༡. སུ་ནྡ་རཱི་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ
ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སུ་ནྡ་རིཾ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་ཏོ ཧོ་ཏི ག་རུ་ཀ་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྠུ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་དཱ་ནེ (ཨུ་དཱ. ༣༨) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ པ་ཉྩ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ མ་ཧོ་གྷ་ས་དི་སེ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཱ ཝི་ཡ ནི་པྤ་བྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ – ‘‘མ་ཡཾ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ, ན ནོ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀེ་ན ནུ ཁོ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་མ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཀྐུ་ཎི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཏེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སུ་ནྡ་རིཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ནཱ་ལ་པིཾ་སུ. སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ལླ་པ་ནྟཱི་པི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི པ་ན་ཡྻཱ, ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཧེ་ཋི་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཀིཾ, བྷ་གི་ནི, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་མྷེ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏྭཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཾ ན པ་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཏྭཾ ཁོ་སི, བྷ་གི་ནི, ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ, ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཡ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཏ་ཝ ཀ་ཐཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཧ་ཏ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཀ་པྤཱུ་ར་ཀ་ཊུ་ཀ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ལེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ག་ཙྪ་ཏི, ‘‘ཀ་ཧཾ ག་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཙ པུ་ཊྛཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧ་ཉྷི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མེ ཝ་སི་ཏྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་གྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁཱི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི ‘‘ཀིཾ, སུ་ནྡ་རི, ཀ་ཧཾ ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛཱ ‘‘ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ར་ཏི་ཡཱ ར་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཨ་ཐ ཏེ ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན དྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ད་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ་ཐ སུ་ནྡ་རིཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ས་མཱི་པེ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ. ཏེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་ཏོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ‘‘སུ་ནྡ་རིཾ ན པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ཝོ ཨཱ་ས་ངྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཐ, ནཾ ཝི་ཙི་ན་ཐཱ’’ཏི ར་ཉྙཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཙི་ན་ནྟཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་སྶཱ་མཱ’ཏི སུ་ནྡ་རིཾ མཱ་རེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་པིཾ་སཱུ’’ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཐ, ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ ན་ག་ར་ཝཱི་ཐཱི་སུ ‘‘པ་སྶ་ཐ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ས་རཱི་རཾ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནེ ཨ་ཊྚ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ར་ཀྑཱ་པེ་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ སེ་སཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ‘‘པ་སྶ་ཐ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ་པི བ་ཧི་ན་ག་རེ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏུ་མྷེ་པི ཏེ མ་ནུ་སྶེ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙོ་དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༣༠༦. ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏི,
ཡོ ཝཱ་པི ཀ་ཏྭཱ ན ཀ་རོ་མི་ཙཱ་ཧ;
ཨུ་བྷོ་པི ཏེ པེ་ཙྩ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟི,
ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ མ་ནུ་ཛཱ པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱིཏི པ་ར་སྶ དོ་སཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་ཙྪེ་ན པ་རཾ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ. ཀ་ཏྭཱཏི ཡོ ཝཱ པ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པེ་ཙྩ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཛ་ནཱ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ག་ཏི་ཡཱ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ག་ཏི་ཡེ་ཝ ནེ་སཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཨཱ་ཡུ པ་ན ནེ་སཾ ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. བ་ཧུ་ཀ་ཉྷི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་རཾ ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩ་ནྟི, པ་རི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ལཱ་མ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ མ་ནུ་ཛཱ པ་ར་ཏྠཱ’’ཏི. པ་ར་ཏྠཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶ པུ་ར་ཏོ པེ་ཙྩ་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. པེ་ཙྩ པ་ར་ཏྠ ཨི་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏེ ནི་ཧཱི་ན་ཀ་མྨཱ པ་ར་ལོ་ཀེ ས་མཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
རཱ་ཛཱ ‘‘སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི མཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི པུ་རི་སེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཨ་ཐ ཏེ དྷུ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི སུ་རཾ པི་ཝ་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ སུ་ནྡ་རིཾ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མཱ་རེ་ཏྭཱ མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ནྟ་རེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ཧི སུ་རཾ པི་ཝ་སི, ཧོ་ཏུ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ཏེ དྷུ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ད་སྶེ་སུཾ. ཨ་ཐ ནེ རཱ་ཛཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི སཱ མཱ་རི་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཨཱ་མ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀེ་ཧི མཱ་རཱ་པི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི, དེ་ཝཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏི་ཏྠི་ཡེ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི. ཏེ ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་དིཾ་སུ. ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟཱ ན་ག་རཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐ – ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་ནྡ་རཱི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨ་མྷེ་ཧི མཱ་རཱ་པི་ཏཱ, ནེ་ཝ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ, ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ དོ་སོ’’ཏི. ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རིཾ་སུ. བཱ་ལ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཏ་དཱ ས་དྡ་ཧི, ཏི་ཏྠི་ཡཱ་པི དྷུ་ཏྟཱ་པི པུ་རི་ས་ཝ་དྷ་ད་ཎྜཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རོ མ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
སུ་ནྡ་རཱི་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.