(༡༣) ༣. ཀུ་སི་ནཱ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཀུ་སི་ནཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༤. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. བ་ལི་ཧ་ར་ཎེ ཝ་ན་ས་ཎྜེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར བྷཱུ་ཏ་བ་ལི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ བ་ལིཾ ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ བ་ལི་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོཏི ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ. ས་ཧ་ཏྠཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ན. ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ལཾ ཨ་ལ་ནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རེ་ན ཙ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་པེ་ཏི. སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མཱ་ཡནྟི སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མཾ ཨ་ཡཾ. ག་ཐི་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་གེ་དྷེ་ན ག་ཐི་ཏོ. མུ་ཙྪི་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་མུ་ཙྪ་ནཱ་ཡ་ཡེ་ཝ མུ་ཙྪི་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ. ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཧཱ་ཡ སཾ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན ཏཱ་དི་སོ, ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ མི་སྶ་ཀཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༢. བྷ་ཎྜ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༥. དུ་ཏི་ཡེ པ་ཛ་ཧིཾ་སཱུཏི པ་ཛ་ཧ་ནྟི. བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སཱུཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ མི་སྶ་ཀཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ.
༣. གོ་ཏ་མ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦. ཏ་ཏི་ཡེ གོ་ཏ་མ་ཀེ ཙེ་ཏི་ཡེཏི གོ་ཏ་མ་ཀ་ཡ་ཀྑ་སྶ བྷ་ཝ་ནེ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ཀ་དཱ་ཙི ཙཱ་པཱ་ལེ ཙེ་ཏི་ཡེ, ཀ་དཱ་ཙི སཱ་ར་ནྡ་དེ, ཀ་དཱ་ཙི བ་ཧུ་པུ་ཏྟེ, ཀ་དཱ་ཙི གོ་ཏ་མ་ཀེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན དེ་ཝ་ཀུ་ལེ་སུ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཀཱ་ལེ ཝེ་སཱ་ལིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ གོ་ཏ་མ་ཀ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ བྷ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཧཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གོ་ཏ་མ་ཀེ ཙེ་ཏི་ཡེ’’ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཝོ་ཙ.
ཨི་ད་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏ་ར་ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ནྟི? མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ (མ. ནི. ༡.༡ ཨཱ་ད་ཡོ). ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱ་ན་ན་མ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་གྒཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་མྷེ་ཧི ཉཱ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི. བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ས་ཏྠཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ མུ་ཁ་པ་ཊི་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ དེ་སེ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ, ན ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྡ་སཾ་སུ. ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཐཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི’ཏི མུ་ཁ་ས་མྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ་སཾ མ་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི, ན་ཝ ཧེ་ཏཱུ, ས་ཏྟ ཕ་སྶཱ, ས་ཏྟ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ཏྟ ཙེ་ཏ་ནཱ, ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ, ས་ཏྟ ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཐཱ – ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ ཏེ དྷ་མྨེ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནི་དཱ་ནནྟི ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་མི, ནོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་ཧ་ར་ཎེ་ན ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་མི, ནོ ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨ་ལ་ཉྩ པ་ན ཝོཏི ཡུ་ཏྟ་ཉྩ པ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཏུ་ཊྛི་ཡཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི གུ་ཎ་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏུ་ཊྛིཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱཏི ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤོ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ་པི ཨ་ཧོ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀི་ར ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜཾ ཨ་བྷི་རུ་ལ༹ྷེ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, ཨུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་གོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ. པ་ཙྪི་མ་དི་སཾ ག་ཏེ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, པཱ་ཙཱི་ན་བྷཱ་གོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ. ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཾ ག་ཏེ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ, ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ. པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཾ ག་ཏེ པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཱ་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ, པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་གོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ. བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ་པི ས་ཀིཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ, ས་ཀིཾ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ. ཏ་སྨི་མྤི དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝཾ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶཱི མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ.
༤. བྷ་ར་ཎྜུ་ཀཱ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༧. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ས་ཀ་ལ་ཀ་པྤཾ. ཨ་ནྭཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོཏི ཝི་ཙ་ར་ནྟོ. ནཱ་དྡ་སཱཏི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ན ཨ་དྡ་ས? ཨ་ཡཾ ཀི་ར བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ ས་ཀྱཱ་ནཾ ཨ་གྒ་པི་ཎྜཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ས་མུ་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ན པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏ་སྨཱ ན ཨ་དྡ་ས. པུ་རཱ་ཎ་ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱིཏི པོ་རཱ་ཎ་ཀོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. སོ ཀི་ར ཨཱ་ལཱ༹་ར་ཀཱ་ལཱ་མ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶ་མེ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ་མཱ་ཧ. ས་ནྠ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཧཱིཏི ས་ནྠ་རི་ཏ་བྦཾ ས་ནྠ་རཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྠ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩ་ཀེ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ. ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ན རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙནྟི རཱུ་པཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ན ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ནི་ཊྛཱཏི ག་ཏི ནི་པྥ་ཏྟི. ཨུ་དཱ་ཧུ པུ་ཐཱུཏི ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ནཱ.
༥. ཧ་ཏྠ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༨. པ་ཉྩ་མེ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཁ་ཡ་སུ་ནྡ་རཱ་བྷི་རཱུ་པ་ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ, བྷ་ནྟེ, ར་ཏྟི, ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ, ཙི་ར་ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ, ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོ ཙ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༠༠) སུ་ནྡ་རེ.
‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལཾ;
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༥༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༥) ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནེ. ཨི་དྷ པ་ན སུ་ནྡ་རེ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟཱ་ཡ མ་ནཱ་པཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ས་དྡོ ཨ་བྷི་རཱུ་པེ, ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ པ་ན ཚ་ཝི་ཐུ་ཏི་ཀུ་ལ་ཝ་གྒ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཎྛཱ་ན་པ་མཱ་ཎ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་སི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༣) ཚ་ཝི་ཡཾ. ‘‘ཀ་དཱ ས་ཉྙཱུ་ལ༹ྷཱ པ་ན ཏེ ག་ཧ་པ་ཏི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༧༧) ཐུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༥) ཀུ་ལ་ཝ་གྒེ. ‘‘ཨ་ཐ ཀེ་ན ནུ ཝ་ཎྞེ་ན, ག་ནྡྷ་ཏྠེ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༣༤) ཀཱ་ར་ཎེ. ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༨) ས་ཎྛཱ་ནེ. ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༦༠༢) པ་མཱ་ཎེ. ‘‘ཝ་ཎྞོ ག་ནྡྷོ ར་སོ ཨོ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ. སོ ཨི་དྷ ཚ་ཝི་ཡཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཙྪ་ཝི, ཨི་ཊྛ་ཝ་ཎྞཱ མ་ནཱ་པ་ཝ་ཎྞཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཡེ་བྷུ་ཡྻཱ་བྱཱ་མི་སྶཱ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡) ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ ཙ ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷཱ པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༣) ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀཾ ནཱུ་ན ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༤) ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶ བཱ་ཧི་ཡོ ནཱ་མ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༤༣) ད་ལ༹ྷ་ཏྠ་ཏཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱི ཝུ་སི་ཏ་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༥༧) ཝི་སཾ་ཡོ་གོ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.
ཀ་པྤས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཚེ་ད་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ལེ་ས་ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ‘‘ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་མེ་ཏཾ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཧ་ན་མ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧི ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༠) ཝོ་ཧཱ་རོ. ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཀཱ་ལོ. ‘‘ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༠༩༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༡༧, ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སོ ༦༡) པ་ཉྙ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༣༦༨; ཝི. ཝ. ༡༠༩༤) ཚེ་ད་ནཾ. ‘‘ཀ་པྤ་ཏི དྭ་ངྒུ་ལ་ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༦) ཝི་ཀ་པྤོ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་པྤོ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༨༠) ལེ་སོ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༤) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཡ ཕ་རི་ཏྭཱ. ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཡཱཏི ས་ཎྷཱ་ཡ ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཡ. ན ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ མཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཐ་ཝཱི ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. དྷ་མྨཱཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦེ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཧེ་སུནྟི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཀཱ ཝཱ་ཙཱ པ་རི་ཧཱི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོཏི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ.
ད་སྶ་ན་སྶཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ད་སྶ་ན་སྶ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ. ཨ་དྷི་སཱི་ལནྟི ད་ས་ཝི་དྷཾ སཱི་ལཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཉྩ་སཱི་ལཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཝི་ཧཾ ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཧ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ་སྨཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༦. ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. ཚ་ཊྛེ གོ་ཡོ་ག་པི་ལ་ཀྑ་སྨིནྟི གཱ་ཝཱི་ནཾ ཝི་ཀྐ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པི་ལ་ཀྑ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ. རི་ཏྟ་སྶཱ་དནྟི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཱ་བྷཱ་ཝེ་ན རི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ. བཱ་ཧི་ར་སྶཱ་དནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན བཱ་ཧི་ར་སྶཱ་དཾ. ཀ་ཊུ་ཝི་ཡནྟི ཨུ་ཙྪི་ཊྛཾ. ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ་ནཱཏི ཀོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་སྶ་ག་ནྡྷེ་ན. ཨ་ཝ་སྶུ་ཏནྟི ཏི་ནྟཾ. མ་ཀྑི་ཀཱཏི ཀི་ལེ་ས་མ་ཀྑི་ཀཱ. ནཱ་ནུ་པ་ཏི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་སྶ་ནྟི. ནཱ་ནྭཱ་སྶ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ན ཁཱ་དི་སྶ་ནྟི. སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཛཱ་ཏོ.
ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་ཀ་ཏོཏི ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ཀ་ཏོ. ཨཱ་ར་ཀཱ ཧོ་ཏཱིཏི དཱུ་རེ ཧོ་ཏི. ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ག་ཝཱཏི དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ བྷཱ་གཱི. ཙ་རེ་ཏཱིཏི ཙ་ར་ཏི ག་ཙྪ་ཏི. དུ་མྨེ་དྷོཏི དུ་པྤ་ཉྙོ. ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ, གཱ་ཐཱ་སུ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི. ས་ཏྟ་མེ ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཾ.
༨. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༡. ཨ་ཊྛ་མེ ཨི་དཾ ཏེ མཱ་ན་སྨིནྟི ཨ་ཡཾ ཏེ ན་ཝ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཏེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྨིནྟི ཨི་དཾ ཏ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དཾ ཏེ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྨིནྟི ཨི་དཾ ཏ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ.
༩. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢. ན་ཝ་མེ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱིཏི ནི་ཡྻ་ནྟི. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི. ཝི་ཝ་ཊོ ཝི་རོ་ཙ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཏོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཝི་ཝ་ཊ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་མ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཨུ་བྷ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་མ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཨ་ཏྟ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་མ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་དྷ་མྨ་གུ་ཎོ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་མ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༡༠. ལེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༣. ད་ས་མེ ཨ་བྷི་ཎྷནྟི ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ. ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷེ་ནཱཏི གཱ་ལ༹ྷེ་ན ཀ་ཀྑ་ལེ༹་ན. ཕ་རུ་སེ་ནཱཏི ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན. གཱ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཕ་རུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་མ་ནཱ་པེ་ནཱཏི མ་ནཾ ཨ་ན་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་ན. ས་ནྡྷི་ཡ་ཏི་མེ་ཝཱཏི གྷ་ཊི་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ. སཾ་ས་ནྡ་ཏི་མེ་ཝཱཏི ནི་ར་ནྟ་རོ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་མྨོ་ད་ཏི་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. སེ་སཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀུ་སི་ནཱ་ར་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.