༡. ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ
ཀོ ནུ ཧཱ་སོ ཀི་མཱ་ན་ནྡོཏི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཀི་ར པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་སཱ་ཁཾ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སུཾ. ཏཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ སུ་རཱ་ཚ་ཎོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཚ་ཎེ ས་ངྒྷུ་ཊྛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སུ་རཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སུཾ. ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ སུ་རཱ་ཚ་ཎཾ ཀཱི་ལི༹་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་མེ དི་ཝ་སེ ཀ་མྨ་ནྟ་བྷེ་རི་ཡཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཏཱ་པི ཨི་ཏྠི་ཡོ ‘‘མ་ཡཾ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་རཾ པཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷི་མྷཱ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ སུ་རཱ ཙ ཨ་ཏྠི, ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ཏེ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ པི་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ, ཨ་ཡྻེ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ད་ཊྛུ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དྷུ, ཨ་མྨཱ, ཏེ་ན ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་ན སུ་རཾ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ པི་ཝི་ཏྭཱ མ་ཏྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཝི་སཱ་ཁཱ་པི ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨི་མཱ་ཧི ཀ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི མཾ ‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝི་ཀཱ ཝི་སཱ་ཁཱ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་པི ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་མྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝོ ཀ་ཏཾ, མ་མ་པི ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, སཱ་མི་ཀཱ་པི ཝོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི, ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. གི་ལཱ་ནཱ་ལ་ཡཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཨ་ཡྻེ་ཏི. ཏེ་ན ཧི པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཐ ས་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི. ཏཱ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ གི་ལཱ་ནཱ་ལ་ཡཾ ཀ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏཱ་སཾ སཱ་མི་ཀཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཙ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཙ ཀ་ཧ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘གི་ལཱ་ནཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་སུ་རཱ པཱི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏཱ པོ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་སུཾ. ཏཱ ཨ་པ་ར་སྨི་མྤི ཚ་ཎ་ཝཱ་རེ ཏ་ཐེ་ཝ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ནོ ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦེ་པི མེ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ཡ་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, ག་ཙྪ་ཐ, ན ཝོ ཨ་ཧཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ, ‘‘ཨ་ཡྻེ, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་མྷཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ ནོ ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྨཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ག་ཙྪ་ཐ, པ་རི་ཝ་ཙྪཾ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི. ཏཱ ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀེ་ཧི ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་རཱ་པུ་ཎྞེ མུ་ཊྛི་ཝཱ་ར་ཀེ ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཊེ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཝི་སཱ་ཁཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ག་ནྟྭཱ མུ་ཊྛི་ཝཱ་ར་ཀེ་ཧེ་ཝ སུ་རཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཝཱ་ར་ཀེ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
ཝི་སཱ་ཁཱ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་པི མ་ད་ཝེ་གེ་ན ཀ་མྤ་མཱ་ན་ས་རཱི་རཱ ‘‘ཨི་ཙྩཱ་མ, གཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སུཾ. ཨ་ཐེ་ཀཱ མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཱ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི. ཏཱ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ས་ཏྠུ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་སི་ཏུཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ན་ཙྩི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ན ཨི་དཱ་ནི མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མི. ན ཧི མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟེ་ན མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨོ་ཏཱ་ར་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པཱུ་རི་ཏཱ’’ཏི ཏཱ སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏུཾ བྷ་མུ་ཀ་ལོ་མ་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཏི་མི་སཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏཱ བྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་ཏ་ཛྫི་ཏཱ. ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ སུ་རཱ ཛཱི་རི. ས་ཏྠཱ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ སི་ནེ་རུ་མུ་དྡྷ་ནི ཋ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྞཱ་ལོ་མ་ཏོ ར་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ནྡ་ས་ཧ་སྶུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་མཱ་ནཱ་ཧི པ་མ་ཏྟཱ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྷི པ་མཱ་དེ་ནེ་ཝ མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ ཧ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཧ་སཱ་དཱི་ནི ཀཱ་རཱ་པེ་སི, ཨི་དཱ་ནི ཏུ་མྷེ་ཧི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒཱི་ནཾ ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
༡༤༦. ‘‘ཀོ ནུ ཧཱ་སོ ཀི་མཱ་ན་ནྡོ, ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏེ ས་ཏི;
ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཱ, པ་དཱི་པཾ ན ག་ཝེ་ས་ཐཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ན་ནྡོཏི ཏུ་ཊྛི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ནི་ཙྩཾ པ་ཛྫ་ལི་ཏེ ས་ཏི ཀོ ནུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཧཱ་སོ ཝཱ ཏུ་ཊྛི ཝཱ? ན་ནུ ཨེ་ས ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཱ ཏུ་མྷེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་དཱི་པཾ ན ག་ཝེ་ས་ཐ ན ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་པི ཏཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏཱ་སཾ ཨ་ཙ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྠ་ཀཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ནཾ ཝི་སཱ་ཁཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, སུ་རཱ ནཱ་མེ་སཱ པཱ་པི་ཀཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧི ནཱ་མ ཨི་མཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ པུ་ར་ཏོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་མ་ཏྟ་མྤི ས་ཎྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་ཎིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་ས་ན་གཱི་ཏ་ན་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་བྷིཾ་སཱུ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨཱ་མ, ཝི་སཱ་ཁེ, པཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨེ་སཱ སུ་རཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀེ ས་ཏྟཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་དཱ པ་ནེ་སཱ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀུ་མྦྷ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༡༦.༣༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི.
ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ.