༡༥. སུ་ཁ་ཝ་གྒོ
༡. ཉཱ་ཨཱ་ཏི་ཀ་ལ་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཝ་ཏྠུ
སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀ་ལ་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཀི་ཡ་ཀོ་ལི་ཡཱ ཀི་ར ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ན་ག་ར་སྶ ཙ ཀོ་ལི་ཡ་ན་ག་ར་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རེ རོ་ཧི་ཎིཾ ནཱ་མ ན་དིཾ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ས་སྶཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་མཱ་སེ ས་སྶེ་སུ མི་ལཱ་ཡ་ནྟེ་སུ ཨུ་བྷ་ཡ་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་མྤི ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ལི་ཡ་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ནེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཧོ་སྶ་ཏི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་སྶཾ ཨེ་ཀ་ཨུ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ ནི་པྥ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རེ་པི ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཏུ་མྷེ་སུ ཀོ་ཊྛ་ཀེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་སུ མ་ཡཾ ར་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ནཱི་ལ་མ་ཎི་ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ ཙ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་པ་སི་བྦ་ཀཱ་དི་ཧ་ཏྠཱ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཝི་ཙ་རི་ཏུཾ, ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི ས་སྶཾ ཨེ་ཀ་ཨུ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ ནི་པྥ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ན མ་ཡཾ ད་སྶཱ་མཱ་ཏི. མ་ཡ་མྤི ན ད་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སི, སོ་པི ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཛཱ་ཏིཾ གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཝ་ཌྜྷ་ཡིཾ་སུ.
ཀོ་ལི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཏུ་མྷེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱ་སི་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཛྫ་ཐ, ཡེ སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་གི་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝ་སིཾ་སུ, ཨེ་ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠི་ནོ ཙེ་ཝ ཨ་སྶཱ ཙ ཕ་ལ་ཀཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི ཙ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. སཱ་ཀི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཏུ་མྷེ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཊྛི་ནོ དཱ་ར་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཛྫ་ཐ, ཡེ ཨ་ནཱ་ཐཱ ནི་གྒ་ཏི་ཀཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཀོ་ལ་རུ་ཀྑེ ཝ་སིཾ་སུ, ཨེ་ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠི་ནོ ཙ ཨ་སྶཱ ཙ ཕ་ལ་ཀཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི ཙ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ, ཨ་མ་ཙྩཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སུཾ. ཏ་ཏོ སཱ་ཀི་ཡཱ ‘‘བྷ་གི་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝ་སི་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཐཱ་མ་ཉྩ བ་ལ་ཉྩ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡུ་དྡྷ་ས་ཛྫཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཀོ་ལི་ཡཱ་པི ‘‘ཀོ་ལ་རུ་ཀྑ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཐཱ་མ་ཉྩ བ་ལ་ཉྩ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡུ་དྡྷ་ས་ཛྫཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ་པི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཉཱ་ཏ་ཀེ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡི ཨ་ག་ཙྪ་ནྟེ ཨི་མེ ན་སྶི་སྶ་ནྟི, མ་ཡཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ རོ་ཧི་ཎི་ན་དི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. ཉཱ་ཏ་ཀཱ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཝ་ནྡིཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ ཀ་ལ་ཧོ ནཱ་མེ་ས, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀོ དཱ་ནི ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི? ཏེ ‘‘ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, སེ་ནཱ་པ་ཏི ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ལ་ཧོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ཏི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་པྤ་གྒྷཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཀིཾ ཨ་གྒྷ་ནྟི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི? ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་ན་གྒྷཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ན་གྒྷེ ཁ་ཏྟི་ཡེ ནཱ་སེ་ཏུ’’ནྟི. ཏེ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཏེ ས་ཏྠཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་རོ་ཐ, མ་ཡི ཨ་ས་ནྟེ ཨ་ཛྫ ལོ་ཧི་ཏ་ན་དཱི པ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, ཏུ་མྷེ པ་ཉྩ་ཧི ཝེ་རེ་ཧི ས་ཝེ་རཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཝེ་རོ ཝི་ཧ་རཱ་མི. ཏུ་མྷེ ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ཏུ་རོ. ཏུ་མྷེ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནུ་སྶུ་ཀྐཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐོ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༡༩༧. ‘‘སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མ, ཝེ་རི་ནེ་སུ ཨ་ཝེ་རི་ནོ,
ཝེ་རི་ནེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝི་ཧ་རཱ་མ ཨ་ཝེ་རི་ནོ.
༡༩༨. ‘‘སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མ, ཨཱ་ཏུ་རེ་སུ ཨ་ནཱ་ཏུ་རཱ;
ཨཱ་ཏུ་རེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝི་ཧ་རཱ་མ ཨ་ནཱ་ཏུ་རཱ.
༡༩༩. ‘‘སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མ, ཨུ་སྶུ་ཀེ་སུ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀཱ;
ཨུ་སྶུ་ཀེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ, ཝི་ཧ་རཱ་མ ཨ་ནུ་སྶུ་ཀཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སུ་སུ་ཁནྟི སུ་ཊྛུ སུ་ཁཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡེ གི་ཧི་ནོ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ པ་ན ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཁེ་ན ཛཱི་ཝཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ཧི མ་ཡ་མེ་ཝ སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མ, ཡེ མ་ཡཾ པ་ཉྩ་ཧི ཝེ་རཱི་ཧི ཝེ་རི་ནེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་ཝེ་རི་ནོ, ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་རེ་སུ མ་ནུ་སྶེ་སུ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཏུ་རཱ, པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ ཨུ་སྶུ་ཀེ་སུ ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཀཱ་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཉཱ་ཏི་ཀ་ལ་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.
༢. མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ
སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ པ་ཉྩ་སཱ་ལཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ཉྷི ས་ཏྠཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ཏཾ གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་སི. ཏཱ་པི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ན་དིཾ ག་ནྟྭཱ ནྷ་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ གཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁི་ཡོ པཱ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ་པི ཏཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ཏི. ཨ་ཐ མཱ་རོ ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ས་ཏྠཱ ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷོ་ཏེ་ན པ་ཏྟེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟཾ ས་ཏྠཱ་རཾ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པི, ས་མ་ཎ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྠཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏྭཾ, པཱ་པི་མ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཡ་ཐཱ་ཧཾ པི་ཎྜཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི? ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, པུ་ན པ་ཝི་ས་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘ས་ཙེ པུ་ན པ་ཝི་ས་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྶ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་སྶ་ཀེ་ལི༹ཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡོ གཱ་མ་དྭཱ་རཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. མཱ་རོ་པི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པི, བྷ་ནྟེ, པི་ཎྜཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་ཀྑེ་ན པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྠཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཛྫ མ་ཡཾ, པཱ་པི་མ, ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་ལོ་ཀེ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝི་ཡ པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༠. ‘‘སུ་སུ་ཁཾ ཝ་ཏ ཛཱི་ཝཱ་མ, ཡེ་སཾ ནོ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩ་ནཾ;
པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, དེ་ཝཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ ཡ་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡེ་སཾ ནོཏི ཡེ་སཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ལི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ཀི་ཉྩ་ནཾ ན་ཏྠི. པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ དེ་ཝཱ པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ་མྤི, པཱ་པི་མ, ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་བྷ་ཀྑཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
མཱ་ར་ཝ་ཏྠུ དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པ་རཱ་ཛ་ཡ་ཝ་ཏྠུ
ཛ་ཡཾ ཝེ་རནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པ་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སོ ཀི་ར ཀཱ་སི་ཀ་གཱ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཏེ་ན ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཁཱི་ར་མུ་ཁ་མྤི དཱ་ར་ཀཾ པ་རཱ་ཛེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ, ཀིཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. སོ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐ་སྶ སཱ པ་ཝ་ཏྟི ས་ཀ་ལ་ན་ག་རཾ པ་ཏྠ་རི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ – ‘‘བྷ་ནྟེ, རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཀཱ་སི་ཀ་གཱ་མ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ པ་རཱ་ཛི་ཏོ, སོ ཨི་དཱ་ནི པ་རཱ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ ‘ཁཱི་ར་མུ་ཁ་མྤི དཱ་ར་ཀཾ པ་རཱ་ཛེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ, ཀིཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ’ཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྩ་ཀེ ནི་པ་ནྣོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛི་ན་ནྟོ་པི ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི, པ་རཱ་ཛི་ཏོ པ་ན དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༡. ‘‘ཛ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཏོ;
ཨུ་པ་ས་ནྟོ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ཧི་ཏྭཱ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཛ་ཡནྟི པ་རཾ ཛི་ན་ནྟོ ཝེ་རཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. པ་རཱ་ཛི་ཏོཏི པ་རེ་ན པ་རཱ་ཛི་ཏོ ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟ་སྶ པི་ཊྛིཾ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་ནྟོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པ་ས་ནྟ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཛ་ཡ་ཉྩ པ་རཱ་ཛ་ཡ་ཉྩ ཧི་ཏྭཱ སུ་ཁཾ སེ་ཏི, ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ སུ་ཁ་མེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ པ་རཱ་ཛ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཀུ་ལ་དཱ་རི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ
ན་ཏྠི རཱ་ག་ས་མོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀུ་ལ་དཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་སྶཱ ཀི་ར མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨཱ་ཝཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་དི. སཱ་པི ཁོ ཝ་དྷུ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་ཉྩ་ར་ཏི. སཱ་མི་ཀོ་པི་སྶཱ ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྶ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ ཀི་ལེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཙ་རི. སོ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ནེ་ཝ བུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི, ན ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ. ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ཝ་དྷུ་ཀཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨི་ཏྠིཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. སོ ཨ་དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཀུ་མཱ་ར་ཀ, ན ཧི རཱ་ག་གྒི་ནཱ ས་དི་སོ ཨ་གྒི ནཱ་མ, དོ་ས་ཀ་ལི་ནཱ ས་དི་སོ ཀ་ལི ནཱ་མ, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་དུ་ཀྑེ་ན ས་དི་སཾ དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ས་དི་སཾ སུ་ཁ་མྤི ན་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༢. ‘‘ན་ཏྠི རཱ་ག་ས་མོ ཨ་གྒི, ན་ཏྠི དོ་ས་ས་མོ ཀ་ལི;
ན་ཏྠི ཁ་ནྡྷ་ས་མཱ དུ་ཀྑཱ, ན་ཏྠི ས་ནྟི་པ་རཾ སུ་ཁ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི རཱ་ག་ས་མོཏི དྷཱུ་མཾ ཝཱ ཛཱ་ལཾ ཝཱ ཨ་ངྒཱ་རཾ ཝཱ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ བྷ་སྨ་མུ་ཊྛིཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ རཱ་གེ་ན ས་མོ ཨ་ཉྙོ ཨ་གྒི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀ་ལཱིཏི དོ་སེ་ན ས་མོ ཨ་པ་རཱ་དྷོ་པི ན་ཏྠི. ཁ་ནྡྷ་ས་མཱཏི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མཱ. ཡ་ཐཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཾ དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ས་ནྟི་པ་རནྟི ནི་བྦཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཨ་ཉྙཾ སུ་ཁ་མྤི ན་ཏྠི. ཨ་ཉྙ་ཉྷི སུ་ཁཾ སུ་ཁ་མེ་ཝ, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཙ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ད་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཀུ་ལ་དཱ་རི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཨེ་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཛི་གྷ་ཙྪཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི དི་ཝ་སེ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ ཨེ་ཀཾ དུ་གྒ་ཏ་མ་ནུ་སྶཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་བྷི་ཀྑུ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨཱ་ལ༹་ཝིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟ་ཡིཾ་སུ. སོ་པི དུ་གྒ་ཏ་མ་ནུ་སྶོ ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཙ་སྶ ཨེ་ཀོ གོ་ཎོ པ་ལཱ་ཡི. སོ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ གོ་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་སྶཱ་མི, ཨུ་དཱ་ཧུ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘གོ་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་ཏོ་ཝ གེ་ཧཱ ནི་ཀྑ་མི. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཝཱ་སི་ནོ་པི བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཏྟཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཧཾ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ན་མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ གོ་ཎཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་ཊྛོ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི.
སོ་པི མ་ནུ་སྶོ དི་ཝཱ གོ་ཎཾ དི་སྭཱ གོ་ག་ཎེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ་པི ཨ་ཉྙཾ ན་ཏྠི, ས་ཏྠུ ཝ་ནྡ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པཱི་ལི༹་ཏོ་པི གེ་ཧཾ ག་མ་ནཱ་ཡ མ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལེ དཱ་ན་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཊི་ཀཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྠི ཀི་ཉྩི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི? ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཧི ‘‘ཨི་མཾ པ་རི་ཝི་སཱ་ཧཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྠཱ་རཱ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་གུ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་རི་ཝི་སི. སོ བྷུ་ཏྟ་བྷ་ཏྟོ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་སི. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ར ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཏཱ་ག་ཏ་སྶ བྷ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་སྶ པ་སྶ་དྡྷ་ད་ར་ཐ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་སི. སོ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ས་ཏྠཱ་པི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐཱ་མི. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི.
བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ – ‘‘པ་སྶ་ཐཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠུ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཉྙེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཛྫ པ་ནེ་ཀཾ མ་ནུ་སྶཾ དི་སྭཱ་ཝ ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ དཱ་པེ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ‘‘ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ ཏིཾ་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛི་གྷ་ཙྪི་ཏོ, པཱ་ཏོ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡ གོ་ཎཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་རི. ‘ཛི་གྷ་ཙྪ་དུ་ཀྑེ་ན དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ་པི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཛི་གྷ་ཙྪཱ་རོ་ག་ས་དི་སོ རོ་གོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༣. ‘‘ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པ་ར་མཱ རོ་གཱ, ས་ངྑཱ་ར་པ་ར་མཱ དུ་ཁཱ;
ཨེ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པ་ར་མཱ རོ་གཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ རོ་གོ ས་ཀིཾ ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏོ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཝཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཛི་གྷ་ཙྪཱ པ་ན ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི སེ་ས་རོ་གཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ པ་ར་མཱ ནཱ་མ. ས་ངྑཱ་རཱཏི པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷཱ. ཨེ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ས་མོ རོ་གོ ན་ཏྠི, ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ས་མཾ དུ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི ཀ་རོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁནྟི ཏ་ཉྷི ས་བྦ་སུ་ཁཱ་ནཾ པ་ར་མཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ཨེ་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ པ་ཉྩ་མཾ.
༦. པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ
ཨཱ་རོ་གྱ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཨེ་ཀ་སྨི་ཉྷི ས་མ་ཡེ རཱ་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་དོ་ཎ་སྶ ཨོ་ད་ནཾ ཏ་དུ་པི་ཡེ་ན སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སོ བྷ་ཏྟ་ས་མྨ་དཾ ཨ་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མེ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཏི་བ་ཧུ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘མི་དྡྷཱི ཡ་དཱ ཧོ་ཏི མ་ཧ་གྒྷ་སོ ཙ,
ནི་དྡཱ་ཡི་ཏཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་སཱ་ཡཱི;
མ་ཧཱ་ཝ་རཱ་ཧོ་ཝ ནི་ཝཱ་པ་པུ་ཊྛོ,
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༢༥); –
ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཏྟཱ་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཏྟ་བྷོ་ཛི་ནོ ཧི སུ་ཁཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་རི ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘མ་ནུ་ཛ་སྶ ས་དཱ ས་ཏཱི་མ་ཏོ,
མ་ཏྟཾ ཛཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་ཛ་ནེ;
ཏ་ནུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ,
ས་ཎི་ཀཾ ཛཱི་ར་ཏི ཨཱ་ཡུ་པཱ་ལ་ཡ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༡༢༤);
རཱ་ཛཱ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི, ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ པ་ན བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ, སུ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ མཱ་ཎ་ཝཾ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ, ཏཱ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཏཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ཀ་རོ་མི, བྷ་ནྟེ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ པུ་ཙྪི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ར་ཉྙོ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨོ་སཱ་ན་པི་ཎྜ་ཀཱ་ལེ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་དེ་ཡྻཱ་སི, རཱ་ཛཱ ཨ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཡཾ པི་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པི་ཎྜེ སི་ཏྠ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ར་ཉྙོ བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྟ་ཀེ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སོ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི སཱ་ཡ་མྤི པཱ་ཏོ་པི ར་ཉྙོ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨོ་སཱ་ན་པི་ཎྜ་ཀཱ་ལེ ཏཾ གཱ་ཐཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཚ་ཌྜི་ཏ་པི་ཎྜེ སི་ཏྠ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྜུ་ལེ ཧཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཏ་སྶ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶཾ དཱ་པེ་སི. སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ཏ་ནུ་ས་རཱི་རོ ཨ་ཧོ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་དཱ་ནི མེ སུ་ཁཾ ཛཱ་ཏཾ, མི་ག་མྤི ཨ་སྶ་མྤི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཛཱ་ཏོ་མྷི. པུ་བྦེ མེ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡུ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཛཱི་ར་ཀུ་མཱ་རིཾ ནཱ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ ད་ཏྭཱ སོ གཱ་མོ ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ནྷཱ་ན་ཙུ་ཎྞ་མཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དི་ནྣོ, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ, ཨི་མི་ནཱ་པི མེ ཀཱ་ར་ཎེ་ན སུ་ཁ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ. ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀཾ རཱ་ཛ་མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ ནོ གེ་ཧེ པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ན་ཊྛཾ, ཏ་མྤི ཨི་དཱ་ནི ཧ་ཏྠ་པ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་མི་ནཱ་པི མེ ཀཱ་ར་ཎེ་ན སུ་ཁ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཉཱ་ཏི་དྷཱི་ཏཱ་པི ནོ གེ་ཧེ ཀ་ཏཱ, ཨི་མི་ནཱ་པི མེ ཀཱ་ར་ཎེ་ན སུ་ཁ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་རོ་གྱཾ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, པ་ར་མོ ལཱ་བྷོ, ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ས་དི་ས་མྤི དྷ་ནཾ, ཝི་སྶཱ་ས་ས་དི་སོ ཙ པ་ར་མཱ ཉཱ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ས་དི་ས་ཉྩ སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༤. ‘‘ཨཱ་རོ་གྱ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱ, ས་ནྟུ་ཊྛི་པ་ར་མཾ དྷ་ནཾ;
ཝི་སྶཱ་ས་པ་ར་མཱ ཉཱ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་རོ་གྱ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱཏི ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱ. རོ་གི་ནོ ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ལཱ་བྷཱ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་རོ་ག་སྶ ས་བྦ་ལཱ་བྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་རོ་གྱ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱ’’ཏི. ས་ནྟུ་ཊྛི་པ་ར་མཾ དྷ་ནནྟི གི་ཧི་ནོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཏུ་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ ས་ནྟུ་ཊྛཱི ནཱ་མ སེ་ས་དྷ་ནེ་ཧི པ་ར་མཾ དྷ་ནཾ. ཝི་སྶཱ་ས་པ་ར་མཱ ཉཱ་ཏཱིཏི མཱ་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ཏུ པི་ཏཱ ཝཱ, ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སོ ན་ཏྠི, སོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཝ. ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀེ་ན པ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་སྶཱ་སོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ་པི པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཉཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཝི་སྶཱ་ས་པ་ར་མཱ ཉཱ་ཏཱི’’ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ས་དི་སཾ པ་ན སུ་ཁཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ནི་བྦཱ་ན་པ་ར་མཾ སུ་ཁནྟི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་ཝ་ཏྠུ ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ར་སནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ས་ཏྠཱ་རཱ ཧི, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧཾ ཨི་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི མཱ་སེ་ཧི པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ས་ཏྟ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ་སུ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་སྶཱུ་ནི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. བྷི་ཀྑཱུ ཝ་གྒཱ ཝ་གྒཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མ་ནྟེ་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཀོ ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧ་ཉྩ་མྷི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, ས་ཏྠ་རི དྷ་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ མ་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ག་མ་ནཾ ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པོ ཝཱ ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏི་སྶ ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི. སོ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ ན སུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ་སུ ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ སི་ནེ་ཧོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྨཱ ཏི་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ‘‘སཱ་དྷུ, ཏི་སྶཱ’’ཏི སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡི སི་ནེ་ཧོ ཏི་སྶ་ས་དི་སོ་ཝ ཧོ་ཏུ. ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ནེ་ཝ མཾ པཱུ་ཛེ་ནྟི, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་ན མཾ པཱུ་ཛེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༢༠༥. ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ར་སཾ པི་ཏྭཱ, ར་སཾ ཨུ་པ་ས་མ་སྶ ཙ;
ནི་དྡ་རོ ཧོ་ཏི ནི་པྤཱ་པོ, དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་ར་སཾ པི་ཝ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ར་སནྟི པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ར་སཾ, ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པི་ཏྭཱཏི དུ་ཀྑ་པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པི་ཝི་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ས་མ་སྶ ཙཱཏི ཀི་ལེ་སཱུ་པ་ས་མ་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ ར་སཾ པི་ཏྭཱ. ནི་དྡ་རོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ར་ས་པཱ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ རཱ་ག་ད་ར་ཐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡ་རོ ཙེ་ཝ ནི་པྤཱ་པོ ཙ ཧོ་ཏི. ར་སཾ པི་ཝནྟི ན་ཝ་ཝི་དྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ པཱི་ཏི་ར་སཾ པི་ཝ་ནྟོ་པི ནི་དྡ་རོ ནི་པྤཱ་པོ ཙ ཧོ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ་པི སཱ་ཏྠི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.
༨. ས་ཀྐ་ཝ་ཏྠུ
སཱ་ཧུ ད་སྶ་ནནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མ་ཀེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ས་ཀྐཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཧི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རེ ཝི་སྶ་ཊྛེ ལོ་ཧི་ཏ་པ་ཀྑ་ནྡི་ཀཱ་བཱ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ‘‘མ་ཡཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ པ་རི་མ་ཛྫི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀྐོ’’ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཏུ་མྷེ གི་ལཱ་ནེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏུཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ས་ཀྐ, དེ་ཝཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ག་ནྡྷོ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ལེ བ་དྡྷ་ཀུ་ཎ་པཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ག་ཙྪ ཏྭཾ, ཨ་ཏྠི མེ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱི་ལ་ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཧ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སོ ས་ཏྠུ ས་རཱི་ར་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཧ་ཏྠེ་ནཱ་པི ཕུ་སི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ སཱི་སེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ མུ་ཁ་ས་ངྐོ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ཨ་ཀཱ་སི, ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཛ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཕཱ་སུ་ཀ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི.
བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཐཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཨ་ཧོ ས་ཏྠ་རི ས་ཀྐ་སྶ སི་ནེ་ཧོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཧཱ་ཡ མུ་ཁ་ས་ངྐོ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ཏྠུ ས་རཱི་ར་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ སཱི་སེ་ན ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཀིཾ ཝ་དེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཾ ཨེ་ཏཾ, ཡཾ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ མ་ཡི སི་ནེ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་ཀྐོ ཧི དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛ་ར་ས་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་རུ་ཎ་ས་ཀྐ་སྶ བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ, ཨ་ཧཾ ཧི་སྶ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏ་སྶ པ་ཉྩ་སི་ཁ་ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ དེ་ཝ་པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣ་སྶ –
‘‘པུ་ཙྪ ཝཱ་ས་ཝ མཾ པ་ཉྷཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་སི;
ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྷ་སྶ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་མི ཏེ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༥༦) –
ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀ་ངྑཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སིཾ. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ པཱ་ཎ་ཀོ་ཊཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, ས་ཀྐོ་པི ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཏ་རུ་ཎ་ས་ཀྐོ ཛཱ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་ཧཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ. ཏ་སྶ མ་ཡི སི་ནེ་ཧོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡོ. བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྷི ད་སྶ་ན་མྤི སུ་ཁཾ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ས་ནྣི་ཝཱ་སོ་པི སུ་ཁོ. བཱ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ན ས་བྦ་མེ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༢༠༦. ‘‘སཱ་ཧུ ད་སྶ་ན་མ་རི་ཡཱ་ནཾ, ས་ནྣི་ཝཱ་སོ ས་དཱ སུ་ཁོ;
ཨ་ད་སྶ་ནེ་ན བཱ་ལཱ་ནཾ, ནི་ཙྩ་མེ་ཝ སུ་ཁཱི སི་ཡཱ.
༢༠༧. ‘‘བཱ་ལ་ས་ངྒ་ཏ་ཙཱ་རཱི ཧི, དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ན སོ་ཙ་ཏི;
དུ་ཀྑོ བཱ་ལེ་ཧི སཾ་ཝཱ་སོ, ཨ་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དཱ;
དྷཱི་རོ ཙ སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ, ཉཱ་ཏཱི་ནཾ་ཝ ས་མཱ་ག་མོ’’.
ཏ་སྨཱ ཧི –
༢༠༨. ‘‘དྷཱི་ར་ཉྩ པ་ཉྙ་ཉྩ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཉྩ,དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་སཱི་ལཾ ཝ་ཏ་ཝ་ནྟ་མ་རི་ཡཾ;
ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ས་པྤུ་རི་སཾ སུ་མེ་དྷཾ,བྷ་ཛེ་ཐ ན་ཀྑ་ཏྟ་པ་ཐཾ ཝ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ སཱ་ཧཱུཏི སུ་ནྡ་རཾ བྷ་དྡ་ཀཾ. ས་ནྣི་ཝཱ་སོཏི ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་མེ་ཝ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་ད་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པི ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝོ་པི སཱ་དྷུ་ཡེ་ཝ. བཱ་ལ་ས་ངྒ་ཏ་ཙཱ་རཱི ཧཱིཏི ཡོ བཱ་ལེ་ན ས་ཧ་ཙཱ་རཱི. དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནནྟི སོ བཱ་ལ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨེ་ཧི ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྡོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཧ་ཏྠ་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ནི པ་ཏྭཱ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ སོ་ཙ་ཏི. ས་བྦ་དཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་སི་ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་མི་ཏྟེ་ན ཨཱ་སཱི་ཝི་སཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ་སོ ནཱ་མ ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑོ, ཏ་ཐེ་ཝ བཱ་ལེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷཱི་རོ ཙ སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁོ སཾ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ སཾ་ཝཱ་སོ སུ་ཁོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ? ཉཱ་ཏཱི་ནཾ་ཝ ས་མཱ་ག་མོཏི ཡ་ཐཱ་པི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་མཱ་ག་མོ སུ་ཁོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁོ.
ཏ་སྨཱ ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ བཱ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་སོ དུ་ཀྑོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ སུ་ཁོ, ཏ་སྨཱ ཧི དྷི་ཏི་ས་མྤ་ནྣཾ དྷཱི་ར་ཉྩ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཾ པ་ཉྙ་ཉྩ, ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ཉྩ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པཱ་པ་ན་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དྷུ་ར་ཝ་ཧ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་སཱི་ལཾ, སཱི་ལ་ཝ་ཏེ་ན ཙེ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་ཏེ་ན ཙ ཝ་ཏ་ཝ་ནྟཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ས་པྤུ་རི་སཾ སོ་བྷ་ན་པ་ཉྷཾ ཡ་ཐཱ ནི་མྨ་ལཾ ན་ཀྑ་ཏྟ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཙ་ནྡི་མཱ བྷ་ཛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཛེ་ཐ པ་ཡི་རུ་པཱ་སེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་ཀྐ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཊྛ་མཾ.
སུ་ཁ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ནྣ་ར་ས་མོ ཝ་གྒོ.