪཾ་ཝ ཝ་ན་སྨི ཝཱ་ན་རོ, ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་ཕ་ལཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ་ན་རོ ཝ་ན་སྨིཾ དྷཱ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་ཁཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་མྤི མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘སཱ་ཁཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ནྣི་སི་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཧུ་རཱ ཧུ་རཾ དྷཱ་ཝ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཡནྟི ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨེ་སཱ ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛ་མྨཱི ཝི་སཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་པུ་པྥ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཝ་སྶཱ་ནེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་སྶ་ནྟེ་ན དེ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཝ་ཊྛཾ བཱི་ར་ཎ་ཏི་ཎཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀཱ སོ་ཀཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ར་ཙྩ་ཡནྟི ཡོ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ དུ་ར་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཎྷཾ ས་ཧ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་མྷཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀཱ སོ་ཀཱ པ་པ་ཏ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པོ་ཀྑ་རེ པ་དུ་མ་པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུ ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏཾ ཝོ ཝ་དཱ་མཱིཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཧཾ ཏུ་མྷེ ཝ་དཱ་མི. བྷ་དྡཾ ཝོཏི བྷ་དྡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཧཾ ཀ་པི་ལོ ཝི་ཡ ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱུ་ལནྟི ཨི་མི་སྶཱ ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན མཱུ་ལཾ ཁ་ཎ་ཐ. ཀིཾ ཝི་ཡཱ་ཏི? ཨུ་སཱི་ར་ཏྠོ་ཝ བཱི་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཨུ་སཱི་རེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀོ པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཀུ་དཱ་ལེ་ན བཱི་ར་ཎཾ ཁ་ཎ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ མཱུ་ལཾ ཁ་ཎ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ ཝོ ན་ལ༹ཾ་ཝ སོ་ཏོ་ཝ, མཱ་རོ བྷ་ཉྫི པུ་ན་པྤུ་ནནྟི མཱ ཏུ་མྷེ ན་དཱི་སོ་ཏེ ཛཱ་ཏཾ ན་ལ༹ཾ མ་ཧཱ་ཝེ་གེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ ན་དཱི་སོ་ཏོ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ མ་ར་ཎ་མཱ་རོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཀེ་ཝ་ཊྚ་པུ་ཏྟཱ སཾ་ཝེ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི.
ཀ་པི་ལ་མ་ཙྪ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ
ཡ་ཐཱ་པི མཱུ་ལེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ གཱུ་ཐ་སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཨེ་ཀཾ སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཾ དི་སྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ སི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མུ་ཁ་ཝི་ཝ་ར་ནི་གྒ་ཏཾ ད་ནྟོ་བྷཱ་ས་མ་ཎྜ་ལཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཧེ་ཏུ སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་སྶ་སེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀ’’ནྟི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཨེ་སཱ ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ སཱ་མ་ནྟཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨ་གྷོ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་བྦ་རཱི ནཱ་མ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་རཱི་ར་ཝ་ལ་ཉྫ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛཱ པུ་ལ༹་ཝ་ཀ་རཱ་སིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ པུ་ལ༹་ཝ་ཀ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. སཱ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ པུ་ན ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལུ་ལ་མཱ་ནཱ ཨི་དཱ་ནི སཱུ་ཀ་ར་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི, ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ མ་ཡཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་ཏ་ནྟི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་པྤ་མུ་ཁཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་ཧ་ནྟཾ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ སཾ་ཝེ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༣༨. ‘‘ཡ་ཐཱ་པི མཱུ་ལེ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝེ ད་ལ༹ྷེ,
ཚི་ནྣོ་པི རུ་ཀྑོ པུ་ན་རེ་ཝ རཱུ་ཧ་ཏི;
ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ནུ་ས་ཡེ ཨ་ནཱུ་ཧ་ཏེ,
ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི དུ་ཀྑ་མི་དཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
༣༣༩. ‘‘ཡ་སྶ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི སོ་ཏཱ, མ་ནཱ་པ་ས་ཝ་ནཱ བྷུ་སཱ;
མ་ཧཱ་ཝ་ཧ་ནྟི དུ་དྡི་ཊྛིཾ, ས་ངྐ་པྤཱ རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཱ.
༣༤༠. ‘‘ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷི སོ་ཏཱ, ལ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ ཏི་ཊྛ་ཏི;
ཏ་ཉྩ དི་སྭཱ ལ་ཏཾ ཛཱ་ཏཾ, མཱུ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཚི་ནྡ་ཐ.
༣༤༡. ‘‘ས་རི་ཏཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ,
སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཛ་ནྟུ་ནོ;
ཏེ སཱ་ཏ་སི་ཏཱ སུ་ཁེ་སི་ནོ,
ཏེ ཝེ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱུ་པ་གཱ ན་རཱ.
༣༤༢. ‘‘ཏ་སི་ཎཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏཱ པ་ཛཱ,
པ་རི་ས་པྤ་ནྟི ས་སོ་ཝ བ་ནྡྷི་ཏོ;
སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ས་ཏྟ་ཀཱ,
དུ་ཀྑ་མུ་པེ་ནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙི་རཱ་ཡ.
༣༤༣. ‘‘ཏ་སི་ཎཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏཱ པ་ཛཱ,
པ་རི་ས་པྤ་ནྟི ས་སོ་ཝ བ་ནྡྷི་ཏོ;
ཏ་སྨཱ ཏ་སི་ཎཾ ཝི་ནོ་ད་ཡེ,
ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟ ཝི་རཱ་ག་མ་ཏྟ་ནོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མཱུ་ལེཏི ཡ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཏེ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱུ་ལེ ཚེ་ད་ན་ཕཱ་ལ་ན་པཱ་ཙ་ན་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝེ ཐི་ར་པ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ད་ལ༹ྷེ སོ རུ་ཀྑོ ཨུ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་པི སཱ་ཁཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པུ་ན་དེ་ཝ རཱུ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཚ་དྭཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཧ་ཏེ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ‘‘ཨི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶཱུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི བཱ་ཧི་ར་སྶཱུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཏི་ཡཱ སོ་ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ མ་ནཱ་པེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ས་ཝ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པ་ས་ཝ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ བྷུ་སཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་པ་ནྣ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ དུ་དྡི་ཊྛིཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཱ ས་ངྐ་པྤཱ ཝ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཝ་ནྟི ས་བྦ་དྷི སོ་ཏཱཏི ཨི་མེ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ས་ཝ་ན་ཏོ, ས་བྦཱ་པི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ…པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཏོ ས་བྦ་དྷི ས་ཝ་ནྟི ནཱ་མ. ལ་ཏཱཏི པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་སི་བྦ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ལ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ལ་ཏཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཚ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཉྩ དི་སྭཱཏི ཏཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ལ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན དི་སྭཱ. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་ཏྠེ་ན ཝ་ནེ ཛཱ་ཏཾ ལ་ཏཾ ཝི་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ མཱུ་ལེ ཚི་ནྡ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་རི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ཊཱ་ནི པ་ཡཱ་ཏཱ་ནི. སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ, ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ་མ་ཀྑི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀ་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི སོ་མ་ན་སྶཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ སཱ་ཏ་སི་ཏཱཏི ཏེ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སི་ཀཱ པུ་གྒ་ལཱ སཱ་ཏ་ནི་སྶི་ཏཱ སུ་ཁ་ནི་སྶི་ཏཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཁེ་སི་ནོ སུ་ཁ་པ་རི་ཡེ་སི་ནོ བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ ཝེཏི ཡེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་རཱ, ཏེ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱུ་པ་གཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. པ་ཛཱཏི ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཏཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན ཏ་སི་ཎཱ་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ.
བ་ནྡྷི་ཏོཏི ལུ་དྡེ་ན ཨ་ར་ཉྙེ བ་དྡྷོ ས་སོ ཝི་ཡ པ་རི་ས་པྤ་ནྟི བྷཱ་ཡ་ནྟི. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ས་ཏྟ་ཀཱཏི ད་ས་ཝི་དྷེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྒེ་ན ཙེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་དྷེ་ན རཱ་ག་ས་ངྒཱ་དི་ནཱ ཙ ས་ཏྟཱ བ་དྡྷཱ ཏ་སྨིཾ ཝཱ ལ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཙི་རཱ་ཡཱཏི ཙི་རཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏ་སི་ཎཱ་ཡ པུ་ར་ཀྑ་ཏཱ པ་ལི་ཝེ་ཋི་ཏཱ ས་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་རཱ་གཾ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ག་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠེ་ནྟོ ཨཱ་ཀ་ངྐ་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཏཾ ཏ་སི་ཎཾ ཝི་ནོ་ད་ཡེ པ་ནུ་དི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
སཱ་པི ཁོ སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི་ཡཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སུ་པྤཱ་ར་ཀ་པ་ཊྚ་ནེ ཨ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཀཱ་ཝཱི་ར་པ་ཊྚ་ནེ ནཱ་ཝི་ཀ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་རེ ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་སྶེ་ཝ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་ཡ བྷོ་ཀྐ་ནྟ་གཱ་མེ སུ་མ་ན་སྶ ནཱ་མ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ནཱ་མེ་ན སུ་མ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཐ་སྶཱ པི་ཏཱ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཚ་ཌྜི་ཏེ དཱི་གྷ་ཝཱ་པི་ར་ཊྛཾ ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་མུ་ནི་གཱ་མེ ནཱ་མ ཝ་སི. ཏ་ཏྠ ནཾ དུ་ཊྛ་གཱ་མ་ཎི་ར་ཉྙོ ཨ་མ་ཙྩོ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་ཨ་ཏི་མྦ་རོ ནཱ་མ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ག་ཏོ དི་སྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ མ་ངྒ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་ཎྞ་གཱ་མཾ ག་ཏོ. ཨ་ཐ ནཾ ཀོ་ཊི་པ་བྦ་ཏ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི མ་ཧཱ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ ཋི་ཏོ དི་སྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་སི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་ཨ་ཏི་མྦ་ར་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶ བྷ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ, ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི. སཱ ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གཱ སཱ་མི་ཀཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན པ་ཉྩ་བ་ལ་ཀ་ཏྠེ་རཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏི་སྶ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. པ་ཙྪཱ ད་མི་ལ༹་མ་དྡ་ནེ ཀ་ཏེ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ བྷོ་ཀྐ་ནྟ་གཱ་མ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱི ཀ་ལླ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་སཱི་ཝི་སོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ནྟཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
སཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི པུ་ཙྪི་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ས་བྦཾ ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཎྜ་ལཱ་རཱ་མ་ཝཱ་སི་ནཱ དྷ་མྨ་པ་ད་བྷཱ་ཎ་ཀ་མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སེ་ན་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ སཱི་ས་ཙྪེ་དཾ པ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སེ་ཊྛི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སཱུ་ཀ་ར་ཡོ་ནིཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མིཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ སུ་པྤཱ་ར་ཀ་པ་ཊྚ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཀཱ་ཝཱི་ར་པ་ཊྚ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་རཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ བྷོ་ཀྐ་ནྟ་གཱ་མ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཝི་ས་མེ ཏེ་ར་ས ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ, ས་བྦེ་པི ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི.
སཱུ་ཀ་ར་པོ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཝི་བྦྷ་ནྟ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ཡོ ནི་བྦ་ན་ཐོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏུ་ལ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་སྶ གེ་ཧེ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཝི་བྦྷ་མི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཾ གེ་ཧཱ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ. སོ པཱ་པ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ་ན ཙོ་ར་ཀ་མྨེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བཱ་ཧཾ གཱ་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཀ་སཱ་ཧི ཏཱ་ལེ༹་ནྟཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ན་ཡིཾ་སུ. ཐེ་རོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཏཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ན དྭཱ་རེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ བ་ནྡྷ་ནཾ སི་ཐི་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ ཏ་ཡཱ པ་རི་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏེ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ས་ཏུ་པྤཱ་དཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ‘‘ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནེ་ཏྭཱ གྷཱ་ཏེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི སཱུ་ལེ ཨུ་ཏྟཱ་སེ་སུཾ. སོ ན བྷཱ་ཡ་ཏི ན ས་ནྟ་ས་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཋི་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་སི་ས་ཏྟི་ཏོ་མ་རཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི ཏཾ ཨ་ས་ནྟ་ས་ནྟ་མེ་ཝ དི་སྭཱ ‘‘པ་སྶ་ཐ, བྷོ, ཨི་མཾ པུ་རི་སཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠཱ་ནཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ནེ་ཝ ཚ་མྦྷ་ཏི ན ཝེ་དྷ་ཏི, ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཛཱ་ཏཱ མ་ཧཱ་ནཱ་དཾ ན་དི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. རཱ་ཛཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐ ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀ་མྤི ག་ནྟྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༤༤. ‘‘ཡོ ནི་བྦ་ན་ཐོ ཝ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ,
ཝ་ན་མུ་ཏྟོ ཝ་ན་མེ་ཝ དྷཱ་ཝ་ཏི;
ཏཾ པུ་གྒ་ལ་མེ་ཐ པ་སྶ་ཐ,
མུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ན་མེ་ཝ དྷཱ་ཝ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ པུ་གྒ་ལོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ན་ཐཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦ་ན་ཐོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཏ་པོ་ཝ་ནེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ནཱ མུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ན་མེ་ཝ དྷཱ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཐ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་སྶ་ཐ, ཨེ་སོ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ མུ་ཏྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་བ་ནྡྷ་ན་མེ་ཝ དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་མཾ པ་ན དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ སོ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ སཱུ་ལ་གྒེ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ཝི་བྦྷ་ནྟ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
ན ཏཾ ད་ལ༹ྷནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར ཀཱ་ལེ བ་ཧཱུ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ནྠ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མ་ནུ་སྶ་གྷཱ་ཏ་ཀེ ཙོ་རེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ ད་སྶ་ཡིཾ་སུ. ཏེ རཱ་ཛཱ ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑ་ལི་ཀ་བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི བ་ནྡྷཱ་པེ་སི. ཏིཾ་ས་མ་ཏྟཱ་པི ཁོ ཛཱ་ན་པ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ ཙོ་རེ དི་སྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ ཨ་མྷེ་ཧི པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟེ་ཧི བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ བ་ཧཱུ ཙོ་རཱ ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ཧི བ་དྡྷཱ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ དི་ཊྛཱ, ཏེ ཏཱ་ནི བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཏེ་ཧི བ་ནྡྷ་ནེ་ཧི ཐི་ར་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི པུ་ཙྪིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀིཾ བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ནཱ་མེ་ཏཱ་ནི, ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙ་པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དཱི་སུ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏ་གུ་ཎེ་ན ས་ཧ་སྶ་གུ་ཎེ་ན ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གུ་ཎེ་ན ཐི་ར་ཏ་རཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟ་མྤི པ་ནེ་ཏཾ དུ་ཙྪི་ནྡ་ནི་ཡཾ བ་ནྡྷ་ནཾ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་པ་ཎྜི་ཏཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི –
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ དུ་གྒ་ཏ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟ་སྶ པི་ཏཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. སོ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏ་རཾ པོ་སེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨེ་ཀཾ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏ་རཾ གེ་ཧེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. བྷ་རི་ཡཱ་ཡ་པི་སྶ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. སོ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ, ‘‘བྷ་དྡེ, ཏྭཾ བྷ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ, ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་མི, ན་ནུ ག་བྦྷོ མེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, མ་ཡི ཝི་ཛཱ་ཏཱ་ཡ དཱ་ར་ཀཾ དི་སྭཱ པ་བྦ་ཛི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཝི་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ, ‘‘བྷ་དྡེ, ཏྭཾ སོ་ཏྠི་ནཱ ཝི་ཛཱ་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ‘‘པུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་ཝ ཐ་ན་པཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ག་བྦྷཾ ག་ཎྷི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ནཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ཨ་ནཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ལཱ་ཡི. ཨ་ཐ ནཾ ན་ག་ར་གུ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. སོ ‘‘ཨ་ཧཾ, སཱ་མི, མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀོ ནཱ་མ, ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐ མ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་ཀཱི་ལཱ༹་ཡ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ཝི་ཧཱ་སི. སོ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ནཱ་མ མེ དུ་ཙྪི་ནྡ་ནི་ཡཾ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ ཚི་ནྣ’’ནྟི ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨུ་དཱ་ནི་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༤༥. ‘‘ན ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཡ་དཱ་ཡ་སཾ དཱ་རུ་ཛ་པ་བྦ་ཛ་ཉྩ;
སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ,
པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ.
༣༤༦. ‘‘ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ སི་ཐི་ལཾ དུ་པྤ་མུ་ཉྩཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི,
ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དྷཱི་རཱཏི བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སཱ ཡཾ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཡ་སཱ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཨཱ་ཡ་སཾ, ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ དཱ་རུ་ཛཾ, ཡ་ཉྩ པ་བྦ་ཛ་ཏི་ཎེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ཧི ར་ཛྫུཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཾ, ཏཾ ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚི་ནྡི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐི་ར་ནྟི ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི སཱ་ར་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཏྟཱ, བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སཱུཏི མ་ཎཱི་སུ ཙེ་ཝ ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ ཙ, མ་ཎི་ཝི་ཙི་ཏྟེ་སུ ཝཱ ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ. ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷནྟི ཡེ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ སོ རཱ་གོ ཙ ཡཱ པུ་ཏྟ་དཱ་རེ་སུ ཨ་པེ་ཀྑཱ ཏ་ཎྷཱ, ཨེ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ཡཾ བ་ནྡྷ་ན་ཉྩ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སཱ ད་ལ༹ྷ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨོ་ཧཱ་རི་ནནྟི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ. སི་ཐི་ལནྟི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ཝི་ཙ་མྨ་མཾ་སཱ་ནི ན ཚི་ནྡ་ཏི, ལོ་ཧི་ཏཾ ན ནཱི་ཧ་ར་ཏི, བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཐ་ལ་པ་ཐ་ཛ་ལ་པ་ཐཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཱ་ནི ཀཱ་ཏུཾ དེ་ཏཱི་ཏི སི་ཐི་ལཾ. དུ་པྤ་མུ་ཉྩནྟི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀ་ཙྪ་པོ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི དུ་པྤ་མུ་ཉྩཾ. ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་མྤི ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཁ་གྒེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་རི་བྦ་ཛ་ནྟི, པ་ཀྐ་མ་ནྟི པ་བྦ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཁེ་མཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཁེ་མཾ ནཱ་མ ར་ཉྙོ བི་མྦི་སཱ་ར་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏྠི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར རཱུ་པ་སྶ དོ་སཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ པ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ན ཨི་ཙྪི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ རཱུ་པ་མ་ད་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི གཱི་ཏཱ་ནི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ན་ཊཱ་དཱི་ནཾ དཱ་པེ་སི. ཏེ་སཾ ཏཱ་ནི གཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཝི་ཡ ཨ་སུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ‘‘ཀ་ཏ་རཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ གཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཝཱི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནུ་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་ཝ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སྶེ ཋ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པཾ ཨི་ཏྠིཾ ནི་མྨི་ནི. ཁེ་མཱ, དེ་ཝཱི་པི པ་ཝི་ས་མཱ་ནཱ་ཝ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ རཱུ་པ་སྶ དོ་སཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨི་ཏྠཱི བཱི་ཛ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ, ནཱ་ཧཾ ཨི་མི་སྶཱ ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ཨུ་པེ་མི, ན མ་ཡཱ ཨཱི་དི་སཾ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ, ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི མ་ཉྙེ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ་ས་དྡ་མྤི ཨ་ནི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ཧུ་མཱ་ན་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ རཱུ་པཾ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཊྛི་མ་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. ཁེ་མཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ནཱ་མེ་ཏཾ རཱུ་པཾ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟཾ, ན་ཏྠི ཝ་ཏ ཨི་མ་སྨིཾ རཱུ་པེ སཱ་རོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶཱ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ‘‘ཁེ་མེ, ཏྭཾ ‘ཨི་མ་སྨིཾ རཱུ་པེ སཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི’ཏི ཙི་ནྟེ་སི, པ་སྶ དཱ་ནི་སྶ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ཁེ་མེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ’’ནྟི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༣༥༤);
སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘ཁེ་མེ, ཨི་མེ ས་ཏྟཱ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ དོ་ས་པ་དུ་ཊྛཱ མོ་ཧ་མཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ལ་གྒ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༤༧. ‘‘ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི སོ་ཏཾ,
ས་ཡཾ ཀ་ཏཾ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན ཝ་ཛ་ནྟི དྷཱི་རཱ,
ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ས་བྦ་དུ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལནྟི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ སུ་ཏྟ་ཛཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཋཱ་ནེ ནཱ་བྷི་མ་ཎྜ་ལེ ནི་པ་ནྣོ པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་ཏི་ཏཾ པ་ཊ་ངྒཾ ཝཱ མ་ཀྑི་ཀཾ ཝཱ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ར་སཾ པི་ཝི་ཏྭཱ པུ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡེ ས་ཏྟཱ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ དོ་ས་པ་དུ་ཊྛཱ མོ་ཧ་མཱུ་ལ༹ྷཱ ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི, ཏེ ཏཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མཾ. ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན ཝ་ཛ་ནྟི དྷཱི་རཱཏི པ་ཎྜི་ཏཱ ཨེ་ཏཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ནི་རཱ་ལ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་དུ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཛ་ནྟི, ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཁེ་མཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཏྠཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁེ་མཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. བྷ་ནྟེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ནཾ, ཨ་ལཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ནཱ་ཏི. སཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཁེ་མཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨུ་གྒ་སེ་ན་ཝ་ཏྠུ
མུ་ཉྩ པུ་རེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་གྒ་སེ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀི་ར ན་ཊཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཝཱ ཚ་མཱ་སེ ཝཱ པ་ཏྟེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ར་ཉྙོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ས་མ་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རེ ཨུ་ཀྑེ་པ་དཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟོ ན་ཏྠི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ མ་ཉྩཱ་ཏི་མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ཋ་ཏྭཱ ས་མ་ཛྫཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨ་ཐེ་ཀཱ ལ་ངྒྷི་ཀ་དྷཱི་ཏཱ ཝཾ་སཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མ་མཱ་ནཱ ན་ཙྩ་ཏི ཙེ་ཝ གཱ་ཡ་ཏི ཙ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨུ་གྒ་སེ་ནོ ནཱ་མ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཉྩཱ་ཏི་མ་ཉྩེ ཋི་ཏོ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཝི་ཀྑེ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏཾ ལ་བྷ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ མེ ཨི་དྷེ་ཝ མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ཛྫི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི, ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀིཾ ཏེ རུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏོ་པི ‘‘ཏཾ མེ ན་ཊ་དྷཱི་ཏ་རཾ ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ མེ ཨི་དྷེ་ཝ མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཏཱ་ཏ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི, ཨ་ཉྙཾ ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ལ་སྶ ཙ བྷོ་གཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ་སྶ པི་ཏཱ བ་ཧུཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་པི ཏཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷཱི་ཏ་རཾ མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་སྶ དེ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཧི་ཎི. སོ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་མི, ས་ཙེ པ་ན སོ ཨི་མཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏེ་ན ཧི ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཏུ, ད་སྶཱ་མི་སྶ དྷཱི་ཏ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པུ་ཏྟ་སྶ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ནཱ་ཊ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཏ་སྶ དྷཱི་ཏ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་སུ སི་པྤཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི.
སཱ་པི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀཱི་ལཱ༹་པ་ཡ་མཱ་ནཱ ‘‘ས་ཀ་ཊ་གོ་པ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ, བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཛཱ་ན་ཀ་སྶ པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. སོ་པི ནེ་སཾ ས་ཀ་ཊ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ གོ་ཎཱ་ནཾ ཏི་ཎཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, སི་པྤ་ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ ལ་དྡྷ་བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཧ་ར་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཀི་ར ས་ནྡྷཱ་ཡ སཱ ཨི་ཏྠཱི པུ་ཏྟཾ ཀཱི་ལཱ༹་པ་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ཏི. སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཏ་སྶཱ གཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་ཙྪི – ‘‘མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཧཾ པ་ལཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སཱ ‘‘ཀིཾ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཡཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཝཱ’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་དེ་ཝ གཱི་ཏཾ གཱ་ཡ་ཏི. སཱ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ དྷ་ན་ལཱ་བྷ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཏཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ན མ་ཉྙ་ཏི. སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཡཾ མཱ་ནོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ‘‘སི་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཧོ་ཏུ, སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་སུ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ན་ཀ་སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དཱི་སུ སི་པྤཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨུ་གྒ་སེ་ནོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ སི་པྤཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་སི.
ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ མ་ཉྩཱ་ཏི་མ་ཉྩཱ་ད་ཡོ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. སོ་པི ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠཾ ཝཾ་སཾ ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཛཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘སྭེ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ སི་པྤཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ནྣི་པ་ཏི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཨ་ཧཾ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཾ གཱ་ཐཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨུ་གྒ་སེ་ནོ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི. ས་ཏྠཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཀཱ་ལཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཨུ་གྒ་སེ་ནོ་པི ས་ཏྠ་རི ཨ་ནྟོ་ན་ག་རཾ ཨ་པ་ཝི་ཊྛེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ནྣཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ཉྙཾ ད་ཏྭཱ ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ ཝཱ་རེ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཏྠཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཏཾ པ་རི་སཱ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་སི. ཨུ་གྒ་སེ་ནོ པ་རི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ན མཾ པ་རི་སཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟོ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་པྤཾ, ས་ཏྠ་རི ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ པ་རི་སཱ མཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་ར་མེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, མོ་གྷཾ ཝ་ཏ མེ སི་པྤ་ད་སྶ་ནཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི.
ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ, མོ་གྒ་ལླཱ་ན, སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཝ་དེ་ཧི ‘སི་པྤཾ ཀི་ར ད་སྶེ་ཏཱུ’’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ག་ནྟྭཱ ཝཾ་ས་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཋི་ཏོ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨི་ངྒྷ པ་སྶ ན་ཊ་པུ་ཏྟ, ཨུ་གྒ་སེ་ན མ་ཧ་བྦ་ལ;
ཀ་རོ་ཧི ར་ངྒཾ པ་རི་སཱ་ཡ, ཧཱ་ས་ཡ་སྶུ མ་ཧཱ་ཛ་ན’’ནྟི.
སོ ཐེ་ར་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ མ་ཉྙེ མ་མ སི་པྤཾ པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨི་ངྒྷ པ་སྶ མ་ཧཱ་པ་ཉྙ, མོ་གྒ་ལླཱ་ན མ་ཧི་དྡྷི་ཀ;
ཀ་རོ་མི ར་ངྒཾ པ་རི་སཱ་ཡ, ཧཱ་ས་ཡཱ་མི མ་ཧཱ་ཛ་ན’’ནྟི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཝ ཙུ་དྡ་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘ཨུ་གྒ་སེ་ན, པ་ཎྜི་ཏེ་ན ནཱ་མ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་ལ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི མུ་ཙྩི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༤༨. ‘‘མུ་ཉྩ པུ་རེ མུ་ཉྩ པ་ཙྪ་ཏོ,
མ་ཛ྄ཛྷེ མུ་ཉྩ བྷ་ཝ་སྶ པཱ་ར་གཱུ;
ས་བྦ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ,
ན པུ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཾ ཨུ་པེ་ཧི་སཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མུ་ཉྩ པུ་རེཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་ལ་ཡཾ ནི་ཀ་ནྟིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ གཱ་ཧཾ པ་རཱ་མཱ་སཾ ཏ་ཎྷཾ མུ་ཉྩ. པ་ཙྪ་ཏོཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ་པི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་ལ་ཡཱ་དཱི་ནི མུ་ཉྩ. མ་ཛ྄ཛྷེཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ་པི ཏཱ་ནི མུ་ཉྩ. བྷ་ཝ་སྶ པཱ་ར་གཱུཏི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི བྷ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པཱ་ར་གཱུ པཱ་ར་ངྒ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏེ ཝི་མུ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པུ་ན ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནི ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ་པི ཝཾ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཝཾ་ས་ཏོ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ཊྛ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་རོ ས་ཊྛི་ཝ་སྶི་ཀ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ཨུ་གྒ་སེ་ན, ས་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་སྶ ཏེ ཝཾ་ས་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཨོ་ཏ་ར་ནྟ་སྶ བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨུ་གྒ་སེ་ནོ ‘ན བྷཱ་ཡཱ་མཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ པུ་ཏྟེ་ན ཨུ་གྒ་སེ་ནེ་ན ས་དི་སཱ ཚི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷཱ་ཡ་ནྟི, ན ཏ་ས་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒེ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཡོ ཝེ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི;
ས་ངྒཱ་ཏི་གཾ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༩༧; སུ. ནི. ༦༢༦);
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ན་ཊ་དྷཱི་ཏ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ན་ཊེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཀིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི? ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཙེ་ཏི་ཡེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཝཱ་སི་ནོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ བ་ཧུཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཡཱ་ན་ཀེ་སུ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ ཐེ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟཾ པ་སྶིཾ་སུ. ཨ་ཐེ་ཀཱ ཀུ་ལ་དྷཱི་ཏཱ ཐེ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘སཱ་མི, ཨ་ཡྻོ, པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི, ཡཱ་ན་ཀེ ཙ ནོ བ་ཧུཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, པ་ཏྟ་མ་སྶ ཨཱ་ཧ་ར, བྷི་ཀྑཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི. སོ ཏཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་པི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་རིཾ་སུ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ བྷཱ་གི་ནོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. སོ་པི ཐེ་རོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏེ་སཾ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ དི་སྭཱ སཱ ཨི་ཏྠཱི སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ, ཨ་ཡྻོ, སི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ན་ཊ་ཀཱ་ར་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སཱ་མི་ཀོ་པི་སྶཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, བྷ་དྡེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨི་དཾ ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ. ཏེ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ སཱ ཨི་ཏྠཱི ན་ཊ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, པུ་རི་སོ སེ་ཊྛི་གེ་ཧེ. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་དྡེ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ ན་ཊེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཙ་རི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. སཱ་པི ན་ཊ་དྷཱི་ཏཱ ‘‘ཡཱ མེ སཱ་མི་ཀ་སྶ ག་ཏི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི སཱ ཨེ་ཝ ག་ཏཱི’’ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
ཨུ་གྒ་སེ་ན་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཙཱུ་ལ༹་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏ་ཝ་ཏྠུ
ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཐི་ཏ་སྶཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཙཱུ་ལ༹་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ས་ལཱ་ཀ་གྒེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ལཱ་ཀ་ཡཱ་གུཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ པི་ཝི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨེ་ཀཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ དི་སྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, པུ་ན པཱ་ནཱི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་དཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. སཱ་པི་སྶ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཡཱ་གུ་མྤི ད་ཏྭཱ པུ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི. ས་ནྟི་ཀེ ཙ་སྶ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མ་སྨིཾ གེ་ཧེ ན ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི ནཱ་མ, ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཡཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀ་མ་ནུ་སྶ་མེ་ཝ ན ལ་བྷཱ་མཱ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི. སོ ཀ་ཐི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀི་སོ ཨུ་པྤ་ཎྜུ་པ་ཎྜུ་ཀ་ཛཱ་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་མྷི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཡིཾ་སུ. ཏེ་པི ནཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏྭཾ མཱ་དི་ས་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’ཏི ཝཱ ‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’ཏི ཝ་དཱ་པེ་སི, བྷཱ་རི་ཡཾ ཏེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀཱ མཾ ཨི་ཏྠཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑུ, ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཨེ་ཏཾ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཾ. སཱ ཧི པུ་བྦེ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨ་གྒ་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཾ་མུ་ཧུ་ཏྟ་དི་ཊྛ་ཀེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ –
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཙཱུ་ལ༹་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཀྐ་སི་ལཱ་ཡཾ དི་སཱ་པཱ་མོ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཏུ་ཊྛེ་ན དི་ནྣཾ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊ་ཝི་མུ་ཁེ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཀ་ཎྜེ་ཧི ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཙོ་རེ མཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཎྜེ་སུ ཁཱི་ཎེ་སུ ཙོ་ར་ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་དྡེ, ཨ་སིཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཱ་ཡ ཏ་ངྑ་ཎཾ དི་ཊྛ་ཙོ་རེ སི་ནེ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཙོ་ར་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་སི་ཐ་རུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙོ་རེ་ན དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏ་སྶ མཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ ཙོ་རེ་ན ཙ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ‘‘མ་མྤི ཨེ་སཱ ཨ་ཉྙཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཾ ཝི་ཡ མཱ་རཱ་པེ་སྶ་ཏི, ཀིཾ མེ ཨི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ ན་དིཾ དི་སྭཱ ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རེ ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཏྭཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཧོ་ཧི, ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ བྷ་ཎྜི་ཀཾ ཨུ་ཏྟཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་མ་ན་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ –
‘‘ས་བྦཾ བྷ་ཎྜཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ, པཱ་རཾ ཏི་ཎྞོ་སི བྲཱ་ཧྨ་ཎ;
པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ ལ་ཧུཾ ཁི་པྤཾ, མ་མྤི ཏཱ་རེ་ཧི དཱ་ནི་ཏོ.
‘‘ཨ་ས་ནྠུ་ཏཾ མཾ ཙི་ར་ས་ནྠུ་ཏེ་ན,
ནི་མཱི་ནི བྷོ་ཏཱི ཨ་དྡྷུ་ཝཾ དྷུ་ཝེ་ན;
མ་ཡཱ་པི བྷོ་ཏཱི ནི་མི་ནེ་ཡྻ ཨ་ཉྙཾ,
ཨི་ཏོ ཨ་ཧཾ དཱུ་ར་ཏ་རཾ ག་མི་སྶཾ.
‘‘ཀཱ་ཡཾ ཨེ་ལ༹་ག་ལཱ་གུ་མྦེ, ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཧུ་ཧཱ་སི་ཡཾ;
ན་ཡཱི་དྷ ན་ཙྩཾ ཝཱ གཱི་ཏཾ ཝཱ, ཏཱ་ལ༹ཾ ཝཱ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ཨ་ན་མྷི་ཀཱ་ལེ སུ་སོ་ཎི, ཀིཾ ནུ ཛ་གྒྷ་སི སོ་བྷ་ནེ.
‘‘སི་ངྒཱ་ལ བཱ་ལ དུ་མྨེ་དྷ, ཨ་པྤ་པ་ཉྙོ་སི ཛ་མྦུ་ཀ;
ཛཱི་ནོ མ་ཙྪ་ཉྩ པེ་སི་ཉྩ, ཀ་པ་ཎོ ཝི་ཡ ཛྷཱ་ཡ་སི.
‘‘སུ་ད་སྶཾ ཝ་ཛྫ་མ་ཉྙེ་སཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན དུ་དྡ་སཾ;
ཛཱི་ནཱ པ་ཏི་ཉྩ ཛཱ་ར་ཉྩ, མ་ཉྙེ ཏྭ་ཉྙེ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་སི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ མི་ག་རཱ་ཛ, ཡ་ཐཱ བྷཱ་ས་སི ཛ་མྦུ་ཀ;
སཱ ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ, བྷ་ཏྟུ ཧེ་སྶཾ ཝ་སཱ་ནུ་གཱ.
‘‘ཡོ ཧ་རེ མ་ཏྟི་ཀཾ ཐཱ་ལཾ, ཀཾ་ས་ཐཱ་ལ་མྤི སོ ཧ་རེ;
ཀ་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཏ་ཡཱ པཱ་པཾ, པུ་ན་པེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༥.༡༢༨-༡༣༤) –
ཨི་མཾ པ་ཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏེ ཙཱུ་ལ༹་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་དཱ ཙཱུ་ལ༹་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་ཎྜི་ཏོ ཏྭཾ ཨ་ཧོ་སི, སཱ ཨི་ཏྠཱི ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཡཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ, སི་ངྒཱ་ལ་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ནི་གྒ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀོ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱ ཨི་ཏྠཱི ཏཾ་མུ་ཧུ་ཏྟ་དི་ཊྛ་ཀེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སི་ནེ་ཧེ་ན ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨ་གྒ་པ་ཎྜི་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སི, ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་ཝ ཏ་ཎྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཏཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༤༩. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཐི་ཏ་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ,
ཏི་བྦ་རཱ་ག་སྶ སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ;
བྷི་ཡྻོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི,
ཨེ་ས ཁོ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ཏི བ་ནྡྷ་ནཾ.
༣༥༠. ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེ ཙ ཡོ ར་ཏོ,
ཨ་སུ་བྷཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏེ ས་དཱ ས་ཏོ;
ཨེ་ས ཁོ བྱ་ནྟི ཀཱ་ཧི་ཏི,
ཨེ་ས ཚེ་ཙྪ་ཏི མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཐི་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ནི་མྨ་ཐི་ཏ་སྶ. ཏི་བྦ་རཱ་ག་སྶཱཏི བ་ཧ་ལ་རཱ་ག་སྶ. སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོཏི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་གཱ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ སུ་བྷ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཏ་ཎྷཱཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཚ་དྭཱ་རི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཝ བྷི་ཡྻོ ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨེ་ས ཁོཏི ཨེ་སོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ནཾ ད་ལ༹ྷཾ སུ་ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ས་མེཏི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ས་དཱ ས་ཏོཏི ཡོ ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ ཏཾ ཨ་སུ་བྷ་ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. བྱ་ནྟི ཀཱ་ཧི་ཏཱིཏི ཨེ་ས བྷི་ཀྑུ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ ཏ་ཎྷཾ ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི. མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནནྟི ཨེ་སོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་མྤི ཚི་ནྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.