༧. ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ
ཡ་ཐཱ་པི རུ་ཙི་རཾ པུ་པྥནྟི ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡ་ཉྷི ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི ནཱ་མ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་དྷ་རོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི. སོ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘གྷ་ཊི་ཀཱ་རོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༨༨). ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཙ ཧོ་ནྟི. སོ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དི ཀོ་ས་ལོ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་གྒ་རཱ་ཛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ, ཏ་སྶ མེ པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, རཱ་ཛཱ ཁོ པ་ན མེ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་པི ནེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི. རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན ཧི རཱ་ཛཱ ག་རུ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ནོ ས་ཏྠཱ, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ཨུ་ཊྛ་ཧི. པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སཱ ནཱ་མ ག་རུ་ཏ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཾ དི་སྭཱ ན ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. རཱ་ཛཱ པ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཀུ་པི་ཏ་མཱ་ན་སོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ཀུ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཡཾ ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ པ་ཎྜི་ཏོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་དྷ་རོ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་སི. ར་ཉྙོ ཏ་སྶ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཋི་ཏོ ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎིཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཚ་ཏྟ་མཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཧ་ན་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ རཱ་ཛ་ངྒ་ཎེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་སི. སོ ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ན་མུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷོ ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཀི་ནྟེ ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ནཾ ཨ་པ་ནཱི་ཏ’’ནྟི. ‘‘‘རཱ་ཛཱ པ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’ཏི སུ་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཛྫ ཨ་མྷཱ་ཀཾ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝོ ཏུ་མྷེ་ཧི ཉཱ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་དཱ་པི མ་ཡཾ, དེ་ཝ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ མཾ དི་སྭཱ ན ཨུ་ཊྛ་ཧཱི’’ཏི? ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ཧཾ ཨ་གྒ་རཱ་ཛ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ, པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ས་ཏྠ་རི ཨ་གཱ་ར་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ཡྻཾ, ཏ་སྨཱ ན ཨུ་ཊྛ་ཧི’’ནྟི. ‘‘ཧོ་ཏུ, བྷོ, ཏི་ཊྛ་ཏེ་ཏཾ’’. ‘‘ཏུ་མྷེ ཀི་ར དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ ཏི་པི་ཊ་ཀ་དྷ་རཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་པུ་རེ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘ན ས་ཀྐོ་མི, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི? ‘‘རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, དུ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ག་རུ་ཀཱ་ནེ་ཏྠ, དེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཐ, ‘པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ མཾ དི་སྭཱ ན ཨུ་ཊྛི་ཏོ་མྷཱི’ཏི མཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ‘‘དེ་ཝ, གི་ཧཱི་ནཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཨེ་ཀཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷོ, ག་ཙྪ་ཐ ཏུ་མྷེ’’ཏི ཏཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཡཱ་ཙི, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ལླི་ཀཱ ཙ དེ་ཝཱི ཝཱ་ས་བྷ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཉྩ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་བ་དྡྷཾ མ་མ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏཱ་སཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་དྡི་ས་ཐཱ’’ཏི. ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་བ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ བྷཱ་ར་མ་ཀཱ་སི. ཐེ་རོ ནི་བ་དྡྷཾ ག་ནྟྭཱ ཏཱ་སཾ ཨུ་དྡེ་སཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི. ཏཱ་སུ མ་ལླི་ཀཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སི. ཝཱ་ས་བྷ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན ནེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ན ཨུ་དྡེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི.
ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ ཐེ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀི་མཱ་ན་ནྡ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘མ་ལླི་ཀཱ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ཉཱ་ཏི་དྷཱི་ཏཱ ནེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ན ཨུ་དྡེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྠཱ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ, ‘‘ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ས་ཀྐ་ཙྩ་མ་སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ག་ནྡྷ་ཀ་པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཨ་ཕ་ལོ ཧོ་ཏི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ན ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི –
༥༡. ‘‘ཡ་ཐཱ་པི རུ་ཙི་རཾ པུ་པྥཾ, ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ག་ནྡྷ་ཀཾ;
ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ, ཨ་ཕ་ལཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཀུ་བྦ་ཏོ.
༥༢. ‘‘ཡ་ཐཱ་པི རུ་ཙི་རཾ པུ་པྥཾ, ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ས་ག་ནྡྷ་ཀཾ;
ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ, ས་ཕ་ལཱ ཧོ་ཏི ཀུ་བྦ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ རུ་ཙི་རནྟི སོ་བྷ་ནཾ. ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟནྟི ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨ་ག་ནྡྷ་ཀནྟི ག་ནྡྷ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ པཱ་ལི་བྷ་དྡ་ཀ་གི་རི་ཀ་ཎྞི་ཀ་ཛ་ཡ་སུ་མ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ. ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱཏི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ག་ནྡྷ་ཀ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ག་ནྡྷ་ཀ་པུ་པྥཾ ཡོ ནཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ ས་རཱི་རེ ག་ནྡྷཾ ན ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏ་མྤི ཡོ ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ན ས་མཱ་ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཡཾ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་བྦ་ཏོ སུ་ཏ་ག་ནྡྷ་ཉྩ ཝཱ་ཙཱ་ག་ནྡྷ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་ནྡྷ་ཉྩ ན ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ཨ་ཕ་ལཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ, ཨ་ཕ་ལཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཀུ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ས་ག་ནྡྷ་ཀནྟི ཙ་མྤ་ཀ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ པུ་པྥཾ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ས་རཱི་རེ ག་ནྡྷོ ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ་པི. ཀུ་བྦ་ཏོཏི ཡོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཨ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཕ་ལཱ ཧོ་ཏི, སུ་ཏ་ག་ནྡྷ་ཝཱ་ཙཱ་ག་ནྡྷ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལཱ ཧོ་ཏི, མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ བ་ཧཱུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཏྟཱ. དེ་ས་ནཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ སཱ་ཏྠི་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི.
ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝ་ཏྠུ ས་ཏྟ་མཾ.