༤. ད་བྦ་མ་ལླ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་པ་དཱ་ནེ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་བྦ་མ་ལླ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ སེ་ཊྛི་པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏོ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི, ས་ཏྠ་རི པ་ས་ནྣོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྠེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ་པི་སྶ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ བྱཱ་ཀཱ་སི. སོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཏུ་སི་ཏཱ་དཱི་སུ དེ་ཝེ་སུ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་ས་གྒེ་ན ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་བྦྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑི. ཏ་སྶེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཁཱི་ར་ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨོ་སཱ་ན་ཀཱ་ལེ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀེ ཀོ་ལཱ་ཧ་ལེ ཛཱ་ཏེ ས་ཏྟ བྷི་ཀྑ་ཝོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་ཙྩ་ནྟ་ཛ་ན་པ་དེ ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཀཾ པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཱ་སཱ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟུ ནི་རཱ་ལ་ཡཱ ནི་སཱི་ད་ནྟཱུ’’ཏི ནི་སྶེ་ཎིཾ པཱ་ཏེ་སུཾ. ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀོ ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏྠེ་རོ ས་ཏྠཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཏྠེ་རོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ཨི་ཏ་རེ པ་ཉྩ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི (མ. ནི. ༣.༣༤༢), ས་བྷི་ཡོ (སུ. ནི. ས་བྷི་ཡ་སུ་ཏྟ), བཱ་ཧི་ཡོ (ཨུ་དཱ. ༡༠), ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པོ་ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༩) ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སུ. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ལླ་ར་ཊྛེ ཨ་ནུ་པི་ཡ་ན་ག་རེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྨིཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ་ཡེ་ཝ མཱ་ཏཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི, ཨ་ཐེ་ཀོ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ ཛྷཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙི་ཏ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རཾ ད་བྦ་ནྟ་རེ པ་ཏི་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛ་གྒཱ་པེ་སི. ད་བྦེ པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པུ་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་བྦ་ཛི, སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ནེ ཙ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. ས་བྦོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཏཾ ས་མ་ནྣེ་སི. ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༨༩-༡༩༠) ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ར་ས་ལཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི. ཏེ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ‘‘སྭེ མ་ཡ྄ཧཾ མུ་གྒ་གྷ་ཏ་མ་དྷུ་མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. སོ པ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཏེ་སཾ ཝཱ་ར་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ དཱ་སིཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི – ‘‘ཡེ, ཛེ, བྷི་ཀྑཱུ སྭེ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀེ་ན བི་ལ་ངྒ་དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་རི་ཝི་སཱ་ཧཱི’’ཏི. སཱ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ཏེ ཀོ་ཊྛ་ཀ་པ་མུ་ཁེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ ཀོ་པེ་ན ཏ་ཊ་ཏ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ ཐེ་རེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘མ་དྷུ་ར་བྷ་ཏྟ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་མ་དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཾ དཱ་པེ་ཏུཾ ཨེ་སོ་ཝ ནི་ཡོ་ཛེ་སཱི’’ཏི དུ་ཀྑཱི དུ་མྨ་ནཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏེ མེ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, དུ་མྨ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏེ, ‘‘བྷ་གི་ནི, ཀིཾ ཨ་མྷེ ད་བྦེ་ན མ་ལླ་པུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཧེ་ཋི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཱ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི? ‘‘ཏ་སྶ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཧཱི’’ཏི. སཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཐེ་ར་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་པ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ད་བྦཾ མ་ལླ་པུ་ཏྟཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ – ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ, ད་བྦ, མེ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝི་པྤ་ཀཱ་ར་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཡ་ཐཱ མཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ན ཁོ, ད་བྦ, ད་བྦཱ ཨེ་ཝཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟི, ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘མེ་ཏྟི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་ར་པྤ་མུ་ཁཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཨུ་པྤ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ནི་ཡོ་ཛི་ཏཱ སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ཉྙ་པེ་སི.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ད་བྦ་ཏྠེ་རོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་བྷཱ་གེ བྷི་ཀྑཱུ པེ་སེ་ནྟོ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ པ་དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནི་དྡྷི་མ་ནྟེ བྷི་ཀྑཱུ པེ་སེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཐེ་ར་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ན་བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ན་ཀི་ཙྩེ པཱ་ཀ་ཊེ ཛཱ་ཏེ ས་ཏྠཱ ཨ་རི་ཡ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ད་བྦ་ཏྠེ་རཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༠༩, ༢༡༤) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.
༡༠༨. ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ ས་རི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཏཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶཱི ནཱ་མ ནཱ་ཡ་ཀོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༢༥. དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་སཱ་དྷུ་ས་ངྒ་མེ་ན ཨ་པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཝ་དིཾ སཱ་ཝ་ཀཾ ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ སཱ་ཝ་ཀཾ ཨུ་པ་ཝ་དིཾ, ཨུ་པ་རི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་སིཾ, ཨ་བྦྷ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༣༢. དུ་ནྡུ་བྷི་ཡོཏི དུ་ནྡུཾ ཨི་ཏི ས་དྡཱ་ཡ་ན་ཏོ དུ་ནྡུ་བྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷེ་རི་ཡོ. ནཱ་ད་ཡིཾ་སཱུཏི ས་དྡཾ ཀ་རིཾ་སུ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་ས་ནི་ཡོཏི ས་བྦ་དི་སཱ་བྷཱ་ག་ཏོ ཨ་ས་ནེ ཝི་ནཱ་ས་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ས་ནི་ཡོ, དེ་ཝ་ད་ཎྜཱ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ ཕ་ལིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༡༣༣. ཨུ་ཀྐཱ པ་ཏིཾ་སུ ན་བྷ་སཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཙ པ་ཏིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷཱུ་མ་ཀེ་ཏུ ཙ དི་སྶ་ཏཱིཏི དྷཱུ་མ་རཱ་ཛི་ས་ཧི་ཏོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ དི་སྶ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ད་བྦ་མ་ལླ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.