༡. རོ་ཧི་ནཱི་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཱ་ཝ་ཏྠུ
ཀོ་དྷཾ ཛ་ཧེཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ནི་གྲོ་དྷཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ རོ་ཧི་ནིཾ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར ས་མ་ཡེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ‘‘ཐེ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ རོ་ཧི་ནིཾ ནཱ་མ ཐེ་ར་སྶ བྷ་གི་ནིཾ. ཐེ་རོ ཉཱ་ཏ་ཀེ པུ་ཙྪི ‘‘ཀ་ཧཾ, རོ་ཧི་ནཱི’’ཏི? ‘‘གེ་ཧེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ནཱ་ག་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ས་རཱི་རེ ཏ་སྶཱ ཚ་ཝི་རོ་གོ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ལ་ཛྫཱ་ཡ ནཱ་ག་ཏཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཐེ་རོ ‘‘པ་ཀྐོ་ས་ཐ ན’’ནྟི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊ་ཀ་ཉྩུ་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘རོ་ཧི་ནི, ཀ་སྨཱ ནཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ས་རཱི་རེ མེ, བྷ་ནྟེ, ཚ་ཝི་རོ་གོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ ལ་ཛྫཱ་ཡ ནཱ་ག་ཏཱ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ པུ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི? ‘‘ཀིཾ ཏེ པ་སཱ་དྷ་ན་བྷ་ཎྜ་ཀཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ མཱུ་ལ’’ནྟི? ‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶ་མཱུ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཀོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཀཱ་རེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ཐེ་རོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏ་ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་རོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨེ་ཏི་སྶཱ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི. ཏེ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ་རིཾ་སུ.
ཐེ་རོ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟོ རོ་ཧི་ནིཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘དྭི་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ད་རཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་སཱ་ལཾ ནི་བ་དྡྷཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ཧི, ནི་བ་དྡྷཾ པཱ་ནཱི་ཡ་གྷ་ཊེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་སཱ་དྷ་ན་བྷ་ཎྜ་ཀཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ད་རཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་སཱ་ལཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀཱ་སི. ནི་བ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑཱུ ནི་སཱི་ད་ནྟི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ས་མྨ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ་ཝ ཚ་ཝི་རོ་གོ མི་ལཱ་ཡི. སཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨ་དཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ‘‘ཀ་སྶེ་ཏཾ དཱ་ན’’ནྟི པུ་ཙྪི. ‘‘བྷ་གི་ནི་ཡཱ མེ, བྷ་ནྟེ, རོ་ཧི་ནི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘སཱ པ་ན ཀ་ཧ’’ནྟི? ‘‘གེ་ཧེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘པ་ཀྐོ་ས་ཐ ན’’ནྟི? སཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ཨི་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ན་མྤི པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་སི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཙ པ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘རོ་ཧི་ནི, ཀ་སྨཱ ནཱ་ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི? ‘‘ས་རཱི་རེ མེ, བྷ་ནྟེ, ཚ་ཝི་རོ་གོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ལ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནཱ་ག་ཏཱ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་སི པ་ན ཀིཾ ཏེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ས ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཝ ཀོ་དྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨེ་སོ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན མེ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཏ’’ནྟི? ‘‘ཏེ་ན ཧི སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ས་ཏྠཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི.
ཨ་ཏཱི་ཏེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ར་ཉྙོ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ཨེ་ཀི་སྶཱ ར་ཉྙོ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྑ་མ་སྶཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྪུ་ཕ་ལཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ སཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ ས་ཡ་ནེ ཙེ་ཝ པཱ་ཝཱ་ར་ཀོ་ཛ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་རེ་སུ ཀ་ཙྪུ་ཙུ་ཎྞཱ་ནི ཋ་པཱ་པེ་སི, ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རེ་པི ཨོ་ཀི་རི. ཏཾ ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ ཨུ་པྤ་ཀྐུ་པྤ་ཀྐཾ ག་ཎྜཱ་ག་ཎྜ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནྟཱི ག་ནྟྭཱ ས་ཡ་ནེ ནི་པ་ཛྫི, ཏ་ཏྲཱ་པི་སྶཱ ཀ་ཙྪུ་ཙུ་ཎྞེ་ཧི ཁཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཁ་ར་ཏ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་དཱ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི རོ་ཧི་ནཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ‘‘རོ་ཧི་ནི, ཏ་དཱ ཏ་ཡཱ་ཝེ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་པི ཧི ཀོ་དྷོ ཝཱ ཨི་སྶཱ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༢༡. ‘‘ཀོ་དྷཾ ཛ་ཧེ ཝི་པྤ་ཛ་ཧེ་ཡྻ མཱ་ནཾ,
སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་བྦ་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ;
ཏཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྨི་མ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཾ,
ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ ནཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི དུ་ཀྑཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀོ་དྷནྟི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཀོ་དྷཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི མཱ་ནཾ ཛ་ཧེ་ཡྻ. སཾ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནནྟི ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ནཾ. ཡོ ཧི ‘‘མ་མ རཱུ་པཾ མ་མ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨི་ཉྩ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ སོ་ཙ་ཏི ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི, ཨ་ཡཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྨིཾ ས་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་ནྟོ ན ས་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀི་ཉྩ་ནཾ དུ་ཀྑཱ ནཱ་མ ནཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི. རོ་ཧི་ནཱི་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་ཧོ་སི.
སཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་མ་ནྟ་རེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ རཱུ་པ་སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧོ་སི. ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཏཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ནི་བྦ་ཏྟཱ, མ་མ སཱི་མཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ནི་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་ཝ་ད་ནྟཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ, ‘‘དེ་ཝ, ཨི་མཾ ནོ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཌྜོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནཱ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ཀྐོ་པི ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་སི་ནེ་ཧོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཝོ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཐཾ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀོ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་མ ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ ས་ངྒཱ་མ་བྷེ་རི ཝི་ཡ ས་ནྣི་སཱི་དི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ‘‘མ་མ ཙི་ཏྟཾ པ་བྦ་ཏ་ན་དཱི ཝི་ཡ སཱི་གྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡོ ‘‘མ་མ ཨི་མི་སྶཱ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་ཀྑ་མིཾ་སཱུ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ‘‘མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏི་ཡེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏ་དྷ་ཛོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལཾ ཋཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནེ ས་ཀྐོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ས་ཡ྄ཧ་རཱུ་པཱ་ནི, ཨ་ཧཾ པ་ན ཨི་མཾ ལ་བྷ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མི, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ མེ མ་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཏཾ ས་ཀྐ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ. སཱ ས་ཀྐ་སྶ པི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པཱ. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཀཱི་ལ༹ཾ ནཱ་མ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཀྐོ ཏ་སྶཱ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑཱི་ཏི.
རོ་ཧི་ནཱི་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཱ་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.