༢༣. ནཱ་ག་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ཏྟ་ད་ནྟ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཧཾ ནཱ་གོ ཝཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.སཱ་མཱ་ཝ་ཏི་ཝ་ཏྠུ) –
མཱ་ག་ཎྜི་ཡཱ ཏཱ་སཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎི་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནཱ་ག་རཱ་ནཾ ལ་ཉྫཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟཾ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་པོ་རི་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཀྐོ་སེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཏཱི་སུ ར་ཏ་ནེ་སུ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘ཙོ་རོ་སི བཱ་ལོ་སི མཱུ་ལ༹ྷོ་སི ཐེ་ནོ་སི ཨོ་ཊྛོ་སི གོ་ཎོ་སི ག་དྲ་བྷོ་སི ནེ་ར་ཡི་ཀོ་སི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ་སི, ན་ཏྠི ཏུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ག་ཏི, དུ་གྒ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མེ ནཱ་ག་རཱ ཨ་མྷེ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཀུ་ཧིཾ, ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཉྙཾ ན་ག་རཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟེ་སུ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟེ་སུ པུ་ན ཀ་ཏྠ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙཾ ན་ག་རཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟེ་སུ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟེ་སུ ཀུ་ཧིཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙཾ ན་ག་རཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀེ པ་ན ཏེ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦེ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒཱ་མཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཧ་ཏྠི་ས་དི་སོ. ས་ངྒཱ་མཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཏེ ས་རེ ས་ཧི་ཏུཾ བྷཱ་རོ, ཏ་ཐེ་ཝ བ་ཧཱུ་ཧི དུ་སྶཱི་ལེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ས་ཧ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༢༠. ‘‘ཨ་ཧཾ ནཱ་གོ་ཝ ས་ངྒཱ་མེ, ཙཱ་པ་ཏོ པ་ཏི་ཏཾ ས་རཾ;
ཨ་ཏི་ཝཱ་ཀྱཾ ཏི་ཏི་ཀྑི་སྶཾ, དུ་སྶཱི་ལོ ཧི བ་ཧུ་ཛྫ་ནོ.
༣༢༡. ‘‘ད་ནྟཾ ན་ཡ་ནྟི ས་མི་ཏིཾ, ད་ནྟཾ རཱ་ཛཱ་བྷི་རཱུ་ཧ་ཏི;
ད་ནྟོ སེ་ཊྛོ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཡོ་ཏི་ཝཱ་ཀྱཾ ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི.
༣༢༢. ‘‘ཝ་ར་མ་སྶ་ཏ་རཱ ད་ནྟཱ, ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱ ཙ སི་ནྡྷ་ཝཱ;
ཀུ་ཉྫ་རཱ ཙ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ, ཨ་ཏྟ་ད་ནྟོ ཏ་ཏོ ཝ་ར’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ནཱ་གོ་ཝཱཏི ཧ་ཏྠཱི ཝི་ཡ. ཙཱ་པ་ཏོ པ་ཏི་ཏནྟི དྷ་ནུ་ཏོ མུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཝཱ་ཀྱནྟི ཨ་ཊྛ་ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏི་ཏི་ཀྑི་སྶནྟི ཡ་ཐཱ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ སུ་ད་ནྟོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ ཁ་མོ ས་ཏྟི་པ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནི ཙཱ་པ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཏི་ཏེ ས་རེ ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏི་ཝཱ་ཀྱཾ ཏི་ཏི་ཀྑི་སྶཾ, ས་ཧི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་སྶཱི་ལོ ཧཱིཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ བ་ཧུ་དུ་སྶཱི་ལོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏྭཱ གྷ་ཊྚེ་ནྟོ ཙ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་མེ་ཝ མ་མ བྷཱ་རོ. ས་མི་ཏིནྟི ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱི་ལ༹་མ་ཎྜ་ལཱ་དཱི་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ན་མ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ ད་ནྟ་མེ་ཝ གོ་ཎ་ཛཱ་ཏིཾ ཝཱ ཨ་སྶ་ཛཱ་ཏིཾ ཝཱ ཡཱ་ནེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ན་ཡ་ནྟི. རཱ་ཛཱཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧེ་ཝ ཝཱ་ཧ་ནེ་ཧི ག་ཙྪ་ནྟོ རཱ་ཛཱ་པི ད་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་རཱུ་ཧ་ཏི. མ་ནུ་སྶེ་སཱུཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ད་ནྟོ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོ་ཝ སེ་ཊྛོ. ཡོ་ཏི་ཝཱ་ཀྱནྟི ཡོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི ན པ་ཊི་པྥ་ར་ཏི ན ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ད་ནྟོ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་སྶ་ཏ་རཱཏི ཝ་ལ༹་ཝཱ་ཡ ག་དྲ་བྷེ་ན ཛཱ་ཏཱ. ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱཏི ཡཾ ཨ་སྶ་ད་མ་སཱ་ར་ཐི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ ཁི་པྤཾ ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ. སི་ནྡྷ་ཝཱཏི སི་ནྡྷ་ཝ་ར་ཊྛེ ཛཱ་ཏཱ ཨ་སྶཱ. མ་ཧཱ་ནཱ་གཱཏི ཀུ་ཉྫ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་ནོ. ཨ་ཏྟ་ད་ནྟོཏི ཨེ་ཏེ ཨ་སྶ་ཏ་རཱ ཙ སི་ནྡྷ་ཝཱ ཙ ཀུ་ཉྫ་རཱ ཙ ད་ནྟཱ་ཝ ཝ་རཾ, ན ཨ་ད་ནྟཱ. ཡོ པ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ད་ནྟོ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏོ་པི ཝ་རཾ, ས་བྦེ་ཧི་པི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ལ་ཉྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཐི་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་སུ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟོ ས་བྦོ་པི སོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ད་ནྟ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་པུ་བྦ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ན ཧི ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་པུ་བྦ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱི་ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཧ་ཏྠི་ད་མ་ཀཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཧ་ཏྠིཾ ད་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཙེ ཨ་ཡཾ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨི་མཾ ཧ་ཏྠིཾ ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནཱ་མ ཝི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ, ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི. སོ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཧ་ཏྠིཾ སུ་ད་ནྟཾ ད་མེ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཏེ, མོ་གྷ་པུ་རི་ས, ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ད་ནྟེ་ན. ན ཧི ཨེ་ཏེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ན སུ་ད་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ད་མེ་ཧི, ཀིཾ ཏེ ཨེ་ཏེ་སཾ ད་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༢༣. ‘‘ན ཧི ཨེ་ཏེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི, ག་ཙྪེ་ཡྻ ཨ་ག་ཏཾ དི་སཾ;
ཡ་ཐཱ་ཏྟ་ནཱ སུ་ད་ནྟེ་ན, ད་ནྟོ ད་ནྟེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ནཱ་ནི, ན ཧི ཨེ་ཏེ་ཧི ཡཱ་ནེ་ཧི ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པི ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ག་ཏ’’ནྟི ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་དི་སཾ ཏ་ཐཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་ད་ནྟེ་ན ད་ནྟོ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོ ས་པྤ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཏཾ ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ དི་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ད་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ད་མ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ཝ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་པུ་བྦ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. པ་རི་ཛི་ཎྞ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ
དྷ་ན་པཱ་ལོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པ་རི་ཛི་ཎྞ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་རེ་ཀོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཝི་བྷ་ཝོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ཨཱ་ནེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀཾ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཧ་ནྡ ནཾ མ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏེ ཏཾ པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་སྶ དི་ཝཱ ནི་དྡཱ་ཡི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་ནྟཱ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཾ ཏུ་མྷེ ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མ, སེ་ས་དྷ་ན་མྤི ནོ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་དེ་སི. ཏཾ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ནྷ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ སུ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ཏ་ཡཱ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ དི་ནྣཾ ཨ་ཏྠི, ན་ནུ ས་བྦེ་སཾ དྭེ དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཀིཾ སེ་ས་པུ་ཏྟཱ་ནཾ གྷ་ར་སྶ མ་གྒཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི. སོ་པི ‘‘ན་སྶ ཝ་ས་ལཱི’’ཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏ་ཏོ་པི ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ལཱ་པི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་གྷ་ར་མྤི པ་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ པ་ཎྜ་ར་ངྒ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཀཱ་ལཱ་ན་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོ དུ་བྦྷོ་ཛ་ན་དུ་ཀྑ་སེ་ཡྻཱ་ཧི མི་ལཱ་ཏ་ས་རཱི་རོ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཨཱ་ག་མྨ པཱི་ཋི་ཀཱ་ཡ ནི་པ་ནྣོ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་མ་ཎོ ཀི་ར གོ་ཏ་མོ ཨ་བྦྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མུ་ཁོ སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལོ, ས་ཀྐཱ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏུ’’ནྟི. སོ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཾ ས་ཎྛཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཎྜ་མཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ (སཾ. ནི. ༡.༢༠༠) –
ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལོ ལཱུ་ཁོ ལཱུ་ཁ་པཱ་ཝུ་ར་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣེ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀི་ནྣུ ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ལཱུ་ཁོ ལཱུ་ཁ་པཱ་ཝུ་ར་ཎོ’’ཏི. ཨི་དྷ མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་ཏྟཱ, ཏེ མཾ དཱ་རེ་ཧི སཾ་པུ་ཙྪ གྷ་རཱ ནི་ཀྑཱ་མེ་ནྟཱི་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ པུ་ཏྟེ་སུ ཙ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་སུ བྷཱ་ས་སྶུ –
‘‘ཡེ་ཧི ཛཱ་ཏེ་ཧི ན་ནྡི་སྶཾ, ཡེ་ས་ཉྩ བྷ་ཝ་མི་ཙྪི་སཾ;
ཏེ མཾ དཱ་རེ་ཧི སཾ་པུ་ཙྪ, སཱ་ཝ ཝཱ་རེ་ནྟི སཱུ་ཀ་རཾ.
‘‘ཨ་ས་ནྟཱ ཀི་ར མཾ ཛ་མྨཱ, ཏཱ་ཏ ཏཱ་ཏཱ་ཏི བྷཱ་ས་རེ;
ར་ཀྑ་སཱ པུ་ཏྟ་རཱུ་པེ་ན, ཏེ ཛ་ཧ་ནྟི ཝ་ཡོ་ག་ཏཾ.
‘‘ཨ་སྶོ་ཝ ཛི་ཎྞོ ནི་བྦྷོ་གོ, ཁཱ་ད་ནཱ ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི;
བཱ་ལ་ཀཱ་ནཾ པི་ཏཱ ཐེ་རོ, པ་རཱ་གཱ་རེ་སུ བྷི་ཀྑ་ཏི.
‘‘ད་ཎྜོ་ཝ ཀི་ར མེ སེ་ཡྻོ, ཡ་ཉྩེ པུ་ཏྟཱ ཨ་ན་སྶ་ཝཱ;
ཙ་ཎྜ་མྤི གོ་ཎཾ ཝཱ་རེ་ཏི, ཨ་ཐོ ཙ་ཎྜ་མྤི ཀུ་ཀྐུ་རཾ.
‘‘ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ པུ་རེ ཧོ་ཏི, ག་མྦྷཱི་རེ གཱ་དྷ་མེ་དྷ་ཏི;
ད་ཎྜ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཁ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༠༠);
སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ཏཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མ་དི་ཝ་སེ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་སུ པུ་ཏྟེ་སུ ཏཾ ས་བྷཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཧཱ་ར་ཧེ་སུ ཨཱ་ས་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཀཱ་ལོ’’ཏི ས་བྷཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གཱ་ཐཱ་ཡོ བྷཱ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ, སུ་ཎི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་ས་སྶུ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སུ་ཎོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨ་བྷཱ་སི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཡོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཁཱ་ད་ནྟོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ན པོ་སེ་ཏི, སོ མཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟཱ པི་ཏུ པཱ་དེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ ནོ, ཏཱ་ཏ, དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. སོ པི་ཏུ ཧ་ད་ཡ་མུ་དུ་ཏཱ་ཡ ‘‘མཱ མེ, བྷོ, པུ་ཏྟ་ཀེ ཝི་ནཱ་ས་ཡི་ཏྠ, པོ་སེ་སྶ་ནྟི མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ པུ་ཏྟེ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ས་ཙེ, བྷོ, ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ པི་ཏ་རཾ ན ས་མྨཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི་སྶ་ཐ, གྷཱ་ཏེ་སྶཱ་མ ཝོ’’ཏི. ཏེ བྷཱི་ཏཱ པི་ཏ་རཾ པཱི་ཋེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ གེ་ཧཾ ནེ་ཏྭཱ ས་རཱི་རཾ ཏེ་ལེ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་བྦ་ཊྚེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡོ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཏ་རཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ཐ, ས་ཙེ ཏུ་མྷེ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཐ, ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མ ཝོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛེ་སུཾ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སུ་བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ སུ་ཁ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ཨཱ་ག་མྨ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་བ་ལོ པཱི་ཎི་ནྡྲི་ཡོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་མྤ་ཏྟི ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ དུ་སྶ་ཡུ་གཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ དུ་སྶ་ཡུ་གཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ནཾ པ་རི་ཡེ་སཱ་མ, པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ མེ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི དྷུ་ཝ་བྷ་ཏྟཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨ་ཧཾ དྭེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, མ་ཡཾ པ་ན རུ་ཙྩ་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ཏྟེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡོ, ཏ་སྶ མེ དྭེ དྷུ་ཝ་བྷ་ཏྟཱ་ནི དི་ནྣཱ་ནི, ཏུ་མྷེ ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཏྟེ མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ གྷ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ར་ཧེ པ་ལླ་ངྐེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་མ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦེ་སཾ གྷ་རཱ་ནི ཨ་ག་མཱ་སི. ས་བྦེ ཏེ ཏ་ཐེ་ཝ ས་ཀྐཱ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ མ་ངྒ་ལེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ པི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏ, ཀ་སྶ མ་ངྒ་ལཾ དེ་མཱ’’ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙེ ཛཱ་ནཱ་མི, ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཧཱ་ཡོ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏཾ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་མ་ནྟེ་ཐཱ’’ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ས་པ་རི་ཝཱ་རོ ཏ་སྶ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི. སོ ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟེ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ གེ་ཧེ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པྤོ་ད་ཀ་མ་དྷུ་པཱ་ཡ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན ཙ པ་རི་ཝི་སི. ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཏྟ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, མ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཏ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒཱ་མ ན པ་མ་ཛྫཱ་མ, པ་སྶ་ཐི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི.
ས་ཏྠཱ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་པོ་ས་ནཾ ནཱ་མ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ནཱ་ག་སྶ ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན, ཝི་རཱུ་ལ༹ྷཱ ས་ལླ་ཀཱི ཙ ཀུ་ཊ་ཛཱ ཙཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནི་པཱ་ཏེ མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཙ་རི་ཡཱ. ༢.༡ ཨཱ་ད་ཡོ; ཛཱ. ༡.༡༡.༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༢༤. ‘‘དྷ་ན་པཱ་ལོ ནཱ་མ ཀུ་ཉྫ་རོ,
ཀ་ཊུ་ཀ་བྷེ་ད་ནོ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡོ;
བ་དྡྷོ ཀ་བ་ལ༹ཾ ན བྷུ་ཉྫ་ཏི,
སུ་མ་ར་ཏི ནཱ་ག་ཝ་ན་སྶ ཀུ་ཉྫ་རོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དྷ་ན་པཱ་ལོ ནཱ་མཱཏི ཏ་དཱ ཀཱ་སི་ཀ་ར་ཉྙཱ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ར་མ་ཎཱི་ཡེ ནཱ་ག་ཝ་ནེ གཱ་ཧཱ་པི་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠི་ནོ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཀ་ཊུ་ཀ་བྷེ་ད་ནོཏི ཏི་ཁི་ཎ་མ་དོ. ཧ་ཏྠཱི་ན་ཉྷི མ་ད་ཀཱ་ལེ ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ པ་བྷི་ཛྫ་ནྟི, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཧ་ཏྠི་ནོ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ངྐུ་སེ ཝཱ ཀུ་ནྟ་ཏོ་མ་རེ ཝཱ ན ག་ཎེ་ནྟི, ཙ་ཎྜཱ བྷ་ཝ་ནྟི. སོ པ་ན ཨ་ཏི་ཙ་ཎྜོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ཀ་ཊུ་ཀ་བྷེ་ད་ནོ དུ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཡོཏི. བ་དྡྷོ ཀ་བ་ལ༹ཾ ན བྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི སོ བ་དྡྷོ ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཾ པ་ན ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ཏྲ་སཱ་ཎི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ག་ནྡྷ་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་པ་རི བ་དྡྷ་ཝི་ཙི་ཏྲ་ཝི་ཏཱ་ནཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཋ་པི་ཏོ ར་ཉྙཱ རཱ་ཛཱ་ར་ཧེ་ན ནཱ་ན་གྒ་ར་སེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏོ་པི ཀི་ཉྩི བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪི, ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘བ་དྡྷོ ཀ་བ་ལ༹ཾ ན བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་མ་ར་ཏི ནཱ་ག་ཝ་ན་སྶཱཏི སོ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ མེ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ནཱ་ག་ཝ་ནཾ ས་ར་ཏི. ‘‘མཱ་ཏཱ པ་ན མེ ཨ་ར་ཉྙེ པུ་ཏྟ་ཝི་ཡོ་གེ་ན དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨོ ན མེ པཱུ་ར་ཏི, ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ བྷོ་ཛ་ནེ་ནཱ’’ཏི དྷ་མྨི་ཀཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ས་རི. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ནཱ་ག་ཝ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏོ ས་ཀྐཱ པཱུ་རེ་ཏུཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – སུ་མ་ར་ཏི ནཱ་ག་ཝ་ན་སྶ ཀུ་ཉྫ་རོཏི. ས་ཏྠ་རི ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟེ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ཡེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཏེ ཨ་སྶུ་དྷཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ མུ་དུ་ཧ་ད་ཡཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏཱ བྷ་ཝིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་པྤཱ་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་དྡྷིཾ པུ་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ སུ་ཎི་སཱ་ཧི ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
པ་རི་ཛི་ཎྞ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ
མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ རཱ་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་དོ་ཎ་སྶ ཨོ་ད་ནཾ ཏ་དུ་པི་ཡེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཉྫ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ ཨ་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ་ཝ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནོ་པི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མེ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༢༥. ‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ,
ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི;
མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ་ཝ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ,
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མི་དྡྷཱིཏི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙཱཏི མ་ཧཱ་བྷོ་ཛ་ནོ ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀ་ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀ་ཏ་ཏྲ་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཀཱ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་བྷུ་ཏྟ་ཝ་མི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡ. ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོཏི ཀུ་ཎྜ་ཀཱ་དི་ནཱ སཱུ་ཀ་ར་བྷ་ཏྟེ་ན པུ་ཊྛོ. གྷ་ར་སཱུ་ཀ་རོ ཧི ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པོ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་ར་ཀཱ་ལེ གེ་ཧཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ པ་སྶ་ས་ནྟོ ས་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་དཱ པུ་རི་སོ མི་དྡྷཱི ཙ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ, ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཡཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ནི་དྡཱ་ཡ་ན་སཱི་ལོ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི, ཏ་དཱ སོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི མ་ན་སི་ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི, ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཏྠཱ ར་ཉྙོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན –
‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ, མ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནེ;
ཏ་ནུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ, ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༤);
ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཎ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ར་ཉྙོ བྷོ་ཛ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ པ་ཝེ་དེ་ཡྻཱ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་པེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨུ་པཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི, སོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. རཱ་ཛཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛི་ཏོ སུ་ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ས་རཱི་རོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་སྶཱ་སོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. དཱ་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་སེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱི་ཏི.
པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨི་དཾ པུ་རེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་ནུཾ ནཱ་མ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ སཱ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. སོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱི་ལ་ཝཱ ཨ་ཧོ་སི ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. མཱ་ས་སྶ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ལ༹་ཀེ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་གྒཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ མ་དྷུ་ར་སྶ་རེ་ན དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ གྷོ་སེ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཐཱ་མཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ར་བྷ་ཉྙཾ བྷ་ཎ སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནྟི. སོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཧ་ད་ཡ་ཝཱ་ཏོ རུ་ཛ་ཏི, ཀཱ་ཡོ ཝཱ བཱ་དྷ་ཏཱི’’ཏི ཀི་ཉྩི པ་ཙྩཱ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ས་ནཾ ཨ་བྷི་རཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ ཝ་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་ར་ནྟོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ར་བྷ་ཉྙེ པ་ཏྟིཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པ་ཏྟི་ཡཱ དི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ན་སྶ མཱ་ཏཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ, སཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན དི་ནྣ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པི་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨིཾ སཱ་མ་ཎེ་རེ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ལ་ཛྫཱ ས་གཱ་ར་ཝཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ཝི་ཡ ཙ ནཾ མ་ཉྙ་ནྟི. སཱ་མ་ཎེ་རེ གཱ་ར་ཝེ་ན ཏ་ཉྩ ཡ་ཀྑི་ནིཾ ག་རུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟི. ཏཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཡ་ཀྑ་ས་མཱ་ག་མཱ་དཱི་སུ ‘‘སཱ་ནུ་མཱ་ཏཱ སཱ་ནུ་མཱ་ཏཱ’’ཏི ཡ་ཀྑི་ནི་ཡཱ ཨ་གྒཱ་ས་ནཾ ཨ་གྒོ་ད་ཀཾ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ དེ་ནྟི. མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་པི ཡ་ཀྑཱ ཏཾ དི་སྭཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི.
ཨ་ཐ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝུ་ཌྜྷི་མ་ནྭཱ་ཡ པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་རུ་ལ༹ྷ་ཀེ་ས་ན་ཁོ ཀི་ལི་ཊྛ་ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ མཱ་ཏུ་གྷ་རཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, ཏཱ་ཏ, ཏྭཾ པུ་བྦེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི ཝཱ ད་ཧ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཙྪ་སི, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨ་ཛྫ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? སོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ཨོ་ཝ་ད་མཱ་ནཱ་པི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ་པི ས་ལླ་ཀྑེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཊྛ, ཏཱ་ཏ, ཡཱ་ཝ ཏེ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་མི, ཡཱ་གུཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཏེ མ་ནཱ་པཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ནི་སཱི་དི སཱ་མ་ཎེ་རོ. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཨ་ཐ ‘‘བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣཱ ཏ་ཎྜུ་ལེ དྷོ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཀ་ཙྩི བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ནོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏ་སྶ ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་མ་ཎེ་རོ མེ མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ལ་ཛྫཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ག་ཙྪཱ་མི་སྶ ཝི་བྦྷ་མ་ནེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཁེ་ལེ༹་ན པ་གྒྷ་ར་ནྟེ་ན བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་པ་ཏི. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པུ་ཏྟ་སྶ ཏཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ དི་སྭཱ ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ལི་ངྒེ་ཏྭཱ ཨཱུ་རཱུ་སུ ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་སི. ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བ་ལི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་རིཾ་སུ. ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ པ་ན པ་རི་དེ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སིཾ པ་ཉྩ་ད་སིཾ, ཡཱ ཙ པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཊྛ་མཱི;
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཀྑ་ཉྩ, ཨ་ཊྛ་ངྒ་སུ་ས་མཱ་ག་ཏཾ.
‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟི ཡེ;
ན ཏེ་ཧི ཡ་ཀྑཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཨི་ཏི མེ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ སུ་ཏཾ;
སཱ དཱ་ནི ཨ་ཛྫ པ་སྶཱ་མི, ཡ་ཀྑཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟི སཱ་ནུ་ནཱ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ –
‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སིཾ པ་ཉྩ་ད་སིཾ, ཡཱ ཙ པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཊྛ་མཱི;
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཀྑ་ཉྩ, ཨ་ཊྛ་ངྒ་སུ་ས་མཱ་ག་ཏཾ.
‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟི ཡེ;
ན ཏེ་ཧི ཡ་ཀྑཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, སཱ་ཧུ ཏེ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ སུ་ཏ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩) –
ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ –
‘‘སཱ་ནུཾ པ་བུ་དྡྷཾ ཝ་ཛྫཱ་སི, ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དཾ;
མཱ་ཀཱ་སི པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཨཱ་ཝི ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཧོ.
‘‘ས་ཙེ ཙ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཀ་རི་སྶ་སི ཀ་རོ་སི ཝཱ;
ན ཏེ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཏྱ་ཏྠི, ཨུ་པྤ་ཙྩཱ་པི པ་ལཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏོ་པི ཏེ མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ སཱ ཡ་ཀྑི་ནཱི སཱ་མ་ཎེ་རཾ མུ་ཉྩི. སོ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ མཱ་ཏ་རཾ ཀེ་སེ ཝི་ཀི་རི་ཡ ཨ་སྶ་ས་ནྟིཾ པ་སྶ་ས་ནྟིཾ རོ་ད་མཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཙ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཀྑེ་ན ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་བྦེ པཱི་ཋེ ནི་སི་ནྣོ, མཱ་ཏཱ མེ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་ཎྜུ་ལེ དྷོ་ཝི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན་མྷི བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་པ་ནྣོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ནི་པ་ནྣ་ཀོ་ཝ མཱ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཧ –
‘‘མ་ཏཾ ཝཱ ཨ་མྨ རོ་ད་ནྟི, ཡོ ཝཱ ཛཱི་ཝཾ ན དི་སྶ་ཏི;
ཛཱི་ཝ་ནྟཾ ཨ་མྨ པ་སྶ་ནྟཱི, ཀ་སྨཱ མཾ ཨ་མྨ རོ་ད་སཱི’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༤༤; སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པུ་ན ཝི་བྦྷ་མ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཨཱ་ཧ –
‘‘མ་ཏཾ ཝཱ པུ་ཏྟ རོ་ད་ནྟི, ཡོ ཝཱ ཛཱི་ཝཾ ན དི་སྶ་ཏི;
ཡོ ཙ ཀཱ་མེ ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ན, པུ་ན་རཱ་ག་ཙྪ་ཏེ ཨི་དྷ;
ཏཾ ཝཱ་པི པུ་ཏྟ རོ་ད་ནྟི, པུ་ན ཛཱི་ཝཾ མ་ཏོ ཧི སོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཀུ་ཀྐུ་ལ༹་ས་དི་ས་ཉྩེ་ཝ ན་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟཱི པུ་ན ཨཱ་ཧ –
‘‘ཀུ་ཀྐུ་ལཱ༹ ཨུ་བྦྷ་ཏོ ཏཱ་ཏ, ཀུ་ཀྐུ་ལ༹ཾ པ་ཏི་ཏུ་མི་ཙྪ་སི;
ན་ར་ཀཱ ཨུ་བྦྷ་ཏོ ཏཱ་ཏ, ན་ར་ཀཾ པ་ཏི་ཏུ་མི་ཙྪ་སཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
ཨ་ཐ ནཾ, ‘‘པུ་ཏྟ, བྷ་དྡཾ ཏ་ཝ ཧོ་ཏུ, མ་ཡཱ པ་ན ‘ཨ་ཡཾ ནོ པུ་ཏྟ་ཀོ ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ’ཏི གེ་ཧཱ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཡ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ པ་བྦཱ་ཛི་ཏོ, གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ པུ་ན ཌ་ཡ྄ཧི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་སི. ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ཐ པ་རི་ཏྟཱ་ཡ་ཐ ནོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཀ་སྶ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡཱ་མ ཀཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡཱ་མཱ’’ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ཐ བྷ་དྡ་ནྟེ, ཀ་སྶ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡཱ་མ་སེ;
ཨཱ་དི་ཏྟཱ ནཱི་ཧ་ཏཾ བྷ་ཎྜཾ, པུ་ན ཌ་ཡ྄ཧི་ཏུ་མི་ཙྪ་སཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩);
སོ མཱ་ཏ་རི ཀ་ཐེ་ནྟི་ཡཱ ཀ་ཐེ་ནྟི་ཡཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ མཱ་ཏཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཏུ་ཊྛཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏི་ཝ་སྶོ་སི, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སི. སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ལ་བྷི. ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ཏྠཱ ཙི་ཏྟ་ནི་གྒ་ཧེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟཾ ཨ་ནི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྐུ་སེ་ན མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་གྒ་ཎྷ་ནེ ཡོ་གོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༢༦. ‘‘ཨི་དཾ པུ་རེ ཙི་ཏྟ་མ་ཙཱ་རི ཙཱ་རི་ཀཾ,
ཡེ་ནི་ཙྪ་ཀཾ ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ;
ཏ་ད་ཛྫ་ཧཾ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མི ཡོ་ནི་སོ,
ཧ་ཏྠི་པྤ་བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཨ་ངྐུ་ས་གྒ་ཧོ’’ཏི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཡ་ཏྠེ་ཝ་སྶ ཀཱ་མོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཙ་ར་ནྟ་སྶ སུ་ཁཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི, ཏཾ ཨ་ཛྫ ཨ་ཧཾ པ་བྷི་ནྣཾ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠིཾ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཚེ་ཀོ ཨ་ངྐུ་ས་གྒ་ཧོ ཨ་ངྐུ་སེ་ན ཝི་ཡ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མི, ནཱ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སཱ་ནུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. སོ་པཱ་ཡ་སྨཱ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཋ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ས་ངྑོ་བྷེ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི.
སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀ་ཧ་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ
ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཾ ནཱ་མ ཧ་ཏྠིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཧ་ཏྠཱི ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་བ་ལོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཛ་རཱ་ཝཱ་ཏ་ཝེ་ག་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ ས་རཾ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཀ་ལ་ལེ ལ་གྒི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ་པི ནཱ་མ ཧ་ཏྠཱི ཨི་མཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, ཏཾ ཧ་ཏྠིཾ ཀ་ལ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རཱ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་ངྒཱ་མ་བྷེ་རིཾ ཨཱ་ཀོ་ཊཱ་པེ་སི. མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧ་ཏྠཱི ཝེ་གེ་ནུ་ཊྛཱ་ཡ ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧ་ཏྠི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་པ་ངྐ་དུ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷ་ཊོ, ཏུ་མྷེ པ་ན ཀི་ལེ་ས་དུ་གྒེ པ་ཀྑ་ནྡཱ. ཏ་སྨཱ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧི་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ་པི ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༢༧. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏཱ ཧོ་ཐ, ས་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཐ;
དུ་གྒཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཐ་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ངྐེ ས་ནྣོ་ཝ ཀུ་ཉྫ་རོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱ ཧོ་ཐ. ས་ཙི་ཏྟནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཀྑ་ཐ. དུ་གྒཱཏི ཡ་ཐཱ སོ པ་ངྐེ ས་ནྣོ ཀུ་ཉྫ་རོ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཙ པཱ་དེ་ཧི ཙ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ངྐ་དུ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷེ་པི ཀི་ལེ་ས་དུ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཐ, ནི་བྦཱ་ན་ཐ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀ་ཧ་ཏྠི་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ས་མྦ་ཧུ་ལ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
ས་ཙེ ལ་བྷེ་ཐཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ པཱ་ལི་ལེ་ཡྻ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ར་ཀྑི་ཏ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒེ ‘‘པ་རེ ཙ ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥ ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ཝ་ཏྠུ) –
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་ར་ཏོ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ཝི་སཱ་ཁཱ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི མ་ཧཱ་ཀུ་ལཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ སཱ་ས་ནཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ ནོ, བྷ་ནྟེ, ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི. དི་སཱ་ཝཱ་སི་ནོ་པི པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཙི་ར་སྶུ་ཏཱ ནོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ, སཱ་དྷུ མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ས་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཡཱ་ཙིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏེ་མཱ་སཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. པཱ་ལི་ལེ་ཡྻ་ཀོ ཏཾ དི་སྭཱ ད་ཎྜ་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྑ་ནྡི. ཏཾ ས་ཏྠཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པེ་ཧི, ཨ་པེ་ཧི, པཱ་ལི་ལེ་ཡྻ་ཀ, མཱ ཝཱ་ར་ཡི, བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ད་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི. ཐེ་རོ ནཱ་དཱ་སི. ནཱ་གོ ‘‘ས་ཙེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠུ ནི་སཱི་ད་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ན ཋ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཐེ་རོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋ་པེ་སི. ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧི ག་རཱུ་ནཾ ཨཱ་ས་ནེ ཝཱ ས་ཡ་ནེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ན ཋ་པེ་ནྟི.
ཐེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ པ་ན ཏེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ བ་ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་ཀྐོ་སཱ་ཧི ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི, ‘‘བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོ ཙེ་ཝ ཁ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོ ཙ, ཏུ་མྷེ་ཧི ཏེ་མཱ་སཾ ཨེ་ཀ་ཀེ་ཧི ཏི་ཊྛ་ནྟེ་ཧི ནི་སཱི་ད་ནྟེ་ཧི ཙ དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏཾ, ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི མུ་ཁོ་ད་ཀཱ་དི་དཱ་ཡ་ཀོ་པི ནཱ་ཧོ་སི མ་ཉྙེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ལི་ལེ་ཡྻ་ཀ་ཧ་ཏྠི་ནཱ མ་མ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཉྷི ས་ཧཱ་ཡཾ ལ་བྷ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཝ་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཝ སེ་ཡྻོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནཱ་ག་ཝ་གྒེ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༢༨. ‘‘ས་ཙེ ལ་བྷེ་ཐ ནི་པ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡཾ,
ས་དྡྷིཾ་ཙ་རཾ སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རི དྷཱི་རཾ;
ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ས་བྦཱ་ནི པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནི,
ཙ་རེ་ཡྻ ཏེ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ས་ཏཱི་མཱ.
༣༢༩. ‘‘ནོ ཙེ ལ་བྷེ་ཐ ནི་པ་ཀཾ ས་ཧཱ་ཡཾ,
ས་དྡྷིཾ་ཙ་རཾ སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རི དྷཱི་རཾ;
རཱ་ཛཱ་ཝ ར་ཊྛཾ ཝི་ཛི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ,
ཨེ་ཀོ ཙ་རེ མཱ་ཏ་ངྒ་ར་ཉྙེ་ཝ ནཱ་གོ.
༣༣༠. ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཙ་རི་ཏཾ སེ་ཡྻོ,
ན་ཏྠི བཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ;
ཨེ་ཀོ ཙ་རེ ན ཙ པཱ་པཱ་ནི ཀ་ཡི་རཱ,
ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ མཱ་ཏ་ངྒ་ར་ཉྙེ་ཝ ནཱ་གོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་པ་ཀནྟི ནེ་པ་ཀྐ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. སཱ་དྷུ་ཝི་ཧཱ་རི དྷཱི་རནྟི བྷ་དྡ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རིཾ པ་ཎྜི་ཏཾ. པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཱིཏི ཏཱ་དི་སཾ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རིཾ ས་ཧཱ་ཡཾ ལ་བྷ་ནྟོ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་ད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡེ ཙ རཱ་ག་བྷ་ཡ་དོ་ས་བྷ་ཡ་མོ་ཧ་བྷ་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་སྶ་ཡེ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་ཝ པ་རི་སྶ་ཡེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏཱི ཧུ་ཏྭཱ ཙ་རེ་ཡྻ, ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
རཱ་ཛཱ་ཝ ར་ཊྛནྟི ར་ཊྛཾ ཧི་ཏྭཱ ག་ཏོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀ་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཝི་ཛི་ཏ་བྷཱུ་མི་པ་དེ་སོ རཱ་ཛཱ ‘‘ཨི་དཾ ར་ཛྫཾ ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟཾ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཀིཾ མེ ར་ཛྫེ་ན ཀཱ་རི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝི་ཛི་ཏཾ ར་ཊྛཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ མ་ཧཱ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི. མཱ་ཏ་ངྒ་ར་ཉྙེ་ཝ ནཱ་གོཏི ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་རཱ་མི ཧ་ཏྠཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ནཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ༹་བྷེ་ཧི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པེ་ཧི, ཚི་ནྣ་གྒཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་དཱ་མི, ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ མེ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ཁཱ་ད་ནྟི, ཨཱ་ཝི་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝཱ་མི, ཨོ་གཱ་ཧཱ ཙ མེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ག་ཎ་མྷཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༧; ཨུ་དཱ. ༣༥) ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཏོ མཱ་ཏ་ངྒོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་ཡཾ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གོ ཡཱུ་ཐཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ སུ་ཁཾ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཨེ་ཀོ་ཝ ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཀ་སྶཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ར་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཀ་སྶེ་ཝ ཙ་རི་ཏཾ སེ་ཡྻོ. ན་ཏྠི བཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱཏི ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ལཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་སཱི་ལཾ ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཕ་ལཱ་ནི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨ་མ་ཏ་མ་ཧཱ་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡ་ཉྷི ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ནཱ་མ. སཱ བཱ་ལེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ན་ཏྠི བཱ་ལེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ. ཨེ་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཙ་རེ་ཡྻ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི་པི ན ཙ པཱ་པཱ་ནི ཀ་ཡི་རཱ. ཡ་ཐཱ སོ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ནི་རཱ་ལ་ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙེ མཱ་ཏ་ངྒ་ནཱ་གོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཁཾ ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་རེ་ཡྻ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི་པི ན ཙ པཱ་པཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཏི་རཱུ་པཾ ས་ཧཱ་ཡཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙཱ་རཱི་ཧེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་སི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་མྦ་ཧུ་ལ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ཏྠ་མྷཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་དེ་སེ ཨ་ར་ཉྙ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཀཱ་ལེ རཱ་ཛཱ་ནོ མ་ནུ་སྶེ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ནྟི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫེ ད་ཎྜ་ཀ་ར་ཎ་པཱི་ལི༹་ཏེ མ་ནུ་སྶེ དི་སྭཱ ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ཧ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ཏ་ཡཾ, ཨ་ཛི་ནཾ ཨ་ཛཱ་པ་ཡཾ, ཨ་སོ་ཙཾ ཨ་སོ་ཙཱ་པ་ཡཾ དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི, མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ‘ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏུ’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ར་ཛྫ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཀཱ་རེ་ནྟེ ས་ཀྐཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི་ཏུཾ, ག་ཙྪཱ་མི ཨུ་སྶཱ་ཧ་མ་སྶ ཛ་ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་རེ་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ར་ཛྫཾ, ཀཱ་རེ་ཏུ སུ་ག་ཏོ ར་ཛྫཾ ཨ་ཧ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ཏ་ཡཾ, ཨ་ཛི་ནཾ ཨ་ཛཱ་པ་ཡཾ, ཨ་སོ་ཙཾ ཨ་སོ་ཙཱ་པ་ཡཾ དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ པ་ན མེ ཏྭཾ, པཱ་པི་མ, པ་སྶ་སི, ཡཾ མཾ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཾ ‘སུ་ཝ་ཎྞ’ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཏ་ཉྩ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ཨ་སྶ, ཨ་ཧ་མྤི ཁོ དྷ་ནེ་ན དྷ་ན་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ དྷ་མྨེ་ན ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཏེ་ན ཝུ་ཏྟེ –
‘‘པ་བྦ་ཏ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཀེ་ཝ་ལོ;
དྭི་ཏྟཱ་ཝ ནཱ་ལ་མེ་ཀ་སྶ, ཨི་ཏི ཝི་དྭཱ ས་མ་ཉྩ་རེ.
‘‘ཡོ དུ་ཀྑ་མ་ད་ཀྑི ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ,
ཀཱ་མེ་སུ སོ ཛ་ནྟུ ཀ་ཐཾ ན་མེ་ཡྻ;
ཨུ་པ་དྷིཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ས་ངྒོ་ཏི ལོ་ཀེ,
ཏ་སྶེ་ཝ ཛ་ནྟུ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ སི་ཀྑེ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༡༥༦) –
ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ ཁོ, པཱ་པི་མ, ཏ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཨ་ཉྙོ མ་མ, ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ དྷ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ཧ་ཉྷི ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༣༣༡. ‘‘ཨ་ཏྠ་མྷི ཛཱ་ཏ་མྷི སུ་ཁཱ ས་ཧཱ་ཡཱ,
ཏུ་ཊྛཱི སུ་ཁཱ ཡཱ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན;
པུ་ཉྙཾ སུ་ཁཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑ་ཡ་མྷི,
ས་བྦ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ སུ་ཁཾ པ་ཧཱ་ནཾ.
༣༣༢. ‘‘སུ་ཁཱ མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ ལོ་ཀེ,
ཨ་ཐོ པེ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ སུ་ཁཱ;
སུ་ཁཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ ལོ་ཀེ,
ཨ་ཐོ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏཱ སུ་ཁཱ.
༣༣༣. ‘‘སུ་ཁཾ ཡཱ་ཝ ཛ་རཱ་སཱི་ལཾ, སུ་ཁཱ ས་དྡྷཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ;
སུ་ཁོ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, པཱ་པཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་མྷཱིཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ་པི ཧི ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་དི་ཀེ ཝཱ གི་ཧི་ནོ་པི ཀ་སི་ཀ་མྨཱ་དི་ཀེ ཝཱ བ་ལ་ཝ་པ་ཀྑ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཀེ ཝཱ ཀི་ཙྩེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཡེ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏུཾ ཝཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ སུ་ཁཱ ས་ཧཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ཊྛཱི སུ་ཁཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ན གི་ཧི་ནོ་པི ས་ཀེ་ན ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛཱ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནེ་ས་ནཾ. ཨི་ཏི ཏེ སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཡཱ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན པ་རི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝི་པུ་ལེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ སུ་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཉྙནྟི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ སུ་ཁཾ. ས་བྦ་སྶཱཏི ས་ཀ་ལ་སྶ་པི པ་ན ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ སུ་ཁཾ ནཱ་མ.
མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱཏི མཱ་ཏ་རི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. པེ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱཏི པི་ཏ་རི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཧི པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ ནི་ད་ཧ་ནྟི, པ་རེ་སཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ནེ་སཾ ནི་ནྡཱ་པི ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ གཱུ་ཐ་ནི་ར་ཡེ་པི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཡེ པ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཏེ ཏེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, པ་སཾ་ས་མྤི ལ་བྷ་ནྟི, ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི. བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏཱཏི བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པེ་སུ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཏེ་སཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཨི་ད་མྤི ལོ་ཀེ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཀཾ.