ཁེ་མཱ་ཐེ་རཱི་ཝ་ཏྠུ
༢༣༦. དུ་ཏི་ཡེ ཁེ་མཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ པ་ན་སྶཱ པ་ཉྷ་ཀ་མྨེ ཨ་ཡ་མ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མ.
ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཡཾ པ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝི་ཀཾ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྠེ་རིཾ ནཱ་མ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་ཡོ མོ་ད་ཀེ ད་ཏྭཱ ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀེ་སེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཐེ་རི་ཡཱ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཏུ་མྷེ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཀ་སྶ་པ་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ཀི་སྶ ཀཱ་སི་ར་ཉྙོ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷ་གི་ནཱི་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི གེ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཀོ་མཱ་རི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི བྷ་གི་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཝ་ས་ན་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟཱི ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་དྡ་ར་ཊྛེ སཱ་ག་ལ་ན་ག་རེ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི, ཁེ་མཱ་ཏི་སྶཱ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶཱ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞོ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་པི་ཉྫ་རོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཱ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ གེ་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
སཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ‘‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར རཱུ་པེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི རཱུ་པ་མ་ད་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི རཱུ་པེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷ་ཡེ་ན ད་ས་བ་ལཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ན ག་ཙྪ་ཏི. རཱ་ཛཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཏྠུ ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ, མཱ་དི་ས་སྶ ཙ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སཱི ད་ས་བ་ལཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ན ག་ཙྪ་ཏི, ན མེ ཨེ་ཏཾ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཀ་ཝཱི་ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནུ་ཡྻཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཁེ་མཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ གཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ཨུ་ཡྻཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ སུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི. རཱ་ཛཱ ‘‘ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ཙྪ, ས་ཏྠཱ་རཾ པ་ན ཨ་དི་སྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ལ་བྷི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ ར་ཉྙོ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ་ཝ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. རཱ་ཛཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ག་ཙྪ་ནྟེ པུ་རི་སེ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙེ དེ་ཝཱི ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ད་ས་བ་ལཾ པ་སྶ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ས་ཙེ ན པ་སྶ་ཏི, རཱ་ཛཱ་ཎཱ་ཡ ནཾ ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སཱ དེ་ཝཱི དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནེ ཙ་རི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ད་ས་བ་ལཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཨ་ཐ ནཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙི་ཡཱ་ཝ དེ་ཝིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཡིཾ་སུ.
ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟིཾ དི་སྭཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀཾ དེ་ཝ་ཙྪ་རཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བཱི་ཛ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཀཱ་སི. ཁེ་མཱ དེ་ཝཱི ཏཾ དི་སྭཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མཱ་ན་མྷི ན་ཊྛཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ དེ་ཝ་ཙྪ་ར་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ་པི ན་པྤ་ཧོ་མི, མཱ་ན་མ་དཾ ཧི ནི་སྶཱ་ཡ པཱ་པ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ན་ཊྛཱ’’ཏི ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བ་ལེ་ན སཱ ཨི་ཏྠཱི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ ཝ་ལི་ཏྟ་ཙཱ པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ ཁ་ཎྜ་ཝི་ར་ལ༹་ད་ནྟཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏོ ཏ་སྶཱ པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ་ཝ ས་དྡྷིཾ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་རི་པ་ཏི. ཏ་ཏོ ཁེ་མཱ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་མྤི ནཱ་མ ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝི་པ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶཱ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་ཏྠཱ ཨི་མཾ དྷ་མྨ་པ་དེ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ –
‘‘ཡེ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི སོ་ཏཾ,
ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ མ་ཀྐ་ཊ་ཀོ་ཝ ཛཱ་ལཾ;
ཨེ་ཏ་མྤི ཚེ་ཏྭཱ་ན ཝ་ཛ་ནྟི དྷཱི་རཱ,
ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ནོ ས་བྦ་དུ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི.
སཱ གཱ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཋི་ཏ་པ་དེ ཋི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ས་ནྟེ་ན ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟེ་ན ཏཾ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, སཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་སི. རཱ་ཛཱ ཨི་ངྒི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སི – ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ པ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘དེ་ཝི ག་ཏཱ ནུ ཁོ ས་ཏྠུ་ད་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་ད་སྶ་ནཾ པ་རི་ཏྟཾ, ཨ་ཧཾ པ་ན ད་ས་བ་ལཾ སུ་དི་ཊྛ་མ་ཀཱ་སིཾ, པ་བྦ་ཛྫཾ མེ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི. རཱ་ཛཱ ‘‘སཱ་དྷུ, དེ་ཝཱི’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཝི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཨ་ཐ་སྶཱ ‘‘ཁེ་མཱ་ཐེ་རཱི ནཱ་མ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ. ཨ་ཐ ས་ཏྠཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ནི་སི་ནྣོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པེ་ནྟོ ཁེ་མཱ་ཐེ་རིཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱི་ཏི.