༢. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༠. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ – རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཏ་ཉྷི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡཱ་དཱི་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི, ཀིཾ ཏེ་ཧི? ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙ ན་ག་རཾ ཧོ་ཏི, སེ་ས་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་སཾ ཝ་ས་ན་ཝ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ན་ནི་ས་ཛྫ་ས་ཡ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏེ་ན ཋི་ཏོ་པི ག་ཙྪ་ནྟོ་པི ནི་སི་ནྣོ་པི ས་ཡཱ་ནོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེཏི ཨི་ད་མ་སྶ ཡཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་སྨཱ – རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ་ཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པེ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཧེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ཝ་ཀོ, ཀུ་མཱ་རེ་ན བྷ་ཏོ་ཏི ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ བྷ་ཎེ, ཨེ་ཏཾ ཀཱ་ཀེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞ་ནྟི? དཱ་ར་ཀོ དེ་ཝཱ་ཏི. ཛཱི་ཝ་ཏི བྷ་ཎེ་ཏི? ཛཱི་ཝ་ཏི, དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཧི, བྷ་ཎེ ཏཾ དཱ་ར་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ ནེ་ཏྭཱ དྷཱ་ཏཱི་ནཾ དེ་ཐ པོ་སེ་ཏུ་ནྟི. ཏ་སྶ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ཝ་ཀོ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཀུ་མཱ་རེ་ན པོ་སཱ་པི་ཏོ་ཏི ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༨) ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ན ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་པི་སྶ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དོ་སཱ་བྷི་ས་ནྣཾ ཀཱ་ཡཾ ཝི་རེ་ཙེ་ཏྭཱ སི་ཝེ་ཡྻ་ཀཾ དུ་སྶ་ཡུ་གཾ ད་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཡཱ དི་ཝ་ས་སྶ དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུཾ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟ་བྦཾ, ཨི་ད་ཉྩ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ ཏ་སྨིཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཋཱ་ན་ལེ་ཎ་ཀུ་ཊི་མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་ནི ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷེ་ན ཏ་མྦ་པ་ཊྚ་ཝ་ཎྞེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ཙཱི་ཝ་ར་བྷ་ཏྟེ་ན ས་ནྟ་པྤེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི.
ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་ཌྜྷ་ས་ཏེ་ན ཨཱུ་ནེ་ཧི ཏེ་ར་ས་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི. རཱ་ཛཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ར་ཉྫེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི རཱ་ཛཱ. མ་ག་དྷཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རོ་ཏི མཱ་ག་དྷོ. ཨ་ཛཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ར་ཉྙོ ས་ཏྟུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་མི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ.
ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ དེ་ཝི་ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དོ་ཧ་ལོ༹ ཨུ་པྤ་ཛྫི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ར་ཉྙོ ད་ཀྑི་ཎ་བཱ་ཧུ་ལོ་ཧི་ཏཾ པི་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི, སཱ ‘‘བྷཱ་རི་ཡེ ཋཱ་ནེ དོ་ཧ་ལོ༹ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ན ས་ཀྐཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ’’ནྟི ཏཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཀི་སཱ དུ་བྦ་ཎྞཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏཾ རཱ་ཛཱ པུ་ཙྪི – ‘‘བྷ་དྡེ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ན པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞོ, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི? ‘‘མཱ པུ་ཙྪ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི’’. ‘‘བྷ་དྡེ, ཏྭཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟཱི ཀ་སྶ ཀ་ཐེ་སྶ་སཱི’’ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་པེ་སི. སུ་ཏྭཱ ཙ – ‘‘བཱ་ལེ, ཀིཾ ཨེ་ཏྠ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་རི་ཡ་ས་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝེ་ཛྫཾ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏྠ་ཀེ་ན བཱ་ཧུཾ ཕཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་ཀེ་ན ལོ་ཧི་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མྦྷི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཡེ་སི. ནེ་མི་ཏྟ་ཀཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ – ‘‘ཨེ་ས ག་བྦྷོ ར་ཉྙོ ས་ཏྟུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ རཱ་ཛཱ ཧ་ཉྙི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ. དེ་ཝཱི སུ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ར ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ མཱ་རེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ག་བྦྷཾ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཀུ་ཙྪིཾ མ་དྡཱ་པེ་སི, ག་བྦྷོ ན པ་ཏ་ཏི. སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་རེ་སི. རཱ་ཛཱ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ – ‘‘བྷ་དྡེ, ཏ་ཝ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ དྷཱི་ཏཱ་ཏི ཝཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བྦ་ཏྟ་དཱ་ར་ཀཾ ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ ཨ་གུ་ཎ་རཱ་སི་པི ནོ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མཱ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་དཱ་སི. སཱ ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘མཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་དཱ་པི ཨཱ་ར་ཀྑ་མ་ནུ་སྶཱ དཱ་ར་ཀཾ ཨ་པ་ན་ཡིཾ་སུ. ཨ་ཐཱ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟཾ ཀུ་མཱ་རཾ དེ་ཝི་ཡཱ ད་སྶེ་སུཾ. སཱ ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ཏེ་ན ནཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. རཱ་ཛཱ་པི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཏྟ་སྶ ཨོ་པ་ར་ཛྫ་མ་དཱ་སི.
ཨ་ཐེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ར་ཧོ་ག་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་སཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ པ་རི་སཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ པ་རི་སཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་མེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ དྷུ་རཱ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཀཾ དྷུ་རཾ ནཱི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི. སོ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝི་ནཱ ལཱ་བྷེ་ན པ་རི་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ལཱ་བྷཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཀུ་མཱ་རཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ པ་ཉྩ་ཧི ར་ཐ་ས་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་སྶ་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘པུ་བྦེ ཁོ, ཀུ་མཱ་ར, མ་ནུ་སྶཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀཱ, ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ཀུ་མཱ་ར, པི་ཏ་རཾ ཧ་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ ཧོ་ཧི, ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཧ་ནྟྭཱ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་མཱ་རཾ པི་ཏུ་ཝ་དྷེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏི.
སོ – ‘‘ཨ་ཡྻོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱུ་རུ་ཡཱ པོ་ཏྠ་ནི་ཡཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶ བྷཱི་ཏོ ཨུ་བྦི་གྒོ ཨུ་སྶ་ངྐཱི ཨུ་ཏྲ་སྟོ ཨ་ནྟེ་པུ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཨ་མ་ཙྩཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ – ‘‘ཀུ་མཱ་རོ ཙ ཧ་ནྟ་བྦོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙ, ས་བྦེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཧ་ནྟ་བྦཱ’’ཏི ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ.
རཱ་ཛཱ ཡེ ཨ་མ་ཙྩཱ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ, ཡེ ན མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ ཨུ་ཙྩེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རཾ པུ་ཙྪི – ‘‘ཀི་སྶ པ་ན ཏྭཾ, ཀུ་མཱ་ར, མཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་སཱི’’ཏི? ‘‘ར་ཛྫེ་ན་མྷི, དེ་ཝ, ཨ་ཏྠི་ཀོ’’ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ར་ཛྫཾ ཨ་དཱ་སི.
སོ མ་ཡ྄ཧཾ མ་ནོ་ར་ཐོ ནི་པྥ་ནྣོ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཏ་ཏོ ནཾ སོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏྭཾ སི་ངྒཱ་ལཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ བྷེ་རི་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ སུ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་མྷཱི་ཏི མ་ཉྙ་སི, ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཏེ པི་ཏཱ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏཾ ཨ་ཝ་མཱ་ནཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི? མཱུ་ལ་གྷ་ཙྩཾ གྷཱ་ཏེ་ཧཱི་ཏི. ན་ནུ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ ན ས་ཏྠ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ་ཏི? ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་དེ་ན ནཾ མཱ་རེ་ཧཱི་ཏི. སོ པི་ཏ་རཾ ཏཱ་པ་ན་གེ་ཧེ པ་ཀྑི་པཱ་པེ་སི, ཏཱ་པ་ན་གེ་ཧཾ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཾ དྷཱུ་མ་གྷ་རཾ. ‘‘མ་མ མཱ་ཏ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ད་ཊྛུཾ མཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དེ་ཝཱི སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ར་ཀེ བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྪ་ངྒེ་ནཱ་དཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡཱ་པེ་ཏི. སོ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ ཀ་ཐཾ ཡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏུ ཨུ་ཙྪ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ མཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ཝཱི མོ་ལི༹་ཡཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ཏི. ཏ་མྤི སུ་ཏྭཱ ‘‘མོ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ མཱ དེ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀཱ་སུ བྷ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ པཱ་དུ་ཀཱ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ཝི་ས་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏེ་ན ཡཱ་པེ་ཏི. པུ་ན ‘‘ཀ་ཐཾ ཡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་དུ་ཀཱ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ཝི་སི་ཏུ་མྤི མཱ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ཝཱི ག་ནྡྷོ་ད་ཀེ་ན ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ས་རཱི་རཾ ཙ་ཏུ་མ་དྷུ་རེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ ལེ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་པེ་ཏི. པུ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཡ྄ཧཾ མཱ་ཏུ པ་ཝེ་ས་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དེ་ཝཱི དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་མི, བི་མྦི་སཱ་ར, ཨེ་ཏཾ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ མཱ་རེ་ཏུཾ ན ཨ་དཱ་སི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྟུཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པོ་སེ་སི, ཨི་དཾ པ་ན དཱ་ནི ཏེ པ་ཙྪི་མ་ད་སྶ་ནཾ, ནཱ་ཧཾ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏུ་མྷེ པ་སྶི་ཏུཾ ལ་བྷཱ་མི, ས་ཙེ མ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠི, ཁ་མ་ཐ དེ་ཝཱ’’ཏི རོ་དི་ཏྭཱ ཀ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི.
ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི. རཱ་ཛཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ན ཙ་ངྐ་མེ་ན ཡཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་རོ་ཙ་ཏི. སོ – ‘‘ཀ་ཐཾ, མེ བྷ་ཎེ, པི་ཏཱ ཡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ངྐ་མེ་ན, དེ་ཝ, ཡཱ་པེ་ཏི; ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཙ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་རོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘ཙ་ངྐ་མཾ དཱ་ནི་སྶ ཧཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ པཱ་དེ ཁུ་རེ་ན ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ལོ་ཎ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཁ་དི་ར་ངྒཱ་རེ་ཧི ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཏེ་ཧི པ་ཙ་ཐཱ’’ཏི ནྷཱ་པི་ཏེ པེ་སེ་སི. རཱ་ཛཱ ཏེ དི་སྭཱ – ‘‘ནཱུ་ན མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟོ ཀེ་ན་ཙི ས་ཉྙ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་མེ མ་མ མ་སྶུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏེ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ’ཏི ཙ པུ་ཊྛཱ ཏཾ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ར་ཉྙོ མ་ནཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ ‘ནི་སཱི་ད, དེ་ཝཱ’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཙ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ – ‘‘དེ་ཝ, མ་ཡཾ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཾ ཀ་རོ་མ, མཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྠ, ན་ཡི་དཾ ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠེ་ན གོ་པྥ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠེ་ན ཁུ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནི ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ལོ་ཎ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཁ་དི་ར་ངྒཱ་རེ་ཧི ཝཱི་ཏ་ཙྩི་ཏེ་ཧི པ་ཙིཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ཀི་ར པུ་བྦེ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ ས་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོ ཨ་ག་མཱ་སི, ནི་ས་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀ་ཉྩ ཨ་དྷོ་ཏེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཀྐ་མི, ཏ་སྶཱ་ཡཾ ནི་སྶ་ནྡོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ར་ཉྙོ བ་ལ་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. སོ – ‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷོ, ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཧོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ ཁི་ཏྟ་མཱ་ལཱ ཝི་ཡ མི་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀོ ཛ་ན་ཝ་ས་བྷོ ནཱ་མ ཡ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི.
ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་སྶ པུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ, པུ་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པི་ཏུ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝེ་དེ་ཏུཾ དྭེ ལེ་ཁཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨ་མ་ཙྩཱ – ‘‘པ་ཋ་མཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཏཾ ལེ་ཁཾ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་སུཾ. ར་ཉྙོ ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པི་ཏུ་གུ་ཎ་མ་ཉྙཱ་སི – ‘‘མ་ཡི ཛཱ་ཏེ་པི མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ སི་ནེ་ཧོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི. སོ – ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, བྷ་ཎེ, མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏ་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀིཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཐ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་ཏ་རཾ ལེ་ཁཾ ཧ་ཏྠེ ཋ་པ་ཡིཾ་སུ.
སོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ རོ་ད་མཱ་ནོ མཱ་ཏུ་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ – ‘‘ཨ་ཧོ་སི ནུ, ཁོ, ཨ་མྨ, མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏུ མ་ཡི ཛཱ་ཏེ སི་ནེ་ཧོ’’ཏི? སཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བཱ་ལ་པུ་ཏྟ, ཀིཾ ཝ་དེ་སི, ཏ་ཝ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ པཱི་ལ༹་ཀཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི. ཨ་ཐ ཏཾ རོ་ད་མཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏ་ཝ པི་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཾ་སུ. པི་ཏཱ ཏེ ཨ་ངྒུ་ལིཾ མུ་ཁེ ཋ་པེ་སི. པཱི་ལ༹་ཀཱ མུ་ཁེ་ཡེ་ཝ བྷི་ཛྫི. ཨ་ཐ ཁོ པི་ཏཱ ཏ་ཝ སི་ནེ་ཧེ་ན ཏཾ ལོ་ཧི་ཏ་མི་སྶ་ཀཾ པུ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛུ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཏེ པི་ཏུ སི་ནེ་ཧོ’’ཏི. སོ རོ་དི་ཏྭཱ པ་རི་དེ་ཝི་ཏྭཱ པི་ཏུ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀཱ་སི.
དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ – ‘‘པུ་རི་སེ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཧི, ཡེ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན དི་ནྣེ པུ་རི་སེ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ཡ་ནྟེ་ན སི་ལཾ པ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ནཱ་ལཱ༹་གི་རི་ཧ་ཏྠིཾ མུ་ཉྩཱ་པེ་ཏྭཱ་པི ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ མཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་རི་ཧཱི་ན་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཏཱ་ནི ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཏེ་ཧི ཛ་ནཾ ས་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནེ་སུ པ་རི་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཨུ་ཎྷ་ལོ་ཧི་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ན་ཝ་མཱ་སེ གི་ལཱ་ན་མ་ཉྩེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཛཱ་ཏོ – ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ཏྠཱ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ མ་ཉྩ་ཀེ་ན མཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཐཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ དྭེ་དྷཱ བྷི་ནྣཾ པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ར་ཉྙོ ས་ཏྟུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་མི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ.
ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོཏི ཨ་ཡཾ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟོ, ན ཝི་དེ་ཧ་ར་ཉྙོ. ཝེ་དེ་ཧཱི་ཏི པ་ན པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཝེ་དེ་ཧི་ཀཱ ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནཱི (མ. ནི. ༡.༢༢༦), ཨ་ཡྻོ ཨཱ་ན་ནྡོ ཝེ་དེ་ཧ་མུ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤). ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཝི་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དོ, ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝེ་དེ་ན ཨཱི་ཧ་ཏི གྷ་ཊ་ཏི ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དེ་ཧཱི. ཝེ་དེ་ཧི་ཡཱ པུ་ཏྟོ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ.
ཏ་ད་ཧཱུཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧུ, ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ཝུ་སོ, ཀ་པྤི་ན, ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཁོ, ཝི་སཱ་ཁེ, ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨུ་པ་ཝུ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༤༣) སཱི་ལཾ. ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝེ ས་དཱ ཕ་གྒུ, སུ་དྡྷ་སྶུ་པོ་ས་ཐོ ས་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༧༩) ཨུ་པ་ཝཱ་སོ. ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༦) པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ ས་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༡) ཨུ་པ་ཝ་སི་ཏ་བྦ་དི་ཝ་སོ. ཨི་དྷཱ་པི སོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ པ་ནེ་ས ཨ་ཊྛ་མཱི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི པ་ནྣ་ར་སཱི་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་སྨཱ སེ་ས་དྭ་ཡ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ནྣ་ར་སེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི.
ཀོ་མུ་དི་ཡཱཏི ཀུ་མུ་ད་ཝ་ཏི་ཡཱ. ཏ་དཱ ཀི་ར ཀུ་མུ་དཱ་ནི སུ་པུ་པྥི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཀོ་མུ་དཱི. ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡཱཏི ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ཡཱ, སཱ ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཱི. ཨི་དྷ པ་ན ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མཱ་ས་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པུ་ཎྞཱ ས་མྤུ་ཎྞཱ་ཏི པུ་ཎྞཱ. མཱ ཨི་ཏི ཙ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཏྠ པུ་ཎྞོ་ཏི པུ་ཎྞ་མཱ. ཨེ་ཝཾ པུ་ཎྞཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ད་དྭ་ཡེ ཙ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩ་པ་རི་ཝུ་ཏོཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ར་ཛ་ཏ་གྷ་ཊ་ཝི་ནི་གྒ་ཏཱ་ཧི ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་ཧི དྷོ་ཝི་ཡ་མཱ་ན་དི་སཱ་བྷཱ་གཱ་ཡ ཝི་ཡ, ར་ཛ་ཏ་ཝི་མཱ་ན་ཝི་ཙྩུ་ཏེ་ཧི མུ་ཏྟཱ་ཝ་ལི༹་སུ་མ་ན་ཀུ་སུ་མ་དཱ་མ་སེ་ཏ་དུ་ཀཱུ་ལ་ཀུ་མུ་ད་ཝི་ས་རེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ་ཡ ཝི་ཡ ཙ, ཙ་ཏུ་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟ་པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ས་མུ་ད་ཡོ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་ག་ཏོཏི པཱ་སཱ་ད་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི་ག་ཏོ. མ་ཧཱ་ར་ཧེ ས་མུ་སྶི་ཏ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟེ ཀ་ཉྩ་ནཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ ནི་སི་ནྣོ? ནི་དྡཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི རཱ་ཛཱ པི་ཏ་རི ཨུ་པ་ཀྐ་ནྟ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ – ‘‘ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་མཱི་ལི་ཏ་མ་ཏྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་སུ ས་ཏྟི་ས་ཏ་ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ཝི་ཡ ཀ་ནྡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི. ཀི་མེ་ཏ་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ, ན ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན་སྶ ཨ་མ་ནཱ་པཱ ནི་དྡཱ, ཨི་ཏི ནི་དྡཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ནི་སི་ནྣོ. ཨ་པི ཙ ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ས་ངྒྷུ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦཾ ན་ག་རཾ སི་ཏྟ་ས་མྨ་ཊྛཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ལུ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་ལཱ་ཛ་པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་གྷ་ར་དྭཱ་རཾ ས་མུ་སྶི་ཏ་དྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྲ་ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་དཱི་པ་མཱ་ལཱ་ལ་ངྐ་ཏ་ས་བྦ་དི་སཱ་བྷཱ་གཾ ཝཱི་ཐི་ས་བྷཱ་གེ་ན ར་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལ༹ཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ས་མཱ་ཀི་ཎྞཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་ས་ཏཱ་ཡ་པི ནི་སི་ནྣོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ་པི – ‘‘རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་མ ས་དཱ་པི ན་ཀྑ་ཏྟ་མེ་ཝ, ནི་དྡཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ པ་ནེ་ས ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ཨུ་དཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རི, ཡ་ཐཱ ཧི ཡཾ ཏེ་ལཾ མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཝི་སྶ་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཝ་སེ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཛ་ལཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཨོ་གྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡཾ པཱི་ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ ཧ་ད་ཡཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ས་ཎྛ་ཧི་ཏྭཱ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏཾ ཨུ་དཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པཱི་ཏི་མ་ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དོ་སི་ནཱཏི དོ་སཱ་པ་ག་ཏཱ, ཨ་བྦྷཱ, མ་ཧི་ཀཱ, དྷཱུ་མོ, ར་ཛོ, རཱ་ཧཱུ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ར་མ་ཎཱི་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཐོ་མ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སཱ ཧི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི ར་མ་ཎཱི་ཡཱ. ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཨོ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ. ད་སྶི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ. ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀཱ. དི་ཝ་ས་མཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཉྙཱ.
ཀཾ ནུ ཁྭ་ཛྫཱཏི ཀཾ ནུ ཁོ ཨ་ཛྫ. ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱཏི ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎཾ. བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ. ཡཾ ནོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོཏི ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཨེ་ས, ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟཱ་ནཾ མ་དྷུ་རཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏི རཱ་ཛཱ ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་ན་པི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཀ་སྶ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ. ཀི་མ་ཏྠཾ? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ཡཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ, ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ.
ཏེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏཱ མཱ་རི་ཏོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙ ཏ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུཾ ཨ་ན་ཏྠ་མ་ཀཱ་སི, ཨི་ཏི མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷོ ཨེ་ས, ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཚཱ་ཡཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཀིཾ ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ན – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི? ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ.
ཏ་སྶ་ཉྷི པ་རི་ས་ཏི ཚ་ནྣཾ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ བ་ཧཱུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ, ཏེ ཨ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནེ་ན ས་ཡ་མྤི ཨ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ཝ. ཏེ མ་ཡི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཨཱ་ར་དྡྷེ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མེ ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ན ག་མི་སྶ་ཏི. རཱ་ཛཱ པ་ན ཨི་མེ་སཾ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ་སཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ མཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐཱ་ཧཾ ནི་བྦི་ཀྑེ་པཾ ས་ཏྠུ གུ་ཎཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཏེ་པི ཨ་མ་ཙྩཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘ཨ་ཛྫ རཱ་ཛཱ པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི ར་ཏྟིཾ ཐོ་མེ་ཏི, ཨ་དྡྷཱ ཀི་ཉྩི ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཡ་སྶ ཙེ་ས དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ མ་ཧ་ནྟཾ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཡ་སྶ པ་ན ཀུ་ལཱུ་པ་ཀོ ས་མ་ཎོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱུ་པ་ཀོ ཧོ་ཏི, བྷ་དྡཾ ཏ་སྶཱ’’ཏི.
༡༥༡-༡༥༢. ཏེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ས་མ་ཎ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མི, ཨ་ཧཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པཱུ་ར་ཎོཏི ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ ནཱ་མཾ. ཀ་སྶ་པོཏི གོ་ཏྟཾ. སོ ཀི་ར ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཨེ་ཀཱུ་ན་དཱ་ས་ས་ཏཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཛཱ་ཏོ, ཏེ་ན་སྶ པཱུ་ར་ཎོ་ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. མ་ངྒ་ལ་དཱ་ས་ཏྟཱ ཙ་སྶ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ཏྟཱ ན་ཏྠི, ཨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ ན ཀ་ཏ་ནྟི. སོ ‘‘ཀི་མ་ཧཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་སཱ་མཱི’’ཏི པ་ལཱ་ཡི. ཨ་ཐ་སྶ ཙོ་རཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡིཾ་སུ, སོ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀཾ གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. མ་ནུ་སྶཱ ཏཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ཨ་ར་ཧཱ ཨ་པྤི་ཙྪོ, ན་ཏྠི ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སོ’’ཏི པཱུ་ཝ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི. སོ – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ཊ་ཀཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཊ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི ན ནི་ཝཱ་སེ་སི, ཏ་དེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཉྙེ་པཱི་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘པཱུ་ར་ཎོ ཀ་སྶ་པོ’’ཏི.
པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྒྷཱི. སྭེ་ཝ ག་ཎོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཎཱི. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ག་ཎ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཉཱ་ཏོཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊོ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪོ ས་ནྟུ་ཊྛོ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མུ་གྒ་ཏོ ཡ་སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡ་ས་སྶཱི. ཏི་ཏྠ་ཀ་རོཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རོ. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏོཏི ཨ་ཡཾ སཱ་དྷུ, སུ་ནྡ་རོ, ས་པྤུ་རི་སོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏོ. བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶཱཏི ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ར་ཏྟ་ཉྙཱུ. ཙི་རཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཧི ཀ་ཐཱ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི. ཨ་དྡྷ་ག་ཏོཏི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཏོ, དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོཏི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི – ‘‘ད་ཧ་ར་སྶ ཀ་ཐཱ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ མ་དྷུ་ར་ར་སཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཾ ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ པུ་རི་སོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏཾ ཀཱ་ཛ་ར་པ་ཀྐཾ དི་སྭཱ ཝི་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཾ མ་དྷུ་རཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ པུ་བྦེ པཱུ་ར་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ནཱ་པི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨི་དཱ་ནི གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ས་མཱ་ནོ་པི པ་ན ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཏཾ ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རཱ་པེ་སྶཱ་མི, ‘ཡོ ཡོ ཀ་ཐེ་སི, ཏཾ ཏཾ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི’ཏི བྷཱི་ཏོ ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི ཀི་ཉྩི ན ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ་ཉྙོ – ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་པི ཁོ་ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ པ་ན མ་ཀྑ་ལཱིཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. གོ་སཱ་ལཱ་ཡ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ གོ་སཱ་ལོཏི དུ་ཏི་ཡཾ ནཱ་མཾ. ཏཾ ཀི་ར ས་ཀ་དྡ་མཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཏེ་ལ་གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ – ‘‘ཏཱ་ཏ, མཱ ཁ་ལཱི’’ཏི སཱ་མི་ཀོ ཨཱ་ཧ. སོ པ་མཱ་དེ་ན ཁ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ བྷ་ཡེ་ན པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. སཱ་མི་ཀོ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ དུ་སྶ་ཀ་ཎྞེ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སོ སཱ་ཊ་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡི. སེ་སཾ པཱུ་ར་ཎ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
༡༥༣. ཨ་ཛི་ཏོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ. ཨི་ཏི ནཱ་མ་དྭ་ཡཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཛི་ཏོ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ཀེ་སེ་ཧི ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལོ. ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རཾ ཝ་ཏྠཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཀི་ཊྛོ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི. ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ཏེ སཱི་ཏོ, ཨུ་ཎྷེ ཨུ་ཎྷོ, དུ་བྦ་ཎྞོ དུ་གྒ་ནྡྷོ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༣༨).
༡༥༤. པ་ཀུ་དྷོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོཏི གོ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀུ་དྷོ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱི་ཏུ་ད་ཀ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཀོ ཨེ་ས, ཝ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ན ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཉྫི་ཡཾ ཝཱ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏི, ན་དིཾ ཝཱ མ་གྒོ་ད་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ – ‘‘སཱི་ལཾ མེ བྷི་ནྣ’’ནྟི ཝཱ་ལི་ཀ་ཐཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ནི་སྶི་རཱི་ཀ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཨེ་ས.
༡༥༥. ས་ཉྩ་ཡོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. བེ་ལ་ཊྛ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ.
༡༥༦. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ག་ཎྛ་ན་ཀི་ལེ་སོ པ་ལི་བ་ནྡྷ་ན་ཀི་ལེ་སོ ན་ཏྠི, ཀི་ལེ་ས་ག་ཎྛ་ར་ཧི་ཏཱ མ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ནི་ག་ཎྛོ. ནཱ་ཊ་སྶ པུ་ཏྟོ ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟོ.
ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༧. ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱཏི རཱ་ཛཱ ཀི་ར ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ, སོ སོ ཨེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི. ཡ་སྶ པ་ན་མྷི ཝ་ཙ་ནཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ས ནཱ་ག་ཝ་སཾ པི་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ སུ་པ་ཎྞོ ཝི་ཡ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ, ཨ་ན་ཏྠོ ཝ་ཏ མེ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀོ ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, ས་ཡ་མྤི ཨུ་པ་ས་ནྟོ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ནི་སི་ནྣོ, ན ཨེ་ས མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཧ་ཏྠི་མྷི ཁོ པ་ན མ་དྡ་ནྟེ ཧ་ཏྠི་སྶེ་ཝ པཱ་དོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡཾ མ་ནྟེ་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཏུ་ཎྷཱིཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏུ་ཎྷཱི. ཨི་མེ་སཾ ཨ་མ་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ས་མ་ཎ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. ཀིཾ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏེ་སཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཝ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ས་མ་ཎོ ན་ཏྠི, ཀིཾ ཏྭཾ ད་ལི་དྡོ, ན ཏེ མ་མ པི་ཏ་རཱ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ དི་ནྣཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་སྶ་དྡྷོ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི.
ཏ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མཾ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ས་མ་ཎ་སྶ གུ་ཎཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏི, ན དཱ་ནི མེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ནི་མེ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ནཾ གུ་ཎཾ ཀ་ཐ་ཡིཾ་སུ, ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠུ་གུ་ཎེ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ད་ས་ན་ཁ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ སི་ར་སི པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, མཱ མཾ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ‘ཨ་ཡཾ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ས་མ་ཎཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏཱི’ཏི, མ་མ ས་ཏྠུ་ནོ ཧི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ, མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནེ, མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནེ, ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ ཙ, ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཀ་མྤི་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ དེ་ཝོ་རོ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཧཾ ས་ཏྠུ་ནོ གུ་ཎེ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ སུ་ཎ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ཝ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟནྟི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ལྱཱ་ཎོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, སེ་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཏྟི་ས་དྡོཏི ཀི་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཝཱ. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏོ. ཀི་ནྟི? ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ – སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རཱི་ནཾ, ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི, ཨི་མེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཏོ ནེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨེ་ཝཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ར་ཧཾ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཏྠཱ, ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ – ‘‘ཏཾ, དེ་ཝོ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏུ, ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ དེ་ཝ་སྶ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཾ དེ་ཝོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱུཏི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏུ་མྷཱ་དི་སཱ་ན་ཉྷི ས་ཏེ་ན་པི ས་ཧ་སྶེ་ན་པི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ན་པི པུ་ཊྛ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ཏྠུ་ནོ ས་བྦེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཐཱ་མོ ཙ བ་ལ་ཉྩ ཨ་ཏྠི, ཝི་སྶ་ཏྠོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ར་ཉྙོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཕུ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཁོ པ་ན ཝེ་ལཱ་ཡ མ་ཡ྄ཧཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏོ ན ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཁི་པྤཾ ཡཱ་ནཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཛཱི་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ – ‘‘ཏེ་ན ཧི, ས་མྨ ཛཱི་ཝ་ཀ, ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཱ་ནི ཀ་པྤཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༥༨. ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ཧཱིཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ག་ཙྪ, ས་མྨ ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་སྶ་ར་ཐཱ་དཱི་སུ ཡཱ་ནེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ; ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཡཱ་ནེ་ནེ་ཝ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཙ, ཨ་སྶ་ཡཱ་ན་ར་ཐ་ཡཱ་ནཱ་ནི ས་ས་དྡཱ་ནི, དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཏེ་སཾ ས་དྡོ སུ་ཡྻ་ཏི, ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ན་སྶ པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ས་དྡཾ ན སུ་ཎ་ནྟི. ནི་བྦུ་ཏ་སྶ པ་ན ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ ནི་བྦུ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཡཱ་ནེ་ཧི ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཙ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ.
པ་ཉྩ་མ་ཏྟཱ་ནི ཧ་ཏྠི་ནི་ཀཱ་ས་ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ ཀ་རེ་ཎུ་ས་ཏཱ་ནི. ཀ་པྤཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་རོ་ཧ་ཎ་ས་ཛྫཱ་ནི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨཱ་རོ་ཧ་ཎཱི་ཡནྟི ཨཱ་རོ་ཧ་ཎ་ཡོ་གྒཾ, ཨོ་པ་གུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ནེ་ས ར་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་སི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨ་ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པ་ཎྜི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི – རཱ་ཛཱ ཨི་མཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི, རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ ནཱ་མ བ་ཧུ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ. ས་ཙེ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏི, མ་མྤི ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟི – ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀོ རཱ་ཛཱ མེ ཀ་ཐཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་ལེ་པི རཱ་ཛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མྤི ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ, ‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’ཏི ཀཱ་ལཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ནེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ, ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ག་ར་ཧཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི; ར་ཉྙོ ཙ ར་ཀྑཱ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཏ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ཡོ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་རི་སཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ‘སུ་ཁཾ ཨི་ཏྠི་པ་རི་ཝུ་ཏོ ག་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི པ་ཉྩ ཧ་ཏྠི་ནི་ཀཱ་ས་ཏཱ་ནི ཀ་པྤཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཨི་ཏྠི་ས་ཏཱ་ནི པུ་རི་ས་ཝེ་སཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་སི་ཏོ་མ་ར་ཧ་ཏྠཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མ་སྶ ར་ཉྙོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, བུ་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ་ཝ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཧ་ནྡཱ་ཧཾ, མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་མི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ས་ཏྠཱ ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ཏི, སཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་སི, བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་སི – ‘‘ཨ་ཛྫ རཱ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, ས་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ར་ཉྙོ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི.
ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘རཱ་ཛཱ ཀི་ར ས་ཏྠུ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཀཱི་དི་སཱི ཝ་ཏ བྷོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀིཾ ནོ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལཱ༹་ཡ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ས་བྦེ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱ མ་གྒེ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཛཱི་ཝ་ཀོ་པི ར་ཉྙོ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སི – ‘‘ཀ་པྤི་ཏཱ་ནི ཁོ ཏེ, དེ་ཝ, ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནཱ་ནི, ཡ་སྶ དཱ་ནི ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ དཱ་ནི ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་སཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཡཾ ཏ་ཡཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏྭཾ ཡ་སྶ ག་མ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ག་མ་ན་སྶ ཝཱ ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་སི, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི.
༡༥༩. པ་ཙྩེ་ཀཱ ཨི་ཏྠི་ཡོཏི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཨེ་ཀེ་ཀི་སྶཱ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨི་ཏྠི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ཀྐཱ་སུ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་སཱུཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་སུ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་སུ. མ་ཧ་ཙྩ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ཧ་ཙྩཱ་ཏི་པི པཱ་ལི༹, མ་ཧ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨེ་ས. རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱ་ཛི་དྡྷི. ཀཱ པ་ན་སྶ རཱ་ཛི་དྡྷི? ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སི་རཱི. ཏ་སྶ ཧི ཨ་སུ་ཀ་དི་ཝ་སཾ རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནེ ཨ་ས་ཏི་པི ཏ་ངྑ་ཎ་ཉྙེ་ཝ པ་ཉྩ ཨི་ཏྠི་ས་ཏཱ་ནི པུ་རི་ས་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་མུ་ཀྐ་ཝེ་ཋ་ནཱ་ནི ཨཾ་སེ ཨཱ་ས་ཏྟ་ཁ་གྒཱ་ནི མ་ཎི་ད་ཎྜ་ཏོ་མ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པ་ཙྩེ་ཀཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨ་པ་རཱ་པི སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ. ཏཱ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཁུ་ཛྫ་ཝཱ་མ་ན་ཀ་ཀི་རཱ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཏཱ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨ་ནྟེ་པུ་ར་པཱ་ལ་ཀཱ ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་རི་སཱ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཝི་ཙི་ཏྲ་ཝེ་ས་ཝི་ལཱ་སི་ནོ ས་ཊྛི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཝི་ཝི་དྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠཱ ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཏ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ ན་ཝུ་ཏི་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ར་ཊྛི་ཡ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ས་ཏ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་གྒྷ་ནི་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་ཉྩ་ན་མཱ་ལཱ་དི་ནཱ་ནཱ་བྷ་ར་ཎ་སོ་བྷི་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཛ་ཡ་ས་དྡཾ གྷོ་ས་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཱ་ནི ཏཱུ་རི་ཡཱ་ནི. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ དྷ་ནུ་པ་ནྟི་པ་རི་ཀྑེ་པོ. ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཧ་ཏྠི་གྷ་ཊཱ. ཧ་ཏྠཱི་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ གཱི་ཝཱ་ཡ གཱི་ཝཾ པ་ཧ་ར་མཱ་ནཱ ཨ་སྶ་པ་ནྟི. ཨ་སྶ་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ར་ཐཱ. ར་ཐ་པ་རི་ཡ་ནྟེ བཱ་ཧཱ་ཡ བཱ་ཧཾ པ་ཧ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཡོ་དྷཱ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས སེ་ནི་ཡོ. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋ་ཏྭཱ ཁི་ཏྟོ ས་རོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝ་ཀོ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ ར་ཉྙོ པ་རི་སཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ར་ཉྙོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི – ‘‘ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཏ་ར ར་ཉྙོ ཛཱི་ཝི་ཏ་དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨུ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི ཝཱ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝཱ་ཏི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ རཱ་ཛི་དྡྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ཧ་ཙྩ་རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡེ་ན ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ, ཏེ་ན པཱ་ཡཱ་སཱི’’ཏི.
ཨ་ཧུ་དེ་ཝ བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡཾ, ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཡཾ, ཨོ་ཏྟ་པྤ་བྷ་ཡ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ བྷ་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ‘‘ཛཱ་ཏིཾ པ་ཊི་ཙྩ བྷ་ཡཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏེ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷ་ཡཾ སཾ་ཝེ་གཾ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༧༨) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཏཾ ནཱུ་ན ཏཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༩) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཡཾ ནཱ་མ.
‘‘བྷཱི་རུཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, ན ཧི ཏ་ཏྠ སཱུ་རཾ;
བྷ་ཡཱ ཧི ས་ནྟོ, ན ཀ་རོ་ནྟི པཱ་པ’’ནྟི . (སཾ. ནི. ༡.༣༣);
ཨི་དཾ ཨོ་ཏྟ་པྤ་བྷ་ཡཾ ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཨི་དྷ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡཾ, ཨ་ཧུ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཚ་མྦྷི་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ. ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཙ་ལ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ལོ་མ་ཧཾ་སོཏི ལོ་མ་ཧཾ་ས་ནཾ, ཨུ་དྡྷཾ ཋི་ཏ་ལོ་མ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ནཱ་ཡཾ ལོ་མ་ཧཾ་སོ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ པཱི་ཏི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པཱི་ཏི་ཡཱ་པི ཧོ་ཏི. བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་ཧཱ་ར་པི་སཱ་ཙཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་སུ བྷ་ཡེ་ནཱ་པི. ཨི་དྷ བྷ་ཡ་ལོ་མ་ཧཾ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ས བྷཱི་ཏོ་ཏི? ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི. རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀི་ར དྭ་ཏྟིཾ་ས མ་ཧཱ་དྭཱ་རཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི ཁུ་དྡ་ཀ་དྭཱ་རཱ་ནི. ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ ཧོ་ཏི. སོ པཱ་ཙཱི་ན་དྭཱ་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི, ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊེ་ན ཙ་ནྡོ ཚཱ་དི་ཏོ, པ་བྦ་ཏ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཙ རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི, ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་དཱ ཧི ཨུ་ཀྐཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན་མྤི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཀེ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ བྷཱི་ཏོ. ཛཱི་ཝ་ཀོ ཀི་ར་སྶ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་པྤ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ རཱ་ཛཱ ཏཱུ་རི་ཡ་ས་དྡཾ ནི་ཝཱ་རེ་སི. ཏཱུ་རི་ཡཱ་ནི ཀེ་ཝ་ལཾ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཝཱ་ཙ་མྤི ཨུ་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཙྪཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་མྦ་ཝ་ནེ་པི ཀ་སྶ་ཙི ཁི་པི་ཏ་ས་དྡོ་པི ན སུ་ཡྻ་ཏི. རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ ནཱ་མ ས་དྡཱ་བྷི་ར་ཏཱ ཧོ་ནྟི. སོ ཏཾ ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཛཱི་ཝ་ཀེ་པི ཨཱ་ས་ངྐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝ་ཀོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁི་པི་ཏ་ས་དྡ་མ་ཏྟ་མྤི ན སུ་ཡྻ་ཏི, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ མ་ཉྙེ, ཨེ་ས ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ མཾ ན་ག་ར་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ བ་ལ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ མཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཚ་ཏྟཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ བ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏི. མ་མ ཙ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ས་ནྟི་ཀེ ཙ མེ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠོ ཨེ་ཀ་པུ་རི་སོ་པི ན་ཏྠི. ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ཨ་ན་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཙ པ་ན ཨ་བྷཱི་ཏོ ཝི་ཡ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུ་མྤི ནཱ་ས་ཀྑི. ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཝི ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ རཱ་ཛཱ…པེ… ན ནི་གྒྷོ་སོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱཏི ཝ་ཡ་སྶཱ་བྷི་ལཱ་པོ ཨེ་ས, ཀ་ཙྩི མཾ ཝ་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན པ་ལ་མྦྷེ་སཱིཏི ཡཾ ན་ཏྠི ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཙྩི མཾ ན ཝི་པྤ་ལ་མྦྷ་ཡ་སི. ནི་གྒྷོ་སོཏི ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པ་ནི་གྒྷོ་སོ.
མཱ བྷཱ་ཡི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཛཱི་ཝ་ཀོ – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ མཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ནཱ་ཡཾ པ་རཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏཱི’ཏི; ས་ཙེ ཁོ པ་ན ནཾ ན ཨ་སྶཱ་སེ་སྶཱ་མི, ཝི་ན་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་སྶཱ་སེ་ནྟོ ‘‘མཱ བྷཱ་ཡི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏཾ དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ཀ་མ ག་ཙྪ, པ་ཝི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀིཾ ཝུ་ཏྟེ པ་ན ད་ལ༹ྷཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ར་མཱ་ནོ་ཝ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ དཱི་པཱ ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཙོ་ར་བ་ལཾ ནཱ་མ ན དཱི་པེ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཏེ ཙ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹ དཱི་པཱ ཛ་ལ་ནྟི. ཨེ་ཏཱ་ཡ དཱི་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཡཱ་ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༠. ནཱ་ག་སྶ བྷཱུ་མཱིཏི ཡ་ཏྠ ས་ཀྐཱ ཧ་ཏྠིཾ ཨ་བྷི་རཱུ་ལ༹ྷེ་ན ག་ནྟུཾ, ཨ་ཡཾ ནཱ་ག་སྶ བྷཱུ་མི ནཱ་མ. ནཱ་གཱ པ་ཙྩོ་རོ་ཧི་ཏྭཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཧ་ཏྠི་ཏོ ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ. བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ་ཛོ ར་ཉྙོ ས་རཱི་རཾ ཕ་རི. ཨ་ཐ་སྶ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩིཾ་སུ, སཱ་ཊ་ཀཱ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷཾ ས་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ ཨུ་ཛུ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཛཱི་ཝ་ཀཾ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ ས་མྨ ཛཱི་ཝ་ཀ སུ་ཊྛུ ཀཱ་རི་ཏཾ ཨི་དཾ སུ་ཊྛུ ཀཱ་རི་ཏ’’ནྟི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷ་ཎ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡེ་ན མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹་སྶ དྭཱ་རཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི, ས་མྤ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་ཧཾ པ་ན ས་མྨཱཏི ཀ་སྨཱ པུ་ཙྪཱི་ཏི. ཨེ་ཀེ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ཀི་ར ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ པི་ཏ་རཱ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མྨ བྷ་ག་ཝཱ དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, པ་ཙྪཱ པ་ན པཱ་པ་མི་ཏྟ་སཾ་ས་གྒེ་ན པི་ཏུ་གྷཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་མཱ་རེ པེ་སེ་ཏྭཱ དྷ་ན་པཱ་ལཾ མུ་ཉྩཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ན ཨུ་པ་ག་ཏ་པུ་བྦོ་ཏི ཨ་ས་ཉྫཱ་ན་ནྟོ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞ་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ཧི ར་སྨཱི་ཧི ས་ཀ་ལཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཏཱ་རཱ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཡ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ, ཏཾ ཀོ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ལཱི་ལཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི. པ་ཀ་ཏི ཧེ་སཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ, ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝི་ཡ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ན ཏཾ སུ་ཏྭཱ – ‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ཀུ་ཧིཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཏི, ན་བྷཾ ཨུ་ལློ་ཀེ་ཏྭཱ ཀུ་ཧིཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ཏི, སི་ནེ་རུ་མཱུ་ལེ ཋ་ཏྭཱ ཀུ་ཧིཾ སི་ནེ་རཱུ་ཏི ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ད་ས་བ་ལ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ ཀུ་ཧིཾ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཧ་ནྡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་སོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ པུ་ར་ཏོ ནི་སི་ནྣོ.
༡༦༡. ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ག་ཏོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་སཾ་གྷཾ ཝཱ ཨ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏནྟི ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ་པི ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝཱ པཱ་ད་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝཱ ཁི་པི་ཏ་ས་དྡོ ཝཱ ན་ཏྠི, ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནཱ་ཊ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁེ ཋི་ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝཱ རཱ་ཛ་པ་རི་སཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི ན ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ས་བྦེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ.
རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ས་མེ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་པ་ངྐ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ར་ཧ་ད་མི་ཝ ཨུ་པ་ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀེ་ན ཙ ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཙ མཱ་ན་སི་ཀེ་ན ཙ སཱི་ལཱུ་པ་ས་མེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨུ་པ་ས་ནྟོ, ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ས་མེ་ནཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ པུ་ཏྟོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ན་ཡི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ས ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣོ པུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི. དུ་ལླ་བྷ་ཉྷི ལ་དྡྷཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝཱ དི་སྭཱ པི་ཡཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ དི་སྭཱ པུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་མཱ་ནོ ཨེ་ས ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཨ་པི ཙ པུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མཾ ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ པེ་ས ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི, པུ་ཏྟོ མེ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཏཱ ད་ཧ་རོ. ཨ་ཡྻ་ཀོ མེ ཀུ་ཧི’’ནྟི. སོ ‘‘པི་ཏ་རཱ ཏེ གྷཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི པི་ཏ་རཾ གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཉྙི་སྶ་ཏི. ཨི་ཏི པུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མཾ ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ པེ་ས ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཨེ་ས ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཁོ ནཾ པུ་ཏྟོ གྷཱ་ཏེ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཝཾ་སེ པི་ཏུ་ཝ་དྷོ པ་ཉྩ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ ག་ཏོ. ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ བི་མྦི་སཱ་རཾ གྷཱ་ཏེ་སི, ཨུ་ད་ཡོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ. ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་མུ་ཎྜི་ཀོ ནཱ་མ ཨུ་ད་ཡཾ. ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་མུ་ཎྜི་ཀཾ. ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ ནཱ་ག་དཱ་སོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཾ. ནཱ་ག་དཱ་སཾ པ་ན – ‘‘ཝཾ་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨི་མེ, ཀིཾ ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ ཀུ་པི་ཏཱ གྷཱ་ཏེ་སུཾ.
ཨ་ག་མཱ ཁོ ཏྭནྟི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ? བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ར་ཉྙོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ ཨ་ཀ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ནི་ར་ཝོ ཋི་ཏོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཙི་ནྟེ་སཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་ལླ་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི, ན ཁོ པ་ནཱ་ཡཾ མ་ཡི ཨ་ནཱ་ལ་པ་ནྟེ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཀ་རོ་མི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ར་ཉྙོ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘ཨ་ག་མཱ ཁོ ཏྭཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡ་ཐཱ་པེ་མ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨུ་ནྣ་མེ ཝུ་ཊྛཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཡེ་ན ནི་ནྣཾ ཏེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཡེ་ན པེ་མཾ ཏེ་ན ག་ཏོ་ཏི.
ཨ་ཐ ར་ཉྙོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, མ་ཡཱ ས་དི་སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཡཱ ཧི་སྶ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ གྷཱ་ཏི་ཏོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཙ ཀ་ཐཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་མཱ་རཱ པེ་སི་ཏཱ, ནཱ་ལཱ༹་གི་རི མུ་ཏྟོ, མཾ ནི་སྶཱ་ཡ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན སི་ལཱ པ་ཝི་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷཾ ནཱ་མ མཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏོ ད་ས་བ་ལ་སྶ མུ་ཁཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི; ཨ་ཧོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ བ་ཧི་དྡྷཱ ན པ་རི་ཡེ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སོ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ནྟོ ‘‘པི་ཡོ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༡༦༢. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ་ཙི་ཏོ ཙ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཝ་ནྡ་ནྟེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ པི་ཊྛི་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ག་རུ་ཀཱ་རོ་པི ཙེ་ས ན ཧོ་ཏི. རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་ནྡ་ནྟེ་ན་པི ཧི ར་ཉྙོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་སནྟི ཀ་ཉྩི ཨོ་ཀཱ་སཾ.
ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་ཙྪ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘པུ་ཙྪ ཡ་དི ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ན མེ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ བྷཱ་རོ ཨ་ཏྠི’’. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པུ་ཙྪ, ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ས་བྦཾ ཏེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སི, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི. ཏེ ཧི ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི་ཏི ན ཝ་ད་ནྟི, སུ་ཏྭཱ ཝེ་དི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བུ་དྡྷཱ པ་ན – ‘‘པུ་ཙྪ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣༧), ཝཱ ‘‘པུ་ཙྪ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི ཝཱ,
‘‘པུ་ཙྪ, ཝཱ་ས་ཝ, མཾ པ་ཉྷཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་སི;
ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྷ་སྶ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་མི ཏེ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༥༦) ཝཱ;
ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ས་ཀེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པུ་ཙྪ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི་ཏི ཝཱ,
‘‘བཱ་ཝ་རི་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ, ས་བྦེ་སཾ ས་བྦ་སཾ་ས་ཡཾ;
ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༠༣༦) ཝཱ;
‘‘པུ་ཙྪ མཾ, ས་བྷི་ཡ, པ་ཉྷཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་སི;
ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྷ་སྶ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་མི ཏེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༥༡༧) ཝཱ;
ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཡ་ཀྑ་ན་རི་ནྡ་དེ་ཝ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟི. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ, ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ. ཡོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ –
‘‘ཀོ་ཎྜ་ཉྙ, པ་ཉྷཱ་ནི ཝི་ཡཱ་ཀ་རོ་ཧི;
ཡཱ་ཙ་ནྟི ཏཾ ཨི་ས་ཡོ སཱ་དྷུ་རཱུ་པཱ.
ཀོ་ཎྜ་ཉྙ, ཨེ་སོ མ་ནུ་ཛེ་སུ དྷ་མྨོ;
ཡཾ ཝུ་དྡྷ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ས བྷཱ་རོ’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༦༠);
ཨེ་ཝཾ ས་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་སཱི་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏོ –
‘‘ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ པུ་ཙྪ་ནྟུ བྷོ་ནྟོ,
ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཉྷཾ མ་ན་སཱ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཾ;
ཨ་ཧ་ཉྷི ཏཾ ཏཾ ཝོ ཝི་ཡཱ་ཀ་རི་སྶཾ,
ཉ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་ར་ཉྩཱ’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༦༡);
ཨེ་ཝཾ ས་ར་བྷ་ངྒ་ཀཱ་ལེ. ས་མྦྷ་ཝ་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཙ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ཀ་རཾ ཨ་དི་སྭཱ སུ་ཙི་ར་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན, པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛུཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀཱ་རི་ཏེ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀོ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ པཾ་སུཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟོ པ་ལླ་ངྐ་མཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ནི་སི་ནྣོ་ཝ –
‘‘ཏ་གྒྷ ཏེ ཨ་ཧ་མ་ཀྑི་སྶཾ, ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱ;
རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་དི ཀཱ་ཧ་ཏི ཝཱ ན ཝཱ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༦.༡༧༢);
ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་སི.
༡༦༣. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ རཱ་ཛཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ – ‘‘ཡ་ཐཱ ནུ ཁོ ཨི་མཱ་ནི, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་པྤ་མེ་ཝ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི བ་ཧཱུ་ནི སི་པྤཱ་ནི. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཀ་ཏ་མེ པ་ན ཏེ. ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཡེ ཏཾ ཏཾ སི་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་མེ་སཾ སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ནཾ ཏཾ ཏཾ སི་པྤཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སི་པྤ་ཕ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀྐཱ ནུ ཁོ ཨེ་ཝཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱཏི ས་བྦེ་པི ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་ཧ་ཏྠི་ཝེ་ཛྫ་ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ་ད་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱ་རོ་ཧཱཏི ས་བྦེ་པི ཨ་སྶཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨ་སྶ་ཝེ་ཛྫ་ཨ་སྶ་མེ་ཎྜཱ་ད་ཡོ. ར་ཐི་ཀཱཏི ས་བྦེ་པི ར་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་ར་ཐ་ཡོ་དྷ་ར་ཐ་ར་ཀྑཱ་ད་ཡོ. དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱཏི དྷ་ནུ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨི་སྶཱ་སཱ. ཙེ་ལ་ཀཱཏི ཡེ ཡུ་དྡྷེ ཛ་ཡ་དྷ་ཛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟི. ཙ་ལ་ཀཱཏི ཨི་དྷ ར་ཉྙོ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ཏུ, ཨི་དྷ ཨ་སུ་ཀ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སེ་ནཱ་བྱཱུ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ. པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀཱཏི སཱ་ཧ་སི་ཀ་མ་ཧཱ་ཡོ་དྷཱ. ཏེ ཀི་ར པ་ར་སེ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ར་སཱི་སཾ པི་ཎྜ་མི་ཝ ཚེ་ཏྭཱ ཚེ་ཏྭཱ ད་ཡ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཝཱ ས་ངྒཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཡོ་དྷཱ་ནཾ བྷ་ཏྟ་པཱ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་ས་ནྟི, ཏེ་ས་མྤེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨུ་གྒཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱཏི ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏཱ ས་ངྒཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ. པ་ཀྑ་ནྡི་ནོཏི ཡེ ‘‘ཀ་སྶ སཱི་སཾ ཝཱ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་མཱ’’ཏི ‘‘ཝ་ཏྭཱ ཨ་སུ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ས་ངྒཱ་མཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཨི་མེ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟཱི་ཏི པ་ཀྑ་ནྡི་ནོ. མ་ཧཱ་ནཱ་གཱཏི མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཡོ་དྷཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱུ་རཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱུ་རཱ, ཡེ ས་ཛཱ་ལི་ཀཱ་པི ས་ཙ་མྨི་ཀཱ་པི ས་མུ་དྡཾ ཏ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཙ་མྨ་ཡོ་དྷི་ནོཏི ཡེ ཙ་མྨ་ཀ་ཉྩུ་ཀཾ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ར་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཙ་མྨཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. དཱ་སི་ཀ་པུ་ཏྟཱཏི བ་ལ་ཝ་སི་ནེ་ཧཱ གྷ་ར་དཱ་ས་ཡོ་དྷཱ. ཨཱ་ལཱ༹་རི་ཀཱཏི པཱུ་ཝི་ཀཱ. ཀ་པྤ་ཀཱཏི ནྷཱ་པི་ཀཱ. ནྷཱ་པ་ཀཱཏི ཡེ ནྷཱ་པེ་ནྟི. སཱུ་དཱཏི བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀཱ. མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ. ག་ཎ་ཀཱཏི ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཀཱ. མུ་དྡི་ཀཱཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ག་ཎ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ནོ. ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་ནི་པཱིཏི ཨ་ཡ་ཀཱ་ར་ད་ནྟ་ཀཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནི. ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏེ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ཏོ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་མེ་ཝ སི་པྤ་ཕ་ལཾ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ནྟི. སུ་ཁེ་ནྟཱིཏི སུ་ཁི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟི. པཱི་ཎེ་ནྟཱིཏི པཱི་ཎི་ཏཾ ཐཱ་མ་བ་ལཱུ་པེ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཱདཱི་སུ ཨུ་པ་རི ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒ་མ་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཱ. ས་གྒཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི སོ་ཝ་གྒི་ཀཱ. སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ. སུ་ཊྛུ ཨ་གྒེ རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཡ་ས་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ ད་ས དྷ་མྨེ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ. ཏཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ད་ཀྑི་ཎཾ དཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ མ་གྒོ སཱ་མ་ཉྙཾ. ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཉྙཾ? ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི…པེ… ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཉྙཾ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི? སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༣༥). ཏཾ ཨེ་ས རཱ་ཛཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨུ་པ་རི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ན དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀོ་པ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྷཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་མེ བ་ཧཱུ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ, ཏེ ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑ་ཉྩ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ རཱ་ཛཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྶཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་མ་ཎ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཾ ས་མ་ཎ་བྷ་ཎྜ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ སོ་སྶ་ནྟི, ར་ཉྙཱ པ་ན ཀ་ཐཱི་ཡ་མཱ་ནེ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི, རཱ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ནྟི. ཨི་སྶ་རཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཧི ལོ་ཀོ. ‘ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ར་ཉྙོ་ཝ བྷཱ་རཾ ཀ་རོ་མཱི’ཏི ར་ཉྙོ བྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ནོ ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༡༦༤. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ནོ ཏྭནྟི ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ནུ ཏྭཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ནོ-ས་དྡོ པ་ར་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏྭཾ ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ ཨ་ཉྙེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ པུ་ཙྪི་ཏཱ ནུ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་སི ཙ ནཾ པུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ, ན ཏེ ས་མྨུ་ཊྛ’’ནྟི. ས་ཙེ ཏེ ཨ་ག་རཱུཏི ས་ཙེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཡ་ཐཱ ཏེ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ བྷཱ་སི་ཏུཾ བྷཱ་རི་ཡཾ ན ཧོ་ཏི, ཡ་དི ན ཀོ་ཙི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, བྷཱ་ས་སྶཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཁོ མེ བྷ་ནྟེཏི ཀིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ? པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཾ ཧོ་ཏི, ཏེ པ་དེ པ་དེ ཨ་ཀྑ་རེ ཨ་ཀྑ་རེ དོ་ས་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཎྜི་ཏཱ པ་ན ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ སུ་ཀ་ཐི་ཏཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, དུ་ཀྐ་ཐི་ཏེ་སུ པཱ་ལི༹་པ་ད་ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཡཾ ཡཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ས་དི་སོ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཎྜི་ཏོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ན ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, ག་རུ; ཡ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སི་ནྣོ བྷ་ག་ཝ་ནྟ་རཱུ་པོ ཝཱ’’ཏི.
པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༥. ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧནྟི ཨེ་ཀཾ ཨི་དྷ ཨ་ཧཾ. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི ས་མྨོ་ད་ཛ་ན་ཀཾ ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཐཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ.
༡༦༦. ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ར་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་རོ་ཏོཏི ས་ཧ་ཏྠཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ཀཱ་ར་ཡ་ཏོཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ནྟ་སྶ. ཚི་ནྡ་ཏོཏི པ་རེ་སཾ ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ. པ་ཙ་ཏོཏི པ་རེ ད་ཎྜེ་ན པཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶ. སོ་ཙ་ཡ་ཏོཏི པ་ར་སྶ བྷ་ཎྜ་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི སོ་ཙ་ཡ་ཏོ. སོ་ཙཱ་པ་ཡ་ཏོཏི སོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི པ་རེ་ཧི ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶ་པི. ཀི་ལ་མ་ཏོཏི ཨཱ་ཧཱ་རུ་པ་ཙྪེ་ད་བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ཡཾ ཀི་ལ་མ་ནྟ་སྶ་པི པ་རེ་ཧི ཀི་ལ་མཱ་པེ་ནྟ་སྶ་པི. ཕ་ནྡ་ཏོ ཕ་ནྡཱ་པ་ཡ་ཏོཏི པ་རཾ ཕ་ནྡ་ནྟཾ ཕ་ནྡ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོ པ་ར་མྤི ཕ་ནྡཱ་པ་ཡ་ཏོ. པཱ་ཎ་མ་ཏི་པཱ་ཏཱ་པ་ཡ་ཏོཏི པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ནྟ་སྶ་པི ཧ་ནཱ་པེ་ནྟ་སྶ་པི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་ནྡྷིནྟི གྷ་ར་ས་ནྡྷིཾ. ནི་ལློ་པནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་པཾ. ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ གྷ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ལུ་པྤ་ནཾ. པ་རི་པ་ནྠེཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ མ་གྒེ ཏི་ཊྛ་ཏོ. ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་པཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཀ་རོ་ཏོ་པི པཱ་པཾ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན་ཏྠི པཱ་པཾ. ས་ཏྟཱ པ་ན པཱ་པཾ ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཁུ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ཁུ་ར་ནེ་མི་ནཱ, ཁུ་ར་དྷཱ་ར་ས་དི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ཝཱ. ཨེ་ཀཾ མཾ་ས་ཁ་ལནྟི ཨེ་ཀཾ མཾ་ས་རཱ་སིཾ. པུ་ཉྫནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་མཾ་ས་ཁ་ལ་ཀ་ར་ཎ་ནི་དཱ་ནཾ.
ད་ཀྑི་ཎནྟི ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱི་རེ མ་ནུ་སྶཱ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ དཱ་རུ་ཎཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧ་ན་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི་རེ ས་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི པ་ས་ནྣཱ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀཱ དྷ་མྨ་མཱ་མ་ཀཱ ས་ངྒྷ་མཱ་མ་ཀཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ད་ད་ནྟོ་ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཛ་ནྟོཏི མ་ཧཱ་ཡཱ་གཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ད་མེ་ནཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ. སཾ་ཡ་མེ་ནཱཏི སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ན. ས་ཙྩ་ཝ་ཛྫེ་ནཱཏི ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨཱ་ག་མོཏི ཨཱ་ག་མ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཐཱ་པི པཱ་པ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
ཨ་མྦཾ པུ་ཊྛོ ལ་བུ་ཛཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ, ཡོ ཀཱི་དི་སོ ཨ་མྦོ ཀཱི་དི་སཱ་ནི ཝཱ ཨ་མྦ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ཎྞ་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་དི་སོ ལ་བུ་ཛོ ཨེ་དི་སཱ་ནི ཝཱ ལ་བུ་ཛ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ཎྞ་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི. ཝི་ཛི་ཏེཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་དེ་སེ. ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦནྟི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་སཾ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏྭཱཏི བཱ་ལ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཏ་ཡཱ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི སཱ་ར་ཏོ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ. ཨ་ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ནྟོཏི སཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཨ་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠོ་ཏི ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ཏེ་ན ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏ་ཉྩ.
མ་ཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༧-༡༦༩. མ་ཀྑ་ལི་ཝཱ་དེ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཾ, ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རོ. ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན ཨི་མེ ས་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཏྟ་མྤི མཱ་ར་ཏྟ་མྤི བྲ་ཧྨ་ཏྟ་མྤི སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་མྤི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ཡཾ པ་ར་ཀཱ་རཾ པ་ར་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཛ་ནོ མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྱ་ཏཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཾ པ་ར་ཀཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ བཱ་ལོ ཛི་ན་ཙ་ཀྐེ པ་ཧཱ་རཾ དེ་ཏི ནཱ་མ. ན་ཏྠི པུ་རི་ས་ཀཱ་རེཏི ཡེ་ན པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ་ན ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན་ཏྠི བ་ལནྟི ཡ་མྷི ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏྟཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏཾ བ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ན་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ. ‘‘ཨི་དཾ ནོ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨི་དཾ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན, ཨི་དཾ པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི.
ས་བྦེ ས་ཏྟཱཏི ཨོ་ཊྛ་གོ་ཎ་ག་དྲ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྦེ པཱ་ཎཱཏི ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡོ པཱ་ཎོ, དྭི་ནྡྲི་ཡོ པཱ་ཎོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ས་བྦེ བྷཱུ་ཏཱཏི ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ་སུ བྷཱུ་ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་བྦེ ཛཱི་ཝཱཏི སཱ་ལི་ཡ་ཝ་གོ་དྷུ་མཱ་ད་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་སུ ཧི སོ ཝི་རཱུ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙཱི. ཨ་ཝ་སཱ ཨ་བ་ལཱ ཨ་ཝཱི་རི་ཡཱཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སོ ཝཱ བ་ལཾ ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ ན་ཏྠི. ནི་ཡ་ཏི་ས་ངྒ་ཏི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཎ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཡ་ཏཱིཏི ནི་ཡ་ཏཱ. ས་ངྒ་ཏཱིཏི ཚ་ནྣཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཾ. བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ནི་ཡ་ཏི་ཡཱ ཙ ས་ངྒ་ཏི་ཡཱ ཙ བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རི་ཎ་ཏཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ པ་ཏྟཱ. ཡེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སོ ཏ་ཐེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི. ཡེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཚ་སྭེ་ཝཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་སཱུཏི ཚ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཋ་ཏྭཱ སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟི. ཨ་ཉྙཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཡོ་ནི་པ་མུ་ཁ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི པ་མུ་ཁ་ཡོ་ནཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཡོ་ནཱི་ནཾ ཙུ་དྡ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ ས་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཚ་ས་ཏཱ་ནི. པ་ཉྩ ཙ ཀ་མྨུ་ནོ ས་ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ་ཀ་མྨ་ས་ཏཱ་ནི ཙ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ དི་ཊྛིཾ དཱི་པེ་ཏི. པ་ཉྩ ཙ ཀ་མྨཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙ ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཧུ – ‘‘པ་ཉྩ ཙ ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཎ་ཏི. ཏཱི་ཎཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཀ་མྨེ ཙ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་མྨེ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷི, མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་མྨ་ནྟི. དྭ་ཊྛི་པ་ཊི་པ་དཱཏི དྭཱ་ས་ཊྛི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. དྭ་ཊྛ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་པྤེ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ དྭེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཚ་ལཱ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོཏི ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི, ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི, ལོ་ཧི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི, ཧ་ལི་དྡཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི, སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི, པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ ཚ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨོ་ར་བྦྷི་ཀཱ, སཱ་ཀུ་ཎི་ཀཱ, མཱ་ག་ཝི་ཀཱ, སཱུ་ཀ་རི་ཀཱ, ལུ་དྡཱ, མ་ཙྪ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཙོ་རཱ, ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀཱ, བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀཱ, ཡེ ཝཱ པ་ན་ཉྙེ་པི ཀེ་ཙི ཀུ་རཱུ་ར་ཀ་མྨ་ནྟཱ, ཨ་ཡཾ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི (ཨ. ནི. ༦.༥༧) ཝ་ད་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ ཀི་ར ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟི. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༥༧) ཨ་ཡ་ཉྷི་སྶ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཨེ་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ལོ་ཧི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ནཱ་མ ནི་ག་ཎྛཱ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨི་མེ ཀི་ར པུ་རི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. གི་ཧཱི ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ས་ནཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཧ་ལི་དྡཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀེ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏ་རེ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀི་ནི་ཡོ སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཀི་ར པུ་རི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ན་ནྡོ, ཝ་ཙྪོ, ཀི་སོ, ས་ངྐི་ཙྪོ, མ་ཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལོ, པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི (ཨ. ནི. ༦.༥༧) ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཀི་ར ས་བྦེ་ཧི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ.
ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡོཏི མ་ནྡ་བྷཱུ་མི, ཁི་ཌྜཱ་བྷཱུ་མི, པ་ད་ཝཱི་མཾ་ས་བྷཱུ་མི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་བྷཱུ་མི, སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི, ས་མ་ཎ་བྷཱུ་མི, ཛི་ན་བྷཱུ་མི, པ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨི་མཱ ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟ་དི་ཝ་སེ ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ མ་ནྡཱ ཧོ་ནྟི མོ་མཱུ་ཧཱ, ཨ་ཡཾ མ་ནྡ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཡེ པ་ན དུ་གྒ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨ་བྷི་ཎྷཾ རོ་ད་ནྟི ཙེ་ཝ ཝི་ར་ཝ་ནྟི ཙ, སུ་ག་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཧ་ས་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཁི་ཌྜཱ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠཾ ཝཱ པཱ་དཾ ཝཱ མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ད་ནི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་ད་ཝཱི་མཾ་ས་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. པ་ད་སཱ ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. སི་པྤཱ་ནི སི་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ལེ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་མ་ཎ་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ སེ་ཝི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཛི་ན་བྷཱུ་མི ནཱ་མ. བྷི་ཀྑུ ཙ པ་ནྣ་ཀོ ཛི་ནོ ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ལཱ་བྷིཾ ས་མ་ཎཾ པ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་ཏེཏི ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ས་ཏེཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ཏཱ་ནི. ནཱ་གཱ་ཝཱ་ས་ས་ཏེཏི ནཱ་ག་མ་ཎྜ་ལ་ས་ཏཱ་ནི. ཝཱི་སེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཏེཏི ཝཱི་ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཏཱ་ནི. ཏིཾ་སེ ནི་ར་ཡ་ས་ཏེཏི ཏིཾ་ས ནི་ར་ཡ་ས་ཏཱ་ནི. ར་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི ར་ཛ་ཨོ་ཀི་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛི་པཱ་ད་པི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་ཏྟ ས་ཉྙཱི་ག་བྦྷཱཏི ཨོ་ཊྛ་གོ་ཎ་ག་དྲ་བྷ་ཨ་ཛ་པ་སུ་མི་ག་མ་ཧིཾ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་ཏྟ ཨ་ས་ཉྙཱི་ག་བྦྷཱཏི སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཡ་ཝ་གོ་དྷཱུ་མ་ཀ་ངྒུ་ཝ་ར་ཀ་ཀུ་དྲཱུ་ས་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ནི་ག་ཎྛི་ག་བྦྷཱཏི ག་ཎྛི་མྷི ཛཱ་ཏ་ག་བྦྷཱ, ཨུ་ཙྪུ་ཝེ་ལུ༹་ན་ལཱ༹་ད་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་ཏྟ དེ་ཝཱཏི བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ. སོ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ནྟཱ, སོ ས་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ས་ཏྟ པི་སཱ་ཙཱཏི པི་སཱ་ཙཱ མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ ས་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ས་རཱཏི མ་ཧཱ་ས་རཱ, ཀ་ཎྞ་མུ་ཎྜ་ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་སཱི་ཧ་པྤ་པཱ་ཏ་ཚ་དྡ་ནྟ་མ་ནྡཱ་ཀི་ནཱི་ཀུ་ཎཱ་ལ་ད་ཧེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི.
པ་ཝུ་ཊཱཏི ག་ཎྛི་ཀཱ. པ་པཱ་ཏཱཏི མ་ཧཱ་པ་པཱ་ཏཱ. པ་པཱ་ཏ་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀ་པ་པཱ་ཏ་ས་ཏཱ་ནི. སུ་པི་ནཱཏི མ་ཧཱ་སུ་པི་ནཱ. སུ་པི་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀ་སུ་པི་ན་ས་ཏཱ་ནི. མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ནོཏི མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མྷཱ མ་ཧཱ་ས་རཱ ཝ་སྶ་ས་ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏེ ཀུ་ས་གྒེ་ན ཨེ་ཀཾ ཨུ་ད་ཀ་བི་ནྡུཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏ་མྷི ས་རེ ནི་རུ་ད་ཀེ ཀ་ཏེ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤོ་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཁེ་པེ་ཏྭཱ བཱ་ལེ ཙ པ་ཎྜི་ཏེ ཙ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་སྶ ལ་དྡྷི. པ་ཎྜི་ཏོ་པི ཀི་ར ཨ་ནྟ་རཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. བཱ་ལོ་པི ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ག་ཙྪ་ཏི.
སཱི་ལེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱི་ལེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི. ཝ་ཏེ་ནཱཏི ཏཱ་དི་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏེ་ན. ཏ་པེ་ནཱཏི ཏ་པོ་ཀ་མྨེ་ན. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མ, ཡོ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི ཨ་ནྟ་རཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. པ་རི་པ་ཀྐཾ ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ ཡོ ‘‘ཨ་ཧཾ བཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཡཱ་ཏི. ཧེ་ཝཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཏྠི. ཏ་ཉྷི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. དོ་ཎ་མི་ཏེཏི དོ་ཎེ་ན མི་ཏཾ ཝི་ཡ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑེཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ. པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀ་ཏེཏི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ན་ཏྠི ཧཱ་ཡ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ནེཏི ན་ཏྠི ཧཱ་ཡ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ནི. ན སཾ་སཱ་རོ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཧཱ་ཡ་ཏི, ན བཱ་ལ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་ཝ་ཀཾ་སེཏི ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་ཝ་ཀཾ་སཱ. ཧཱ་ཡ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟ་གུ་ལེ༹ཏི ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་གུ་ལེ༹. ནི་བྦེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ལེ་ཏཱིཏི པ་བྦ་ཏེ ཝཱ རུ་ཀྑ་གྒེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ཁི་ཏྟཾ སུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ནི་བྦེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, སུ་ཏྟེ ཁཱི་ཎེ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཛི་ཏ་ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༠-༡༧༢. ཨ་ཛི་ཏ་ཝཱ་དེ ན་ཏྠི དི་ནྣནྟི དི་ནྣ་ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཡི་ཊྛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་ཡཱ་གོ. ཧུ་ཏནྟི པ་ཧེ་ཎ་ཀ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནནྟི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོཏི ཡཾ ཕ་ལ་ནྟི ཝཱ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ན་ཏྠི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོཏི པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན་ཏྠི, ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོཏི ཨི་དྷ ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶཱ་པི པ་རོ ལོ་ཀོ ན་ཏྠི, ས་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ ན་ཏྠི པི་ཏཱཏི ཏེ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱཏི ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀོཏི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡོ. པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུཾ. ཨ་ནུ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཨུ་པེ་ཏི, ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་པཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟི. ཨཱ་ས་ནྡི་པ་ཉྩ་མཱཏི ནི་པ་ནྣ་མ་ཉྩེ་ན པ་ཉྩ་མཱ, མ་ཉྩོ ཙེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཉྩ་པཱ་དེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་རི་སཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝཱ་ལཱ༹་ཧ་ནཱཏི ཡཱ་ཝ སུ་སཱ་ནཱ. པ་དཱ་ནཱིཏི ‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨེ་ཝཾ དུ་སྶཱི་ལོ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་པ་དཱ་ནི, ས་རཱི་ར་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀཱ་པོ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི ཀ་པོ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ནི, པཱ་རཱ་ཝ་ཏ་པ་ཀྑ་ཝ་ཎྞཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་སྶ་ནྟཱཏི བྷ་སྨ་ནྟཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ལི༹. ཨཱ་ཧུ་ཏི་ཡོཏི ཡཾ པ་ཧེ་ཎ་ཀ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཚཱ་རི་ཀཱ་ཝ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ཏྟུ་པ་ཉྙ་ཏྟནྟི ད་ཏྟཱུ་ཧི བཱ་ལ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘བཱ་ལེ་ཧི ཨ་བུ་དྡྷཱི་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟ་མི་དཾ དཱ་ནཾ, ན པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི. བཱ་ལཱ དེ་ནྟི, པ་ཎྜི་ཏཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ པཱུ་ར་ཎོ ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ཨ་ཛི་ཏོ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. མ་ཀྑ་ལི ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ནཱ་པི ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ནཱ་པི ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ས་བྦེ་པེ་ཏེ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ ཙ ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙ ཧོ་ནྟི.
ཡེ ཝཱ པ་ན ཏེ་སཾ ལ་དྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ དི་ཝཱ་ཋཱ་ནེ ནི་སི་ནྣཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པཾ, ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ, ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ, མ་ཏོ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏི, ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི, པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ, ས་ཏྟ་མེ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་རི་ཊྛ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་དི་སཱ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཀོ་ཙི དྭེ, ཀོ་ཙི ཏཱི་ཎི་པི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་པི, དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་སུ་པི, ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི; པ་ཏྟོ ས་གྒ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝ མོ་ཀྑ་མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ, ཨ་བྷ་བྦོ ཏ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒ་མྤི ག་ནྟུཾ, པ་གེ་ཝ མོ་ཀྑཾ. ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ ནཱ་མེ་ས ས་ཏྟོ པ་ཐ་ཝི་གོ་པ་ཀོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི.
‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཛ་ནཾ, ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་མི་ཝོ་ར་གཾ;
ཨཱ་ར་ཀཱ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, བྷཱུ་ཏི་ཀཱ་མོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི.
པ་ཀུ་དྷ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༣-༡༧༥. པ་ཀུ་དྷ་ཝཱ་དེ ཨ་ཀ་ཊཱཏི ཨ་ཀ་ཏཱ. ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་དྷཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་རཱ་པི་ཏཱ་པི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་མྨི་ཏཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱ. ཨ་ནི་མྨཱ་ཏཱཏི ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱ, ཀེ་ཙི ཨ་ནི་མྨཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པ་དཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ཝ་ཉྫྷཱ་དི་པ་ད་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ན ཨི་ཉྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་སི་ཀ་ཏྠ་མྦྷོ ཝི་ཡ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ་ལ་ནྟི. ན ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟཱིཏི པ་ཀ་ཏིཾ ན ཛ་ཧ་ནྟི. ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྱཱ་བཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཧ་ན་ནྟི. ནཱ་ལནྟི ན ས་མ་ཏྠཱ. པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཡེ་ཝ པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡོ, པ་ཐ་ཝི་ས་མཱུ་ཧོ ཝཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཛཱི་ཝ་ས་ཏྟ་མེ་སུ ཀཱ་ཡེ་སུ. ས་ཏྟ་ནྣཾ ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ མུ་གྒ་རཱ་སི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཧ་ཏཾ ས་ཏྠཾ མུ་གྒཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཚི་དྡེ་ན ཝི་ཝ་རེ་ན ས་ཏྠཾ པ་ཝི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་མཱི་ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ནི་ག་ཎྛ་ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༦-༡༧༨. ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་དེ ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ. ས་བྦ་ཝཱ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཙཱཏི ཝཱ་རི་ཏ་ས་བྦ་ཨུ་ད་ཀོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ས་བྦ་སཱི་ཏོ་ད་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཀི་ར སཱི་ཏོ་ད་ཀེ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཏཾ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏི. ས་བྦ་ཝཱ་རི་ཡུ་ཏྟོཏི ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ཝཱ་རི་དྷུ་ཏོཏི ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན དྷུ་ཏ་པཱ་པོ. ས་བྦ་ཝཱ་རི་ཕུ་ཊོཏི ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཕུ་ཊྛོ. ག་ཏ་ཏྟོཏི ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཡ་ཏ་ཏྟོཏི སཾ་ཡ་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཋི་ཏ་ཏྟོཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ་དེ ཀི་ཉྩི སཱ་ས་ནཱ་ནུ་ལོ་མ་མྤི ཨ་ཏྠི, ཨ་སུ་དྡྷ་ལ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་བྦཱ དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ.
ས་ཉྩ་ཡ་བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༩-༡༨༡. ས་ཉྩ་ཡ་ཝཱ་དོ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༢. སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེཏི སོ ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ, ཝཱ་ལུ་ཀཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཏེ་ལཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དེ་སུ སཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༨༣. ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ ཏེ རུ་ཙྩེ་ཡྻ. དཱ་སོཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏ་ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏ་སཱ་མཾ་དཱ་ས་བྱོ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ཀ་མྨ་ཀཱ་རོཏི ཨ་ན་ལ་སོ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ་ཡེ་ཝ. དཱུ་ར་ཏོ དི་སྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ཡཱི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཊྛི་ཏོ སཱ་མི་ནོ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ནི་པ་ཏ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏཱི་ཏི པ་ཙྪཱ་ནི་པཱ་ཏཱི. སཱ་མི་ཀ་མྷི ཝཱ ས་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏེ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ཡཱི. པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ སཱ་མི་ནོ ར་ཏྟིཾ ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ནི་པ་ཏ་ཏི, སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྪཱ་ནི་པཱ་ཏཱི. ཀིཾ ཀ་རོ་མི, ཀིཾ ཀ་རོ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀིཾ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་སུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཀིཾ ཀཱ་ར་པ་ཊི་སྶཱ་ཝཱི. མ་ནཱ་པ་མེ་ཝ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པ་ཙཱ་རཱི. པི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི པི་ཡ་ཝཱ་དཱི. སཱ་མི་ནོ ཏུ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛཾ མུ་ཁཾ ཨུ་ལློ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི མུ་ཁུ་ལློ་ཀ་ཀོ.
དེ་ཝོ མ་ཉྙེཏི དེ་ཝོ ཝི་ཡ. སོ ཝ་ཏ་སྶཱ་ཧཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻནྟི སོ ཝ་ཏ ཨ་ཧཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨ་སྶཾ, ཡ་དི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སོ ཝ་ཏ་སྶ’སྶ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧནྟི ས་ཙེ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མི, ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དེ་ཏི, ཏ་ཏོ ས་ཏ་བྷཱ་ག་མྤི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི དཱ་ཏུ་ནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཀཱ་ཡེ་ན པི་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རཾ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱཏི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མྤི ཨ་ནེ་ས་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གྒ་ས་ལླེ་ཁེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ར་ཏོ པ་ཝི་ཝེ་ཀེཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ནཾ, པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ནི་རུ་པ་དྷཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཏི་ཝི་དྷེ་པི ཝི་ཝེ་ཀེ ར་ཏོ; ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཙི་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་གྒྷེཏི ཙོ་ད་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ.
༡༨༤. ཨཱ་ས་ནེ་ན་པི ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་མཱཏི ནི་སི་ནྣཱ་ས་ནཾ པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ནི་སཱི་ད་ཐཱ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་མ. ཨ་བྷི་ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་མ་པི ནནྟི ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ་པི ནཾ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་མ. ཏ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷོ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ – ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ན ཙ. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ ཡེ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏི ནཱ་མ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཝེ་ཀ་ལླཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨི་དཾ ག་ཎྷཱ་ཐཱ་ཏི ཏཱ་ནི དེ་ནྟོ པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་མ་པི ན་ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི གི་ལཱ་ན་སྶ ས་པྤཱ་ཡཾ ཨོ་ས་དྷཾ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟོ. ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིནྟི ར་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ གུ་ཏྟིཾ. སཱ པ་ནེ་སཱ ན ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠེ པུ་རི་སེ ཋ་པེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨི་ཀཱ ནཱ་མ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཀ་ཊྛ་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཧཱ་རཾ ན པ་ཝི་ས་ནྟི, མི་ག་ལུ་དྡ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ མི་གེ ཝཱ མ་ཙྪེ ཝཱ ན ག་ཎྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟེ་ན དྷ་མྨི་ཀཱ ནཱ་མ ར་ཀྑཱ སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨི་ཀ’’ནྟི.
༡༨༥. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཡ་དི ཏ་ཝ དཱ་སོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟི་ཀཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ལ་བྷེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ. ཨ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. པ་ཋ་མནྟི བྷ་ཎ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ རཱ་ཛཱ ས་ཀྐཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦-༡༨༨. ཀ་ས་ཏཱི་ཏི ཀ་སྶ་ཀོ. གེ་ཧ་སྶ པ་ཏི, ཨེ་ཀ་གེ་ཧ་མ་ཏྟེ ཛེ་ཊྛ་ཀོ་ཏི ག་ཧ་པ་ཏི་ཀོ. བ་ལི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ. དྷ་ཉྙ་རཱ་སིཾ དྷ་ན་རཱ་སི་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི རཱ་སི་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ.
ཨ་པྤཾ ཝཱཏི པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷནྟི བྷོ་ག་རཱ་སིཾ. མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱཏི ཝི་པུ་ལཾ ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་རཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་མྤཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མཱ་ཧ. དཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན ཡ་སྨཱ དཱ་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཨ་ནི་སྶ་རོ, པ་གེ་ཝ བྷོ་གཱ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ཏ་སྶ དྷ་ནཾ, ཏཾ སཱ་མི་ཀཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷོ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ. ཉཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚོ.
པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ས་ཀྐཱ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཉྙ་མྤི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་དྷ ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ པ་ཧོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀ་ལ་མྤི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཏ་ཏོ ཝཱ བྷི་ཡྻོ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ དཱི་པེ་ཏུཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་ས་ཝ་ནེ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཏཱ་དི་སོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་ར་ཉྩ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་ཉྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རནྟི ཨ་བྷི་མ་ནཱ་པ་ཏ་རཾ ཨ་ཏི་སེ་ཊྛ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏ་རཾ. ཏེ་ན ཧཱིཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ས་ཝ་ནེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ནྟོ ཧི ནཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. སུ་ཎོ་ཧཱིཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་ར་ཉྩ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་ཉྩ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ སུ་ཎཱ་ཏི.
སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི སཱ་དྷུ-ས་དྡོ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་སུ་ནྡ་ར ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ས་ངྑི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༩༥) ཧི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༦) ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ. ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༩) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ.
‘‘སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙི རཱ་ཛཱ, སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ;
སཱ་དྷུ མི་ཏྟཱ་ན་མ་དྡུ་བྦྷོ, པཱ་པ་སྶཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༡༠༡);
ཨཱ་དཱི་སུ སུ་ནྡ་རེ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, སུ་ཎོ་ཧི སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༡༩༢) སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡོ་ཡེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡ་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་སྶ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ནྡ་རེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠེ་ན ཧི ད་ལ༹ྷ་མི་མཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཧི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟོ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན མ་མ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཎཱ་ཧི, སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་ན སུ་ནྡ་ར་མི་མཾ བྷ་དྡ་ཀཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ, ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སཱ་མེ་ཧི, ཙི་ཏྟེ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པི ཙེ་ཏྠ སུ་ཎོ་ཧཱི་ཏི སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན སུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་དཱི་སུ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ས་བྱ་ཉྫ་ནོ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ཏ་སྨཱ ས་ཝ་ནཱི་ཡོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཙྪི་མེ་ན ས་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀ་པ་དཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སུ་ཎཱ་ཧི སཱ་དྷུ་ཀཾ, ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རོ ཙ, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱིཏི ས་ཀྐཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་དེ་ས་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ བྷཱ་སི་སྶཱ་མི. ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧི ས་ངྑི་ཏྟ་དཱི་པ་ནཾ ཧོ་ཏི. བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་དཱི་པ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ –
‘‘ས་ངྑི་ཏྟེ་ན་པི དེ་སེ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་ས་ཏི;
སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོ, པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨུ་དཱི་ར་ཡཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༡༤);
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ – ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ རཱ་ཛཱ མཱ་ག་དྷོ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཝེ་དེ་ཧི་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༡༩༠. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཝོ་ཙ, ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨི་དྷ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ཀ་ལཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི དེ་སཱ་པ་དེ་སེ ནི་པཱ་ཏོ, སྭཱ་ཡཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི སཱ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མོ ས་མ་ཎོ, ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ཀ་ཏྠ་ཙི ཨོ་ཀཱ་སཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶ, དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མེ ས་ཏོ;
པུ་ན་རཱ་ཡུ ཙ མེ ལ་དྡྷོ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི མཱ་རི་སཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༣༦༩);
ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཨ་སྶཾ པ་ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༠). ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏུཾ པུ་ན མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ…པེ… བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ས་དྡོ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ར་ཧ་ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ. ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ལོ་ཀོཏི – ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་པི ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹. ཏ་ཏྲཱ་པི ན ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ, ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ག་ཛ་ངྒ་ལཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ ཏ་སྶཱ་པ་རེ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ལོ, ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ, པུ་ར་ཏྠི་མ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ས་ལ་ལ༹་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ ན་དཱི. ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ སེ་ཏ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཙྪི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཐཱུ་ཎཾ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ, ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཨུ་སི་ར་དྡྷ་ཛོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཙྩ་ནྟི་མཱ ཛ་ན་པ་དཱ ཨོ་ར་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ, པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ, ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ, བུ་དྡྷ་མཱ་ཏཱ, བུ་དྡྷ་པི་ཏཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི རཱ་ཛཱ ཨ་ཉྙེ ཙ སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ དི་ནྣ་མ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་བྷོ་ཛ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ. ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ. དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏོ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ. ཨི་དྷ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.
སོ ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ས་དེ་ཝ་ཀནྟི ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཧ མཱ་རེ་ན ས་མཱ་ར་ཀཾ, ས་ཧ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཾ, ས་ཧ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ. པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཛཱ, ཏཾ པ་ཛཾ. ས་ཧ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཾ. ཏ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མཱ་ར་ཀ – ཝ་ཙ་ནེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མི་ཏ་པཱ་པ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ. པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. དྭཱི་ཧི པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ, ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ. ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པཱི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝཱ.
ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ས་བྦ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཡེ་སཾ ཨ་ཧོ་སི – ‘‘མཱ་རོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རི་སྶ་རོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཀིཾ སོ་པི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ’’ཏི, ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ‘‘ས་མཱ་ར་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་ཧོ་སི – ‘‘བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི, དྭཱི་ཧི …པེ… ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧི ད་ས་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཕ་ར་ཏི. ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཀིཾ སོ་པི ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ’’ཏི, ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ས་བྲ་ཧྨ་ཀནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཡེ ཙི་ནྟེ་སུཾ – ‘‘པུ་ཐཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ, ཀིཾ ཏེ་པི ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ པ་ཛནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶེ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སེ་ས་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མོ.
པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧུ ས་དེ་ཝ་ཀནྟི དེ་ཝེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀཾ. ས་མཱ་ར་ཀནྟི མཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀཾ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀནྟི བྲ་ཧྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ལོ་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་པི ཏི་བྷ་ཝཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ནྟོ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ པ་ཛཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ནྟི.
ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཡནྟི སཱ་མཾ ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་དྷི་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཝེ་དེ་ཏཱིཏི བོ་དྷེ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི.
སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ…པེ… པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎནྟི སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཧི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་པྤཾ ཝཱ བ་ཧུཾ ཝཱ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ དེ་སེ་ཏི. ཨཱ་དི་མྷི་པི, ཀ་ལྱཱ་ཎཾ བྷ་དྡ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷེ་པི, པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་པི, ཀ་ལྱཱ་ཎཾ བྷ་དྡ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཨ་ཏྠི སཱ་ས་ན་སྶ. དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཋ་མ་པཱ་དོ ཨཱ་དི ནཱ་མ, ཏ་ཏོ དྭེ མ་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ, ཨ་ནྟེ ཨེ་ཀོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱ མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨཱ་དི, ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ བ་ཧཱུ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ.
སཱ་ས་ན་སྶ པ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨཱ་དི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༦༩). ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ མ་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མ. ཕ་ལ་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མི་དཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཨེ་ཏཾ སཱ་རཾ, ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༣༢༤) ཧི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷཾ ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་པ་རཱ་ཡ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༤༦༦) ཨེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷེ མ་གྒཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ་པི དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ –
‘‘ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཡྻ, མ་ཛ྄ཛྷེ མ་གྒཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ;
པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མྷི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་སཱ ཀ་ཐི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏཱི’’ཏི.