༢༠. མ་གྒ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ
མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ ཀི་ར ས་ཏྠ་རི ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏྭཱ པུ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ཏེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་སྶ མ་གྒོ ས་མོ, ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མ་སྶ མ་གྒོ ཝི་ས་མོ, ས་ས་ཀྑ་རོ, ཨ་ས་ཀྑ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཙ་རི་ཏ་མ་གྒཾ ཨཱ་ར་བྦྷ མ་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཡཾ བཱ་ཧི་ར་ཀ་མ་གྒོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཀ་རོ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༧༣. ‘‘མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོ སེ་ཊྛོ, ས་ཙྩཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རོ པ་དཱ;
ཝི་རཱ་གོ སེ་ཊྛོ དྷ་མྨཱ་ནཾ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་མཱ.
༢༧༤. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ མ་གྒོ ན་ཏྠ་ཉྙོ, ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ;
ཨེ་ཏ་ཉྷི ཏུ་མྷེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཐ, མཱ་ར་སྶེ་ཏཾ པ་མོ་ཧ་ནཾ.
༢༧༥. ‘‘ཨེ་ཏ་ཉྷི ཏུ་མྷེ པ་ཊི་པ་ནྣཱ, དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཐ;
ཨ་ཀྑཱ་ཏོ ཝོ མ་ཡཱ མ་གྒོ, ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ལླ་ཀ་ནྟ་ནཾ.
༢༧༦. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ཙྩ་མཱ་ཏ་པྤཾ, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ;
པ་ཊི་པ་ནྣཱ པ་མོ་ཀྑ་ནྟི, ཛྷཱ་ཡི་ནོ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོཏི ཛ་ངྒྷ་མ་གྒཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཧོ་ནྟུ དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ག་ཏ་མ་གྒཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི མ་གྒཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ས་ཙྩེ་སུ དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ. ས་ཙྩཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རོ པ་དཱཏི ‘‘ས་ཙྩཾ བྷ་ཎེ ན ཀུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༢༤) ཨཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ‘‘ས་ཙྩོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་ཙྩོ ཁ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཾ ཝཱ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༡༤༤; མ. ནི. ༢.༡༨༧-༡༨༨) དི་ཊྛི་ས་ཙྩཾ ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ས་བྦེ་ས་མྤི ཨི་མེ་སཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཊྛེ་ན ཙ ཏ་ཐ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཊྛེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏུ་རོ པ་དཱ སེ་ཊྛཱ ནཱ་མ. ཝི་རཱ་གོ སེ་ཊྛོ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་རཱ་གོ སེ་ཊྛོ. དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་མཱཏི ས་བྦེ་སཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ དྭི་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ སེ་ཊྛོ. ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ.
ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ ཡོ མ་ཡཱ ‘‘སེ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་སོ་ཝ མ་གྒོ, ན་ཏྠ་ཉྙོ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ཏུ་མྷེཏི ཏ་སྨཱ ཏུ་མྷེ ཨེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཐ. མཱ་ར་སྶེ་ཏཾ པ་མོ་ཧ་ནནྟི ཨེ་ཏཾ མཱ་ར་མོ་ཧ་ནཾ མཱ་ར་མ་ནྠ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟནྟི ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ལླ་ཀ་ནྟ་ནནྟི རཱ་ག་ས་ལླཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ནྟ་ནཾ ནི་མྨ་ཐ་ནཾ ཨ་བྦཱུ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཏཾ མ་གྒཾ, མ་ཡཱ ཝི་ནཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཡཾ མ་གྒོ ཨ་ཀྑཱ་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ནེ་ན ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཨ་ཀྑཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཡེ པ་ཊི་པ་ནྣཱ དྭཱི་ཧི ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཛྷཱ་ཡི་ནོ, ཏེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྑཱ་ཏཱ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ པ་མོ་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ
ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ ཀི་ར ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ་པི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་མེ་སཾ ས་པྤཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་པི ས་ངྑཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༧༧. ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི, ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི དུ་ཀྑེ, ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ནྡྷཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཡ་དཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཨི་མ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་དུ་ཀྑེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝོ་དཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ས མ་གྒོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ
དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠུ. ཏ་དཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦེ་པི ཁ་ནྡྷཱ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༧༨. ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱ་ཏི, ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི དུ་ཀྑེ, ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱཏི པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཱ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ
ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་བྦེ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦེ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༧༩. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི, ཡ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི;
ཨ་ཐ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི དུ་ཀྑེ, ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦེ དྷ་མྨཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨ་ན་ཏྟཱཏི ‘‘མཱ ཛཱི་ཡ་ནྟུ མཱ མཱི་ཡ་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙཱ ཨ་སྶཱ་མི་ཀཱ ཨ་ནི་སྶ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་མྷཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ནོ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨོ་ཧཱི་ཡི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི པུ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟེ དི་སྭཱ ཨེ་ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ཏི་མཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ སུ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་ས་ཏྠཱ་ཡ་པི ནི་མ་ནྟེ་སི. ཏེ ཏ་ད་ཧེ་ཝ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏུ་ཊྛིཾ པ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཧཱི་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷི་ཀྑུ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ས་ཏྠུ ཨི་མེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ན ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ་པི བྷི་ཀྑཱུ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡཾ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒེ ཨེ་ཀེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ པཱ་ཏོ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་ལོ་ཀེ་སུཾ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ངྐ་མ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ པ་ཏི, ཨཱུ་རུ་ཊྛི བྷི་ཛྫི. སོ མ་ཧཱ་ས་དྡེ་ན ཝི་ར་ཝི. ཏ་སྶ ཏེ ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་དྡཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝིཾ་སུ. ཏེ་སཾ དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་ཊྛ་ཧི, ཏེ ཏཾ གཱ་མཾ ག་ནྟུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གཱ་མཾ ན ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ས ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ལཱ་བྷ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, པུ་བྦེ་པི ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ –
‘‘ཡོ པུ་བྦེ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, པ་ཙྪཱ སོ ཀཱ་ཏུ་མི་ཙྪ་ཏི;
ཝ་རུ་ཎ་ཀ་ཊྛ་བྷ་ཉྫོ་ཝ, ས པ་ཙྪཱ མ་ནུ་ཏ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༧༡) –
ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་སི. ཏ་དཱ ཀི་ར ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཀུ་སཱི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧོ་སི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ ཧི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཀ་རོ་ཏི, སཾ་ས་ནྣ་ས་ངྐ་པྤོ ཧོ་ཏི, ཀུ་སཱི་ཏོ སོ ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༠. ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་མྷི ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧཱ་ནོ,
ཡུ་ཝཱ བ་ལཱི ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏོ;
སཾ་ས་ནྣ་ས་ངྐ་པྤ་མ་ནོ ཀུ་སཱི་ཏོ,
པ་ཉྙཱ་ཡ མ་གྒཾ ཨ་ལ་སོ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧཱ་ནོཏི ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ. ཡུ་ཝཱ བ་ལཱིཏི པ་ཋ་མ་ཡོ་བྦ་ནེ ཋི་ཏོ བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏི, བྷུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏི. སཾ་ས་ནྣ་ས་ངྐ་པྤ་མ་ནོཏི ཏཱི་ཧི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་ཝ་ས་ནྣ་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཙི་ཏྟོ. ཀུ་སཱི་ཏོཏི ནི་བྦཱི་རི་ཡོ. ཨ་ལ་སོཏི མ་ཧཱ་ཨ་ལ་སོ པ་ཉྙཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ན ཝི་ནྡ་ཏི, ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. སཱུ་ཀ་ར་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ
ཝཱ་ཙཱ་ནུ་ར་ཀྑཱིཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱུ་ཀ་ར་པེ་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཱ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི. ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཧེ་ཏུ སི་ཏ་སྶ པཱ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཡཱ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རེ་ན པུ་ཊྛོ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ མཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ་རོ ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི. སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀཾ པེ་ཏཾ ཨ་དྡ་སཾ, ཏ་སྶ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཾ ས་རཱི་རཾ, ཏཾ མ་ནུ་སྶ་ས་རཱི་ར་ས་དི་སཾ. སཱི་སཾ པ་ན སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཝི་ཡ, ཏ་སྶ མུ་ཁེ ན་ངྒུ་ཊྛཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པུ་ལ༹་ཝཱ པ་གྒྷ་ར་ནྟི. སྭཱ་ཧཾ ‘ན མེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ས་ཏྟོ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ’ཏི ཏཾ དི་སྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏྭཱ་ཀཱ་སི’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཏ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤེ་ཏཾ ས་ཏྟཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྡ་སཾ. ‘ཡེ པ་ན མེ ན ས་དྡ་ཧེ་ཡྻུཾ, ཏེ་སཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ’ཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ན ཀ་ཐེ་སིཾ. ཨི་དཱ་ནི མོ་གྒ་ལླཱ་ནཾ ས་ཀྑིཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་མི. ས་ཙྩཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སི.
ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སེ དྭེ ཐེ་རཱ ས་མ་གྒ་ཝཱ་སཾ ཝ་སིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ས་ཊྛི་ཝ་སྶོ, ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཊྛི་ཝ་སྶོ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཊྛི་ཝ་སྶོ ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཙ་རི, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝི་ཡ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་བྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་ཡ ས་མ་གྒ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཨཱ་ག་མི. ཏ་དཱ ཙ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དི་ཝ་སོ ཧོ་ཏི. ཐེ་རཱ ནཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ནོ ཀ་ཐེ་ཧི ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཐེ་རཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ནོ ལ་དྡྷོ’’ཏི ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ དྷུ་ར་གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཧི་ཡྻོ ཀ་ཐི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཝ ཐོ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐཱ་པེ་སུཾ. མ་ནུ་སྶཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་ས་ཏྠཱ་ཡ་པི ནི་མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྟཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གཱ་མེ་སུ དྭེ དྭེ དི་ཝ་སེ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རིཾ་སུ.
དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ དྭེ་པི ཨ་ཏི་མུ་དུ་ཀཱ, མ་ཡཱ ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ པ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ སཱ་ཡཾ ཐེ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐེ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཐོ་ཀཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཱ ནཱ་མེ་སཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཀྐཱ་མི. ཨ་ནུ་ཐེ་ར་སྶཱ་པི ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི. སོ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཏེ་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀོ་ཏུ་ཧ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྟུཾ ན ཝི་ས་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ‘‘ཧོ་ཏུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནུ་ཐེ་རོ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་བྷོ་གོ’’ཏི. ས་པྤུ་རི་ས, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི, མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་པུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ, ཨ་མྷེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཡཾ ལ་དྡྷཾ, ཨི་ཏ་རེ་ནཱ་པི ལ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་གུ་ཎོ ནཱ་མ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ་ཏི? ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཨཱ་མཱ་ཝུ་སོ་ཏི. བྷ་ནྟེ མཾ ཨ་ནུ་ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ས་པྤུ་རི་ས, ཏྭཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ལ་ཛྫཱི པེ་ས་ལོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་བྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ས མཾ ཨཱ་ག་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི.
མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཏཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཀུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ ད་ཎྜཱ་བྷི་ཧ་ཏཾ ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ བྷི་ཛྫི. ཨི་ཏ་རོ་པི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཝོ་ཙ, སོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ བྷི་ཛྫི. ཏེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཀོ་པི ཝི་སུཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ་པུ་བྦོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, པུ་ན་དི་ཝ་སེ པ་ན ཝི་སུཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཐེ་རོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་སི, མ་ཧཱ་ཐེ་རོ པ་ཙྪཱ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ནུ་ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. སོ ‘‘ན ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཧོ་ཏུ, ན མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་པུ་བྦཾ, མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྟཾ ཧཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ག་ཙྪ, དུ་བྦི་ནཱི་ཏ, ན ཏྭཾ མ་མ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ’’ཏི ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ན་པི ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧ་མྤི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་སི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ ན་ཝ་ཀ, ཀིཾ ཏྭཾ ཙི་ནྟེ་སི, མ་མ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀོ་ཙི ས་ངྒོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ་པི ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཐ ‘མ་མ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀོ་ཙི ས་ངྒོ ཨ་ཏྠཱི’ཏི, ཨེ་སོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མི. ཨི་ཏ་རོ་པི ནི་ཀྑ་མི. ཏེ ཨུ་བྷོ་པི ཨེ་ཀ་མ་གྒེ་ནཱ་པི ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀོ པ་ཙྪི་མ་དྭཱ་རེ་ན མ་གྒཾ ག་ཎྷི, ཨེ་ཀོ པུ་ར་ཏྠི་མ་དྭཱ་རེ་ན. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐ, མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཊྛཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་ཝ་ཏྟི. སོ པུ་ན་དི་ཝ་སེ དྷུ་ར་གཱ་མཾ པ་ཝི་ཊྛོ མ་ནུ་སྶེ་ཧི, ‘‘བྷ་ནྟེ, བྷ་དྡ་ནྟཱ ཀུ་ཧི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མཱ པུ་ཙྪ་ཐ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ལུ་པ་ཀཱ ཧི་ཡྻོ ཀ་ལ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཨ་ཧཾ ཡཱ་ཙ་ནྟོ་པི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སུ བཱ་ལཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧེ་སུཾ. པ་ཎྜི་ཏཱ པ་ན ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ བྷ་དྡ་ནྟཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ཁ་ལི་ཏཾ ནཱ་མ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ, ཏེ་སཾ བྷ་ཡཾ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཏེ་པི ཐེ་རཱ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཙི་ཏྟ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན ལ་བྷིཾ་སུ. མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ན་ཝ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, མུ་ཧུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཧ – ‘མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་བྷོ་གཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སཱི’’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ་པི ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ བྷཱ་རི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, མུ་ཧུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཧ – ‘ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ སཾ་བྷོ་གཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སཱི’’’ཏི. ཏེ་སཾ ནེ་ཝ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎི. མ་ཧཱ་ཐེ་རེ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་སི་ནྣེ ཨི་ཏ་རོ་པི པཱ་ཝི་སི. མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་སྶཱུ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཨི་ཏ་རོ་པི མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་སྶུ་པུ་ཎྞེ་ཧི ནེ་ཏྟེ་ཧི ‘‘ཀ་ཐེ་མི ནུ ཁོ མཱ ཀ་ཐེ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏཾ ས་དྡྷེ་ཡྻ་རཱུ་པ’’ནྟི ཐེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རིཾ, ཨ་པི ནུ ཁོ མེ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ཉྩི ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦ’’ནྟི. ‘‘ན དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཾ ཨ་ཝ་ཙུ་ཏྠ ‘‘མཱ ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་བྷོ་ག་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་མི, ཏ་ཡཱ ཀི་ར མ་མ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧ་མྤི, བྷ་ནྟེ, ན ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ‘‘ཏེ་ན ཨ་མྷེ བྷི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་ས་ཡིཾ་སུ. ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཙི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ས་མ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མ, ནཾ ཏ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ག་མཾ་སུ.
དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ་པི ཐེ་རེ དི་སྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪི. ཐེ་རཱ ‘‘ན ཏྭཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ’’ཏི ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རིཾ་སུ. སོ ས་ཎྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི. ཨ་ཐ ནཾ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟོ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་དཾ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ས་ནྟ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༡. ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ནུ་ར་ཀྑཱི མ་ན་སཱ སུ་སཾ་ཝུ་ཏོ,
ཀཱ་ཡེ་ན ཙ ནཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཡི་རཱ;
ཨེ་ཏེ ཏ་ཡོ ཀ་མྨ་པ་ཐེ ཝི་སོ་དྷ་ཡེ,
ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡེ མ་གྒ་མི་སི་པྤ་ཝེ་དི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ནུ་ར་ཀྑཱི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན མ་ན་སཱ ཙ སུ་ཊྛུ སཾ་ཝུ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ན ཀ་ཡི་རཱ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ ཏ་ཡོ ཀ་མྨ་པ་ཐེ ཝི་སོ་དྷ་ཡེ. ཨེ་ཝཾ ཝི་སོ་དྷེ་ནྟོ ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ས་ཀེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨི་སཱི་ཧི པ་ཝེ་དི་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
སཱུ་ཀ་ར་པེ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. པོ་ཊྛི་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཡོ་གཱ ཝེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པོ་ཊྛི་ལཾ ནཱ་མ ཐེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཏེ་པི་ཊ་ཀོ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཙི་ཏྟ་མྤི ན་ཏྠི སཾ་ཝེ་ཛེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ཐེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨེ་ཧི, ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལ, ཝ་ནྡ, ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལ, ནི་སཱི་ད, ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལ, ཡཱ་ཧི, ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི ‘‘ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལོ ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི དྷཱ་རེ་མི, པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མ་ཧཱ་ག་ཎེ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་མི, ཨ་ཐ པ་ན མཾ ས་ཏྠཱ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ, ‘ཏུ་ཙྪ་པོ་ཊྛི་ལཱ’ཏི ཝ་དེ་ཏི, ཨ་དྡྷཱ མཾ ས་ཏྠཱ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ ‘‘དཱ་ནི ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་མི. པ་རི་ཝེ་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ ནཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ན ས་ལླ་ཀྑེ་སུཾ. སོ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མ་གྒཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཝཱ་སེ ཏིཾ་ས བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ མེ ཧོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏྭཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ, ཨ་མྷེ་ཧི ནཱ་མ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་སཱི་ཏི? མཱ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཐ, ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ མེ ཧོ་ཐཱ་ཏི. ཏེ པ་ན ས་བྦེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ཝ. ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧཾ ནི་སྶཱ་ཡ མཱ་ནོ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པ་ཧི་ཎི. སོ་པི ནཾ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ས་བྦེ་པི ཏཾ པེ་སེ་ནྟཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་བྦ་ན་ཝ་ཀ་སྶ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པ་ཧི་ཎིཾ་སུ. ཨེ་ཝ་མ་སྶ མཱ་ནཾ ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ.
སོ ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ནོ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ མེ ཧོ་ཧི ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཧོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཐ, ཏུ་མྷེ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀེ མ་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. མཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི, ས་པྤུ་རི་ས, ཧོ་ཧི་ཡེ་ཝ མེ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ་ཏི. བྷ་ནྟེ, ས་ཙེ་པི ཨོ་ཝཱ་ད་ཀྑ་མཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཐ, བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ཝོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ་ཏི. ཧོ་མི, ས་པྤུ་རི་ས, ཨ་ཧཾ ‘‘ཨ་གྒིཾ པ་ཝི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་གྒིཾ པ་ཝི་སཱ་མི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ སོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀཾ ས་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡ་ཐཱ་ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏོ་ཝ ཨི་མཾ ས་རཾ པ་ཝི་ས་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཧི་སྶ མ་ཧ་གྒྷཱ་ནཾ དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་ཀྑ་མོ ནུ ཁོ’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་རོ་པི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་ཏ་རི. ཨ་ཐ ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཎྞཱ་ནཾ ཏེ་མི་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨེ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝ་མྨི་ཀེ ཚ ཚི་དྡཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ན ཚི་དྡེ་ན གོ་དྷཱ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཱ, ཏཾ ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ཉྩ ཚི་དྡཱ་ནི ཐ་ཀེ་ཏྭཱ ཚ་ཊྛཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝི་ཊྛ་ཚི་དྡེ་ནེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷེ་པི ཚ་དྭཱ་རི་ཀེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ སེ་སཱ་ནི པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ནི པི་དྷཱ་ཡ མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཀ་མྨཾ པ་ཊྛ་པེ་ཐཱ’’ཏི. བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏུ ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ས་ཏྠཱ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐེ་ཝཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ བྷཱུ་རི་པ་ཉྙོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨ་ནེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༢. ‘‘ཡོ་གཱ ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏཱི བྷཱུ་རི, ཨ་ཡོ་གཱ བྷཱུ་རི་ས་ངྑ་ཡོ;
ཨེ་ཏཾ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐཾ ཉ་ཏྭཱ, བྷ་ཝཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཝཱ་ཡ ཙ;
ཏ་ཐཱ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ བྷཱུ་རི པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡོ་གཱཏི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ. བྷཱུ་རཱིཏི པ་ཐ་ཝཱི་ས་མཱ་ཡ ཝི་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ས་ངྑ་ཡོཏི ཝི་ནཱ་སོ. ཨེ་ཏཾ དྭེ་དྷཱ་པ་ཐནྟི ཨེ་ཏཾ ཡོ་ག་ཉྩ ཨ་ཡོ་ག་ཉྩ. བྷ་ཝཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཝཱ་ཡ ཙཱཏི ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཙ ཨ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཙ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ བྷཱུ་རི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྙཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པོ་ཊྛི་ལ་ཏྠེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧཱི་ཏི.
པོ་ཊྛི་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. པ་ཉྩ་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཝ་ནཾ ཚི་ནྡ་ཐཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་མྦ་ཧུ་ལེ མ་ཧ་ལླ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏེ ཀི་ར གི་ཧི་ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨེ་ཀ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ཀིཾ ནོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ་ནཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ, མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་ཎྞ་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཝ་སིཾ་སུ. པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པུ་ཏྟ་དཱ་ར་སྶེ་ཝ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ བྷུ་ཉྫིཾ་སུ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ མ་དྷུ་ར་པཱ་ཙི་ཀཱ ནཱ་མ, སཱ ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི. ཀ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷཱ་ཧཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ གེ་ཧེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི? སཱ་པི ནེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ དེ་ཏི. སཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་བཱ་དྷེ་ན ཕུ་ཊྛཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ཏེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཐེ་ར་སྶ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ གཱི་ཝཱ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་དྷུ་ར་པཱ་ཙི་ཀཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝི་ལ་པ་ནྟཱ རོ་དིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཙ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་དཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི པུ་ཊྛཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སྶ ནོ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ, སཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ. ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པིཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན རོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ.
བྷི་ཀྑཱུ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི ཏེ ཀཱ་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་མུ་དྡ་ཏཱི་རེ ཙ་ར་མཱ་ནཱ ས་མུ་དྡ་ཨཱུ་མི་ཡཱ ས་མུ་དྡཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཀི་ཡཱ རོ་དི་ཏྭཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྭཱ ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ཧི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ ཨུ་སྶི་ཉྩ་ནྟཱ ཀི་ལ་མིཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ –
‘‘ཨ་པི ནུ ཧ་ནུ་ཀཱ ས་ནྟཱ, མུ་ཁ་ཉྩ པ་རི་སུ་སྶ་ཏི;
ཨོ་ར་མཱ་མ ན པཱ་རེ་མ, པཱུ་ར་ཏེ་ཝ མ་ཧོ་ད་དྷཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡.༡༤༦);
ཨི་མཾ ཀཱ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ཝ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་དྡུ་ཀྑཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༨༣. ‘‘ཝ་ནཾ ཚི་ནྡ་ཐ མཱ རུ་ཀྑཾ, ཝ་ན་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏེ བྷ་ཡཾ;
ཚེ་ཏྭཱ ཝ་ན་ཉྩ ཝ་ན་ཐ་ཉྩ, ནི་བྦ་ནཱ ཧོ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ.
༢༨༤. ‘‘ཡཱ་ཝ ཧི ཝ་ན་ཐོ ན ཚི་ཛྫ་ཏི,
ཨ་ཎུ་མ་ཏྟོ་པི ན་ར་སྶ ནཱ་རི་སུ;
པ་ཊི་བ་དྡྷ་མ་ནོ་ཝ ཏཱ་ཝ སོ,
ཝ་ཙྪོ ཁཱི་ར་པ་ཀོ་ཝ མཱ་ཏ་རཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ མཱ རུ་ཀྑནྟི ས་ཏྠཱ་རཱ ཧི ‘‘ཝ་ནཾ ཚི་ནྡ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་སཾ ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨ་མྷེ ཝཱ་སི་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ནཾ ཚི་ནྡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནེ ‘‘མ་ཡཱ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན རུ་ཀྑེ’’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ‘‘མཱ རུ་ཀྑ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝ་ན་ཏོཏི ཡ་ཐཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ན་ཏོ སཱི་ཧཱ་དི་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷ་ཡ་མྤི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ན་ཏོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ན་ཉྩ ཝ་ན་ཐ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟཱ རུ་ཀྑཱ ཝ་ནཾ ནཱ་མ, ཁུ་དྡ་ཀཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ན་ཐཱ ནཱ་མ. པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་རུ་ཀྑཱ ཝཱ ཝ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཝ་ན་ཐཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ བྷ་ཝཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ ཀི་ལེ་སཱ ཝ་ནཾ ནཱ་མ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀཱ ཝ་ན་ཐཱ ནཱ་མ. པུ་བྦ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཝ་ནཾ ནཱ་མ, ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཝ་ན་ཐཱ ནཱ་མ. ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཚེ་ཏྭཱ ཝ་ན་ཉྩ ཝ་ན་ཐ་ཉྩ, ནི་བྦ་ནཱ ཧོ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ནི་བྦ་ནཱ ཧོ་ཐཱཏི ནི་ཀྐི་ལེ་སཱ ཧོ་ཐ. ཡཱ་ཝ ཧི ཝ་ན་ཐོཏི ཡཱ་ཝ ཨེ་ས ཨ་ཎུ་མ་ཏྟོ་པི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ན་ཐོ ན་ར་སྶ ནཱ་རཱི་སུ ན ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ སོ ཁཱི་ར་པ་ཀོ ཝ་ཙྪོ མཱ་ཏ་རི ཝི་ཡ པ་ཊི་བ་དྡྷ་མ་ནོ ལ་གྒ་ཙི་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་པི ཏེ མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་རཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
པ་ཉྩ་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨུ་ཙྪི་ནྡཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀོ ཀི་ར སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི. ཐེ་རོ ‘‘ཏ་རུ་ཎཱ་ནཾ རཱ་གོ ཨུ་སྶ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཏ་སྶ པ་ན ཏཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏེ་མཱ་སཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པུ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཐེ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝོ་སཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་པི ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ་པི ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ པུ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་སི. ཐེ་རོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ར་ཀོ, ནོ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ, པ་ཊི་པ་ནྣོ, ནོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨ་ཧཾ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻོ ཨེ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, མ་མ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ, ཨི་མ་སྶ མ་ཡཱ ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ དི་ནྣ’’ནྟི ས་བྦཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་ནྣཱ་དེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཀུ་ལཱ ནུ ཁོ ཨེ་ས པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལཱ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཏ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཏཱ་ནི དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ད་ཧ་རེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་པ་དུ་མ་པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ ཨ་སུ་བྷ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ནཱ་པ་མེ་ཝ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཏ་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཀི་ལ་མི་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ཛྫ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཾ པ་སྶི་སྶ་སི, ག་ཙྪ ཏྭ’’ནྟི ཐེ་རཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཙ་ཀྐ་མ་ཏྟཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་དུ་མཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ ནཱ་ལེ་ཧི ཙ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡཱུ་ནི མུ་ཉྩ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ པ་དུ་མཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཝཱ་ལུ་ཀ་རཱ་སི་མྷི ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁ་ཊྛཱ་ནེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ’ནྟི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨ་དཱ་སི. ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་དུ་མཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དི. སོ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ ཝཱ་ལུ་ཀཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་དུ་མ་ནཱ་ལཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣོ ‘‘ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ’’ནྟི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཐ་སྶ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷིཾ་སུ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི པ་ཏྭཱ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ན་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ ནི་སཱི་དི.
ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ནུ ཁོ ཨེ་ས ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ པ་དུ་མཾ མི་ལཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི. ཏཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི མ་དྡི་ཏ་པ་དུ་མཾ མི་ལཱ་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་མཾ པ་དུ་མཾ ཛ་རཱ་ཡ པ་ཧ་ཊཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀེ་པི ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནེ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀེ ཀ་ཐཱ་ཝ ན་ཏྠི. ཨི་ད་མྤི ཧི ཛ་རཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶི. ཏ་སྨིཾ པ་ན དི་ཊྛེ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཀ་ཎྜེ བ་དྡྷ་ཀུ་ཎ་པཱ ཝི་ཡ ཙ ཁཱ་ཡིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཨེ་ཀཾ ས་རཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཀུ་མུ་དཱ་ནི བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཐ་ལེ རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ནྟི. སོ ཛ་ལེ ཙ ཐ་ལེ ཙ ཀུ་མུ་དཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཛ་ལེ ཀུ་མུ་དཱ་ནི ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་ད་ཀ་པ་གྒྷ་ར་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་གྒ་གྒེ་སུ པ་རི་མི་ལཱ་ཏཱ་ནི. སོ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཾ ཛ་རཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཧ་ར་ཏི, ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཾ ཀིཾ པ་ན ན པ་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་དྡ་ས. ས་ཏྠཱ ‘‘པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣ་ཀོ་ཝ ཨོ་བྷཱ་སཾ མུ་ཉྩི, སོ ཏ་སྶ མུ་ཁཾ པ་ཧ་རི. ཨ་ཐ་སྶ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་མྨུ་ཁེ ཋི་ཏོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཎྷི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ས་པྤཱ་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༥. ‘‘ཨུ་ཙྪི་ནྡ སི་ནེ་ཧ་མ་ཏྟ་ནོ, ཀུ་མུ་དཾ སཱ་ར་དི་ཀཾ་ཝ པཱ་ཎི་ནཱ;
ས་ནྟི་མ་གྒ་མེ་ཝ བྲཱུ་ཧ་ཡ, ནི་བྦཱ་ནཾ སུ་ག་ཏེ་ན དེ་སི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཙྪི་ནྡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྡ. སཱ་ར་དི་ཀནྟི ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ས་ནྟི་མ་གྒནྟི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མིཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ. བྲཱུ་ཧ་ཡཱཏི ཝ་ཌྜྷ་ཡ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི སུ་ག་ཏེ་ན དེ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི.
སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ན་ཝ་མཾ.
༡༠. མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཝ་ཏྠུ
ཨི་དྷ ཝ་སྶནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཏོ ཀུ་སུ་མྦྷ་ར་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ཏོ ན་དཱི་ཏཱི་རཾ པ་ཏྭཱ ‘‘སྭེ ན་དིཾ ཨུ་ཏྟ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཀ་ཊཱ་ནི མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝ་སི. ར་ཏྟིཾ མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝ་སྶི. ན་དཱི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པཱུ་རཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ནཱ་ག་རཱ་པི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལི༹ཾ་སུ. ཀུ་སུ་མྦྷ་ར་ཏྟེ་ཧི ཝ་ཏྠེ་ཧི ཀི་ཙྩཾ ན ནི་ཊྛི་ཏཾ. ཝཱ་ཎི་ཛོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ དཱུ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ས་ཙེ པུ་ན ག་མི་སྶཱ་མི, པ་པ་ཉྩོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སྶ་ཉྩ ཧེ་མ་ནྟ་ཉྩ གི་མྷ་ཉྩ མ་མ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨི་མཱ་ནི ཝི་ཀྐི་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ན་ག་རེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ཏཾ པཱ་ཏུ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན སི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛོ ཏེ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛོ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་མཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏུཾ ཙི་ཏྟ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ་སྶ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མཱ་ན་ནྡ, ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏྭཱ སོ མ་ཙྩུ་མུ་ཁེ པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཀི་ཙྩ་མཱ་ཏ་པྤཾ, ཀོ ཛ་ཉྙཱ མ་ར་ཎཾ སུ་ཝེ;
ན ཧི ནོ ས་ངྒ་རཾ ཏེ་ན, མ་ཧཱ་སེ་ནེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་རིཾ ཨཱ་ཏཱ་པིཾ, ཨ་ཧོ་ར་ཏྟ་མ་ཏ་ནྡི་ཏཾ;
ཏཾ ཝེ བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟོ་ཏི, ས་ནྟོ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏེ མུ་ནཱི’’ཏི. (མ. ནི. ༣.༢༧༢);
ག་ཙྪཱ་མི་སྶ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཝི་སྶ་ཏྠོ ག་ཙྪཱ་ན་ནྡཱ་ཏི. ཐེ་རོ ས་ཀ་ཊ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་རི. ཝཱ་ཎི་ཛོ ཐེ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཏི་མཱ་ནེ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨི་དྷ ཝ་སི་སྶ་སཱི’’ཏི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧཾ དཱུ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ’’. ས་ཙེ པུ་ན ག་མི་སྶཱ་མི, པ་པ་ཉྩོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་མཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཨི་དྷ ཝ་སི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཾ ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ཀ, དུ་ཛྫཱ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་མ, ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི་ཏི’’. སོ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ, ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, པ་ཎྜི་ཏེ་ན ནཱ་མ ‘ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སྶཱ་དཱི་ནི ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་མྨཾ པ་ཡོ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡ་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༦. ‘‘ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཨི་དྷ ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷི་སུ;
ཨི་ཏི བཱ་ལོ ཝི་ཙི་ནྟེ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཝ་སྶནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་སྶཱ་མི. ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷི་སཱུཏི ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷེ་སུ་པི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ བཱ་ལོ ཝི་ཙི་ནྟེ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡནྟི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལེ ཝཱ དེ་སེ ཝཱ ཝ་ཡེ ཝཱ མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ ཝཱ་ཎི་ཛོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སི. ཝཱ་ཎི་ཛོ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ‘‘སཱི་ས་རོ་གོ ཝི་ཡ མེ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ཛྫི, ཏ་ཐཱ་ནི་པ་ནྣོ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི.
མ་ཧཱ་དྷ་ན་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཝ་ཏྠུ ད་ས་མཾ.
༡༡. ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མཱི་ཝ་ཏྠུ
ཏཾ པུ་ཏྟ་པ་སུ་ས་མྨ་ཏྟནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ས་ཧ་སྶ་ཝ་གྒེ –
‘‘ཡོ ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝེ, ཨ་པ་སྶཾ ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ;
ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ སེ་ཡྻོ, པ་སྶ་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ པ་ད’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༡༤) –
གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཏ་དཱ ཧི ས་ཏྠཱ ‘‘ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མི ལ་དྡྷཱ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ར་མ་ཏྟཱ སི་དྡྷ་ཏྠ་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ན ལ་དྡྷཱ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀ་ལ་གཱ་མེ ཛཱི་ཝ་ནྟེ་ཧི ཀི་ར མ་ཏ་ཀཱ ཨེ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཏྭཾ ‘མ་མེ་ཝ པུ་ཏྟོ མ་ཏོ’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སི, དྷུ་ཝ་དྷ་མྨོ ཨེ་ས ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ. མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཨེ་ཝ མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡ པ་རི་ཀ་ཌྜྷ་མཱ་ནོ ཨ་པཱ་ཡ་ས་མུ་དྡེ པ་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༨༧. ‘‘ཏཾ པུ་ཏྟ་པ་སུ་ས་མྨ་ཏྟཾ, བྱཱ་ས་ཏྟ་མ་ན་སཾ ན་རཾ;
སུ་ཏྟཾ གཱ་མཾ མ་ཧོ་གྷོ་ཝ, མ་ཙྩུ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཏཾ པུ་ཏྟ་པ་སུ་ས་མྨ་ཏྟནྟི ཏཾ རཱུ་པ་བ་ལཱ་དི་ས་མྤ་ནྣེ པུ་ཏྟེ ཙ པ་སཱུ ཙ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘མ་མ པུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ བ་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཏྠཱ, མ་མ གོ་ཎཱ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ཨ་རོ་གཱ མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཝ་ཧཱ, མ་མ གཱ་ཝཱི བ་ཧུ་ཁཱི་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཏྟེ་ཧི ཙ པ་སཱུ་ཧི ཙ ས་མྨ་ཏྟཾ ན་རཾ. བྱཱ་ས་ཏྟ་མ་ན་སནྟི ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་སུ ཝཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ པ་ཏྠ་ན་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཏྟ་མཱ་ན་སཾ ཝཱ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ ཡཾ ཡཾ ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལ་གྒ་ན་ཏཱ་ཡ བྱཱ་ས་ཏྟ་མཱ་ན་སཾ ཝཱ. སུ་ཏྟཾ གཱ་མནྟི ནི་དྡཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ. མ་ཧོ་གྷོ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ གཱ་མཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཏྠ་ཏོ མ་ཧ་ནྟོ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ ཨོ་གྷོ ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་ན་ཁ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ན་རཾ མ་ཙྩུ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མཱི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཀི་སཱ་གོ་ཏ་མཱི་ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.
༡༢. པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཝ་ཏྠུ
ན ས་ནྟི པུ་ཏྟཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི. ཝ་ཏྠུ ས་ཧ་སྶ་ཝ་གྒེ –
‘‘ཡོ ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝེ, ཨ་པ་སྶཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;
ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ སེ་ཡྻོ, པ་སྶ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༡༣) –
གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཏ་དཱ པ་ན ས་ཏྠཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཾ ཏ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་སོ་ཀཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊཱ་ཙཱ་རེ པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ནཱ་མ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཏཱ་ཎཾ ཝཱ ལེ་ཎཾ ཝཱ ས་ར་ཎཾ ཝཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཏེ ན ས་ནྟི་ཡེ་ཝ. པ་ཎྜི་ཏེ་ན པ་ན སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་མེ་ཝ སོ་དྷེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༨༨. ‘‘ན ས་ནྟི པུ་ཏྟཱ ཏཱ་ཎཱ་ཡ, ན པི་ཏཱ ནཱ་པི བ་ནྡྷ་ཝཱ;
ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་སྶ, ན་ཏྠི ཉཱ་ཏཱི་སུ ཏཱ་ཎ་ཏཱ.
༢༨༩. ‘‘ཨེ་ཏ་མ་ཏྠ་ཝ་སཾ ཉ་ཏྭཱ, པ་ཎྜི་ཏོ སཱི་ལ་སཾ་ཝུ་ཏོ;
ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ མ་གྒཾ, ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷ་ཡེ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཎཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ. བ་ནྡྷ་ཝཱཏི པུ་ཏྟེ ཙ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཉཱ་ཏི་སུ་ཧ་ཛྫཱ. ཨ་ནྟ་ཀེ་ནཱ་དྷི་པ་ནྣ་སྶཱཏི མ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི པུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྣ་པཱ་ནཱ་དི་དཱ་ནེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཏྠ་ར་ཎེ་ན ཙ ཏཱ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ་པི མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ར་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ལེ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ན ས་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན་ཏྠི ཉཱ་ཏཱི་སུ ཏཱ་ཎ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠ་ཝ་སནྟི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཏཱ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏོ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ཨ་ཉྙེ ཙ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་ཝ་ཏྠུ དྭཱ་ད་ས་མཾ.
མ་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝཱི་ས་ཏི་མོ ཝ་གྒོ.