༤. ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ལཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་ཀོ་ཊི་མ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝ་ས་ནྟི, དྭེ ཀོ་ཊི་མ་ཏྟཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝ་ས་ནྟི. ཏེ་སུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ས་པྤི་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟི. དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཙ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རོ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཐ, མ་མ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཀིཾ ནུ ཁོ ན ཀ་ཐེ་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་མ་སྶ་པི ཨ་མྷེ་ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སོ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཏེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཐེ་རཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དི་ཝ་སོ’’ཏི ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དི་ཝཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. སོ་པི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི.
ཏེ་ཧི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ནོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་བཱི་ཛ་ནིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱ་ལེ་ནྟོ ཨེ་ཀ་མྤི དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མི, ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་རི. ཏེ ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ར་བྷཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ པུ་ན ཏཾ ཨཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་པ་ཡིཾ་སུ. སོ པུ་ན་པི ཀི་ཉྩི ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ར་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི, ཨ་ཉྙོ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཱ ཨོ་ཏ་རི. ཏེ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ར་བྷ་ཉྙཾ བྷ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཏྟིཾ ཐེ་རཾ ཨཱ་ན་ཡིཾ་སུ. སོ ར་ཏྟི་མྤི ཀི་ཉྩི ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི, ར་ཏྟིཾ ཨ་ཉྙོ ཀ་ཐེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨོ་ཏ་རི. ཏེ ཨ་ཉྙེ་ན ར་ཏྟིཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཙྩཱུ་སེ ཏཾ ཨཱ་ན་ཡིཾ་སུ. སོ པུ་ན་པི ཀི་ཉྩི ནཱ་དྡ་ས. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ, ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཎྞེ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཀ་སྨཱ ན ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ནྟཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. སོ པ་ལཱ་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཡཱ པ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི – ‘‘ཨ་ཛྫ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡཱི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་སྶཱུ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘དྷ་མྨཾ སུ་ཎོ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘ཏྭཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཡྻེ་ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་སཱི’ཏི ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཡཱ པ་ཏི་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ ནུ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དཱ་ནེ་ཝ, པུ་བྦེ་པི ཨེ་སོ གཱུ་ཐ་ཀཱུ་པེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ –
‘‘ཙ་ཏུ་པྤ་དོ ཨ་ཧཾ ས་མྨ, ཏྭ་མྤི ས་མྨ ཙ་ཏུ་པྤ་དོ;
ཨེ་ཧི ས་མྨ ནི་ཝ་ཏྟ་སྶུ, ཀིཾ ནུ བྷཱི་ཏོ པ་ལཱ་ཡ་སི.
‘‘ཨ་སུ་ཙི་པཱུ་ཏི་ལོ་མོ་སི, དུ་གྒ་ནྡྷོ ཝཱ་སི སཱུ་ཀ་ར;
ས་ཙེ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ་སི, ཛ་ཡཾ ས་མྨ ད་དཱ་མི ཏེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༢.༥-༦) –
ཨི་མཾ ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་དཱ སཱི་ཧོ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི, སཱུ་ཀ་རོ ལཱ་ལུ་དཱ་ཡཱི་ཏི. ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ནཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་ཝ དྷ་མྨོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་ན ནེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ཀི་ཉྩི པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ མ་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༤༡. ‘‘ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ལཱ མ་ནྟཱ, ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་མ་ལཱ གྷ་རཱ;
མ་ལཾ ཝ་ཎྞ་སྶ ཀོ་ས་ཛྫཾ, པ་མཱ་དོ ར་ཀྑ་ཏོ མ་ལ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ལཱཏི ཡཱ་ཀཱ་ཙི པ་རི་ཡ་ཏྟི ཝཱ སི་པྤཾ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཝཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝཱ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ལཱ མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡ ཛི་ཎྞ་པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ གྷ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་མ་ལཱ གྷ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ གི་ཧི་སྶ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ལཾ ཝ་ཎྞ་སྶ ཀོ་ས་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ གཱ་ཝོ ར་ཀྑ་ནྟ་སྶ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟ་སྶ ཝཱ ཏཱ གཱ་ཝོ ཨ་ཏི་ཏྠ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཝཱ་ལ༹་མི་ག་ཙོ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཝཱ པ་རེ་སཾ སཱ་ལི་ཁེ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཡ་མྤི ད་ཎྜཾ ཝཱ པ་རི་བྷཱ་སཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཝཱ པ་ན ཚ དྭཱ་རཱ་ནི ཨ་ར་ཀྑ་ནྟཾ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་མཱ་དོ ར་ཀྑ་ཏོ མ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་ཝ་ཧ་ནེ་ན མ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ མ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ལཱ་ལུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.